Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ćwierć wieku na fali. Zespół muzyki ukraińskiej „Dniepr” świętował swój jubileusz nagraniem „Sagi Dnieprowej” do słów Szewczenki

Слово Просвіти, №01 за 2021 рік

„…Zespół „Dniepr” jest jednym z najbardziej znanych profesjonalnych kolektywów Ukrainy, który zdobył wysokie uznanie wśród najbardziej wymagających profesjonalistów przestrzeni kulturalno-artystycznej, a także licznych miłośników sztuki muzycznej. Kultura sceniczna, wysoki profesjonalizm wykonawców, prezentacja najróżniejszego tradycyjno-ludowego i klasycznego instrumentarium, innowacyjność w stylach wykonawczych, doskonała interpretacja ukraińskiego melosu, utworów muzycznych rodzimych klasyków i przedstawicieli nowoczesnego pisarstwa kompozytorskiego, tworzenie niepowtarzalnych obrazów artystycznych, treściwość i dramaturgiczna pełnia wykonywanych programów, inne decydujące cechy zespołu „Dniepr” potwierdzają jego bezsprzeczne znaczenie wśród kolektywów muzycznych Ukrainy”. Tak wypowiadał się o jubilatach świętej pamięci kierownik artystyczny Narodowego Zasłużonego Akademickiego Ukraińskiego Chóru Ludowego Ukrainy imienia Hryhorija Werowki, akademik Anatolij Awdijewski. Już od 25 lat kolektyw na wysokim profesjonalnym poziomie popularyzuje ukraińską muzykę ludową, prezentując oryginalne programy, występując na festiwalach na Ukrainie i za granicą oraz organizując własny — Kijów-etno-mjuzik fest „Wirtuozi folku”. Jubileusz kolektyw przywitał w pracy – nagraniem wokalno-orkiestrowej partity-dumy Wołodymyra Pawłykiwskiego „Saga Dnieprowa” do wierszy Tarasa Szewczenki. O sekretach twórczej długowieczności i potencjale ukraińskiej muzyki ludowej jako kodu kulturowego narodu rozmawialiśmy z kierownikiem artystycznym kolektywu, artystą ludowym Ukrainy Lubomyrem Matejkiem. Natalka POZNIAK-CHOMENKO — Panie Lubomyrze, wasz kolektyw narodził się w 1995 roku. Połowa lat 90., dość niełatwe czasy, zwłaszcza dla kolektywów twórczych. Trudno było zdecydować się na taką „awanturę”? — Cóż, z jednej strony, gdybym wiedział, co mnie czeka, może bardzo bym się zastanowił, czy warto brać się za taką sprawę. Ale z drugiej strony, wszyscy byliśmy młodzi, pełni entuzjazmu i pragnienia tworzenia oraz pozostawienia po sobie jakiegoś śladu w życiu. Zresztą i teraz, po prawdzie, postąpiłbym tak samo. Bo muzyka już jest częścią mojego życia. I ja, poświęciwszy tyle czasu i wysiłku ukraińskiej muzyce, mogę z pewnością powiedzieć, że ukraińska muzyka to skarb i trzeba ją chronić oraz rozwijać na profesjonalnym poziomie. To taki sam kod narodu, jak język, jak tradycje. — Kiedy po raz pierwszy pojawiło się takie odczucie? — Jeszcze podczas nauki. Występowałem wtedy w składzie Bukowińskiego Zespołu Pieśni i Tańca Filharmonii Czerniowieckiej i gdzieś pod koniec lat 80. przyjechaliśmy na festiwal „Mercisor” w Kiszyniowie. I poczułem, jak potężny i silny to żywioł – muzyka ludowa. Byłem wtedy jeszcze klasycznym skrzypkiem, przebywałem bardziej w takim akademickim środowisku, gdzie obowiązywały swoje prawa, a tutaj zobaczyłem zupełnie inną warstwę muzyki. I ona mnie zachwyciła. A jeszcze zachwyciło mnie bardzo poważne podejście do muzyki ludowej, które zobaczyłem na festiwalu. Już wtedy pojawiło się pragnienie, by samemu spróbować połączyć te dwie rzeczy – muzykę ludową i profesjonalne podejście do sprawy. I zacząłem interesować się tym kierunkiem. Było to dość nietrudne, bo Bukowina słynęła z muzyków ludowych, podobnie jak moja rodzinna Kołomyjszczyzna. Zacząłem zwracać uwagę na ciekawe zwroty muzyczne, właściwe każdemu regionowi. I to było dla mnie prawdziwym odkryciem. A potem poznałem twórczość wirtuoza-flecisty, artysty ludowego Ukrainy Wasyla Popadjuka i jego zespołu „Troisti muzyky”. Już wtedy uderzyła mnie myśl, że Wasyl Iwanowycz praktycznie sam, dzięki swojemu entuzjazmowi, profesjonalnie zajmował się popularyzacją muzyki ludowej. A po kilku latach Wasyla Iwanowycza zabrakło. I wszystko się zatrzymało. I zrozumiałem, że tak nie powinno być, trzeba coś robić. — Macie swoisty tandem twórczy: Lubomyr Matejko i Ołena Kułyk, skrzypek i solistka, kierownik artystyczny i dyrektor zespołu. Wy – z Kołomyi, ona – z Żytomierszczyzny. Jak się odnaleźliście? — Pewnie to los. I tutaj też było swoje błogosławieństwo Wasyla Iwanowycza Popadjuka. Kiedy go zabrakło i „Troisti muzyky” się rozpadły, chłopcy chcieli kontynuować te tradycje i stworzyli kolektyw przy fundacji charytatywnej. I zaproszono mnie jako młodego skrzypka do grania z nimi. I tam po raz pierwszy usłyszałem, jak śpiewa Ołena Kułyk. To był tak niepowtarzalny ludowy, lotny tembr, że od razu zwróciłem na niego uwagę. Znaliśmy dotąd Ninę Matwijenko, a to było coś zupełnie innego – i nie mniej ciekawego. Tam się poznaliśmy. A potem stworzyliśmy swój zespół przy Kijowskiej Orkiestrze Dętej Wasyla Ochrymenki, któremu jestem szczerze wdzięczny, że nas wtedy przyjął i dał możliwość rozwoju. Nazwaliśmy nasz kolektyw początkowo „Synewyr” — jak słynne jezioro w Karpatach. W Kijowie w tamtym czasie ukraińska muzyka ludowa prawie nie brzmiała! I w październiku 1994 roku w Domu Nauczyciela zaprezentowaliśmy nasz pierwszy program, biorąc za podstawę utwory Wasyla Popadjuka. — A kiedy zostaliście „Dnieprem”? — W tym samym roku. Właśnie w święto Andrzeja Apostoła przyszliśmy do przewodniczącego Peczerskiej Rejonowej Rady Deputowanych Ludowych m. Kijowa Anatolija Kowalenki z listem-prośbą o zarejestrowanie kolektywu jako miejskiego, przy Peczerskim Komitecie Wykonawczym. Wtedy już zdecydowaliśmy się orientować nie tylko na karpackie melodie, ale na całą Ukrainę, na jej kulturę i oryginalność. A ponieważ istniało już skojarzenie z muzyką jako z wodą, z żywiołem, to co lepiej może symbolizować ten ukraiński żywioł, jak nie Dniepr! 28 grudnia 1995 roku otrzymaliśmy oficjalną rejestrację. Tak więc 28 grudnia świętowaliśmy swój pierwszy ćwierćwieczny jubileusz. — Jakie teraz może Pan wymienić główne kamienie milowe w waszym życiu twórczym przez te 25 lat? — Cóż, pierwszym kamieniem milowym jest rejestracja, pierwsze kostiumy, pierwsze koncerty, pierwsze festiwale. Następnym – nagranie pierwszego albumu „Żywa woda”. Kolejnym ważnym krokiem w naszym wzroście było stworzenie w 2000 roku metamorfoz folklorystycznych „Ci, którzy pochodzą od Słońca”. To był eksperyment, bo spróbowaliśmy przemyśleć muzykę ludową, przedstawić ją w innym aspekcie. I była to niezwykle ciekawa praca z reżyserem Wasylem Wowkunem, i do dzisiaj jesteśmy wdzięczni kompozytorowi Wołodymyrowi Pawłykiwskiemu za to doświadczenie. Nawiasem mówiąc, wokalno-orkiestrowa partita-duma „Saga Dnieprowa” do wierszy Tarasa Szewczenki, której wersję wideo nagraliśmy całkiem niedawno – to kolejna potężna praca twórcza tria Wowkun-Pawłykiwski-zespół „Dniepr”. Właśnie Wasyl Wowkun jest autorem libretta, a Wołodymyr Pawłykiwski ułożył słowa Kobziarza do muzyki. Utwór został zaprezentowany w 2014 roku, na 200-lecie urodzin Tarasa Szewczenki, ale z naszej strony jeszcze przez sześć lat trwała praca nad tym, aby zaadaptować tę muzykę do możliwości tak niewielkiego zespołu muzycznego, jak nasz. Był to niezwykle ciekawy i jednocześnie skomplikowany proces, trzeba było uwzględnić wiele składowych: od idei, zamysłu kompozytorskiego, po wcielenie w składzie instrumentalnym naszego zespołu. Bardzo dużo eksperymentowaliśmy, studiowaliśmy i opracowywaliśmy dosłownie takt po takcie. Konieczne było wcielenie wypisanych przez kompozytora niezwykle ciekawych harmonii muzycznych i zwrotów, w zależności od treści znaczeniowej. I jeszcze, oczywiście, atmosfera, ten żywy żywioł folklorystyczny. Myśleliśmy, być może, o przeprowadzeniu festiwalu w formacie telewizyjnym lub o innej adaptacji do warunków współczesności. Ale zrozumieliśmy, że żaden zdalny format nie będzie w stanie odtworzyć tej festiwalowej atmosfery, ponieważ festiwal przekształcił się w swoiste laboratorium twórcze, w którym rodzą się nowe pomysły i nowe projekty. Dlatego postanowiliśmy odłożyć wszystko o rok i mamy wielką nadzieję, że wszystkie kwarantanny się skończą i będziemy mogli znów spotkać się wszyscy razem na naszym festiwalu. — Powiedział Pan, że festiwal „Wirtuozi folku” to swoiste laboratorium twórcze. Ale sam zespół „Dniepr” również można nazwać twórczym laboratorium muzycznym. W końcu ilu ciekawych i utalentowanych muzyków przeszło przez Pana zespół? Ten sam wspomniany Ołeś Żurawczak też grał w „Dnieprze”. — Tak, przez nasz zespół przeszło wielu znanych muzyków. Ktoś uczył się u nas, ktoś uczył nas. I jestem wdzięczny każdemu, kto zostawił swój ślad w historii „Dniepru”. Ten sam Andrij But, który pozwolił poczuć, czym są prawdziwe ludowe instrumenty perkusyjne. Ten sam Ołeś Żurawczak, bardzo wszechstronna osobowość, bo oprócz tego, że jest wirtuozem gry na sopiłce, był swego czasu wiceministrem kultury, a teraz tworzy unikalne inscenizacje, jak choćby muzyczne show fantasy „Władcy żywiołów” – on, nawiasem mówiąc, był reżyserem-inscenizatorem także nagrania „Dnieprowej Sagi”. W ogóle mamy szczęście do sopiłkarzy. Chcę wspomnieć Wołodymyra Korolenkę z jednego z pierwszych składów „Dniepru”, który obecnie pracuje w Filharmonii Zakarpackiej i kieruje zespołem „Hudaky”, grającym zakarpacką muzykę ludową. Andrija Mytrohana, który obecnie jest zastępcą dyrektora Opery Lwowskiej, Maksyma Popiczuka. U nas obecnie gra Maksym Bereżniuk, który opanował ponad 50 ludowych instrumentów dętych, ma także swój własny nowoczesny zespół The Doox i jednocześnie występuje w „Chorei Kozackiej” z Tarasem Kompanyczenką. U nas gra bandurzysta, zasłużony artysta Ukrainy Taras Janycki, który wykłada w Kijowskim Narodowym Uniwersytecie Kultury i Sztuki, a w tym roku obronił pracę doktorską i otrzymał tytuł kandydata nauk o sztuce. I tak można opowiedzieć o każdym. Nasz zespół to zespół solistów i każdy w nim to wyrazista osobowość twórcza. — Czego oczekuje Pan od przyszłego roku? — Ciekawych spotkań i ciekawej pracy. Choć tej i tak nie brakuje, ale chciałoby się, żebyśmy wreszcie wyszli z tego lockdownu i znów zaczęli się komunikować, zaczęli doceniać chwile, które daruje życie. I sami tworzyli te chwile. A co najważniejsze – żebyśmy nauczyli się doceniać to, co nasze, doceniać to, co ukraińskie, chronić i pomnażać naszą kulturę. To naprawdę niewyczerpane źródło zarówno dla twórczości, jak i dla eksperymentu.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn