W pierwszym dniu 2023 roku w kijowskich położnictwach przyszło na świat 31 dzieci: 12 chłopców i 19 dziewczynek. I od razu dobry znak – trojaczki! Trzej kozacy – Matwij, Bohdan i Władysław! Rośnijcie zdrowi, nowi kijowianie! Zdrowi, szczęśliwi i wolni pod pokojowym niebem rodzinnej Ukrainy!
Departament Ochrony Zdrowia miasta Kijowa
Wasyl Kujbida
Wołodymyr Melnyczenko
Tłumaczenie maszynowe
Żadne światło nie istnieje samo z siebie, lecz zawsze ma źródło, z którego pochodzi. Bardzo często nie widzimy tego źródła, a dostrzegamy jedynie odbicie światła od przedmiotów, które same nie są jego źródłem (jak Księżyc, który wprawdzie świeci, ale nie własnym światłem, bo go w sobie nie ma, lecz odbija światło Słońca). Dobro także nie istnieje samo z siebie, lecz ma swoje źródło. A tym źródłem jest Bóg-Stwórca. Dobro ludzkie zaś jest jedynie odbiciem tego odwiecznego i najdoskonalszego dobra, które jest w Bogu i od Boga. Tego obrazu źródła używa Zbawiciel, przypominając, że gałąź winorośli sama z siebie nie owocuje, lecz tylko wtedy, gdy trwa na winnym krzewie. Bez krzewu zaś usycha, bo sama w sobie nie ma źródła, które by ją karmiło. „Ja jestem winnym krzewem, a wy jesteście gałęziami; kto trwa we Mnie, a Ja w nim, ten przynosi wiele owocu, bo beze Mnie nie możecie czynić niczego” (J 15,5). Dążenie do dobra i nadzieja na nie są naturalną właściwością wszystkich ludzi. Lecz ta właściwość również nie pochodzi od samego człowieka, lecz od tego, że człowiek jest obrazem Bożym. Obchodzenie Nowego Roku jest podświadomym zwróceniem się człowieka ku temu, co jest większe od niego samego. Bo ani czas, ani przyszłość nie podlegają człowiekowi, czyli są „większe” od niego. Dlatego, stojąc na symbolicznej granicy, która oddziela ograniczone „dziś” od nieogarnionego „jutra”, łączymy nadzieję na lepsze właśnie z nieskończonością, z bezmiarem, z tym, co jest większe od nas samych. Świecki nowy rok przypomina mi ołtarz ateńczyków „Nieznanemu Bogu”, wspomniany w opowiadaniu o świadectwie apostoła Pawła przed Areopagiem: „Paweł, stanąwszy pośrodku Areopagu, powiedział: Ateńczycy! Ze wszystkiego widzę, że jesteście wyjątkowo pobożni. Bo przechodząc i oglądając wasze świątynie, znalazłem też ołtarz, na którym napisano: Nieznanemu Bogu. Tego więc, którego nie znając czcicie, ja wam głoszę” (Dz 17,22-23). W „Nowym Roku” nadzieja na lepsze jest niejasnym, intuicyjnym, nieuświadomionym dążeniem ludzkiej natury do Stwórcy. Dopiero Boże Narodzenie nadaje tym nadziejom wyjaśnienie, świadomość i osobowy wymiar. Noworoczne obchody jako tradycja kulturowa są swoistym dotknięciem odbitego, załamanego, rozproszonego dobrego Światła, które nie zna wieczoru. Boże Narodzenie nadaje temu Światłu świadomość i odsłania Jego osobowość, wskazuje na Źródło. Bo nie jest tak, że „coś takiego dobrego jest na świecie” samo z siebie, lecz jest Syn Boży, Słońce prawdziwe, i „wszystko przez Niego się stało, a bez Niego nic się nie stało, co się stało” (J 1,3). Niech więc noworoczne obchody i dobre nadzieje nabierają głębi dzięki uświadomieniu sobie związku historii z Twórcą i dobra z jego Źródłem, předwiecznym Bogiem. A niech nie będzie odwrotnie, gdy świętowanie Bożego Narodzenia, od chwili uświadomienia sobie osobowej Bożej obecności na tym świecie, w historii, w życiu każdego z nas, zamienia się w bezosobowe życzenie „żeby wszystko było dobrze”. Bo każde światło ma swoje źródło. I wszystko może być dobre jedynie w związku ze Źródłem dobra, Słońcem prawdy, a nie „samo z siebie”.
Jewstratij ZORJA, arcybiskup czernihowski i niżyński
12–13
PRENUMERATA—2023 Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można zamówić w oddziałach Ukrposzty za pomocą Informacyjnego listu nr 1 (wkładka nr 1) załącznika do „Katalogu wydawnictw Ukrainy »Prasa pocztą« na 2023 rok (I półrocze)” z dostawą: 1 mies. – 28,39 hrn. 3 mies. – 80,17 hrn. 6 mies. – 154,34 hrn. Można też zamówić prenumeratę naszej gazety na stronach Ukrposzty https://pered-plata.ukrposhta.ua/ oraz DP „Prasa” http://presa.ua/
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ny, w sferze wojskowej, a nawet energetycznej. To znaczy, że polityk, czy tego chce, czy nie, zmuszony jest tak czy inaczej wsłuchiwać się w opinię publiczną, jeśli nie jest kamikadze. Oligarcha bierze pod uwagę fakt, że czas jego oligarchii powoli dobiega końca, dlatego, aby utrzymać się na powierzchni, zostaje inkorporowany do nowego systemu gospodarki i prawa. Jeśli chodzi o wojskowych, którzy tradycyjnie są najbardziej konserwatywną gałęzią państwa, to tutaj wydarzył się fenomen: nasza armia to już wcale nie sowiet, to obecnie być może najbardziej postępowy podmiot naszego państwa. Dlaczego tak się stało? Dlatego, że nasze wojsko jest po raz pierwszy narodowe, nie państwowe, tym bardziej nie imperialne, nie hordą, jak w Moskowii. Nasze wojsko to ciało z ciała swojego, narodowe. Nasze wojsko to awangarda całego narodu, który stanął do walki z imperium zła. Pierwszymi, którzy rzucili się do walki z wrogiem stosującym blitzkrieg, byli właśnie ochotnicy – najlepsi z najlepszych w naszym narodzie, kwiat narodu, to także intelektualiści i mistrzowie sztuki, filozofowie, wysokiej klasy informatycy, matematycy i humaniści, fizycy i lirycy, ślusarze i tokarze, cieśle i operatorzy obrabiarek... Nie, oni nie są śmiałkami, bo na wojnie jest strasznie, a zwłaszcza jeśli ma się rodzinę, dzieci. Oni są ludźmi. Są odpowiedzialni za swój naród. Tak, i są bohaterami. I właśnie w naszym wojsku dobrze zadziałały te trzy współrzędne naszego bytu w Ukrainie. Dlatego nasze wojsko jest mistrzowskie, heroiczne, kreatywne, nie skostniałe, a wręcz przeciwnie – elastyczne, mobilne i inicjatywne. Oni są pikselowym systemem integralnym. Każdy jest indywidualnością w elastycznej interakcji z całym systemem wojska. Dlatego zatrzymało wroga na początku, dlatego jest teraz zwycięskie. I nasi oficerowie również w tym układzie współrzędnych uformowali się i nabrali doświadczenia oraz profesjonalnego zapału. Wielkim bonusem dla wielu z nich stało się doświadczenie wojny, która rozpoczęła się w 2014 roku. Tutaj, jak to mówią, nie byłoby szczęścia, gdyby nieszczęście nie pomogło. A teraz także o energetykach. Bo energetycy są teraz również na pierwszej linii frontu i od nich zależy sukces w naszym przeciwstawianiu się terrorowi wroga. Wszyscy przeżyliśmy blackouty, wszyscy jesteśmy świadomi tego, że tutaj też jest pierwsza linia frontu – frontu energetycznego, który narzucił nam wróg. I właśnie tutaj również na naszą korzyść działa to, że w porę sformowaliśmy przynajmniej główne kontury tego systemu współrzędnych, o którym mówię. Pod presją okoliczności nasi energetycy zmuszeni byli przechodzić od odziedziczonego sowieckiego, nadmiernie scentralizowanego systemu do, znowuż, pikselowego zintegrowanego systemu – elastycznej, plastycznej sieci z mnóstwem samodzielnych obiektów, sąsiadujących i jednocześnie zrównoleglonych, które są odporne nie tylko na uderzenia rakietowe, ale i na awarie oraz skoki napięcia, czyli znowu nieszczęście zmusiło do zbudowania nowego w istocie systemu, znacznie skuteczniejszego i nowocześniejszego (w tym dzięki dostawom naszych partnerów), co więcej, znacznie oszczędniejszego i bardziej manewrowego. Oprócz tego, na obronę powietrzną licz, ale i pasywne metody ochrony systemu są również ważnym czynnikiem przeciwstawiania się uderzeniom rakietowo-dronowym. To także rozproszenie obiektów, wały ochronne, maskowanie, siatki, „mangale”, utajnianie lokalizacji, ich mnogość itd. I tak, do ochrony energetycznej masowo dołączyli się także wszyscy inni podmioty gospodarcze – przedsiębiorstwa, instytucje, handel, wspólnoty mieszkaniowe, prywatne gospodarstwa domowe itd. – wszyscy oni zakupili generatory. Tak to właśnie działa – wszyscy jesteśmy razem, wtedy jesteśmy niezwyciężeni. Trzeba powiedzieć, że nam i Niebo pomogło, dało czas na przygotowanie się: rekordowo wysokie temperatury w środku zimy – to właśnie to, czego teraz potrzebujemy. Mrozy będą, i to już niedługo, wtedy nieuchronnie imperium zła spróbuje wykorzystać swoją terrorystyczną szansę. Będzie to testem tego, na ile zdążyliśmy się przygotować do tego, nasi energetycy, nasze systemy obrony przeciwrakietowej, czy dotarły już do nas niezbędne systemy od partnerów (a tę informację, całkiem słusznie, przemilczają w ostatnim czasie). Widzimy, że skuteczność naszych sił przeciwlotniczych w obronie obiektów stacjonarnych stopniowo rośnie, od 60% doszliśmy do 70%, potem do 75-80%, a nawet 85-90%, a konkretnie w Kijowie bywa i 100%. Ale, jak mówią nasi wojskowi, mistrzostwo rośnie, amunicji jako tako wystarcza, ale brakuje właśnie liczby systemów. IRIS i NASAMS już dają 100% trafień, ale obciążenie tych systemów jest krytyczne z powodu intensywności strzelania podczas zmasowanych ataków, co zmusza nawet do przeładowywania systemów w środku walki, czego w ogóle jeszcze nie było nigdzie i nigdy w historii zastosowania tych systemów. IRIS (średniego zasięgu) to w ogóle najnowszy system i Ukraina jest jedynym krajem, który posiada właśnie taki system; a NASAMS – tak, były w walkach, ale takiej intensywności walki im do tej pory się nie śniło. Byłoby dobrze, o tym mówią też nasi zachodni partnerzy, a nasi generałowie rozumieją to jeszcze lepiej: właśnie teraz trzeba nie tracić ofensywnego impulsu Ukraińskiego wojska. Ale co jest do tego potrzebne, odpowiedział już wcześniej generał Załużny z właściwą mu bezpośredniością: potrzebujemy broni – przynajmniej 300 czołgów, 600-700 transporterów opancerzonych i 500 systemów artyleryjskich. A jeszcze ostrzej i bardziej potrzebujemy amunicji. Zrozumiałe, że zrobić to w krótkim czasie jest niemożliwe. Europa i świat wcale nie były gotowe na taką wojnę. Ale i Moskwa wcale nie oczekiwała takiego ukraińskiego wojska i tego nieprzebitego oporu, który przeszedł z czasem w wyzwoleńczą ofensywę. Załużny nie mówi, że takiej ofensywy Sił Zbrojnych Ukrainy nie będzie, co więcej, mówi, że taka ofensywa jest przygotowywana. A gdzie i jak, to już inna sprawa. I tutaj nie chodzi tylko o tajemnicę wojskową, a o poszukiwanie optymalnych warunków, czasu i kierunków – w zależności od wielu czynników (w tym pogodowych). Jeśli chcecie moją prognozę, to zimowa ofensywa Sił Zbrojnych Ukrainy będzie niechybnie. I zgodnie z już dobrą tradycją, będzie ona niespodziewana i druzgocąca. Przesłankami sukcesu takiej ofensywy jest stworzenie mnogości zagrożeń, w różnych lokalizacjach i kierunkach, dokładne obliczenie okoliczności i pikselowa taktyka, koordynacja oraz własna kreatywność wszystkich części i pododdziałów w ofensywie. Na zakończenie moja prognoza na ten rok. Ten rok będzie rokiem zdobycia naszego Zwycięstwa. Nie, absolutnego zwycięstwa nie zdobędziemy. To nawet nie tylko nie jest w naszej mocy, ale i kosztowne oraz niecelowe. Bo to nasze Zwycięstwo (prędzej czy później – myślę, że niedługo) wzbudzi procesy rozkładu imperium zła od wewnątrz i ono skona na wieki. Nam swoje robić – iść do Zwycięstwa, kochać swoją Ojczyznę i wierzyć w Siły Zbrojne Ukrainy! Chwała Ukrainie!
Tłumaczenie maszynowe
Nadszedł nowy rok, a wraz z nim przyszły nasze niepokoje, troski, ciężary wojny, a wraz z tym – nasze nadzieje, nasze zwycięstwa i wiara w Wielkie Zwycięstwo w tej wojnie przeciwko imperium zła o swoją wolność, swoje istnienie. Wiktor SKORYK
Główne podsumowania tragicznego i heroicznego 2022 roku wyczerpująco, konkretnie i po wojskowemu lakonicznie podsumował Naczelny Dowódca Sił Zbrojnych Ukrainy Wałerij Załużny w mediach społecznościowych. Oto pierwsze dwa podsumowania – kluczowe: 1. Siły Zbrojne Ukrainy oraz inne elementy Sił Obrony wyzwoliły 40% terytoriów okupowanych po 24 lutego oraz 28% wszystkich terytoriów okupowanych przez Rosję. Wyzwolenie prawobrzeżnej Chersońszczyzny zwiększyło ogólną powierzchnię deokupowanych terytoriów do prawie 40 tys. km kw. Na dzień dzisiejszy Ukraina kontynuuje powstrzymywanie wroga na odcinku lądowym o łącznej długości 3786 km, w tym aktywna linia frontu z agresorem wynosi 1500 km. 2. W ciągu 2022 roku zniszczono ponad 100 tys. osób personelu, 3 tys. czołgów, 6 tys. bojowych wozów opancerzonych, 2 tys. systemów artyleryjskich, 420 systemów salw rakietowych, około 300 samolotów bojowych, 170 śmigłowców przeciwnika. Od początku działań bojowych tylko zgrupowanie Sił Powietrznych SZ Ukrainy zniszczyło łącznie 1893 cele powietrzne. Ponadto część celów została zestrzelona siłami i środkami innych rodzajów (sił) SZU oraz innych elementów Sił Obrony. I główny wniosek oraz prognoza Naczelnego Dowódcy: Każdego dnia SZU walczą nie tylko za Ukrainę, ale także za bliską nam duchem Europę, za zachowanie pokoju, bezpieczeństwa i wolności na całym świecie. I my z pewnością zwyciężymy! Chwała Siłom Zbrojnym! Chwała Ukrainie! Zatem Wałerij Załużny bez ogródek, bez propagandowych sztuczek, charakterystycznych dla wielu polityków, powiedział jasno i wyraźnie, jak jest w rzeczywistości. A jest tak: w zeszłym roku nasze wojsko, wraz z bojownikami obrony terytorialnej, wykonało kolosalną pracę, dzięki swojemu kunsztowi i heroizmowi! Oni najpierw zatrzymali wroga, kiedy całemu światu wydawało się, że jest to absolutnie niemożliwe, potem narzucili wrogowi pozycyjne walki obronne, zyskując czas, dopóki nie nadeszły pierwsze znaczące dostawy pomocowe, ratunkowe od naszych partnerów – broń i amunicja. W tamtym czasie różnica w wyposażeniu technicznym i zaopatrzeniu wojsk – naszego i wroga – była nie tylko wielokrotna na korzyść wroga, różniła się o rząd wielkości, 10 i więcej razy. Musieliśmy przetrwać ten czas, wygrać go, opanować nową broń i dopiero potem przygotować się do przyszłych operacji – do wyzwoleńczej ofensywy na naszej ziemi. I oto kiedy przetrwaliśmy, kiedy nasze wojsko zaadaptowało się do wojny, kiedy wreszcie zaczęła napływać znacząca pomoc naszych partnerów, wtedy stały się możliwe te operacje wyzwoleńcze, które bez przesady stały się legendarne i przełamały cały przebieg wojny – od obrony do ofensywy. Bitwy kijowska, czernihowska, potem błyskotliwa ofensywa charkowska, kocioł łymański, wyzwolenie prawobrzeżnej Chersońszczyzny – to te kroki do zwycięstwa, które już wykonało nasze wojsko. Ale trzeba widzieć prawdę, co robi nasz Naczelny Dowódca – pomimo swoich sukcesów, przed nami jeszcze więcej pracy, znacznie więcej: wyzwoliliśmy 40% terytoriów naszej ziemi, które były okupowane przez wroga po 24 lutego, i 28% wszystkich okupowanych terytoriów. Czyli w tym roku przypada nam wyzwolić 60% terytoriów okupowanych od 24 lutego i 72% wszystkich okupowanych terytoriów. Zadanie jest ogromne, nadzwyczaj trudne, ale to nasz obowiązek i nasza misja, która jest wykonalna. Przecież SZU zdobyły doświadczenie, ponieważ coraz więcej broni i amunicji napływa od naszych partnerów, ponieważ przewaga moralna i duch naszych wojsk są o rząd wielkości wyższe niż u wroga i wreszcie, co najważniejsze – jesteśmy wolnościowym narodem, który broni swojej wolności, swojego życia. Teraz konfrontacja na frontach osiągnęła swoje apogeum w tym sensie, że nastąpiło wyczerpanie broni, a przede wszystkim – amunicji. Z obu stron. Jeśli na początku szeroko zakrojonej ofensywy wróg nie liczył amunicji i na dobę wystrzeliwał w stronę naszych obrońców 50-60 tysięcy pocisków, to latem – już 20 tysięcy, a teraz wystrzeliwuje 6-10 tysięcy. Rachuby na blitzkrieg, kiedy raszyści nie liczyli amunicji, obróciły się w złą ironię – teraz już zaczęli liczyć, a brać nowe pociski, w istocie, nie mają skąd. Ich fabryki nie są w stanie tłoczyć takiej ilości pocisków. Okupanci uważali, że ich zapasy są niewyczerpane, ale nieoczekiwany dla nich przebieg wojny, heroizm ukraińskiego żołnierza i ochotnika, nieoczekiwana przez Kreml szeroka pomoc dla Ukrainy ze strony zbiorowego Zachodu – to czynniki, które zaskoczyły ich znienacka. Ich fabryki teraz co najwyżej mogą w miesiąc wyprodukować tyle pocisków, ile wystrzeliwują w ciągu dnia lub dwóch. A właśnie wielotysięczna liczba systemów artyleryjskich i wiele milionów sztuk amunicji do nich były głównym atutem Moskwy w tej wojnie. Teraz ta karta atutowa staje się bita – z każdym dniem i miesiącem coraz bardziej bita, tak jak boleśnie bite staje się wojsko Federacji Rosyjskiej w całości. Dlatego Kreml jesienią, po swoich wielkich porażkach, robił wszystko, aby dociągnąć z jak najmniejszymi stratami okupowanych przez siebie wcześniej terytoriów do zimy. Właśnie w tym celu pospiesznie zmobilizowano 300 tysięcy sztuk mięsa armatniego (w rzeczywistości więcej – gdzieś do 400 tys.). Aby zatrzymać ofensywę SZU, za wszelką cenę, jakiej by to nie kosztowało Moskwę. W pewnym stopniu udało im się zahamować ofensywny impet SZU – my „za cenę nie stoimy”: ceną życia dziesiątek tysięcy jednostek biomasy, którą zagonili na front. Czytelnik pamięta, że już wtedy przewidziałem rachuby dowództwa moskiewskiego wojska na zimę, na jej (figuratywnie) ulubionego generała Zimę. I oni to zrobili. Setki rakiet, dronów – fala za falą – masowo poleciały na nasze miasta i przede wszystkim na nasze obiekty energetyczne. Zamrozić, wyczerpać, zastraszyć – oto cel i ostatni atut, który próbuje wykorzystać wróg. Nie należy umniejszać tego niebezpieczeństwa, i Załużny też o tym powiedział otwarcie, bo surowa prawda mobilizuje, a słodkie kłamstwo i propaganda szkodzą niezbędnej mobilizacji wysiłków dla pokonania tego niebezpieczeństwa. Prawdziwe są jego słowa o żołnierzu, którego bardzo martwi to, że jego rodzina, jego bliscy są w niebezpieczeństwie, bez ciepła, światła, łączności… I to szkodzi wojsku. To szkodzi gospodarce, osłabia ją, zwiększa wydatki i straty. Załużny nie ukrywał, że 75% skuteczności pracy obrony powietrznej to dobrze, ale nawet jeśli 2-3 rakiety czy drony osiągają swój cel, wyrządza to kolosalne szkody. Dlatego po pierwsze potrzeba więcej systemów obrony powietrznej, natychmiast. Wszystkich systemów, ale nowoczesnych, najnowszych – najbardziej. To usłyszano na Zachodzie. Podjęto decyzję o przekazaniu SZU systemów PATRIOT. Wcześniej rozpoczęły się dostawy najnowszego systemu IRIS, a także NASAMS, a także wielu innych różnych systemów obrony powietrznej. Trwa intensywna praca nad organizacją zintegrowanego systemu pracy obrony powietrznej Ukrainy jako jednolitego systemu, zautomatyzowanego prowadzenia ognia, priorytetyzacji celów, optymalizacji wyboru konkretnej wyrzutni do wykonywania zadań w konkretnym miejscu i konkretnym czasie. Ostatnie dni, od Bożego Narodzenia do dzisiaj, wróg codziennie i nieustannie przeprowadza terrorystyczne ataki dronowo-rakietowe na miasta Ukrainy. Zarówno w dzień, jak i w nocy. Ale przeważnie te ataki są wymierzone w Kijów – najbardziej, a także w Dniepr. Dlaczego? Moskwa myśli swoimi kategoriami, sądzi po sobie. Uderzają w „centrum decyzyjne”, czyli w stolicę, a także w Dniepr – miasto, gdzie skoncentrowani są główni przemysłowi oligarchowie, którzy są akcjonariuszami i beneficjentami obecnej władzy w Kijowie, aby „zmusić ją do pokoju” na swoich warunkach. I oto tutaj znowu systemowe błędy Kremla. Ukraina już znacznie odeszła od moskiewskich szablonów istnienia, żyje w istotnie innych układach współrzędnych, gdzie jest oś demokracji – gdzie naród nie jest niemy i naciska, kieruje pracą organów państwowych, nawet jeśli one tego nie chcą, ale jeśli pragniesz być u władzy nadal, to jesteś zmuszony wsłuchiwać się w opinię publiczną; oś decentralizacji, czyli wolności działań w terenie w granicach prawa, nazwałbym ją systemem pikselowym, kiedy każda lokalizacja ma własne znaczenie i jednocześnie każda z nich jest wbudowana w ogólny system, co nadaje całemu systemowi elastyczność, manewrowość, mobilność i plastyczność, a zatem wyrazistość i mnogość stopni odporności; oraz współrzędna ogólnonarodowego patriotyzmu państwowego, który podczas wojny naturalnie przybrał formę narodowego nacjonalizmu. W tym układzie współrzędnych coraz bardziej żyje wszystko, co istnieje w naszym państwie, we wszystkich sferach – w politycznej, w społecznej, w ekonomicz-
Tłumaczenie maszynowe
31 grudnia 2022 roku minęło trzydzieści lat od dnia założenia pierwszej i jedynej na Krymie gazety ukraińskojęzycznej „Kримska світлиця”.
Z okazji jubileuszu w „Ukrinformie” odbyło się publiczne wydarzenie „Krymska Świetlica – 30 lat: walka o ukraiński Krym trwa”. Witając gości, redaktor naczelny wydania Andrij Szczekun powiedział: „Ukraińcy Krymu zawsze są nosicielami ukraińskiej tożsamości, ukraińskiej państwowości na Krymie, nawet w okresie czasowej okupacji. Przyszłości ukraińskiego Krymu nie da się wyobrazić bez krymskich Ukraińców, bez ich narodowej samoświadomości i samoorganizacji. A nasze ukraińskie wydanie „Krymska Świetlica” to nie tylko symbol Ukraińców na Krymie, to broń, która chroni Krym, i broń, którą trzeba umieć używać dla rozwoju Krymskiego Półwyspu, to broń, która kształtuje politykę państwową i jednoczy wokół mieszkańców Krymu. Ważne jest, aby zawsze strzec tej broni i wzmacniać jej moc”. Redaktor zapoznał obecnych z tematyką publikacji, które stale pojawiają się na łamach gazety od chwili wznowienia wydawania w Kijowie. Są to materiały wspierające więźniów Kremla, ukraiński opór i ukraińską tożsamość na terytoriach okupowanych, ochronę narodowego dziedzictwa kulturowego, ukraińskiego Kościoła na Krymie; opowiadające o uciskaniu ukraińskiego języka przez okupantów i lingwocydzie edukacji ukraińskojęzycznej, o historycznych wydarzeniach łączących Krym z Ukrainą. Znaczna część publikacji poświęcona jest działalności Krajowej Rady Ukraińców Krymu oraz sieci ekspertów „Platformy Krymskiej”, które opracowują strategię deokupacji półwyspu. Dziennikarze gazety poświęcają też wiele uwagi przebiegowi rosyjsko-ukraińskiej wojny oraz mieszkańcom Krymu, którzy walczą w szeregach Sił Zbrojnych Ukrainy. Pierwszy zastępca Państwowego Komitetu ds. Telewizji i Radia Ukrainy oraz przewodniczący OUN Bohdan Czerwak poinformował, że redakcja gazety zawsze była ośrodkiem ukraińskości na Krymie. Stwierdził, że do 2014 roku ukraińskie władze nie poświęcały należytej uwagi „Krymskiej Świetlicy” ani ukraińskiej kulturze na półwyspie w ogóle, co stało się jedną z przyczyn aneksji Krymu. „Swego czasu OUN ściśle współpracowała z redakcją gazety „Krymska Świetlica” w Symferopolu. Gazeta publikowała wiele materiałów o ruchu narodowo-wyzwoleńczym, w tym o działalności wędrownych grup OUN na Krymie. Te publikacje świadczyły o tym, że Ukraińcy nigdy nie przestali walczyć o ukraiński Krym i uważali go za nieodłączną część Zjednoczonej Ukrainy. „Krymska Świetlica” z pewnością powróci do Symferopola i będzie to widoczny znak, że Ukraińcy stali się gospodarzami we własnym państwie, także na Krymie”, – powiedział Bohdan Czerwak. Przewodniczący Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy Serhij Tomilenko zauważył, że wydanie nigdy nie pracowało w komfortowych warunkach, lecz właśnie to zahartowało zespół dziennikarzy, który wraz z początkiem wielkiej wojny zintensyfikował opór informacyjny wobec rosyjskiej propagandy. Dodał, że NSŻU zawsze wyrażał solidarność z kolegami i będzie to robić nadal. Ponadto przewodniczący NSŻU zaprezentował podręcznik i poradnik dla dziennikarzy „W centrum uwagi – Krym”, przygotowany na podstawie materiałów i doświadczeń krymskich kolegów z inicjatywy sekretarza NSŻU Mykoły Semeny. Były więzień polityczny Kremla i zastępca redaktora naczelnego „Krymskiej Świetlicy” w latach 1992–1993, zasłużony dziennikarz Ukrainy Mykoła Semena przedstawił swoją wizję przyszłości przestrzeni informacyjnej odokupowanego Krymu. „Gazety rosyjskojęzyczne, które popierały okupację Krymu, muszą zostać natychmiast zamknięte, ukrainizacja Krymu musi być totalna i bardzo aktywna. A w centrum tej bańki informacyjnej, która będzie istnieć na Krymie, widzę „Krymską Świetlicę”; powinna ona stać się głównym społeczno-politycznym dziennikiem na półwyspie, podejmować kwestie ukrainizacji, ukraińskiej edukacji, reintegracji Krymu z ukraińskim społeczeństwem”, – przekonywał Mykoła Semena. O tym, że prasa ukraińska powinna wkraczać na ukraiński Krym razem z Siłami Zbrojnymi Ukrainy, mówili także inni uczestnicy wydarzenia. Ważne jest bowiem, aby obywatele na deokupowanych terytoriach od razu trafiali do ukraińskiej przestrzeni informacyjnej i natychmiast otrzymywali porady dotyczące swoich działań, praw i obowiązków po wyzwoleniu itd. „Krym potrzebował i potrzebuje wspierania rozwoju ukraińskojęzycznej przestrzeni informacyjnej. „Krymska Świetlica” to ukraińska flaga na ukraińskim Krymie! Dlatego właśnie teraz nadszedł czas, aby zrobić wszystko, co możliwe, by ukraiński żołnierz wszedł na Krym nie tylko z bronią, oczyszczając go z zarazy, ale także z bronią, która ma sprowadzić dusze ludzi z powrotem do domu, na Ukrainę!” – powiedział przedstawiciel Krajowej Rady Ukraińców Krymu Serhij Kowalski. Swoimi myślami podzielili się również przedstawiciel Pełnomocnika ds. ochrony języka państwowego Andrij Witrenko, p.o. Stałego Przedstawiciela Prezydenta w Autonomicznej Republice Krymu Denys Czystiakow, zastępca Stałego Przedstawiciela Prezydenta Ukrainy w Autonomicznej Republice Krymu w latach 2006–2007 Oleksandr Lewczenko, kandydat nauk historycznych Andrij Iwanec, przewodniczący Rady Weteranów Krymu przy KRUK Serhij Wikarczuk oraz inni prelegenci, w tym autorzy i byli współpracownicy gazety. Obecnie „Krymska Świetlica” wydawana jest ze środków społeczności. Założycielami wydawnictwa są Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz organizacja społeczna „Krymskie Centrum Współpracy Biznesowej i Kulturalnej „Ukraiński Dom””. Wszystkie numery gazety w formacie PDF można pobrać z wikizasobów w każdym zakątku świata, w tym również na czasowo okupowanym terytorium Półwyspu Krymskiego.
Jewhen BUKET
Zdjęcia Walentyny Wiliury, ArmiyaInform
Tłumaczenie maszynowe
Miła wieść z Nepalu. Na noworoczne dni kolejna optymistyczna nuta – moi nepalscy przyjaciele znów wciągną naszą flagę na tej górze, którą wiosną 2015 roku nazwałem Górą Bohaterów Ukrainy. Oczywiście, na porywistych wiatrach na takiej wysokości nawet flaga z metalu nie wytrzyma długo. Ja starałem się (prawie co roku) ją odnawiać. Ale już od trzech lat nie miałem takiej możliwości. Za to tej wiosny nowiutkie płótno, które zdołałem przekazać, moi nepalscy przyjaciele znów zainstalują na Górze Bohaterów Ukrainy, wspierając walkę Ukraińców ze światowym złem!
Walentyn Szczerbaczow
Tłumaczenie maszynowe
Wasyl LYZANCZUK, doktor nauk filologicznych, zasłużony profesor Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Iwana Franki
Każdy człowiek, żegnając rok 2022, oceniał go i krystalizował swoje pragnienia na rok 2023. Jestem przekonany, że 2022 rok to czas okrutnej próby i utwierdzenia w świadomości Ukraińców oraz opinii publicznej świata wielkości i niezłomności ukraińskiego ducha narodowego, to przekonanie o zwycięstwie nad odwiecznymi moskiewskimi wrogami, którzy bezprecedensowo niszczą soborową, demokratyczną Ukrainę stworzoną ludzką pracą twórczą. Niezłomność ukraińskiej woli i kulturowej tożsamości doprowadzi do rozpadu najbardziej zajadłej neofaszystowskiej rosyjskiej imperium, którego mutanty zalewają krwią ludzi naszą rodzinną ziemię. Dla przekonującego zwycięstwa nad barbarzyńcami trzeba w 2023 roku pokonać nie tylko moskiewskich krwiopijców, którzy prowadzą ludobójczą, terrorystyczną, antyukraińską i antyeuropejską wojnę, lecz także wewnętrznych kolaborantów, zdrajców, którzy, ku wielkiemu żalowi, przedostali się na różne szczeble władzy w Ukrainie i podstępnie sprzedają ukraińskie interesy narodowe Moskwie. Sprawiedliwość musi zapanować w każdej komórce państwowego i społecznego organizmu. Ukraińskie wartości narodowo-duchowe muszą przede wszystkim zapanować w otoczeniu Prezydenta Wołodymyra Zełenskiego, którego dzięki męstwu i bohaterstwu Sił Zbrojnych Ukrainy wysoko cenią na świecie. Ale nie trzeba pod hasłami o jedności w społeczeństwie dla obrony Ukrainy przed putinowskimi rasistami przebiegle przygotowywać się do kolejnych wyborów prezydenckich. Uspokójcie się! Najpierw trzeba wygrać wojnę, ocalić Ukrainę, pokonać korupcję, którą przesiąknięte są szczeble władzy, a dopiero potem iść do wyborów. Jeśli wybiorą Zełenskiego, będzie prezydentem, a jeśli nie wybiorą, koniec świata nie nastąpi. Najważniejsze, żeby do władzy doszła narodowo godna
Człowiek, który zajmie się odbudową zniszczonej Ukrainy, rozwojem ukraińskiej edukacji narodowej, tak aby język ukraiński zapanował wszędzie – od żłobków, przedszkoli, szkół, kolegiów, liceów, wyższych uczelni – po Biuro Prezydenta; tak aby środki masowego przekazu działały na zasadach ukrainocentryzmu. Czy to po państwowemu – wyłączyć nadawanie „Espreso”, „5. kanału” i „Prjamoho” z cyfrowej sieci T2? Pracownicy tych telekanałów podają prawdziwe informacje, sprawiedliwie reagują na negatywne fakty, wydarzenia, zjawiska, o których milczą inne media. Przecież podczas wojny z odwiecznymi moskiewskimi wrogami w przestrzeni informacyjno-humanitarnej Ukrainy powinna panować Prawda, opierająca się na ukraińskich interesach narodowych. Przykre, że skądś wzięli się intryganci, którzy wszelkimi sposobami poniżają godność polityków i działaczy społecznych, zajmujących wyraźne ukraińskie stanowisko państwowe, skutecznie pomagających naszemu wojsku i mogących być przeciwnikami w wyborach prezydenckich. W interesie bezpieczeństwa społeczeństwa ukraińskiego trzeba wreszcie zwrócić Prawosławnej Cerkwi Ukrainy Ławry Peczerska Kijowska i Poczajowską, gdzie gnieżdżą się moskiewscy duchowni, którzy wszelkimi sposobami podstępnie truią świadomość wiernych, nastawiając przeciwko niezależności Ukrainy, zachęcają do popierania kremlowskich uzurpatorów. Czy to rozumieją posłowie Rady Najwyższej i sam Prezydent? Każdy uczciwy Ukrainiec chce, aby w 2023 roku zapanował sprawiedliwy pokój – aby moskiewscy najeźdźcy zwrócili wszystko, co zniszczyli, a zagraniczni partnerzy nadal skutecznie pomagali Ukrainie osiągnąć Zwycięstwo. Wysoki moralny duch uczciwości powinien panować w każdej ukraińskiej komórce społecznej i państwowej. Wtedy, bez wątpienia, Ukraina będzie w UE i NATO, rozkwitając w konstelacji cywilizowanych krajów świata.
Tłumaczenie maszynowe
Iwan WETROW, Równe. Chciałem nieco zatrzymać czas na Międzynarodowy Dzień Wolontariusza, ale nie wyszło. Pewnie na wszystko przychodzi swój czas. Minął już rok – tak krótki dla normalnego życia. Chcę napisać kilka słów o tych, którzy zawsze są blisko, choć nie oznacza to, że wszyscy są fizycznie obok, ale myślami, pragnieniami, działaniami… – są blisko. Ponad 300 dni nasi chłopcy, nasi Bohaterowie bronią ojczystej ziemi, bronią naszej tysiącletniej historii, języka i kultury, naszej duchowości, naszej desperacji i cierpliwości. Wielu naszych Bohaterów oddało za to swoje życie. Wieczna im chwała! Każdy ma swój mały front, w granicach swoich pragnień i możliwości – to nasz święty obowiązek wobec tych, którzy są na froncie, i wobec tych, którzy są w domu, bo Ukraina jest u nas jedna. Ponad 300 dni codziennie pomagamy naszym obrońcom. Sieć wolontariuszy powstała dość szybko, najważniejsze w niej jest zaufanie i operatywność. W pierwszym dniu utworzenia proświtańskiego sztabu wolontariackiego wspierania obrony Ukrainy do nas od razu zwrócili się ochotnicy Ołeksandr Andriejew, Ołeksandr Mazur, Wiktor Małynowski, Jewhenij Małynowski, Lubow Omelczuk, Ihor Omelczuk, Natalija Chomecza, Wołodymyr Tymczuk, Andrij Małiuha, Ołeksandr Onipko, Anatolij Zadojanczuk, Petro Kudela, Wałerij Moroziuk, którzy niczym mrówki od rana rozbiegali się po mieście na zakupy, aby do wieczora wysłać na linię frontu niezbędne produkty, wodę, środki higieniczne, leki, materiały opatrunkowe, powerbanki, baterie, później – materiały budowlane, narzędzia, szlifierki kątowe, młotki, młoty, łopaty (w tym saperskie), piły spalinowe, grzejniki, zestawy kluczy i wiele innych. Dalej było załadowywanie / rozładowywanie ciężarówek, busów, wagonów, pakowanie paczek żywnościowych. Byliśmy zadowoleni, że udało się kupić stosunkowo tanio używaną odzież taktyczną i obuwie, które wtedy przywożono do Łucka. Pomagali bez wahania także Olha Omelczuk, Lubow Liwandowska, Ałła Tymoszczuk, Iryna Jurkewycz, Wałentyna Podik, Jurij Nowak, inni pedagodzy Rówieńskiej Małej Akademii Nauk, Rówieńskiego Kolegium Miejskiego i innych placówek. Potrzeby koordynowaliśmy z obwodową administracją wojskową, innymi wolontariuszami oraz bezpośrednio z bojownikami Sił Zbrojnych Ukrainy. Na pierwsze zawołanie główny lekarz przychodni miejskiej nr 2 Ołeh Szram brał pomocników i jechali sortować leki; taką samą pracę pomagała wykonywać służba farmaceutyczna Rówieńskiego Szpitala Obwodowego, której przewodzi Iwan Poluchowycz. Dyrektor firmy „Prominstrument” Wałerij Sładkowski na prośbę o pomoc z ciężarowym autobusem odpowiedział bez wahania „Proszę bardzo”, czy trzeba było jechać na Kijowszczyznę, Czernihowszczyznę, czy do Mikołajowa. Dzięki dyrektorowi Centrum Szkoleniowego „Grand” Borysowi Petruszynowi dla Sił Zbrojnych Ukrainy skierowano ponad 20 kompletów odzieży taktycznej, 10 płytonośników i innego wyposażenia na 70 tys. hrywien. Dziękujemy niemieckim wolontariuszom, dzięki którym za pomocą kapitan policji Łarysy Stepaniuk i wolontariuszki Oksany Wowczyk mieliśmy możliwość zapewnić strażakom Makarowa, Buczy, Irpienia, Borodzianki, Czernihowa specjalną odzież i hełmy. Niezapomniana radość z wielkanocnych prezentów mieszkańców Borodzianki, Makarowa, Andrijiwki, Lypiwki i innych nawet na zgliszczach własnych domów, a nam było ciężko powstrzymać duchowy ból. Podarunki pomagały przygotowywać Ołeksandr i Natalija Andrijukowie („Mizoczprodukt”), którzy bez wahania wydawali produkty mięsne oraz setki smacznych bab wielkanocnych i kiełbas, oprócz tego także dla obrony terytorialnej rejonu buczańskiego, bojowników w Mikołajowie, Nikopolu i innych miastach, wewnętrznie przesiedlonym osobom na Rówieńszczyźnie. Produktami żywnościowymi pomagali także Ihor Nikołajczuk („Hoszczańskie kiełbasy”); Hałyna Wowczko („Hajar”, Derażne). Dziękujemy za wsparcie z paliwem kierownikowi fabryki materiałów nietkanych Bohdanowi Hapiakowi; Pawłowi Jusjukowi – za wyżywienie wewnętrznie przesiedlonych osób. Pomagali nam: przyjaciele z Francji – Michel Fortunato wraz ze swoimi aktorami teatru amatorskiego i innymi mieszkańcami małego miasteczka na zachodzie Ansin; Wołodymyr i Tetiana Łukaszewyczowie z Anglii; Jarosław Zaroń ze swoimi kolegami z Polski; Wira i Bohdan Bodnarukowie w imieniu Ukraińców z Chicago – członków Towarzystwa Języka Ukraińskiego imienia Tarasa Szewczenki. Dzięki nim przekazaliśmy żołnierzom Sił Zbrojnych Ukrainy termowizory, przyrządy optyczne, krótkofalówki, latarki, generatory, powerbanki, wiele urządzeń elektrycznych i narzędzi, łopat saperskich, wyposażenia inżynieryjno-taktycznego, grzejników, produktów żywnościowych, leków i innych. Szczególna duma z moich wychowanków – absolwentów Rówieńskiego Gimnazjum Ukraińskiego. Sasza Wertyporoch, który mieszka i pracuje w Londynie, od pierwszego miesiąca i po dzień dzisiejszy, przed i po pracy, rano i późno w nocy wyszukuje potrzebne dla Sił Zbrojnych Ukrainy wyposażenie taktyczne i przesyła na Ukrainę. Oprócz tego osobiście zakupił za ponad 100 tys. hrywien. Także, dzięki Ołeksandrowi, pomogliśmy ubrać 300 mężczyzn obrony terytorialnej rejonu buczańskiego, wsi Szpytky, którą dowodził mój przyjaciel, świętej pamięci Wiktor Ohnewiuk, który przejmował się każdym swoim ochotnikiem. Dobrowolnie, na pierwsze zawołanie udzielali pomocy Denys Nedilko,
Andrij Hordijewycz, Ałła Myhaj, Oksana Pihoł, Alina Bezruk, Iryna Kraweć. Illa Pałczewski prawie codziennie przez kilka miesięcy wpłacał po 1 tys. hrywien (zakupiono generatory, wyposażenie taktyczne, narzędzia, leki, produkty żywnościowe i inne). Jewhenij Osypczuk, który mieszka w Szwecji, do wyczerpania sił towarzyszył transportom humanitarnym do ukraińskiej granicy, a stamtąd zabierał rodziny z dziećmi, które zmuszone były opuścić Ukrainę, i często sam (mało kto znał język szwedzki), bez snu całymi dniami, tłumaczył migrantom na promach. Wałerij Hołoborodko, mieszkając w USA, również prowadzi swój front, cały czas pomaga Siłom Zbrojnym Ukrainy, zapewniając transport, karetki pogotowia i inne. Jestem pewien, że wszyscy absolwenci, kto z bronią w ręku, kto na froncie wolontariackim, kto w obronie terytorialnej, bronią ojczystego kraju. Dołączyli również nauczyciele gimnazjum. Ważną akcją stało się zapewnienie niezbędnych leków (tutaj podkreślam – właśnie na zapotrzebowanie) ukraińskim szpitalom w miastach Mikołajów, Sumy, Równe, Kijów w ciągu lipca-października na sumę ponad 50 tys. euro, co stało się możliwe dzięki wsparciu Niemców i Ukraińców w Niemczech: Martiny Gerhardt i Margaret Zinser z organizacji „Farmaceuci bez granic”, Norberta Fischera z Sana-Klinikum Lichtenberg z inicjatywy Julii i Kostiantyna Lewitów, Bohdana Pryszczepy (organizacji charytatywnej „Twórz dobro”). Dziękujemy Natalii Wietrowej, Natalii Zaczynskiej oraz instruktorom misji humanitarnej USA na Ukrainie Global Response Management za szkolenie członków obrony terytorialnej z podstaw medycyny taktycznej. Ich doświadczenie było bardzo przydatne. Dzięki Ukraine Volya Foundation w partnerstwie z Novi Community, amerykańską organizacją non-profit, zorganizowaliśmy szkolenie dla pomocy rodzicom w pracy z dziećmi, które mają traumy wojenne. Dziękujemy każdemu darczyńcy, który pomagał sztabowi wolontariackiemu i tym samym przyczyniał się do przybliżenia zwycięstwa. Każdemu z was wyrażają szczerą wdzięczność żołnierze Sił Zbrojnych Ukrainy. Swój front trzymali uczestnicy akcji „Napisz list do żołnierza”, w której wzięło udział ponad 500 uczniów. Po rozdzieleniu ich listy wysłano na linię frontu, aby w wolnych od działań bojowych chwilach zainspirować bohaterów dziecięcą wiarą w ZWYCIĘSTWO! Udawało się także pomagać innym sponsorom w Równem, Kijowie, Żytomierzu i odnaleźć dla nich niezbędne wyposażenie taktyczne. Każdy z członków zarządu towarzystwa „Proświta”, miejskie i rejonowe oddziały przez wszystkie te miesiące na różne sposoby pomagały obronie Ukrainy. Wierzymy – to przybliża nasze ZWYCIĘSTWO! Chwała Siłom Zbrojnym Ukrainy! P. S. Oczywiście, kogoś tutaj nie wspomniałem, ale to nie umniejsza ich wkładu w ogólną sprawę.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
za Kateryny Syczyk we wszystkich ośrodkach Proświty w szkołach i przedszkolach przeprowadzane są wydarzenia z okazji Dnia „Proświty”. W takie dni miasto rozkwita wyszywankami, pieśniami i ukraińskim słowem. Przy wsparciu miejskiej „Proświty” corocznie przeprowadzana jest otwarta lekcja na Majdanie Niepodległości, poświęcona Dniu Jedności Ukrainy; festiwal szkolnych szopek „Nowa radość nastała”; uczniowskie ekspedycje poszukiwawcze „Proświta siała światło” oraz „Szlakami UPA”; akcje „Podaruj książkę rówieśnikowi ze Wschodu” oraz świąteczne prezenty w postaci ukraińskiej książki dla mieszkańców wyzwolonej Charkowszczyzny; kursy języka ukraińskiego „Filiżanka języka po rówieńsku” dla osób wewnętrznie przesiedlonych ze wschodu Ukrainy. Dzięki jej wsparciu oraz wsparciu władz miejskich trzykrotnie przyjmowano delegacje dzieci ze Wschodu Ukrainy. Setki wydarzeń skierowanych na upamiętnienie ważnych dat historycznych, oddanie czci pamięci wielkich Ukraińców, zachowanie i rozwój języka ukraińskiego, utwierdzenie państwowości! A teraz, w czasie wojennym – wolontariat, przybliżanie Zwycięstwa”. I chociaż z powodu wojny nie możemy w pełni odczuć radości z dobrych wydarzeń, to z całego serca życzymy naszej drogiej jubilatce cieszenia się najwyższą wartością – życiem. Społeczność Proświty z Rówieńszczyzny winszuje Pani, wysoko szanowna i głęboko poważana Jubilatko! Wierzymy, że swoją wiedzę, bogate doświadczenie życiowe, twórczość, pozytywne nastawienie i miłość będzie Pani darować zwolennikom Pani talentu miłości do ludzi i przygotowywać godną zmianę następców, aby pochodnia „Proświty” świeciła jako drogowskaz Pani osiągnięć i Wielkiego Zwycięstwa! Natchnienia dla Pani, Kateryno Iwaniwno, nowych pomysłów i projektów, szlachetnych spraw Proświty na chwałę Bogu i Ukrainie! patriotyczne pożegnania w ostatnią ziemską drogę poległych Bohaterów, przejście parafii patriarchatu moskiewskiego do Prawosławnej Cerkwi Ukrainy i tym podobne… – Nie jestem pierwszy raz na Ukrainie – powiedział Dżan. – Ale to spotkanie z wami – to coś fantastycznie niewiarygodnego, niemal kosmicznie nieosiągalnego dla wielu europejskich dziennikarzy… W ciepłej i swobodnej atmosferze ludzi myślących podobnie minął krótki dzień 17 grudnia ubiegłego roku, który jednoznacznie stanie się niezapomniany dla obu stron: Ukraińców – ofiarnych, pracowitych, optymistów, otwartych sercem oraz obcokrajowców, którzy również na wszelkie sposoby wspierają Ukrainę – materialnie, moralnie, duchowo. Być w odległości od nas fizycznie, ale blisko – duszą, myślami, dążeniami. Bo rzeczywiście, tylko wspólnymi wysiłkami Ukraina i Zachód mogą pokonać wroga i zbudować nowy Świat – bez raszyzmu, demokratyczny i pokojowy!
Tłumaczenie maszynowe
Łarysa TKACZ, członkini Rady Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Życiowa droga jubilatki, poświęcona sprawie oświatowo-oświatowej, nie jest prosta, jednak wyraźnie świadczy – człowiek sam tworzy swój los. Opierając się na dwóch skrzydłach – działalności oświatowej i pedagogicznej, pewnie robiła swoje – tworzyła i przekształcała świat, za każdym razem przekonując społeczeństwo o miłości do Ukrainy, jej języka, kultury, szczerej wierze w Boga. Wtajemniczając w arkana zawodu nauczyciela coraz to nowych wychowanków, wychowywała prawdziwych ludzi, zdolnych godnie kontynuować sławną dynastię współczesnych pedagogów. W tym czasie, za każdym razem oddając cząstkę siebie, swojej wiedzy i umiejętności, swojego duchowego i zawodowego zapału oraz niepokoju, fachowo przygotowała niejedno pokolenie przyszłych specjalistów. Dziś jest szczęśliwą kobietą, skuteczną menedżerką, znaną działaczką społeczną, ale ten status to dekady rodzinnych trosk i pracy oświatowej – od nauczycielki i zastępczyni dyrektora w rówieńskiej szkole nr 23 do kierowniczki gabinetu metodycznego i zastępczyni naczelnika miejskiego wydziału oświaty. W rówieńskiej oświacie Kateryna Iwaniwna jest postacią znaczącą, gdyż w zespole ludzi o podobnych poglądach tworzyła nową sieć oświatową w latach 90., wnosiła ducha ukraińskości w system wychowawczy poprzez programy rozwoju i zakrojone na szeroką skalę projekty patriotyczne, poprzez lekcje duchowości i etyki chrześcijańskiej. I dziś pedagodzy przychodzą do niej po mądrą radę i cenią jej człowieczeństwo, skuteczność, autentyczność. Tytuły „Zasłużony Pracownik Oświaty Ukrainy”, „Duma Miasta”, „Kobieta Roku”, medal „Budowniczy Ukrainy” Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki – to zasłużone uznanie dla jubilatki. Co pomaga człowiekowi stworzyć jego najlepszy los? Rodzice z ich bezwarunkową miłością i mądrością? Ziemia, która zrodziła i inspiruje? Nauczyciele-mentorzy? Ludzie, których spotykasz na swojej drodze? W losie naszej bohaterki jest wiele Bożego prowadzenia, gdyż, jak sama twierdzi, Pan obdarzył ją tym, co najlepsze: mądrymi rodzicami i ludźmi na życiowych ścieżkach, dobrą rodziną i ukochaną pracą. Można i trzeba dodać inne elementy do jej historii: mądra, wytrwała, silna, przekonująca, twórcza – ta dziewczyna z poleskiej wsi wyszywała swój los sama. Dziś życie tej kobiety to płótno sukcesu osoby z ukraińskim sercem i szczerą duszą. Kateryna Iwaniwna Syczyk urodziła się we wsi Hłyboczok w malowniczym rejonie bereźniańskim. Do dziś ciepło wspomina rodzinny dom, ścieżka do którego zarosła już gęstym rdestem, ale rodzinne strony rozgrzewają serce kobiety jasnymi wspomnieniami. I dziś Kateryna Iwaniwna często cytuje swojego ojca, którego słowa pełne są tej wiejskiej życiowej mądrości, która zadziwia nie mniej niż aforyzmy mędrców. Nauczył ją czytać Pismo Święte i kochać książkę, dlatego w wiejskiej bibliotece przeczytała wszystko, co najcenniejsze. A potem były lata studenckie w Dubieńskim Kolegium Pedagogicznym i w Kijowskim Narodowym Uniwersytecie im. Tarasa Szewczenki, praca nauczycielska w wiejskiej szkole. Służbie oświacie Kateryna Iwaniwna nigdy nie sprzeniewierzyła się, dlatego nauczycielski los pewnie prowadził ją do oświatowych szczytów, a inny, kobiecy, podarował kochającego męża i macierzyńskie szczęście. Młoda rodzina Syczyków, przeprowadzając się do Równego, zbudowała tu przytulny dom, który z latami wypełnił się świergotem dzieci i wnuków. Iryna i Jurij to prawdziwa duma mamy, a Marijka, Matwijko i Myronczyk – największa miłość babci. Lecz największą jej dumą jest most między oświatą a „Proświtą”, który buduje z natchnieniem i miłością, bo w tych słowach jest nie tylko wspólny rdzeń, ale i misja: nieść światło, wiedzę do naszego wspólnego ukraińskiego domu. Miejska „Proświta”, którą Kateryna Iwaniwna Syczyk kieruje już prawie dwie dekady, jest nieodłączną częścią jej życia duchowego. Dzięki patriotycznym inicjatywom pani Kateryny ruch proświtański w Równem stał się siłą, która budzi i jednoczy, bo główna proświtanka miasta (tak z miłością nazywają ją ludzie o podobnych poglądach) nie tylko niestrudzenie generuje pomysły, ale i niestrudzenie znajduje wszystkie niezbędne zasoby do ich realizacji. Dla Ukrainy, dla Zwycięstwa! Jej wytrwałości i celowości można pozazdrościć. Kobieta-liderka, wielka patriotka Ukrainy, mądra pedagożka i proświtanka. Jej praca społeczna jest przykładem dla proświtanców i mieszkańców miasta, co czasem zadziwia i inspiruje, by nie żałować ani sił, ani czasu dla Ukrainy i jej pomyślnej przyszłości. Źródło inicjatyw proświtańskich. Była wśród pierwszych pedagogów, którzy rozpoczynali odrodzenie narodowe w szkołach Równego. Pod jej kierownictwem przygotowano miejski program wychowania narodowo-patriotycznego młodzieży uczniowskiej „My – Równianie”. Z inicjatywy Kateryny Syczyk stały się tradycyjnymi ogólnomiejskie wydarzenia dotyczące odrodzenia i kształtowania języka ukraińskiego, historii, kultury, czczenia Bohaterów Krut, rocznicy Wielkiego Głodu oraz utworzenia Ukraińskiej Powstańczej Armii. Dzięki staraniom i wytrwałości Kateryny Syczyk zaszły systemowe zmiany w zakresie wypełniania procesu wychowawczego placówek oświatowych treścią narodową. Od 2003 roku dzięki aktywnej pracy organizacyjnej utworzono 77 podstawowych ogniw „Proświty”, w których liczy się 1500 członków. Stanęła na czele Rady miejskiego towarzystwa, do której weszli najbardziej aktywni proświtanci miasta. W czasie sprawowania funkcji utworzono muzeum-bibliotekę „Proświty” Rówieńszczyzny, założono „Park Proświty”, zapoczątkowano uczniowski konkurs pieśni powstańczej i strzeleckiej „Czerwona kalina”, przeprowadzono zakrojone na szeroką skalę obchody 100-lecia „Proświty”, uczniowski łańcuch z okazji 80. rocznicy Zjednoczenia Ukraińskiej Republiki Ludowej i Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej, zbiórkę funduszy na budowę cerkwi Tarasa, święto Majdanu Proświty. Z inicjatywy świętowali 25 grudnia (o czym opowiedziała zagranicznym gościom). Ale najbardziej nie spodziewał się dziennikarz radiowy, że na Ukrainie w czasie wojny istnieją media papierowe, czyli gazety, w szczególności „Głos Kraju”. Przedstawicielka wydawnictwa Switłana Masłowska opowiedziała o kierunkach pracy czasopisma: idea narodowa, praca społecznikowska i wolontariacka, kronika regionu i historie życia naszych obrońców, ukrainocentryzm: język, kultura, duchowość. Kiedy gość usłyszał o organizacji społecznej „Proświta”, ożywił się i jeszcze bardziej zainteresował jej działalnością. Jakież było jego zdziwienie, gdy usłyszał o nieodpłatnej pracy oświatowej: wydawaniu książek, modlitewników, kalendarzy – dla ludności cywilnej i wojskowych Sił Zbrojnych Ukrainy, organizacji licznych wydarzeń z przesiedleńcami „Łagodna ukrainizacja”, zbiórce funduszy na samochody, leki, drony, odzież, obuwie itp. dla wojska. W życiowym kalendarzu Kateryny Iwaniwny Syczyk, przewodniczącej Rówieńskiego Miejskiego Zjednoczenia Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, zastępczyni przewodniczącej Rówieńskiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, zasłużonej pracownicy oświaty Ukrainy – jasna jubileuszowa data – 65 lat od dnia urodzin.
Tłumaczenie maszynowe
Switłana MASŁOWSKA
Spotkanie z Włochem, znanym dziennikarzem radiowym Szwajcarskiego Radia Gianluigim Donellim, to marzenie wielu przedstawicieli mediów, ale kolega wybrał właśnie Zastawną. Nie sam, oczywiście... Z naszego miasteczka i w ogóle z Bukowiny w Italii mieszka i pracuje wielu rodaków i rodaczek, którzy tworzą organizacje społeczne, przekazują datki na Ukrainę i popularyzują ukraińskość. Jedna z nich to Halina Bondaruk, która jest działaczką Proświty za granicą (wraz z podobnie myślącymi założyła bibliotekę ukraińskiej książki, gdzie poznała się z Włochem pracującym w Szwajcarskim Radiu). To ona zgodziła się pojechać na Ukrainę z dziennikarzem jako tłumaczka, uprzedzając o tym przedstawicieli zastawniańskiej „Proświty”. Tak więc ich podróż służbowa rozpoczęła się w Zastawnej, a dalej – Czerniowce, Kijów, Lwów… Signor Gianni interesowały najrozmaitsze tematy... Ponieważ właśnie tego dnia, kiedy „Zastawniańska sotnia wolontariuszy” proświtian z naszego okręgu zebrała się, by załadować samochód domowym jedzeniem-prezentami dla żołnierzy na Święto Mikołaja, pierwsze spotkanie odbyło się na podwórku setniczki Marii M’jakoty. Dziennikarz rozmawiał z wolontariuszami, interesował się ich biografią, udziałem w działaniach oświatowych, kontaktami z frontem, a także przepisami bukowińskich potraw, przełykając ślinę, z zachwytem nie odstępował wędzonej ryby i pastromy, zdumiony tym, jak wszyscy harmonijnie pracowali. Nazywał Sotnię pracowitym mrowiskiem, dziwił się przygotowywaniu potraw w bukowińskim piecu oraz naszej wytrwałości i uporowi. Każdy bowiem włączał się do pracy bez zbędnych pytań, typu: co robić, gdzie stanąć itd., czyli bez zbędnych emocji w niepogodę (choć pod wiatą, ale trudności były) i jeszcze podczas kilkugodzinnego alarmu przeciwlotniczego... Prawdziwym odkryciem nazwał wywiad z żołnierzem Mykołą Striełnykowem, który odwiedził Sotnię, przebywając w Zastawnej na kilkudniowym urlopie, oraz z kapelanem o. Witalijem Menzakiem. Dziennikarz przygotowuje wielki reportaż radiowy dla szwajcarskiego radia o życiu zwykłych Ukraińców w okresie tej strasznej wojny: ich patriotyzmie, ukraińskocentryczności, oddaniu, ofiarności, zjednoczeniu. Nie mógł uwierzyć, jak ludzie znajdują czas na pomoc armii, mając własne gospodarstwo, kiedy w wiejskich domach prąd bywa tylko po 4-6 godzin. Dziwił się, skąd czerpią siły, by nie popadać w rozpacz, a jeszcze rozdają samą pozytywną energię. Kolejna „stacja” – przy magazynach humanitarnych, z wolontariuszem-dobroczyńcą, właścicielem strony internetowej Ołeksandrem Panzygą, który opowiedział o działalności OS „UNIA”, do której przyłączyli się przesiedleńcy z obwodów wschodnich i południowych Ukrainy i zdesperowanie pracują na rzecz pomocy Siłom Zbrojnym, jak od początku pełnoskalowej inwazji dostarczają wozy strażackie i karetki z zagranicy, a także leki, odzież, obuwie, produkty, piecyki żelazne dla naszych wojskowych, o współpracy z gromadami, innymi organizacjami społecznymi, zakładami leczniczymi i edukacyjnymi. I na zakończenie jeszcze jedno ciekawe spotkanie proświtiańskie, które odbyło się w redakcji gazety „Hołos kraju” i głęboko wstrząsnęło panem Donellim po rozmowie ze wszystkimi rozmówcami. Dla Dżana trudno było nie tylko zadawać niewygodne pytania rodzicom żołnierzy, nie mógł powstrzymać łez, słuchając wzruszających historii oczekiwania matek synów z tej okrutnej wojny… Potwierdzając to jednym zdaniem: „Jakie różne, bolesne, ale bezcenne historie, pouczające dla wielu krajów europejskich…” Między innymi z Ruslaną Łuk’janczuk (matką żołnierza i żoną męża-żołnierza), Ruslaną Łupul (której syn już po raz drugi jest ranny i obecnie przebywa w szpitalu), Wiktorem Ałochinem (ojcem bojownika, który obecnie znajduje się w najgorętszym punkcie wojny pod Bachmutem), Lilją Anufrijewą, przesiedleńcem z Mikołajowa (od kilku miesięcy mieszka z 5-letnim synem w Zastawnej, a mąż jest wojskowym Sił Zbrojnych Ukrainy), Marią Pazjuk (matką bojownika-ochotnika tej wojny od 2014 roku – „Buka”), Marią M’jakotą – kierowniczką organizacji wolontariackiej, Zofią Tiłabową, poetką, wolontariuszką z wsi Towtry, gdzie w tym roku Boże Narodzenie
Tłumaczenie maszynowe
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
Назарій НАЗАР, кандидат філологічних наук
Про “цензуру” в давніх писем1 них пам’ятках Науковий підхід полягає в тому, що немає речей настільки індивідуальних, що їх не можна пояснити, виходячи з розуміння загальних тенденцій, виходячи з відомого матеріалу, виходячи з певних принципів пізнання. Інакше кажучи, не може бути чогось такого, що настільки ж незрозуміле, як диво. Для науки не існує див, існують факти, які ми можемо більшою чи меншою мірою пояснити. Філологія не є винятком, її пояснювальний інструментарій не гірший, ніж інструментарій інших наук із двохсотлітньою історією. Порівняльно-історичний метод стояв в осерді доказовості усіх свідчень лінгвістики з початку XIX століття, і він нині не змінив свої позиції, хоча й ділить тепер їх із новітніми методами досліджень у філології та лінгвістиці, зокрема комп’ютерними. Що більший масив фактів ми можемо залучити для розгляду певного явища, то міцніше обґрунтованими будуть наші висновки. Саме на тлі цих міркувань я вирішив повернутися до одного питання, яке має доволі основоположний зміст для історіографії східних слов’ян, а саме – до літописного свідчення про заснування Києва. Аналізуючи його, я виходитиму із суджень, які є загальноприйнятими в науці. По-перше, відсутність писемної культури не свідчить про відсутність культури взагалі, а тільки говорить про інший тип культури, який послуговувався усним словом для фіксації важливих для спільноти понять і текстів. Куди б не приходили народи з уже розвиненою писемною культурою, вони скрізь знаходили складну систему міфологічних знань про світ. Щоправда, вони не завжди були у змозі одразу її поцінувати і зафіксувати. Для прикладів не треба далеко ходити: упродовж усього середньовіччя поряд із європейськими скрипторіями, а пізніше поряд із університетами епохи ренесансу, бароко, просвітництва існувала багата усна культура – пісні, танці, епоси співали/виконували люди без писемної освіти. І тільки на початку 19 століття культурна еліта прийшла до усвідомлення необхідності якомога повнішої фіксації цих скарбів народної творчости. Певний передсуд щодо неї раніше міг існувати і через те, що зазвичай народна творчість була за духом поганська, а писемна культура – християнська, і тому поступовий прихід суто світської культури зумовив нарешті повністю неупереджене ставлення до спадку (на початок XIX століття – ще цілком живого) народних культур – фольклорів. Одним із перших діячів слов’янської фольклористики був польський збирач пісень Зоріан Доленга-Ходаковський, який записав близько 1800 українських народних пісень, у яких співали, зокрема, про турів, популяцію яких знищили за кількасот років до того, іу образності яких неодноразово зринають деталі побуту часів Київської Руси. Тобто перші фіксації фольклорних текстів, які все ж могли відбуватися в добу середньовіччя, зазвичай супроводжувалися упередженістю щодо змісту фіксованого тексту. Стиранням його поганської самобутності, міфологічного змісту. У кращому разі могли відбуватися заміщення поганських образів чи героїв – християнськими, що іноді не порушувало загальну структуру тексту. Проте є й складніші випадки, коли починає діяти своєрідна “цензура” на мотиви і образи. Скажімо, мотиви інцесту, що трапляються в фольклорі не раз, у давніх писемних пам’ятках не фіксуються, що свідчить про табуювання цієї міфологічно наснаженої теми. Але далеко не тільки її. По-друге, населення території, на якій був заснований Київ, було слов’яномовним. Це означає, що його мова, як і ядро головних культурних уявлень, мала низку подібностей із іншими індоєвропейськими народами. Найближчими за мовою і культурою до слов’ян були балти, однак і з іншими індоєвропейськими народами слов’яни зберігали значний ступінь спільності. Так, реконструйований на основі зіставлення давньогрецької, давньоіндійської та інших давньописемних культур концепт “вічної, нев’янучої слави” і “слави” взагалі посідав важливе місце і в культурі слов’ян. Про це свідчить зокрема й той факт, що у фольклорних епосах слов’ян етимологічно споріднена лексема “слово” належить до найчастіше вживаних, і вона входить до низки епічних кліше. По-третє, індоєвропейський спадок у культурах народів, що говорили різними індоєвропейськими мовами, полягав далеко не тільки у збереженні подібних слів і подібної граматики (які зазнавали певних, цілком закономірних, а отже і доказових змін). Разом із мовою успадковувалася і певна міфологічна система, яка пояснювала світ. Так, на основі зіставлення багатьох індоєвропейських традицій було виявлено низку важливих міфологічних сюжетів, що структурують довкола себе решту міфологічних уявлень. До них належать міфи про близнюків і міфи про змієборство. Вони трапляються і в інших, не-індоєвропейських народів, проте в кожній культурній і мовній зоні вони набувають особливих рис. Скажімо, індоєвропейцям були відомі міфи про близнюків, зазвичай братів, які самі пов’язані із сонцем чи взагалі світилами сватають собі одну, рідше дві різні, наречені, які у свою чергу теж близькі до світил. Нерідко ідеться про інцест братів і сестер, який мав теж фертильну функцію. Це грецькі Діоскури, давньоіндійські Ашвіни, латиські “сини неба (бога)” (дьєва делі). Не менш важливими були міфи про змія, який викрадав воду, наречену, світила, і героя, який убивав змія і повертав усе відібране. Ці мотиви змієборства відомі із міфів про давньогрецьких Зевса й Аполлона, про давньоіндійського Індру. Були й інші міфологічні оповіді, проте ці, можна сказати, слугували кістяком міфологічних систем, на які нарощувалися інші. І по-четверте (саме до цього яй вів, роблячи такий розлогий вступ), на момент формування ранніх державних утворень саме міфологічний спадок індоєвропейського часу багато в чому формував підвалини прото-державної ідеології/міфології, постачаючи образи і мотиви для писемних текстів, а відповідно – культурні і правові норми для середньовічних спільнот (звичаєве право). Це не суперечить тому, що з часом на звичаєве право наклалися впливи різних писемних кодексів, а державні міфи могли орієнтуватися на прецеденти (для України-Руси таким була Візантійська імперія). Наприклад, міфи про братів-близнюків часто ставали підвалинами міфів про походження держави, міста, чи міста-держави. Ким були Ромул і Рем, легендарні засновники Рима і Риму?.. Епічне полотно вірменського епосу “Сасна Црер” (“Двоє несамовитих із Сасуну”) розгоротається довкола кількох поколінь близнюків, які вбивають вішапівдраконів, повертають воду і визволяють дівчат-наречених (спершу двоє братів сватаються до однієї дівчини, але потім цей мотив, який уже не був зрозумілий у подальшому, був стертий). І хоча сам епос був записаний тільки в XIX столітті (з причин, про які ми раніше згадали…), перші згадки про нього були вже у “Історії Вірменії”, яку у V столітті н. е. написав Мовсес Хоренаці. І що цікаво, у 31 розділі першої книги він говорить, що у царя Тиграна було аж троє синів, і за порядком перерахування, імовірно, наймолодший був подібний до сонця, коли народився. При чому доволі послідовно подібний: очі його були, як два сонця, і навіть рудого кольору була борода, яка у нього, виходить, була від народження. А потім він убив вішапів (драконів). Пісню (!) про це літописець чув на власні вуха, і її співали під акомпанемент пандира
(струнний інструмент). Цікаво, що число братів (мотив близнюцтва тут дещо стертий, але решта позицій схожі) тут троє, а не двоє. Про те, що тут ідеться про той же мотив, що й у випадку з двома братами (імовірно, близнюками), свідчить паралель, яка є у величезній кількості литовських, архаїчних за своїм змістом, весільних пісень: то двоє, то троє (залежно від варіантів) братів виїжджають на конях свататися до однієї нареченої. У цьому випадку балти зберегли, імовірно, давню варіативність міфологічного комплексу про братів-близнюків, адже про певну варіативність кількості братів (при незмінному ядрі – сватання до однієї дівчини тощо) свідчать і латиські народні пісні, де у Перкона (бога грози) може бути різна кількість братів, а їхні функції і атрибути при цьому лишаються незмінними. Врешті, що можна виснувати з цих чотирьох позицій? Що ранньописемні пам’ятки (як-от “Повість врем’яних літ” чи “Історія Вірменії” Мовсеса Хоренаці, чи міфологічні тексти меншого розміру) неможливо повноцінно зрозуміти без контексту генетично споріднених традицій. Те індивідуальне, що вносив сам розвиток мови і культури, спілкування із іншими культурами, все ж зберігало риси прототипу, як і дочірні мови зберігали подібності до мови-праматері. Тому кожне порівняння з подібними (мовно, стилістично, змістово) текстами зі споріднених традицій – це потужний інструмент пояснення, чому певні мотиви з’явилися у давніх текстах, і які функції вони там виконували. Адже навіть коли давній автор хотів писати історію, то слова для цього він брав із мови, що існувала до нього, а образи і зразки для опису – із культури, що існувала до нього. Хоч він міг і те, і інше дещо обробляти, ретушуючи поганський зміст.
“Повість врем’яних літ” і індо1 європейська міфологія На те, що у києворуських літописах є певна кількість архаїчних індоєворопейських мотивів, вказували вже давно (зокрема й Robert L. Fischer. Jr. Indo-Europe- an elements in Baltic and Slavic Chronicles. У збірці: Myth and Law among the Indo-Europeans. Studies in Indo-European comparative mythology. Edited by Jaan Puhvel. University of California Press, 1970) Навіть історичні особи були осмислені через відомі міфологічні зразки, скажімо, Борис і Гліб, Ярополк і Святослав – ці пари братів, у чомусь подібних, у чомусь різних, явно мають під собою міфологічне підґрунтя (звісно, їх опис, а не вони як історичні особи). Однак ми хотіли б піти далі, у глиб оповіді, і до відбиття індоєвропейських близнючних міфів зарахувати і літописну оповідь про заснування Києва. Тут слід врахувати ту упередженість, яку мали всі фіксатори поганських міфів у часи середньовіччя. І були три брати: один на ймення Кий, а другий – Щек, а третій – Хорив, і сестра їх – Либідь. Кий сидів на горі, де нині узвіз Боричів, а Щек сидів на горі, яка нині зветься Щекавицею, а Хорив – на третій горі, через що і прозвана вона Хоривицею. І збудували вони городок на честь свого старшого брата, й нарекли його Києвом. А навколо города був ліс і пуща велика, і ловили там звірів. І були ті мужі мудрими й тямущими, і називалися вони полянами, від них в Києві є поляни й до сьогодні. Деякі ж, не знаючи, кажуть, що Кий був перевізником, бо нібито тоді біля Києва був перевіз з тієї сторони Дніпра, тому й говорили: “На перевіз на Київ”. Проте коли б Кий був перевізником, то не ходив би до Царгорода. А втім, цей Кий княжив у роді своєму і ходив він до царя – не знаємо лишень до котрого, але знаємо, що великі почесті, як оповідають, віддав йому той цар, при якому він приходив. Коли ж Кий повертався, прибув на Дунай і уподобав місце, і збудував малий городок, і хотів осісти в ньому з родом своїм, та не дали йому навколишні мешканці. Отож і донині називають придунайці те городище Києвець. Кий же повернувся у свій город Київ, тут і скончався. І брати його Щек і Хорив, і сестра їх Либідь тут померли. (Переклад Л. Є. Махновця). Версія про Кия як перевізника іноді вважається спробою принизити автохтонне походження правителів Києва, і її навіть оминув Феодосій Сафонович, складаючи на основі автентичного старовинного літопису свої “Хроніки з літописців стародавніх” в XVII столітті. Втім, з точки зору передісторії міфологічних мотивів, обидві версії не мають у собі аж так багато суперечностей. Брати-близнюки (хай би скільки їх не було) часто пов’язані саме із мореплавством і кораблями. Давньогрецькі Діоскури були покровителями мореплавців, а їхні родичі із латиського фольклору Di- eva deli (Сини неба/Бога) узагалі описуються ось так: Яблуневий
Початок легенди за Іпатським списком (переписаний у 1420/ті роки)
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
zrobię łódź, / Pozłocę oba boki. / Synowie Dievsa wyjdą w morze, / Córki Słońca powiozą. (Abelkoka laivu daru, Abi gali pazeliti; Dieva deli jirejini, Saules meitu vizina, przekład z łotewskiego mój). Oczywiste jest, że oba warianty opowieści o Kiju i jego braciach to przekaz jakichś pieśni, które słyszał kronikarz i które odbierał krytycznie (jako teksty pogańskie), choć z uwagą (jako świadectwo historyczne), czyli postąpił tak, jak wcześniej postąpił, powiedzmy, Movses Chorenaci, a nieco później postąpił brytyjski pisarz (historykiem go nazywać nie do końca wychodzi, bo całkowicie zmyślił, czy też utrwalił tylko opowieści mitologiczne bez czystej historii) Galfrid z Monmouth, który pisał, że słyszał pieśni o Arturze i innych dawnych królach, które wykonywano wśród ludu. Czyli w pieśni o Kiju wspomniano (na wzór folkloru), że ten wyruszył na wyprawę wprost na „cara”, a już na jakiego – to interesowałoby przedstawiciela nowej, piśmiennej kultury… Dalej. Bracia „siedzieli” każdy na swojej górze, a gdzież miała „siedzieć” ich „siostra” Łybidź? To już budzi wątpliwości co do konsekwencji przekazu dawnej treści mitologicznej przez kronikarza. Mit nie mógł zostawić Łybidzi bezdomną. Prawdopodobnie zostawił ją taką kronikarz, bo coś w micie nie pasowało do jego chrześcijańskiego obrazu świata. I niekoniecznie musiał to być kazirodztwo, choć i ono jest tutaj możliwe. Na przykład mógł to być związek Łybidzi z wodą (czegoż wtedy rzeka nosi jej imię?) Jeśli wziąć pod uwagę, że w Powieści minionych lat są inne warianty mitu bliźniaczego (Borys i Hleb, Jaropełk i Włodzimierz), to opowieść o Kiju już nie wygląda na tak odizolowaną, jest ona po prostu jeszcze jednym wariantem odbicia wspólnoindoeuropejskiego mitu bliźniaczego, który u ludów indoeuropejskich w epoce historycznej często stawał się podstawą mitów o zakładaniu krajów i miast. Na podobieństwo legendy o założeniu Kijowa z inną staroormiańską legendą, legendą o założeniu twierdzy Kuar (w wykładzie ormiańskiego historyka Zenoba Glaka, co do czasu życia którego są różne opinie), zwracał uwagę N. Marr, a potem, śladem za nim, także współczesny ukraiński badacz J. Mosenkis. Oczywiście, Marr jako zagorzały przeciwnik naukowego językoznawstwa porównawczo-historycznego miał zupełnie inne wyjaśnienia takiego zbiegu. Spostrzeżenia Marra wspominano w ukraińskich źródłach, jak dla mnie, bez należytej krytyki naukowej. Jednak motywy indoeuropejskie w Powieści minionych lat nie kończą się na legendzie o założeniu Kijowa, która, jak pokazaliśmy, w całości może być odbiciem mitu bliźniaczego. Tak jak w naszym niedawnym artykule w czasopiśmie akademickim „Mowoznawstwo”, chcieliśmy pokazać, że taki zabytek jak „Powieść minionych lat” oraz inne zabytki piśmiennicze staroukraińskiej epoki, stworzone na dawnych terenach osadnictwa Ukraińców, mogą zawierać dużą ilość materiału mitologicznego i kulturowego, który zaczyna do nas przemawiać tylko w odpowiednim kontekście filologicznym. Albo w odpowiednim kontekście historycznym, w którym nam wszystkim obecnie przyszło żyć i walczyć. Jewhen BUKET W Odessie wreszcie zdemontowano pomnik Zofii Augusty Fryderyki Anhalt-Zerbst-Dornburg, który oficjalnie został ustanowiony pod nazwą „Pomnik założycieli miasta” w 2007 roku. Choć zrozumiałe, że Niemka Zofia z Anhalt-Zerbst niczego w Odessie nie zakładała, a jedynie przemianowała na rok przed śmiercią zaanektowane od Imperium Osmańskiego miasto Chadżybej (które do XVI wieku nazywało się Koczubijiw) na cześć starogreckiego miasta-państwa Odessos, które, jak później zbadali naukowcy, znajdowało się na miejscu bułgarskiej Warny. Więc katarina di-cwajte (właśnie tak rosyjską imperatorową nazywają teraz w ojczyźnie) Odessy nie zakładała, a tworzyła państwo-fake z ukradziono-zmyśloną historią: rysowała i przerysowywała jej granice, przepisywała i paliła oryginały kronik, budowała sztywną pionową strukturę administracyjną, opierając się na zagranicznych najemnikach. Do ukraińskiego folkloru weszła pod przezwiskiem „suka córka”. I nie jest to dziwne, wszak za panowania Katarzyny II na Ukrainie miały miejsce dotąd niespotykane fale rusyfikacji: ukaz synodu Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej o konfiskacie u ludności ukraińskich elementarzy oraz ukraińskich ksiąg cerkiewnych (1769), całkowity zakaz edukacji początkowej w języku ukraińskim (1784), zakaz używania języka ukraińskiego w nabożeństwach cerkiewnych oraz nauczania w języku ukraińskim w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej (1786); niszczenie duchowości: przyłączenie do Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej parafii prawosławnych na prawym brzegu Dniepru (1762–1768), zagarnięcie ziem cerkiewnych i przekształcenie cerkwi prawosławnej w część imperialnego aparatu państwowego (1786), likwidacja katedry metropolitalnej Patriarchatu Konstantynopolitańskiego w Izmaile (1792), likwidacja unickiej metropolii z jej rezydencją w Radomyślu i ośmioma eparchiami (1795); deportacje ludności: stworzenie na ziemiach zaporoskich tak zwanej „guberni noworosyjskiej” (1764), przesiedlenie Greków z Krymu (1780), operacja karna przeciwko Nogajom (1782–1783), przesiedlenie Czarnomorskiego Wojska Kozackiego na Kubań (1792). Ale największy cios został zadany pozostałościom autonomii administracyjno-terytorialnych Ukraińców. W 1764 roku skasowano hetmaństwo, a Hetmańszczyznę przekształcono w gubernię małorosyjską, w 1765 rozformowano pułki kozackie na Słobożanszczyźnie, w 1775 zlikwidowano Wolności Wojska Zaporoskiego Niżowego, w 1781 w dawnej Hetmańszczyźnie zlikwidowano administrację pułkową i sotenną, wprowadzono podział na trzy namiestnictwa, w 1782 skasowano urząd hetmana i zakończono istnienie Chanatu Ukraińskiego na zaanektowanych od Imperium Osmańskiego terytoriach. W 1783 roku na Lewobrzeżu wprowadzono poddaństwo. Także podczas panowania Katarzyny II została zlikwidowana państwowość Chanatu Krymskiego, a jego ziemie weszły w skład Imperium Rosyjskiego (1783). Jak widzimy, nic, oprócz cierpienia, działalność tej władczyni Rosji dla Ukrainy i Ukraińców nie przyniosła. Ale dla Moskwy i przyszłych kolaborantów ustanowienie pomnika jej w Odessie w 2007 roku jawiło się jako triumf „ruskiego miru”, który wtedy już zaczynał budować plany zajęcia Ukrainy. Mimo licznych protestów i prób usunięcia tego wrogiego symbolu ideologicznego przez sąd, monument pozostawał w centrum ukraińskiego miasta. Nawet po aneksji Krymu i rozpoczęciu wojny rosyjsko-ukraińskiej w 2014 roku pomnik odescy deputowani próbowali zachować na zawsze, włączając do listy obiektów Światowego Dziedzictwa UNESCO (!). Niewiarygodne, ale przestał on aż 10 miesięcy od początku pełnoskalowej rosyjskiej inwazji, kiedy naśladowcy krwawej imperatorowej niemal codziennie bombardowali Perłę Morza Czarnego… Co prawda, po sierpniowym apelu Prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego w sprawie konieczności demontażu, odeska rada miejska w końcu podjęła niezbędną decyzję. W listopadzie katarinę di-cwajte zawinięto w czarny worek, co jest dość symboliczne. I oto wreszcie odeszła – śladem za rosyjskim okrętem wojennym. A tak nie chciała, bo wszystko tutaj było „po domowemu…” P. S. W Odessie także zdemontowano pomnik rosyjskiego dowódcy Aleksandra Suworowa. Jednak w mieście pozostaje jeszcze niemało monumentów rosyjskim działaczom, które także muszą zostać usunięte z przestrzeni publicznej. Myślę, że to wydarzy się w nadchodzącym roku. Wszak Odessa – to Ukraina.
Tekst legendy według spisu z XVI wieku, który pochodzi z Ostroga (w nauce znany pod nazwiskiem ostatniego właściciela jako „Chlebnikowski”). Poprawki zostały naniesione ręką metropolity Piotra Mohyły.
Tłumaczenie maszynowe
Tuż przed Nowym Rokiem ukazały się drukiem zaktualizowane wydania popularnych publikacji, które opowiadają o historii Ukrainy od najdawniejszych czasów do dziś. Są to „Krótki kurs historii Ukrainy” Oleksandra Palija oraz „Od trypolijczyków do cyborgów. Krótka historia Ukrainy” Jurija Mycyka i Oleha Bażana. Trzecie, uzupełnione i przerobione wydanie „Od trypolijczyków do cyborgów. Krótka historia Ukrainy” liczące 688 stron ukazało się nakładem wydawnictwa „Klio”. Książka w przystępny, zwięzły i interesujący sposób przedstawia kompleksowy zarys historii Ukrainy od najdawniejszych czasów do współczesności. Począwszy od osiedlania się pierwotnych ludzi na ziemiach, które kiedyś będą nosić nazwę Ukrainy, autorzy prowadzą dociekliwego czytelnika przez chwalebne i tragiczne momenty naszej historii aż po wydarzenia lata 2022 roku, których świadkami i uczestnikami jesteśmy wszyscy.
„Krótki kurs historii Ukrainy”, po raz pierwszy wydrukowany przez wydawnictwo „A-BA-BA-HA-LA-MA-HA” w 2017 roku, także doczekał się kilku wznowień. Tym razem książka została uzupełniona o rozdział „Walka z pełnoskalową agresją Rosji”, który kończy się wyzwoleniem Chersonia. Do zalet książki należą stosunkowo niewielka objętość (464 strony), kolorowe zdjęcia i poręczny „kieszonkowy” format. Publikacje są przeznaczone dla uczniów starszych klas szkół średnich i studentów, nauczycieli oraz wszystkich, którzy interesują się historią Ukrainy i chcą uporządkować swoją wiedzę.
Niewiedza o historii czyni nas podatnymi na zranienie i pozwala wrogowi manipulować faktami. Dlatego, aby skutecznie chronić się przed wrogą propagandą, trzeba znać prawdziwą historię. Odświeżyć i uporządkować swoją wiedzę najlepiej pomogą obie książki.
Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe
Modlitwa Marii
Przedwieczny Ojcze i Przesławny Boże, Wszechmocny stworzycielu światów, Twoja niech łaska i siła pomoże Twoje też spełnić zamysły święte.
Twojemu bezradnemu stworzeniu. Objaw, proszę, najwyższą dobroć, Naucz, Dobry, twojego zrozumienia, Jak najlepiej wolę wypełnić świętą.
Wyklękam, przyjdź na pomoc Tej, która nicością z nicości: Piersiami ja karmić będę Boga, Który z niewoli wyzwoli naród.
Obowiązek daj uczciwie swój spełnić I być godnie matką temu, Który przyjdzie na ziemię, jak Zbawiciel, Którego ja w żłobie tutaj przyjmę.
Ja stanę, Boże, matką dzisiaj. Twoja to wola, wybór, postanowienie: Przyjdzie na świat Mesjasz-Syn Pański, A także mój i onże – mój Stwórca.
Synaczkiem on jednorodzonym będzie – Twoja miłość najwyższa do ludzi, Przez którego wyzwolą się ludzie, Kiedy na świat on z prawdą przyjdzie.
Ty dałeś mu imię, dasz i dolę, I zabierzesz, kiedy nadejdzie czas, Kiedy spełni Twoją nieugiętą wolę Tak – Bóg, ale i człowiek zarazem...
Twoja miłość i drobnostek podstawa, Proszę, przycisnąwszy ręce do piersi, Daj matce wcielonego słowa, Orędowniczką być dla ludzi.
Bo rodakami staną się Bogu i Synowi, Chociaż w grzechu babrzą się oni. Proszę cię wybaczyć ich winy: I to ze swojej woli – uczyń!
Ukraina
Jakaż u niej dolinka chimeryczna: Od ostrości strzały aż do radła, Od Carogrodu i do słów „...nie umarła”, — No kto takie by wytrzymać zdołał?
My zmienimy się i zmienimy odzienie, Nie będziemy łudzić w rzeczach. Podniesiemy się i, wychodząc poza granice, O Kreml swojego wyszczerbimy miecza.
My tu wieki. Do wieku będziemy żyć! Historią nauczeni wszyscy Kochać ziemię, wrogów bić, I wysyłać ich na niebiosa.
Powstaliśmy z popiołu i dymu, A nasza siła wyrosła z zniewag. Kiedyś całą Syberię nieprzebytą Podniósł kozacki wolnościowy duch.
Plądruje Ukrainę obecnie znowu Okrutny, krwiożerczy moskal, Ludzi zabija, niszczy naszą mowę, Ruinuje ustaloną moralność...
My staniemy kohorta do kohorty I moskali zetrzemy na śmiecie. Wojna dla nas tylko retortą, W której nowe pojawia się życie.
*** Daj wściekłości, Panie, mi I bezwzględność wlej w piersi, Bo Ukraina w ogniu — Ją podstępni budzą ludzie.
Daj siły, wolę umocnij Do walki i zwycięstwa, Żeby złą krwią skropić Ojcowskie nasze ugory.
Niech stanę się wojownikiem srogim, Moskowię by odgonić, Donieck, Ługańsk zwrócić, Krym I.... powrócić w Karpaty.
*** Przy małym ogniu Siedzieliśmy sami, Wyprowadzaliśmy strofy z pieśni, Póki ciemność gęsta Nie zamknęła ust W przededniu złowieszczym.
Po co setkami lat Na nieojczystej ziemi Pielęgnowaliśmy radość promienną, Zapomniawszy swój dług, Który nakazywał Bóg: Strzec ponad życie Ukrainę.
I pomyślało się tak: Każdy z nas nie poddany, Choć nie każdy zachował się w słowie, Ale własny ogień I natchnienie jego Na wrogiej odnowimy krwi.
Z nas każdy wiedział: Płonie wojna, Ale wyszliśmy z czarnych przesmyków, Jak w minione wieki, Śmiałków pułki Pod sztandarami krwi i nocy.
Walki sztandary
Podniosła do góry Ukraińska dusza nieśmiertelna. O narodu prawa Ta wojna jeszcze trwa, Lecz Ukraina od wroga silniejsza.
*** Jaka pustka, bezmiar jaki! Wyobcowanie szybko wzrasta. Ty, wzburzony, stanąłeś na chwiejnym: Czy pokonasz?
Zanurzony w sobie i wola, niby gwóźdź, I prochem stało się niedawne, W przestrzeniach szybujesz na wolności wiatrach: Słyszy się – prawdziwy!
Choć z czasem, zapewne, przyjdzie odczucie, Słoną stanie się samotność, Nurtują głębiny i wzywa do życia Głos Pański.
Usłyszysz? A może ciebie ominie W tej pustce bezkresnej. Siebie pokonać – oto główne: Każdy to wie.
*** W lato drzwi uchylę: Wejdę w kwiaty. Zobaczę jak w stylu Nude Maluje wiatr.
Luksusowe formy młodych ciał I ich detale, Zieleni bujność wokoło - Pociągnięcia zuchwałe.
Okrągłe wszystko, kątów nie ma I pokusa wszędzie. Wszyscy szanują nie na darmo Jego etiudy.
Niby oczarowany znieruchomiałem: Naprawdę — cud. Artysta-wiatr jest mistrzem, Piękno zmienne.
W pamięć wryły się mi Te akty — wszędzie, I ten maestro nieziemski, Jego etiudy.
*** Już setki lat, jak odchodzę liśćmi, Już setki lat wracam trawą W świat ten, gdzie sny się wyczerpały, A ja (dlaczego?) zostałem sobą.
Byli gdzie inni – tam mgła w ciszy, Nieokreśloność, domysły, absurdy. Już dawno zapomniały się dawne, I odeszły w niepamięć oszczerstwa.
Lecz wspomnieniem zostało drżącym, Jej punktem, kierunkiem w wieczność Miłość – antyteza spokoju, Zarazem i błogosławieństwo, i tragiczność.
*** To, co było, to jest – bo nie znika Zapisane na liściu i trawie I na łanach zapisane bezkresnych — Tam oblicza nasze: martwe i żywe.
Ubierają się lasy w karmazyny, Jesiennie przelewa się rzeka. Twoja twarz jasna i niewinna W gwiazdę milczącą przelewa się.
Jakie tobie jeszcze świadectwa potrzebne: Oto białe chmury, szare żurawie I niebiosa do sumienia podobne, Które utrzymać się niezdolne na ziemi.
Zgorzkniały nasze dusze w drodze Pod szronem zimnym siwizny. Jeśli już nam sądzone mrozy Oczekiwania ich nie oszukaj!
Oddaj wszystko do wieczora kropli, W którym zatrzymało się skrzydło, W nadziei odrodzić się w ten dzień, Kiedy nowe pojawi się ziele.
*** Pokusa niebios – niezgłębiona wina Nieprzeniknionej czasu otchłani, Z której nie widać święte pisma, Darowane nam nie dzisiaj.
Zechcesz – wzlecisz! Nieubłagane ciążenie Pokonywać będzie duch, a nie siła, Natchniony blaskiem dalekich promieni, Które pierwsza gwiazda nastrzępiła.
Omijając chmury, kierujesz do gwiazd Przez pył i odłamki astralne Wszystkim niebezpieczeństwom na przekór, I bliskim i dalekim.
Tak łatwo tobie, między drżącymi tajemnicami Na tej nieprzetartej ścieżce, Że nie zauważasz żadnych różnic Między modlitwami a bezmiarem.
*** Słowa powoli wypełniły przestrzeń. I teraz, dokądkolwiek byś nie poszedł – ciasno. A wokoło wszyscy mówią, Mówią, mówią. Słowa przepychają się, Za połę jedno drugiego trzymają. Wielka krzątanina – oto co! Siedzę w cieniu w milczeniu, Rozmyślam: kto tu ład zaprowadzi?
*** Słowa także mają kolor I pojawiają się, gdzie i nie siano, Otwarte różnym oczom różnie. Kłębią się one w świadomości niezgłębienie, Żeby z czasem w różne strony Wyprysnąć różnokolorowo I zrodzić dla różnych ludzi Różne obrazy, Które wywołują spektrum emocji: Od aprobaty do urazy. Przecinając ciszę, Słowa wybrzmiewają to, Co przeznaczone każdemu z nas. Czarne słowa wypowiada czarny człowiek, Jasne – jasny. Kolorowe – człowiek, Dusza którego gra wszystkimi barwami tęczy. Dlatego: „Zacznij mówić, Żebym cię zobaczył”! Kolory lepiej przekazują istotę, Bo mają odcienie. Słowa wcielają się w kolory
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
I spojrzenie rozróżnia je w chwili kontaktu.
Kto kształtuje słowa?
Kto dobiera im odpowiedni kolor?
Kto nadaje spojrzenie i w ten sposób określa,
Jaki kolor widzimy,
A zatem –
Jak odbierane są słowa?
Światy
Wnosimy światło w ten świat.
I czynimy go wielobarwnym i jasnym.
Sięgamy promieniami ku sobie
W ciemnych przestrzeniach samotności, aby je rozjaśnić.
Zagłębiamy się jedno w drugim,
Uzupełniamy się nawzajem,
Bo pragniemy pozostać światłem,
Osadzonym w sensie.
Ile nam przeznaczono poznać z niebios?
I ile z nich wrosło
W nas migotaniem poruszających obrazów?
Kto je schwyci?
Kto podąży za nimi?
Narodzeni z samotności
Wzrastamy milczeniem w głębie wieczności,
Aby pozostać jasnym pożegnaniem
Dla tych, którzy zstąpią z niebios opuszczonych przez nas.
***
Dokąd podziała się głębia?
Czułem ją w opowieściach dziadka,
W przenikliwym spojrzeniu księżyca,
Czy w powiewie wiatru.
Widziałem ją w Karpackich lasach
I Polskich jeziorach. Ona mnie przyciągała
I jednocześnie odstraszała.
Dziś w grzmocie miast,
Szeleście deszczu,
Wzroście trawy
I dzwonieniu otchłani
Nie czuję jej.
Czy może ona mnie, małego, pochłonęła?
Czy wie, od czego się zaczęła?
Co oznacza?
Jak ją usłyszeć,
Skoro przemawia ciszą?
***
Pora wybaczać, bo słońce już jesienią pachnie.
Pora świętować, bo wkrótce już progi,
Które, przekroczywszy, i radość, i tęsknota przeminą,
Zrównawszy twoje błędy i cudze winy.
Pójdziesz samotnie, żadne wołanie już nie zatrzyma,
Żadna przyczyna nie posadzi cię przy białym obrusie.
Pora świętować, gardząc obelgami i drwinami.
Pora wybaczać, jak Jezus wybaczył zabójcom.
***
Dzień wypełniło po brzegi
Czarne słońce w drodze.
Stało się czarne słowo „śmierć”
Na progu ojcowskiego domu.
Zachwiała się ziemia,
I moja dusza zdrętwiała.
Czarny wiatr przemówił
Czarnym głosem: „umarła”.
Czarno czarny padał śnieg
I ogniem spływał po twarzy,
Leciałem do Pani, nie biegłem,
Żeby zamknąć ciemne oczy.
Do izby wpadłem:
Czarni ludzie w czarnej ciszy
Cicho modlą się bez słów,
A z nimi sam Wszechmogący.
Świece topią swe brzegi,
Cienie szepczą dokoła…
Ciemnych oczu jej
Nie zobaczę już nigdy.
***
Wzrok zachwieje się w mroźnym powietrzu,
Opadnie na ziemię, pokrytą opadłymi liśćmi:
Dziś, mamo, wróciłem do domu,
Ukryty srebrnym szronem na skroniach.
Aby marzyć z lasem, objąć klon,
Przytulić do piersi czerwoną kalinę,
Wejść jak do świątyni do rodzinnej chaty,
Którą do dziś podtrzymują ludzie.
Niestety, nie spotkam Pani na podwórzu,
W cichej izbie też Pani nie zobaczę,
I, nie otrzymawszy żadnej wieści,
Zagubię się w mnogości możliwych wykładni…
Modlitwą szczerze poproszę Boga,
By do świętych w raju zabrał moją matkę.
Westchnę na pożegnanie, bo woła droga
I gdzieś w bezmiarze czeka matka.
***
Pogłębiły się wody, czasy spłyciały,
Poczułeś się winowajcą,
Że znów zimne śniegi pobieliły
W każdym wspomnieniu
Nie zrobiło się przytulnie, zmieszał się zmrok
I dźwięki jakby czymś obciążone:
Nie zdołałeś zrozumieć ani jednego słowa
Z tego połączenia.
A pamięć lepka obrastała śniegami,
Śniegi goryczały co chwilę,
Stawały się cząstką farsu czy dramatu
Zawinięte w mrok.
Ołeksandr Ochapkin. „Madonna w wyszywance”
I ty, odbity w śniegu pamięci,
W czyimś nieżyczliwym oku
Powoli, nieprzerwanie przenikasz się śmiechem
W tym strumieniu.
***
Mama kochała kwiaty.
Zawsze wynosiła im wodę, kiedy te przychodziły na podwórze. Przywykły do tego, bo tak było zawsze... Mamy nie ma. Kto więc teraz wyniesie kwiatom wodę z domu, żeby się napiły, kiedy przyjdą?
***
Stoję na krawędzi lata i wpatruję się w jesień jak w łunę. Widzę — w tej jesieni nie ma jesieni. Dlatego żegnam się z deszczami, a wiatry same rzucają mi się w objęcia. Słychać głos: „Przyjdźcie i z sercem pokłońcie się jesieni!” Ale jesieni nie ma. Nie ma! Trzeba doczekać, aż pojawi się we mnie, by spełnić polecenie. Jak ją jednak poznam, skoro ja nie jestem jesienny, lecz wiosenny.
Młyn
Wysycha płótno ciemności.
Oto już i bruzda poranka,
I drży w promieniu pajęczyna
Między skrzydłami starego młyna.
Czemu drży? Do czego woła? Dokąd mam iść?
I dlaczego Wszechświatowy Budowniczy
W ten dzień przywiódł mnie tutaj?
Dotknę pajęczyny ręką: Czemu ona, szarutka, pociesza
Mnie tu cienkim kręgiem
I czemu niepokoi się dusza?
*** Jedna jedyna chwila – i pęknie zapomnienie,
I horyzonty, pokryte niewiadomością,
Wkroczą gwałtownie w życie,
By kusić chabrami w zbożu.
Lecz przeminą wydarzenia i lata,
Zabierając ze sobą wszystko nieodkryte.
Tylko w trawie złoty mniszek
Pozostanie wydarzeniem znaczącym.
*** Nasze dusze żyły w świętych niebiosach,
Uczyliśmy się z nimi latać.
Każdy z nas wznosił się ku niebu jak ptak
I szybował na niezłomnych wiatrach.
Usłyszawszy trąbę – potężny głos niebios,
Który wzywał, byśmy stali się wolni,
Poszliśmy za tym, który umarł i zmartwychwstał,
By móc i samym zmartwychwstawać.
Nas było wielu. Dotykaliśmy skrzydłem
Wieczności i tego, co żywe.
Nad nami, pod nami płynęła okolica
I znikał podstępny niepokój.
Kto z nas jest wybrany – głos nam nie powiedział...
Tylko niebo i skrzydła, i wiatr,
A daleko na horyzoncie czysta łza,
A w chmurach proste testamenty...
Niebo było bliskie każdemu z nas.
Żyliśmy, zuchwali, w locie,
Choć czas nieubłaganie je skracał,
I znikały sylwetki przyjaciół...
*** Wyprawiasz wiersze na głosie ciszy –
Strzeż się wołania liter!
Pasję twą ukształtował Wszechmogący
Ku ich oikumenom.
Zdumienie powróci znów do ciebie
Podziw niebieskim ogniem,
Wlawszy się w duszę z wysokiego nieba.
I nie minie już więcej!
Przyjmij siebie jak wrześniowe niebo,
Stań się zgodny z wiatrami w trzcinach,
Byś, bratku, dosięgnął siebie,
Jak ptak ciągnie ku horyzontowi.
Gdy jesteś jedynie ledwie słyszalnym echem
W mroku zamulonych źródeł:
Wysłali w niepamięć niezapomnianych,
Zmieniając teraz na mianowanych.
Rozwiewają się nędzne mroki,
Odradzają się barwy wokół,
Lecz jeszcze nie żegnają się codzienne
Ani twoje, ani cudze długi.
Wytrząsasz wyobraźnię jak dywan...
Zagęszczają się gorzkie wspomnienia,
A skronie wybieliły zimy,
By spowolnić żwawe myśli...
A czas płynie, choć go nie widać.
Tylko słowa, i pamięć, i wiatry.
Do nich zgrabnie się dopasowujesz,
A ktoś patrzy na ciebie z góry...
Tłumaczenie maszynowe
Myrosława DANYLEWSKA-MYLIAN, pisarka, m. Lwów
Lot Z przestronnej loggii wieżowca uśmiechnięta kobieta marzycielsko wpatruje się w świat jak w wielką tajemnicę bytu. Tak bardzo podoba jej się to poczucie wysokości, która jakby łączy dwa wymiary: ziemski i niebiański. Tutaj jest wolna jak wiatr; tutaj rodzi się uskrzydlenie myśli i słowa, które niechybnie pobudzają duszę do lotu. “Wczoraj znów stałam się skrzydlata od marzeń. I pisały się wiersze” – napisze później. Ta rozmarzona, zakochana w życiu kobieta o biblijnym imieniu Maria – tak nazywała się Matka Jezusa (w języku starohebrajskim Mirjam). Właśnie tym imieniem radośni rodzice nazwali dziewczynkę, która płaczem obwieściła białemu, a na dodatek wybielonemu śniegiem światu o swoich narodzinach akurat w dzień Bożego Narodzenia Zbawiciela. Wtedy we wsi Niżna Lipica w rejonie rohatyńskim obwodu iwanofrankiwskiego, gdzie przyszło przyjść na świat przyszłej pisarce Marii Ludkewycz, rozwinęła się feeria Bożego Narodzenia. Szopkowe dzwoneczki, kolędy, powinszowania wznosiły się do górskich szczytów i wyżej – do niebios, i żadne partyjne zakazy nie były w stanie przeszkodzić świętu. Bo góry – to wolność z właściwymi tylko jej prawami nieposłuszeństwa bezbożnym przepisom obcych najeźdźców. Wyrywając się do niebios, góry słuchają Boga. Boże Narodzenie w oprawie gór, Boże Narodzenie w duszach pozostawało niezwyciężone. Majestatyczne. I tak do teraz. “Skrzydlata modrzew” – nowy zbiór poezji pisarki, gdzie od pierwszej do ostatniej strony czytelników ogarnia poczucie uskrzydlenia autorki, lotu jej myśli, lirycznej wyobraźni, postrzegania otoczenia. Tak potrafi opisywać barwy i perypetie życia tylko nieobojętna dusza, naznaczona porywem do wysokiego, do wiecznych błękitnych horyzontów Wszechświata. I w tym Maria Ludkewycz wcale nie jest samotna, bo otwarcie wskazuje na swoją wierną towarzyszkę (poezja “Myśli na głos”): Wybieram sobie siostrę w duchu – Muzę z niebiańskimi skrzydłami. Lot duchowych sióstr jest wieloaspektowy, wszak przede wszystkim “błogosławi go… niebo”, błogosławi Bóg, któremu poetka za każdym razem zwierza się z uczuć i modlitewnie wyraża zachwyt Jego stworzeniem (poezja “Wiosenna pieśń”): Wiosna! O Boże, jaka skrzydlata, Różowopienna, bo czeka na święto! A przestrzeń, w której życie rozwija lot, “jak łza, wiosenna, czysta i błogosławiona”. W niej i wiatr skrzydlaty, i jaskółki go “ozdabiają skrzydłami”, i bzy rozsyłają tak zniewalające aromaty, “że chce się latać”. Spoglądając na “pejzaż ulubiony – sosna skrajem lasu obejmuje niebo”, pisarka odsłania stan swojej duszy (poezja “Niektóre drzewa…”): Po żyłach płyną życiowe soki, Korzenie wgryzają się w glinę. Wydaje mi się, że ja głęboko W duszy – skrzydlata modrzew. Oto jak: uskrzydlona dusza – skrzydlata modrzew. To uskrzydlenie wypisało tytuł zbioru poezji “Skrzydlata modrzew”. Zachwyca i zdumiewa tak wspaniała metafora, pobudzając czytelników do oderwania się od codziennej rutyny i wzlecenia myślą, duszą, duchem; śladem pisarki odnalezienia i poczucia własnych skrzydeł. Wszak właśnie w locie człowiek czerpie życiową krzepę, bodziec do pokrewnej pracy i poszukiwania nieśmiertelnego w duszy, które zaszczepił Stwórca od pierwotworu.
Rozmyślania o wiecznym Nie bez powodu w poszukiwaniach prawdy pisarka manifestuje potrzebę “…niebo nosić w sercu”, krocząc ziemskimi łąkami. Wpatruje się w bezmiar niebiańskiej sfery i łapie się na myśli, że “na chmurach, na ptasim skrzydle niebiańskie marzenia”. Marzenia z piętnem nieba. W locie wysokich marzeń u autorki rodzi się pragnienie (poezja “Jakie kolory…”): Wszystko poznać, coś nowego odkryć W sobie, w przyjaciołach czy w małej trawinie, Żeby odbił się w duszy błękit Boski, głęboki, niebieski-niebieski. Poznać, odkryć nowe – to jest wpisane w potędze ludzkiego rozumu, a zwłaszcza gdy wzmacnia się spojrzeniem na nosiciela boskiego – na Boga. I Maria Ludkewycz jest nieustannie nastawiona na poszukiwanie zarówno w ziemskim, jak i niebiańskim wymiarze, postrzegając życie “jako Boży dar”. Ale wrażliwym sercem, jak każdy człowiek, dostrzega i obłudę, i oszustów, i wrogów na swojej drodze, dlatego zwraca się do Boga (poezja “Wszystko przeżyć”): Nas, Boże sprawiedliwy, ocal. Bo nie wiadomo, “co jeszcze przybędzie, kiedy my utajeni i grzeszni?” Ludziom trudno ustrzec się przed błędami czy upadkami w świecie, który się zmienił, ale autorka twierdzi (poezja “Święto mija”): …w tym gorzko-czarnym ogromie Świecą punkciki dalekie – oczy naszego Boga. Tutaj jest pytanie: jakimi On nas widzi z góry i czy my Go jeszcze interesujemy? Ważne dla każdego, aby się zatrzymać i szukać odpowiedzi, żeby ruszać dalej, nie przepaść w gorzko-czarnej rzeczywistości, a jednak “wyłuskać fasolkę radości”. Do tego trzeba dołożyć niemałych starań, bo nie spadnie ona manną niebiańską (poezja “Gdzieś daleko…”): Gdzieś daleko za górami, za lasami Chodzi radość i nie wiąże się z nami. Tę poezję (str. 58) można wyróżnić jako odę do radości. Pisarka wzywa, “żeby radość, łączniczka, była na straży…”, bo właśnie ona może stać się ożywczym promieniem pośród ciemności niepowodzeń i grzechów, które “w samotności… odkupujemy”. A to takie trudne. I wspomina człowiek o modlitwie, “jak wszechświat”, pisze autorka, i nawet wtedy, gdy jest bezsłowna, wypowiedziana w myślach. Uświadamiając wiarą doskonałość niebiańskiego, Maria Ludkewycz wypowiada prośbę (poezja “To bardzo osobiste”): Panie Boże, nie udoskonalaj swój złoty Eden, Już lepiej los ludzki w Twoich Ojcowskich rękach. Nikt “nie może odgadnąć”, jaki wypadnie los, lecz z łaski niebiańskiej może stać się szczęśliwym, dopóki listy nam “pisze anioł na oknie, że kocha nas, jak Bóg i siwy czas”. Anioł Stróż dany jest od Boga każdemu od momentu narodzin, pojawienia się w tym świecie na krótką chwilę wieczności – życia. A co dalej? Maria Ludkewycz pobudza do rozmyślań nad wiecznym, pytając (poezja “A co jeśli jutro…”): A co jeśli jutro będzie koniec świata, A my jeszcze w kłamstwie, grzechach i nieczystości I nie wiemy, że to ostatnie lato, I my jacyś zachłanni, postmoderni, Techniczni i oblepieni skarbami, Instynktami, pragnieniami i grą. A co jeśli jutro staniemy przy bramie, Dokąd nas wpuszczą, złotko, z tobą? Autorka podkreśla, jak ważne jest dla człowieka dostrzeżenie duchowym wzrokiem “znaku od Boga”, żeby “spodziewać się rajskiego lata” (poezja “Przeczekać…”) i “w Bożą łaskę szczerze uwierzyć, siebie zebrać”, nie zagubić się w życiowym wirze.
Marija Ludkewycz potrafi wyodrębnić dla siebie mocny kręgosłup, którego trzyma się w wirze wydarzeń, ponieważ żarliwym sercem postrzega życie jako komunię i znajduje w nim rozkosz (poezja „Napój życia”): Napój życia – łyk wina, Cierpki, miodowy – pij do dna. Choć lata, jak ścierniskiem w skok, Jak skrzypce, serduszko, nie płacz. Wszystko przeminie. I to też. Ty, dzięki Bogu, jeszcze żyjesz. Potrafi kochać i cenić życie, bo nie może być inaczej u wrażliwej kobiety o imieniu Marija, które według sanskrytu oznacza: kochana, ulubiona, młoda, narzeczona. Więc pisarka czuje się taką, choć doświadczenie jest bogate i „wszystko przeżyte – wyryte w sercu”. Właśnie ten stan młodej zakochania daje śmiałość rozwiązywać „węzełki bólu” i nie tracić nadziei. Pisarka pisze swoją osobistą historię na kanwie „fantastycznej grzywy czasu”, współodczuwa z tymi, którzy są obok, dzieli się swoimi spostrzeżeniami i wspomnieniami. A między tym potrafi usamotnić się na ławeczce w skwerku, gdzie chyli się stara, pokręcona wierzba, a naprzeciw „floksy klomb obsiadły, jak księżniczki w różowym”. Wdychając aromat łaski, „czeka nowych przemian i miłosnych historii” (poezja „Na podwórku”). „Chce się po prostu kochać świat” – wyznaje autorka zbioru. Żarliwe, a więc pełne pragnień, serce Mariji Ludkewycz skłania do piękna i radości (poezja „A ja jeszcze chcę”): A ja jeszcze chcę łapać wiatr za grzywę, Tulić czerwone maki, by ich nie zrywano, Żeby kwietniową melodię – piękno czarnobrewą Troiści muzycy grać nie przestawali. Ona tak kocha ten świat, według jej słów „twór bielutki”, lecz mimo to nie zniewala swoją miłością, rozumiejąc jego wolnomyślność. A kiedy on jednak „w ciszy nocnej wejdzie do domu na rozmowę”, to wydobywa słowa z serca, jak na szczerej spowiedzi. I znowuż posyła w niej impulsy do Boga, do jego Stwórcy. Życie nieustannie dolewa do kielicha nie tylko słodkie i miodowe, ale też cierpkie, gorzkie, cierniowe napoje – i musisz je wypić, bo ty jeszcze w nim – żyjesz. A „życie – to upadki i wzloty” – pisze autorka. Czyż nie poranisz się przy upadku? Lecz mimo wszystko mówi samej sobie: „Serduszko, żyć warto”, bo z ranami można sobie poradzić (poezja „Rozum mówi”): Kobieta żyje dopóki umie zalizywać rany. A serce jednak rani się, bo nie jest obojętne, bo boli go los rodzinnej Ukrainy. I kiedy długimi zimowymi wieczorami pisarka uwolni myśl, czasem i uroni łzę, myśląc o bolesnych stratach, jak wypływają wspomnienia. One jątrzą, bo rany nie tylko dawne, ale i świeże, współczesne. Serce nie może do tej pory zrozumieć, dlaczego „Niebiańska Sotnia odpływa od nas” i „kaczątko-czas” odnosi bohaterów do wiecznych brzegów. Znowu, po stuleciach od Pierwszej wojny światowej, rozgorzewa płomień walki o wolność i godność narodową. Bo jeszcze przecież nie starły się z pamięci mogiły ukraińskich żołnierzy na górze Makówce, pisze Marija Ludkewycz, a już „na cmentarzu – świeże krzyże” (poezja „Na Makówce”), bo znowu napastnicy piją „krwawe wino” i: Ratują synowie ceną życia Naszą wolność od nieszczęść. Czy może ludzka dusza wybaczyć „ten grzech i grozę?” Bo nadal trwa wojna, i „drapieżne ptaki” różnych rodzajów polują z niebios, „czołgi mielą ziemię”, i znowu urywa się życiowa nić wojownika… brata, ojca, syna, męża, narzeczonego (poezja „W świątyni”): Dziewczyna się modli. Jezus na krzyżu… Kula znalazła jej narzeczonego, Był ochotnikiem… Teraz na krzyżu On – jej obrońcą. I znowu dusza autorki „błąka się w przestrzeniach kosmicznych wśród gór”. Tych rodzinnych gór, w otoczeniu których dorastała, marzyła, poznawała życie. Teraz wspomina wszystko, takie rodzinne i wielkie, szczególnie to niebo, „skąd każdego ranka boże słońce wschodzi i prosi: za bohaterów pomódl się”. W podsumowaniu pisarka pisze (poezja „Gorzkie słowa”): Lecz zwycięska sprawiedliwa chwila Wszystkim odda, osądzi i rozsądzi. …Zima tymczasem nie zwlekała. Spadł śnieg, i teraz nawet „mróz, jak zakochany będzie szczypał wspomnieniom lica”. I znowu Marija Ludkewycz zwraca się „do bogiń – skrzydlatych Muz”, i przychodzi olśnienie, uskrzydlenie i pewność w bliskim triumfie prawdy i światła. Bo nadchodzi radosne święto, kochane od dzieciństwa, – Boże Narodzenie Zbawiciela. Już, już wzejdzie na niebie „gwiazda jasna” (poezja „Bożonarodzeniowe”), a ona będzie ją paść, jak „mała pasterka owieczkę na niebieskim polu”, i powoli zniknie ciemność. Zabrzmi w nocnej ciszy dźwięcznogłosowa i skrzydlata kolęda i jakby „dotknie ręką” wzruszoną duszę pisarki. I zabrzmi poezja, i będzie autorka „Skrzydlatej modrzewnicy” uskrzydloną, będzie cieszyć się słowem, jak „serce zbolałe wieszczym Bożym Narodzeniem”. Radość w poetyckim słowie poniesie Marija Ludkewycz licznym wielbicielom jej twórczości z wysokim znakiem nieba.
Tłumaczenie maszynowe
Roman HORAK, Lwów. Próby inscenizacji nowel Wasyla Stefanyka podejmowano jeszcze za jego życia. Chyba po raz pierwszy zrobił to teatr „Zahrawa” i reżyser Wołodymyr Bławacki w 1934 roku, tworząc spektakl pod tytułem „Ziemia”, na który zaprosili autora. I choć przedstawienie zebrało pochlebne recenzje krytyków w prasie, sam autor nie był z niego zbyt zadowolony, czym zdziwił artystów i reżysera. Niezadowolenie autora było proste: przez inscenizację, ruch na scenie, odtworzenie konkretnego otoczenia, wywołanego opowiadaniem, niestety, przepadało jego Słowo… To oczywiście nie powstrzymało ani teatru, a w konsekwencji i kinematografii, od dalszych prób inscenizacyjnych. Jest ich niewiele, pojawiały się one z reguły przy okazji kolejnych jubileuszy pisarza. Główny akcent interpretatorów sprowadzał się do pokazania ciężkiego życia zachodnioukraińskiego chłopa, który z żalu i rozpaczy zmuszony był topić dzieci w rzece, wyjeżdżać w świat, bo rodzinna ziemia nie mogła go wykarmić, oraz odpowiedniej psychologii chłopa, który musiał bronić tego, co miał, jak w opowiadaniu „Złodziej”. Widowisko, które pokazali w Muzeum Etnografii i Przemysłu Artystycznego NAN Ukrainy studenci wydziału kultury i sztuki Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Iwana Franki w przededniu nowego roku, trafnie nazwano „Drogą”. I jest to rzeczywiście droga ewolucji poglądów samego Wasyla Stefanyka, który od radykalnych i socjalistycznych poglądów przeszedł na pozycje nacjonalistyczne i otwarcie uznał, że wszystkie problemy społeczne, o których pisał wcześniej, będzie w stanie rozwiązać tylko ukraińska państwowość narodowa. Innego wyjścia nie ma. Jest to odzwierciedlone przez pisarza w ewolucji psychologii jego bohaterów. „Droga” to jednocześnie drogi człowieka, który, znalazłszy się w niewoli narzuconej mu radzieckiej ideologii, zaczyna przejrzewać i wyzwalać się. Do kompozycji weszło siedem utworów pisarza, które, jak siedem nut, ułożyły się na pięciolinii głosu Słowa pisarza i zabrzmiały głosami różnych tonacji siedmiu wykonawców: od szalonej rozpaczy do pokory i uniżenia, od krzyku rozpaczy do dziecięcej kołysanki o szarym kotku, który poszedł łowić myszy. Od zwątpienia do kolędy o Nowej radości, która nastała na świecie wraz z narodzeniem Chrystusa Zbawiciela. Najważniejsze jest to, że w tym rejestrze brzmiało pełnym głosem Słowo Wasyla Stefanyka, wypowiadane młodymi ustami. Widowisko stworzono według tradycji teatru starogreckiego, kiedy wydarzenia komentuje chór, a solistą jest recytator. Minimum środków wyrazu i maksimum emocji, wyrafinowanie każdego gestu, logiczność i uzasadnienie każdego ruchu scenicznego. Tutaj nawet Ziemia, spersonifikowana w niewielką ścieżkę ze zboża, przed którą odbywa się widowisko, i ta ziemia, której kłaniają się bohaterowie spektaklu… Zadziwiający nastrój tworzą zapalone świece, ze światła których cieniami zapomnianej przeszłości do widza przebija się Słowo pisarza i przenika do głębi duszy. Pomysłodawczynią spektaklu i reżyserką jest artystka ludowa Ukrainy Ołeksandra Bonkowśka, czołowa aktorka teatru imienia Marii Zańkoweckiej i wykładowczyni kultury żywego słowa na Uniwersytecie Lwowskim. Spektakl otworzył z pełną mocą jeszcze jedną stronę talentu tej wielkiej aktorki ukraińskiej sceny. Reżyserka świadomie zrezygnowała z włączenia do spektaklu dobrze znanych utworów pisarza, które dotąd wykorzystywano w różnych inscenizacjach na scenie. Spektakl zbudowano tak, aby w pełni ukazać właśnie drogę, którą przeszedł Wasyl Stefanyk i którą musi przejść każdy człowiek, aby zrozumieć tamten czas, w którym on żył… Widowisko zaczyna się od „Skonu” starego chłopa Lesia, przed którym staje jego życie ze swoimi radościami, mękami i grzechami wraz z wyrządzonymi krzywdami, które nie dają mu spokojnie opuścić tego świata. Czyż takie męki ma tylko stary Lesio? Pytanie w tym, czy zdołamy w porę odpokutować… „Skon” brzmi w interpretacji Jurija Kinasza. Następnie idzie „Święty wieczór” ze zbioru „Kamienny krzyż” (w wykonaniu Ustyny Karpinej). Tragedia samotnej kobiety, samotnego człowieka, których tak wielu jest wśród nas. Nowela odbierana jest jako dopełnienie „Skonu”. Trzecią jest „Nowina” o Hryciu Letuczym, który utopił w rzece młodszą córkę, a starsza wyprosiła się. Ten żywiołowy protest człowieka przeciwko okrutnemu światu i jednocześnie miłość ojca do dzieci stały się apoteozą widowiska „Droga”. Nowelę z zadziwiającą przekonującością sytuacji, w jakiej znalazł się biedny wdowiec, wykonał Jarosław Andrejko. „Nowina” staje się jednocześnie przełomowym słowem w widowisku. Po niej idzie nowela „Grzech” w interpretacji Tetiany Hryntus. Ta nowela kończy cykl poprzednich nowel, napisanych przed I wojną światową, i dotyka wydarzeń, kiedy przez Galicję przeszła moskiewska horda, która zabijała, gwałciła, niszczyła wszystko na swojej drodze. Ofiarą jej stała się także Kasianycha, żona mężczyzny, który wrócił z wojny. Powróciwszy, zastaje w rodzinie powiększenie od rosyjskiego okupanta. Żona wydaje sama na siebie wyrok i idzie z synem w świat z twardym przekonaniem, że wychowa syna, odkupi swój grzech, a syn pomści jej hańbę, spowodowaną przez moskali. Wołodymyr PIWIEŃ, kandydat nauk filologicznych, docent. Przede wszystkim o faktach i oczywistościach: zbiór poezji Wołodymyra Olijnyka różni się od poprzedniego („Niepokonany naród”, 2019) większą dynamiką, lakonicznością i konkretnością kierunków znaczeniowych – zarówno poszczególnych utworów, jak i ich leksykalno-semantycznych składników. Na przykład wierszowana refleksja o poezji jako rodzaju słownego obrazowania oraz jej istnieniu w czasie i przestrzeni: Warsztat słowa – nie warsztat sławy, / Warsztat ducha, myśli i uczucia… I jeszcze: Poezja – to młodość duszy. Budzą zainteresowanie utwory wierszowane, oznaczone przez autora jako „prześpiewy”. Wiadomo, że przeróbki, bliskie pod względem semantyczno-znaczeniowym, określa się używanym obecnie pojęciem „remake” (od ang. remake – przeróbka lub nowsza wersja…). Co zatem wspólnego i odmiennego mają autorskie prześpiewy Psalmów Pisma Świętego Wołodymyra Olijnyka z remake’ami? W oryginale Psalmu 1 czytamy: „Błogosławiony człowiek, / który nie chodzi za radą nieprawych, / nie stoi na drodze grzeszników / i nie zasiada w gronie szyderców”.
I znowu analogia do obecnych czasów, ile zniszczonych kobiecych losów, ile zbezczeszczonych, zgwałconych… Jeśli Kasijanycha wydaje wyrok sama na siebie, to wyrok na córkę Katerynę wydaje matka. Jest ona głęboko przekonana, że taki wyrok ma pełne prawo wydawać nie tylko Pan Bóg, ale i Matka za popełniony grzech i cudzołóstwo z moskalami… Nowela nosi tytuł „Matka”, wykonała ją Wiktorija Szturmak… O losie dzieci podczas wojny przypomniała nowela „Dziecięca przygoda” w wykonaniu Juliji Rudź. I to nie tylko w czasie tej wojny, kiedy zabito tysiące dzieci, uprowadzono, zgwałcono przez ordę… a tysiące dzieci zabrano przez Hołodomor. Końcowym celem długiej „Drogi” stała się zdumiewająca swoim patetycznym brzmieniem nowela „Maria”, którą Wasyl Stefanyk w swoim ostatnim zbiorze zadedykował Iwanowi Frankowi, który ustanowił go swoim następcą w literaturze. Maria straciła na wojnie dwóch swoich starszych synów i wraz z nimi najmłodszego… Swoją krwawinkę… Poszli walczyć za Ukrainę… Nie wrócili… Przyszli z wrogim wojskiem inni. I okazało się, że wśród nich przyszli inni, w których rozpoznała synów innych matek, którzy, jak jej synowie, za Ukrainę. Tylko zmuszeni iść pod innymi sztandarami i nie za swoje interesy… Odwieczna tragedia Ukrainy, kiedy brat szedł na brata… „Słyszy, jak synowie trzymają się małymi rączkami jej rękawów, jak rosną z każdym dźwiękiem. Słyszy każde ich słowo kiedykolwiek powiedziane i każdą rozmowę o Ukrainie. Wszystkie niewyraźne i tajemne nazwy wyprzędają się z włosów gwiazd i, jak przebogaty naszyjnik, obejmują jej szyję”. I widzi ona, jak „błyszczą rzeki po całej naszej ziemi i spadają z gromem w morze – a naród zrywa się na nogi. Na przedzie jej synowie i ona z nimi idzie na tę Ukrainę, bo ona, ta Ukraina, płacze i lamentuje za swoimi dziećmi; chce, żeby oni byli wszyscy razem”. Potężnym apoteozem i wezwaniem, by iść na wroga wspólnymi siłami, zabrawszy ze sobą Słowo Wasyla Stefanyka, kończy się to widowisko… Nie wiem, jak ułoży się sceniczny los tych młodych wykonawców widowiska, ale jestem głęboko przekonany, że tym spektaklem oni przyobcowali się wysokim Słowem Stefanyka. I to już na zawsze. Budujące jest to, że właśnie na takim Słowie wychowuje się przyszłość… Organizatorem pokazu widowiska był zasłużony działacz sztuki Ukrainy Jurij Czekow. On też wygłosił słowo wstępne. Zebrane środki ze spektaklu zostały przekazane na pomoc Siłom Zbrojnym Ukrainy. czytelnikiem-odbiorcą jest koniecznie potrzebny. Twórca powinien posiadać receptywny kontent dla informacji, przemyślenia, określenia poziomu swojego rozwoju i nakreślenia dalszej perspektywy. W tej komunikacji (kluby twórcze, spotkania, prezentacje, dyskusje, konferencje czytelnicze, sympozja itp.) pisarz znajduje dla siebie nie tylko bodźce do twórczego rozwoju i wzrostu, ale także przyswaja normy i zasady, ważne dla kulturalnie rozwiniętego społeczeństwa: Nie flirtuj, poeto z czytelnikiem. / Czytelnik ten flirt w mig rozgryzie… / Czytelnik – twój przyjaciel i rozmówca twój. I ty, poeto, czytelnikowi zaufaj… Właśnie w atmosferze zaufania rodzi się popularna komunikacyjna praktyka copywritingu, bez której dzisiaj, w dobie rozwoju technologii informacyjnych, wzrost kreatywnej osobowości nie jest możliwy. I autor tego zbioru wie o tym. Biorąc pod uwagę powyższe, można wyciągnąć wniosek: twórczy postęp Wołodymyra Olijnyka nabiera coraz większego tempa i mocy, staje się bardziej perspektywiczny i społecznie znaczący, wnosząc istotny wkład do skarbca poezji Podola jako składnika kultury współczesnej Ukrainy.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
…ra w „Sonćemyti”: Błogosławiony przez Boga jest i człowiek, / w którego wiara i cel są jednością… Słownik akademicki języka ukraińskiego, wyjaśniając znaczenie tego leksemu, przytacza fragment utworu Mykoły Zerowa: „Nie ten jest błogosławiony, kto zgarnia złoto / I dziwne perły Indii, / Szczęśliwy, kto zadowala się małym, / Nieszczęśliwy, kto nie zna granic!” Zatem w etnomentalnej świadomości Ukraińców „błogosławiony” to ten, kto nie jest chciwy na kosztowności, ponieważ priorytetem są wartości duchowe, a nie materialne. Zastępując „błogosławiona” słowem „błogosławiony”, autor wnosi własny niuansowy element parafrazy, kierując czytelnika ku synonimii – błogodatny, szczęśliwy, bezchmurny, słoneczny itp. Zatem nie jest to przeróbka remejkowa, lecz autorska interpretacja, zgodna z osobliwościami indywidualno-osobistego światoodczucia, sięgająca praprzodkowskiego kultu Słońca (Dażbóg, Jarило, Kupało, Chors). Najpewniej, identyfikując natchnienie w sztuce poetyckiego twórczego kształtowania z boskim błyskiem promienia słonecznego, autor nadał zbiorowi tytuł „Sonće-mit”. Niezwykle aktualna jest poetycka wersja problemu języka ojczystego – nie tylko jako środka komunikacji, lecz jako „siedziby ducha” naszego narodu: Ty – nasze słońce, języku Ukrainy! / Nieśmiertelność nasza, wieczny nasz lot. / Ty – nasza matka, wierna i jedyna, / Ty kwiecie ducha naszego – niespalony kwiat. Bieżące filozoficzne refleksje W. Olijnyka są w istocie epicentralne w ogólnej przestrzeni semantycznej zbioru, której składniki odbierane są jako obrazy o znaczeniach przenośnych i znacznie szersze… Wszystko, co oddałeś – na zawsze twoje… A ponadto: Niosę świat w dłoniach – / Jasną kulę! Niosę życie… Tak, właśnie w tym polega kulturotwórczość. Poeta, jak każdy artysta, jest komunikantem, czyli tym, dla którego kontakt z
Tłumaczenie maszynowe
8 stycznia 2023 roku mija 88 lat od dnia urodzin Wasyla Symonenki, a pod koniec 2023 roku minie 60 lat od czasu jego śmierci. Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki „I w twoim imieniu żyję!” Kiedy genialny ukraiński poeta Wasyl Andrijowycz Symonenko odszedł na tamten świat 14 grudnia 1963 roku, czyli na trzy tygodnie przed swoimi 29. urodzinami, przypadło mi być studentem pierwszego roku wydziału historycznego Kijowskiego Uniwersytetu Państwowego imienia T. H. Szewczenki (Symonenko ukończył wydział dziennikarstwa w 1957 roku – W. M.). Oczywiście nie wiedziałem, że w tym czasie, gdy słuchałem pierwszych wykładów na uniwersytecie, wielki poeta zanotował w dzienniku 3 września 1963 roku skrajnie gorzkie i bolesne wersy: „„Literaturna Ukrajina” kastruje mój artykuł, „Ukrajina” znęca się nad wierszami… Do tego można jeszcze dodać, że w kwietniu zostały zdjęte moje wiersze w „Zmini”, zarżnięte w „Żowtni”, potem nadeszły odmowy z „Dnipro” i „Witchyzny”. Aj, aj, aj wesoło! Wszyscy jesteśmy pod presją. Tak to trzeba dla postępu”. Nie wiedziałem wtedy, a i wiele lat później, że w marcu 1965 roku na posiedzeniu Rządowego Republikańskiego Komitetu ds. Nagród imienia T. H. Szewczenki w dyskusji nad kandydaturą Wasyla Symonenki (pośmiertnie) za książki poetyckie „Tysza i hrim” („Cisza i grzmot”) oraz „Zemne tiahinnia” („Ziemskie przyciąganie”) wziął udział członek komitetu, sekretarz KC KPU Andrij Skaba, który oświadczył: „Wychowankowi władzy radzieckiej wypada pisać tak, jak wypada w naszym kraju… Mowa nie o geniuszu, nie o wybitnym zjawisku i czymś nowym w naszej literaturze…” Główny ideolog partyjny Ukrainy żądał w ogóle zdjęcia tej kwestii z dyskusji, bo „Symonenko żadnym autorytetem wśród radzieckiej młodzieży się nie cieszy, a tylko wśród garstki młodych ludzi…” Szczególnie szczerze poparł go przewodniczący Rządowego Komitetu Ołeksandr Kornijczuk: „Jakże możemy rozpatrywać i wysuwać to do Nagrody Szewczenkowskiej? Uważam, że trzeba zdjąć go w ogóle z głosowania”. I Wasyl Symonenko został uhonorowany Nagrodą Szewczenkowską dopiero po 30 latach… Tak więc, ja jestem z tej „garstki” ówczesnych młodych ludzi, wszak Wasyl Symonenko stał się prawdziwym idolem mojej młodości, a jego wiersze na zawsze zamieszkały w moim sercu. Zaczytywałem się, oddychałem nimi, znałem je na pamięć. W tym te, które „chodziły w odpisach”, powiedzmy, wiersz „Złodziej” (październik 1962 roku), który przepisałem jeszcze na pierwszym roku i do dziś pamiętam… Mnie, 18-letniego wiejskiego chłopaka, który niedawno przeprowadził się do Kijowa ze słynnego, wolnościowego Medwyna, wiersze Symonenki oszołomiły swoją wyzwoloną, bezlitosną prawdą, zmusiły nie raz skamienieć w przemyśleniu tego, co się stało – duszą poczułem, jak dalej trzeba żyć… Poezje Wasyla Symonenki naprawdę otwierały horyzonty nowego życia – niezależnego, dumnego, sumiennego, pomagały w młodzieńczym dojrzewaniu, bardzo sprzyjały temu, że wziąłem się za pióro… W istocie Wasyl Symonenko był jednym z pierwszych szestdziesiątników i zdążył zrobić więcej niż niektórzy szeroko reklamowani moskiewscy celebryci tego zjawiska społecznego. Niezwykłość i niepowtarzalność Symonenki polegały na tym, że cały bukiet ówczesnych problemów politycznych, ideologicznych, ekonomicznych widział przez pryzmat niepodległości Ukrainy. Tym bardziej, że z imieniem Wasyla Symonenki byli związani wielcy Ukraińcy: Ałła Horska, Iwan Dracz, Iwan Switłyczny, Lina Kostenko, Mykoła Winhranowski, Jewhen Swerstiuk… Na pół roku przed śmiercią w wierszu „Przyuczonym patriotom” Wasyl Symonenko, dla którego patriotyzm był duszną istotą i prawdą, napiętnował zrusyfikowanych oficjalnych Ukraińców, oderwanych od matki-ziemi i za pieniądze zakochanych w idei: „Nędzni słudzy czarnego dobra…” Poeta stał się prawdziwym zwiastunem historycznych przemian w budowaniu narodowo-państwowym, które nastąpiły po trzech dekadach, w „Proroctwie 17-go roku”, cudem wydrukowanym w zbiorze „Zemne tiahinnia”, powiedział bezlitosną prawdę o minionym i swoim czasie: Na cmentarzu rozstrzelanych iluzji Już nie ma miejsca na groby. Moimi ulubionymi stały się wersy Symonenki z wiersza „Ukrainie”: Kiedy mieczami złość niebo kraje I kruszy twoją urodę wiekową, Ja wtedy z twoim imieniem umieram I w twoim imieniu żyję! Właśnie tak – „…I w twoim imieniu żyję!” nazwałem artykuł aspirancki o Wasylu Symonence, opublikowany w 1969 roku w gazecie rejonowej – szerszych możliwości wtedy nie miałem. Zresztą, w tamtym roku w ogóle pojawiły się jeszcze tylko dwie publikacje bezpośrednio o Symonence – w czasopiśmie „Dnipro” oraz w gazecie „Komsomoleć Połtawszczyny”. Przypomnę, że po zbiorze „Poeziji” z 1966 roku wiersze Symonenki w oddzielnych wydaniach nie ukazywały się przez półtorej dekady. Według trafnych słów Iwana Dziuby, „od połowy lat 60., już po śmierci, stał się dla miejscowych gorliwców zastoju wrogiem nr 1. Jego nie tylko nie drukowano – nawet wspominać go nie zalecano”. Po ponad pół wieku pozwolę sobie nieco zacytować z mojego artykułu, w którym oceniano wydane w tamtym czasie zbiory poetyckie Symonenki: „I to – tylko początek twórczego życia ukraińskiego poety-obywatela. Wieczna droga do ludzkich serc – jeszcze przed nami. I jeśli nie trzymaliście w rękach zbioru jego wierszy – zróbcie to natychmiast, wczytajcie się w wersy wielkiego poety Ukrainy, a on już na zawsze stanie się bliski i drogi. Stanie się niezbędny… Miłośnicy słownego baroku nie odnajdą w jego wierszach wyrafinowanych sformułowań, zewnętrznie pięknego misternie splecionych słów. Symonenko pisał prosto. I to wysoka prostota prawdziwej poezji. Wielki miłośnik ludzi, powiedział w jednym ze swoich wierszy: „Najbardziej skomplikowany człowiek jest prosty”. To samo można powiedzieć i o jego twórczości poetyckiej… Nasz współczesny i nasi potomkowie, przewracając strony jego zbiorów, wpatrując się w świt oczu nierozkwitłego geniusza, wczytując się w mądrość jego prostych wersów, jestem pewien, słyszą i będą słyszeć ciche i bezgranicznie głębokie słowa Wasyla: Można wszystko na świecie wybierać, synu, Wybrać nie można tylko Ojczyzny. …Trzeba przeczytać poezje Wasyla. Mówię – przeczytać, bo czytanie ich dziesiątki razy zmusi was siła twórczości poety…” Zatem, z młodzieńczą zapalczywością i kategoryczną naleganiem przede wszystkim wzywałem swoich rówieśników do obowiązkowego przeczytania Wasyla Symonenki. Lecz weźcie pod uwagę, że od czasu jego śmierci i pojawienia się pierwszych zbiorów poetyckich minęło wtedy tylko kilka lat i chciało się niezwłocznie zadbać o większe zainteresowanie twórczością wielkiego poety. Tym bardziej, że własne wrażenie-zachwyt wydawało mi się i okazało się w rzeczywistości nieomylne… Dlatego i dzisiaj chcę podkreślić mentalną konieczność zrozumienia fenomenu Wasyla Symonenki przez nowe pokolenia Ukraińców…
“Grzmi nad światem zażarta bitwa o twoje życie, twoje prawa” Czy zdarzyło się wam zastanawiać nad tymi podręcznikowo znanymi i rozpaczliwie proroczymi wersami Wasyla Symonenki z wiersza “Wpatruję się w twoje źrenice…” (inny tytuł – “Ukraino, piję twoje źrenice…”): Ukraino! Ty moja modlitwo, Ty moja rozpaczy wiekowa… Grzmi nad światem zażarta bitwa O twoje życie, twoje prawa. Zapytacie, w czym tu rozpacz i proroctwo? Przypomnę, że cytowane wersy zostały napisane 26 grudnia 1961 roku, czyli dwa miesiące po XXII zjeździe KPZR. Najwyraźniej dwudziestosiedmioletni poeta uświadamiał sobie, że radziecką wiarą i modlitwą odtąd niechybnie musi stać się Program budowy komunizmu (wraz z Kodeksem moralnym budowniczego komunizmu), przyjęty przez zjazd. Nie twierdzę, że członek KPZR od 1960 roku Wasyl Symonenko zamierzał protestować przeciwko faktycznie biblijnym założeniom kodeksu czy publicznie zaprzeczać błogiej i utopijnej deklaracji zjazdu o tym, że ówczesne pokolenie radzieckich ludzi będzie żyło w komunizmie… Lecz byłoby absolutnie naiwnie uważać, że wrażliwe, czyste serce poety boleśnie nie drgnęło od informacji o najnowszych decyzjach zjazdu, w jednym z wierszy z tamtego okresu wspomniano z innej okazji – “o tym wszystkim wiemy z gazety…” Pracował on w gazecie “Mołod’ Czerkaszczyny” i był na bieżąco ze wszystkimi radzieckimi wydarzeniami… Właśnie wtedy Wasyl Symonenko dotkliwie odczuł, że ogłoszenie na XXII zjeździe przez Nikitę Chruszczowa nowej historycznej wspólnoty ludzi różnych narodowości stanie się również nową historyczną próbą dla Ukrainy. Rozwinięta koncepcja mitu o “radzieckim narodzie” była jeszcze przed nami, ale deklaracja Chruszczowa na zjeździe dotycząca języka rosyjskiego jako drugiego ojczystego języka dla wszystkich narodów ZSRR nie pozostawiała wątpliwości co do pełnej rusyfikacji i, faktycznie, denacjonalizacji Ukrainy w pierwszej kolejności. Poeta uświadamiał sobie, że właśnie taki los czekał ją na nowych magistralach “komunistycznej budowy”. Wszystko to wypłynęło z ukrycia na pięć dni przed wspomnianym już wierszem – 21 grudnia 1961 roku: W elementarzach jesteś wystrojona i w spódnicę ubrana, Powrozami związana, ledwie żywa, Na twarzy drży u ciebie radość pożyczona, Na wargach skamieniały urzędowe słowa. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ukraino! Jakie masz marzenie szalone! Ty nie mrugaj oczami na marzenie cudze. Przytul się garbami i ustami do mnie, Przetnij w moim sercu krwawą granicę! Ten wiersz zazwyczaj nazywa się od jego pierwszego wersu – “W elementarzach jesteś wystrojona i w spódnicę ubrana…” Moim zdaniem jego kluczowym wersem jest zdumiewające zwrócenie się do Ukrainy: “Niech nie wierzy twój rozum w nędzne cuda”. Wasyl Symonenko nie wierzył w komunistyczne utopie. Stąd też duchowa rozpacz, która zakorzeniona była w historyczno-mentalnej zależności od imperialnej Rosji – “ty moja rozpaczy wiekowa”… W tym samym czasie poetę przepełniała bezgraniczna miłość do Ukrainy, współmierna z szewczenkowską: “Coś we mnie było / I od dziada Tarasa, / I od pradziada – / Skoworody”. Te słowa datowane są na 14 grudnia 1961 roku. Według trafnej obserwacji Iwana Dziuby, “nie są to przypadkowe słowa i nie są marne…”. Wracając do poezji “Wpatruję się w twoje źrenice”, przypomnę, że właśnie w niej Symonenko wyznał swojej jedynej Ukrainie:
Dla ciebie perły w duszy sieję, Dla ciebie myślę i tworzę – Niech milczą Ameryki i Rosje, Kiedy ja z tobą rozmawiam!
W poezji Symonenki sama Ukraina stała się jego modlitwą i za nią po szewczenkowsku “grzmi nad światem zażarta bitwa”… Ten wers wyraźnie nie pochodzi z 1961 roku, prędzej jest on proroctwem roku 2022, kiedy w wojnie z agresywną Rosją przy wsparciu całego świata Ukraina dosłownie i ostatecznie wywalcza swoje prawo do życia… Jeszcze w wieku dwudziestu lat poeta określił absolutnie wyraźnie swoje miejsce w przyszłej wojnie, kiedy “znowu zagrzmią armaty, / I czołg zgniecie pszenicę na łanie…”, a “niektórzy stracą wiarę i siłę, / Swoje życie ratując jedno”: Ale nie ja… Ja więdnąć nie zacznę, Choćby nie wiem jak bolało mnie, Za naszą ziemię, drogą i kochaną, Jestem gotów przyjąć na siebie wszystkie ognie.
Mykoła Som: “Słowo o Wasylu Symonence” W ramach tego artykułu nie mam możliwości opowiedzieć o licznych autorach-symonenkologach, którzy badali życie i twórczość poety, jednak nie pominę wymienienia przynajmniej niektórych z nich: Wołodymyr Biłenko, Stanisław Buriaczenko, Petro Żuk, Petro Zasenko, Wałentyna Kowałenko, Iwan Koszeliweć, Stepan Kryżaniwski, Ihor Osadczyj, Wasyl Pacharenko, Jewhen Swerstiuk, Jurij Smolanski, Anatolij Tkaczenko, Mykoła Tomenko, Lilija Szytowa, Wasyl Jaremenko… Imponujący wykaz literatury o Wasylu Symonence, w tym recenzji i opinii o jego utworach, znajduje się w biobibliograficznym wydaniu, przygotowanym przez Narodową Bibliotekę Parlamentarną oraz Instytut Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy, które otwiera gruntowny artykuł znanej ukraińskiej literaturoznawczyni, pisarki, poetki Ludmyły Tarnaszynskiej “Wysokie rejestry Wasyla Symonenki: o jego życiu i drodze twórczej”. Przydatne są biobibliograficzne indeksy “Cisza i grzmot Wasyla Symonenki” (2005) oraz “Rycerz nieśmiertelnego słowa. Wasyl Symonenko” (2011), z miłością stworzone przez Czerkaską Obwodową Bibliotekę dla Młodzieży im. Wasyla Symonenki. Odzwierciedlono w nich utwory poety, wydania, publikacje oraz zasoby internetowe na jego temat. Polecam wspomniane biobibliograficzne wydania wszystkim, którzy naprawdę pragną zanurzyć się w twórczość ukraińskiego geniusza oraz jego biografię. Ja mam inny, skromny zamysł, a mianowicie: krótko, w skoncentrowanej formie przekazać najciekawsze myśli o Wasylu Symonence tych wielkich Ukraińców, którzy pisali wstępy do wydań jego utworów w różnych latach – Olesia Honczara, Iwana Dziuby, Borysa Olijnyka, Mykoły Soma. Najpierw – pochodzący ze wsi Trebuchiw w rejonie browarskim na Kijowszczyźnie, rówieśnik i kolega z roku Wasyla Symonenki, z którym nawet mieszkał w jednym pokoju w akademiku uniwersyteckim, poeta Mykoła Som, który napisał krótką, ale wzruszającą przedmowę “Słowo o Wasylu Symonence” do pierwszego pośmiertnego zbioru “Ziemskie przyciąganie”, wydanego w 1964 roku. Przyjaciel poety zwięźle przedstawił biografię Wasyla Symonenki, przede wszystkim literacką, i zaświadczył, że na wydziale dziennikarstwa Wasia Symon (tak wszyscy go nazywali) długo milczał: “Gdzieś do trzeciego czy nawet do czwartego roku prawie nikomu nie pokazywał swoich wierszy, nie śpieszył się ich drukować. A to dlatego, że zbyt surowo do nich podchodził. Dużo czytał i dużo wiedział. Pierwsze omówienie wierszy W. Symonenki odbyło się w studiu literackim uniwersytetu. Opinia była jedna – narodził się utalentowany poeta… Wszyscy go kochali za wesołą duszę, otwarty charakter. Wokół niego grupowała się literacka młodzież. Już szykował się-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...wydali swoje pierwsze książeczki-jaskółki Tamara Kołomijec, Wasyl Diedenko, Dmytro Hołowko, Borys Olijnyk, Mykoła Syngajiwski, Wołodymyr Kołomijec, Oleś Łupij i inni”. Mykoła Som zauważył, że także w Czerkasach, gdzie Wasyl Symonenko pracował w gazetach obwodowych, a następnie jako korespondent „Gazety Robotniczej” w Kijowie, gdy złożył do wydawnictwa pierwszą książkę, był dla młodzieży literackiej „wzorem talentu i skromności”. Ważne, że także poza przedmową Mykoła Som pozostawił lapidarnie trafne charakterystyki Wasyla Symonenki i atmosfery twórczej, która go otaczała: „Wysokie sumienie… Bystry umysł… Zdumiewająca pracowitość… Koleżeńska gotowość do dzielenia się… Dla mnie to nie są ogólne słowa, bo za nimi stoi żywy Wasyl Symonenko, którego wszyscy kochali i szanowali już w latach studenckich. Nieprzypadkowo wybraliśmy go przewodniczącym uniwersyteckiej studia literackiej, która w naszych czasach była prawdziwą kuźnią młodych talentów, cieszyła się niemałym autorytetem w naszej uczelni i poza jej murami, zwłaszcza – w Związku Pisarzy Ukrainy. Dlatego do nas na spotkania twórcze chętnie przychodzili wielcy mistrzowie współczesnej literatury: Pawło Tyczyna, Ostap Wysznia, Maksym Rylski, Andrij Malyszko. Ale najczęściej do nas na wieczorek zaglądał Wołodymyr Sosiura”.
Borys Olijnyk: „Nie wrócił z rejsu…” Bardzo blisko stał do poety Borys Olijnyk – byli rówieśnikami, wspólnie studiowali na wydziale dziennikarstwa, mieszkali znowu w tym samym akademiku. Właśnie ten szczegół w jakiś sposób szczególnie mnie zainteresował – studenta, który codziennie dojeżdżał z akademika na uniwersytet – i skłonił mnie do tego, by w 1966 roku odnaleźć zdawałoby się nieosiągalnego Borysa Iliicza i poznać go… Od niego dowiedziałem się, jak wysoko Olijnyk cenił swojego przyjaciela, choć o jego udziale w twórczym losie Symonenki wspomnę krótko słowami rówieśnika poety i kolegi z roku Wołodymyra Bilenka: „Pierwsze wyjście Wasyla Symonenki na orbitę ogólnoukraińską pobłogosławił Borys Olijnyk, publikując latem 1959 roku wiersze Wasyla w gazecie „Młodź Ukrajiny”, gdzie Borys kierował działem literatury”. Według świadectwa Bilenka, wraz z Olesiem Honczarem, w latach 60.–80. XX wieku Olijnyk był mężnym i zasadniczo konsekwentnym obrońcą Symonenki, w szczególności przyczynił się do wydania książki „Łabędzie macierzyństwa”. Ze swojej strony Wasyl Andrijowycz ciepło i życzliwie witał każdą nową publikację Borysa Iliicza².
Potężne metaforyczno-poetyckie myślenie Borysa Olijnyka ujawniło się między innymi w tytule przedmowy do zbioru Symonenki „Poezje”, wydanego w 1966 roku – „Nie wrócił z rejsu…” Borys Iliicz pisał: „Ludzie umierają, a prawdziwi poeci – żyją. Przekonałem się o tej prawdzie raz jeszcze, gdy ponownie spotkałem się z Wasylem Symonenką w 1964 roku. Właściwie nie z nim osobiście (on przecież gdzieś w dalekim rejsie), lecz z jego nowym zbiorem „Ziemskie przyciąganie”, który ukazał się w wydawnictwie „Młodź”. Był taki sam jak w „Ciszy i grzmocie”, tylko pogłębił się, zmężniał i zahartował”. Borys Olijnyk szczególnie zaznaczył, że Wasyl Symonenko nie mógł, nie umiał, a dokładniej – nie chciał obstawiać swojego rejsu i wyprawiać go w drogę trzaskającymi pożegnalnymi mitingami, pouczającymi pouczeniami i wrzaskiem orkiestr. A był on „poetą poważnym i odnosił się do tego trudnego rzemiosła z drżącym szacunkiem i powagą prawdziwego mistrza… Nie bał się podjąć walki z niesprawiedliwością, nawet jeśli zajmowała ona zbyt wysokie stanowisko, chciał widzieć i uczynić lepszym swój kraj, szedł do boju o prawdę bez osłony, z obnażonymi nerwami, na granicy najwyższego napięcia”. Gdy w 2010 roku obchodzono 75-lecie urodzin Wasyla Symonenki, jego wielki rówieśnik Borys Olijnyk jasno i obszernie zakończył błyskotliwy artykuł o poecie w „Gazecie Literackiej”: „Trudno w kilku stronicach zmieścić pełne życie i działania prawdziwego rycerza poezji, bezgranicznie utalentowanego artysty, bezwzględnie odważnego wojownika o wolność i los Ojczyzny. Poety, który przyjął na siebie ciężką dawkę promieniowania od ówczesnej opryczniny, rycerza, który nie ugiął się przed okolicznościami, oddając wszystko, co miał, Ukrainie. Zatem, przerywając opowieść, chciałbym ją zakończyć tak: szczęśliwy naród, który podarował światu takiego poetę. Szczęśliwy poeta, któremu przypadło w udziale narodzić się Ukraińcem. Czyżby miał on siedemdziesiąt pięć lat? Dajcie spokój: przecież jest taki młody….” To powiedziano na dziesięciolecia i wieki. Dziś można szczerze się zdziwić: czyżby Wasyl miał osiemdziesiąt osiem lat? Przecież jest taki młody! A zwróciliście uwagę na to, że Borys Olijnyk dwukrotnie nazywa Symonenkę rycerzem? Całkowicie i bezwarunkowo poparł Ołeksija Honczara, który jeszcze na początku lat 80. koronował Symonenkę na „rycerza młodej poezji ukraińskiej”…
Ołes Honczar: „Rycerz młodej ukraińskiej poezji” Tak właśnie nazywał się wstęp Ołesia Honczara do najpełniejszego w tamtym czasie zbioru poezji i prozy Wasyla Symonenki.
„Łabędzie macierzyństwa”, które miały zostać wydane przez wydawnictwo „Młodź” w 1972 roku i były starannie „wzmocnione” słowem autorytatywnego pisarza. Chcę tu podkreślić, że na wspomnianym posiedzeniu Komitetu Rządowego w marcu 1965 roku to właśnie Hončar zaprotestował wobec sekretarza KC Skaby: „…Muszę tu nie zgodzić się z Andrijem Danyłowyczem i z jego ogólną oceną tego poety, i nie mogę zaakceptować obraźliwego tonu, w jakim mówił o Symonence”. Mimo to we wspomnianej przedmowie Hončar musiał całkowicie demonstracyjnie zaznaczyć, że „Symonenko – artysta światopoglądu leninowskiego” i że jest mu szczerze właściwa „wiara w ideały komunistyczne”, prawdziwy internacjonalista, „który szeroko patrzy na świat, bo w naszych czasach tylko beznadziejnie tępy może nie stać się internacjonalistą…” Ale i to nie pomogło; ostatecznie z powodu przeszkód cenzuralnych i zastrzeżeń książka ujrzała światło dzienne dopiero w 1981 roku. Według Wołodymyra Biłenki „wydanie tej udręczonej książki stało się świętem dla ukraińskiej inteligencji: otworzył się dostęp masowego czytelnika do poezji i prozy W. Symonenki. Ukrainie zwrócono jego imię, dokonała się legalizacja poety w Ojczyźnie… Powrót W. Symonenki do rodzinnej Ukrainy stał się nieodwracalny”. Już na samym początku artykułu Hončar powiedział najważniejsze: „Z głębin życia ludowego wyrosła poezja Wasyla Symonenki. Z męstwa narodu, z jego smutku i jego zwycięskiej walki wyśpiewała się ona. Stąd ten niepokonany duch, którym jest przeniknięta, stąd ta rozpalona namiętność, która w niej buzuje. Wiatr czasu nie ostudził poezji Symonenki, ogniem duszy żarzą się one dziś tak samo, jak wtedy, gdy po raz pierwszy tak gorąco i niepowtarzalnie wybuchnęły w naszym pięknym piśmiennictwie”3. Wspomniane wyżej maskująco-odwracające uwagę frazy i określenia Hončara zostały usunięte z wydania wybranych utworów Symonenki z 2003 roku pod tytułem „W twoim imieniu żyję” oraz z 2004 roku – „Na skrzyżowanych mieczach”. Oczywiście Hončar nie mógł już wypowiedzieć się na temat tytułów tych zbiorów, ale zostały one szczęśliwie zaczerpnięte z poezji Symonenki, zwłaszcza z wiersza „Tam, na stepie, skrzyżowały się drogi…” Krytycy słusznie i przekonująco rozpatrują jasny obraz dróg – mieczy, które rozcinają ludzkie losy, w historycznej skali niebezpiecznego starcia, współmiernego z postacią i walką Wasyla Symonenki; jednak tak samo odnosi się to do trudnych codziennych, duchowych, etycznych sytuacji, w których zakochani muszą dokonać wyboru: Wciąż idziemy. Ty coś do mnie mówisz. Twoje piękno kwitnie w moich oczach. Ale powiedz: czy będziesz przy mnie obok Przejdziesz bez drżenia po skrzyżowanych mieczach? Oles Hončar widział Symonenkę jako młodego człowieka, który do ważnych życiowych prawd dochodził sam, żył własnym rozumem, nie pożyczonymi wyobrażeniami; dla niego normą etyczną stała się surowa, niemal ascetyczna wymagającość wobec siebie, dążenie do samodoskonalenia, gotowość podjęcia każdego trudu, każdej próby na siebie dla szczęścia ludu, Ojczyzny, ludzkości… Zasługą Hončara było to, że wyraźnie wskazał na szewczenkowskie intonacje, motywy pieśni ludowej, które często odzywają się, odbijają echem w poezji Symonenki, a także zaznaczył, że w „jego dorobku twórczym są rzeczy, które dziś możemy słusznie nazwać klasycznymi”. Niedoścignionym ujęciem fenomenu Wasyla Symonenki pozostał taki wniosek Olesia Hončara: „Wśród literatów zdarzają się także tacy, bez których ich epoka mogłaby spokojnie się obejść, niczego istotnego nie tracąc. A są tacy, którzy stają się wyrazicielami swojego czasu, żywymi nerwami jego dramatów i zmagań, odtwarzają w sobie sam duch epoki – jej krwiobieg przepływa przez nich. Są tacy, których twórczość staje się jakby częścią naszego bytu, częścią powietrza, którym oddychamy, i tych krajobrazów, które nas urzekają, i myśli, którymi żyjemy. Symonenko jest poetą tego typu. Według takich czytelnik weryfikuje swoje emocje, swoje najskrytsze myśli”. Lepiej nie powiem…
Iwan Dziuba: „Większy od samego siebie” „Są ludzie, którym przeznaczone jest być więksi od samych siebie. Takim był Wasyl Symonenko” – tymi słowami Iwan Dziuba niespodziewanie i trafnie rozpoczął przedmowę do wydania literackiej i publicystycznej spuścizny poety w dwóch tomach, zrealizowanego w 2004 roku. Uczony miał do tego prawo, bo już w krytyce samizdatowej, wraz z Iwanem Switłycznym i Jewhenem Swerstiukiem, szczególnie wysoko cenił poetycki talent i obywatelską odwagę Wasyla Symonenki. Na początku nowego stulecia i tysiąclecia wstęp literaturoznawcy stał się w istocie pierwszym naukowym badaniem twórczości poety. U podstaw rozważań Iwana Dziuby leżała maksyma: „Gdybyśmy chcieli jednym słowem wyrazić to, co najważniejsze w poezji Wasyla Symonenki, byłoby to słowo: ludowość”. Chodziło o prawdziwą ludowość, którą określa to, że poeta zaczyna mówić głosem swojego narodu, kiedy wypowiada jego bolesną prawdę; a jest to możliwe wtedy, gdy poeta żyje życiem narodu, jego troskami, niepokojami i udręką, oraz gdy ma wielką siłę i odwagę – być reprezentantem narodu wobec swojego czasu, a być może i wobec wszystkich czasów… W analizie Dziuby moralny maksymalizm i duchowy arystokratyzm Symonenki organicznie łączyły się z „chłopskim”
społecznym demokratyzmem, ludowością – właśnie w tym, zdaniem literaturoznawcy, „jedna z zadziwiających cech jego poezji”. Dzięki wyjątkowo szczerej poezji Wasyla Symonenki w społeczeństwie rosła duma z tego, że najgodniejsze pochodzenie jest pracownicze, ludowe. Iwan Dziuba zwrócił uwagę na to, że dla Wasyla Symonenki uniwersalną zasadą była wartość ludzkiego „Ja”:
W każdego „Ja” jest swoje imię,
Na wszystkich nie nakrzyczysz groźnie,
My – to nie mnóstwo standardowych „ja”,
A mnóstwo różnych wszechświatów.
My – to odwieczne łono narodu,
My – oceaniczna ogólnoludzka rodzina.
I tylko tych szanują miliony,
Kto szanuje miliony „Ja”.
Właśnie tu chciałbym wpleść bardzo ciekawe rozważania wybitnego literaturoznawcy i wielkiego przyjaciela Iwana Dziuby, akademika Mykoły Żulynskiego, o tym, że wiele z życiowego, w tym dziennikarskiego doświadczenia Wasyla Symonenki zostało zintegrowane z jego tekstami poetyckimi z emocjonalnie otwartą autorefleksją narratora-Ja: „Przede wszystkim w naturalności ideowo-obrazowego odtworzenia wewnętrznego świata uczuć, przeżyć i nadziei narratora-Ja tkwi nowatorstwo Wasyla Symonenki. Nowatorstwo poety, który przemówił do ludu jego głosem i swoim własnym głosem, maksymalnie skracając dystans między sobą a swoim czytelnikiem. Poecie przypadło przekroczyć granicę, która dzieliła poetycki oficjoz i pozaartystyczną rzeczywistość, i połączyć artystyczne Ja z prototypowym Ja pozaartystycznej rzeczywistości… Symonenkowe Ja jest suwerenne, zindywidualizowane narodowym wyodrębnieniem z masy, z kolektywu, z tej „nowej historycznej jedności – narodu radzieckiego”, którą kształtowała partia komunistyczna środkami rusyfikacji, niwelacji obrazu narodowego, internacjonalizacji”⁵. Trudno znaleźć głębsze i bardziej przekonujące potwierdzenie także niektórych moich rozważań w tym artykule… Wracamy do wniosków akademika Iwana Dziuby, który jako pierwszy naukowo-lapidarnie odsłonił obecność Szewczenki w twórczości Wasyla Symonenki: „Jest szewczenkowskie również w zakresie głosu – od groźnego patosu do czułego wyznania, od hymnu ku człowiekowi do drwiny z tego, co ma tylko ludzkie oblicze; od bólu z powodu krzywd ludzkich do wdzięczności życiu za jego proste radości… Podobnie jak Szewczenko, Ukraina potrzebna Symonence nie dla pychy, lecz dla sprawiedliwości, bo cóż to za świat, w którym nie będzie twojego narodu…”. Uczony w pełni uzasadniony stwierdził, że Symonenko przeszedł drogę od elementarnego gazetowego moralizowania do wysokiej publicystyczności i, co najważniejsze, do liryki obywatelskiej gatunku szewczenkowskiego, stanowczo stanął wśród tej grupy literackiej młodzieży, która „odradzała szewczenkowski początek, jego wielkie zwrócenie się do umarłych, i żywych, i nienarodzonych rodaków swoich…” Wśród wniosków Iwana Dziuby o znaczeniu twórczości Wasyla Symonenki wyróżniam taki: „W Wasylu wyprostowało się pokolenie, wyprostowała się Ukraina”. Sam też pochodzę z tego pokolenia… Powtórzę słowami głębokomyślnego Mykoły Żulynskiego, który trafnie zaznaczył, że w te już legendarne lata sześćdziesiąte Wasyl Symonenko był duchowym rewolucjonistą, rzecznikiem młodej kohorty literacko-artystycznej, „która przebijała duchową przecinkę przez swawolne rozpasanie bezkarnością systemu totalitarnego”. Sam szedłem tą przecinką Symonenki…
1 Wasyl Symonenko: „Ukraino, ty moja modlitwo…”. Nart biobibliograficzny. K., 2007, 119 s. 2 Biłenko W. Ciernisty szlak do czytelnika. Jak na Ukrainie wydawano książki Wasyla Symonenki. K., 2016. S. 85, 101, 103. 3 Honczar O. Rycerz młodej poezji ukraińskiej // Wasyl Symonenko. Łabędzie macierzyństwa. K., 1981. S. 5. 4 Dziuba I. Większy od samego siebie // Symonenko W. Dzieła: w 2 t. T. 1. Poezje. Bajki. Baśnie. Czerkasy, 2004. S. 16–32. 5 Żulynski M. Wasyl Symonenko: twórczość i los // Światohlad. 2010. Nr 1. S. 66–68.
Tłumaczenie maszynowe
Halyna DATSIUK, dziennikarka
Tak żyjemy. Rano na Kijów leciały „kruki”, a wieczorem przyleciała Jaskółeczka. Była na błyszczącej kuratorskiej wycieczce Tiny Peresunko „Śpiewam, więc istnieję…” Wystawa poświęcona jest 100-leciu prapremierowego wykonania naszego „Szczedryka” w Ameryce, jest kameralna, ale bogata, wiele eksponatów prezentowanych jest po raz pierwszy. Dziękuję, Tino, za ten niezapomniany hojny wieczór w przytulnym muzeum Mykoły Łysenki. Za wyraźnie nakreślone paralele naszej historii, od czasów UNR aż po czasy najnowsze. Za każdy wygłoszony cytat Ołeksandra Koszyca i Symona Petlury, dotyczący dzisiejszej Ukrainy i Wielkiej Wojny o naszą Niepodległość. Dziękuję za to, że w te przedświąteczne dni z pełnomocnictwem i na zawsze nadałaś „Szczedrykowi” obywatelstwo ukraińskie i wpisałaś do paszportu jego autora Mykołę Leontowycza. Dziękuję za szczerą, a zarazem przekonującą intonację, z jaką opowiadałaś o tej uderzającej i mało zbadanej stronie naszej historii i kultury. Ona inspiruje, dodaje sił i sto razy przekonuje, że jesteśmy wyjątkowym narodem. A jeśli sto lat temu, w warunkach bezpaństwowości, potrafiliśmy zdobyć świat swoją pieśnią, która pełniła misję dyplomacji kulturalnej, to, mając państwo, jesteśmy niepokonani! Najważniejsze: z dala od „mackwy” i na zawsze. O tym brzmiało w każdej zwrotce pieśni, które wybrzmiewały podczas wycieczki w wykonaniu chóru Ołeksandra Koszyca. O tym jasną gwiazdą błyszczało głębokie kijowskie niebo. Dziękuję, Tino, za Boże Narodzenie w duszy. Ty sama jesteś jak Jaskółka, która zwiastuje wiosnę.
Tłumaczenie maszynowe
Żegnaj, szalony dwudziesty drugi,
Straszny i dramatyczny rok,
Twojej drapieżności i znieważeń
Nie zapomnimy na wieki.
Takich lat pod niebiosami
U nas od dawna nie było,
Cały przesiąknięty łzami,
Jesteś jak złamane skrzydło.
Choć hartowałeś nam duszę i ciało
W tej zaciekłej walce,
Lecz, widzi Bóg, nie chcieliśmy
Takiego losu dla siebie.
Lecz wróg nie zobaczy żalu
W jasnych oczach moich braci.
Żegnaj, straszliwy dwudziesty drugi,
Czasie tyranów i katów...
I oto, jakby na portrecie,
W mojej wyobraźni staje
Rok Ukrainy, dwudziesty trzeci,
Gdzie wszystko będzie inaczej, niż jest!
Przywitajmy chwilę jego nadejścia
Z ogniem natchnienia na czole.
Niech dla naszego narodu
Stanie się jasny na ziemi.
Niech cherubiny srebrnoskrzydłe
Zakryją nas wszystkich skrzydłami,
Byśmy w całej swej urodzie i sile
Stanęli przed światem!
Poprośmy Boga
O to, co dla nas najważniejsze:
Niech Ukrainie zwycięstwo
Rok dwudziesty trzeci przyniesie!
Anatolij Matwijczuk
Tłumaczenie maszynowe
Światowo znana ukraińska kolęda „Szczedryk”, w Estonii znana pod tytułem „Jõulud on käes” („Boże Narodzenie już tu jest”), jest tam znana od bardzo dawna. Jest to przeróbka popularnej anglojęzycznej piosenki „Carol of the Bells”, napisanej pod wrażeniem ukraińskiej kolędy do muzyki kompozytora Mykoły Leontowycza w latach 30. XX wieku. Ostatnio, ze względu na wzmożone zainteresowanie wydarzeniami na Ukrainie, wielu Estończyków zaciekawiło się oryginalnym „Szczedrykiem”. Pojawili się więc chętni, by przekazać oryginalną treść kolędy. „W estońskim kalendarzu ludowym są również dni, kiedy młodzież chodzi po wsi, śpiewa i życzy gospodarzom bogactwa i szczęścia, a gospodarze ich częstują. Pod względem formy „Szczedryk” jest podobny do estońskiego tradycyjnego wiersza aliteracyjnego (również sięgającego czasów przedchrześcijańskich), tylko że wersja ukraińska jest zrymowana, a estońska niekoniecznie”, – zauważyła w komentarzu do swojego autorskiego przekładu profesor Uniwersytetu Tallińskiego Anna Wierszyk. W swoim przekładzie na język estoński, zatytułowanym „Helde ohtu” („Szczodry wieczór”), wykorzystała tradycyjną poetykę charakterystyczną dla tego gatunku folklorystycznego. Anna Wierszyk tłumaczy na estoński poezję współczesnych autorów ukraińskich. Na jej stronie na Facebooku opublikowano na przykład przekłady utworów Marii Kozyrenko, Julii Musakowskiej i Anny Maligon. Innym estońskim tłumaczem – poetą, filozofem, dziennikarzem i redaktorem – jest Raul Veede, który zachwyca się ukraińską klasyką muzyczną. W 2019 roku stworzył oryginalny estoński przekład piosenki „Дивлюсь я на небо та й думку гадаю” do słów Mychajła Petrenki. W tym roku w Wigilię przetłumaczył też „Szczedryka”. O swoim przekładzie, zatytułowanym „Lahke linnuke” („Łagodna ptaszyna”), Raul mówi: „Zwróciłem szczególną uwagę na rezonans z muzyką Leontowycza, aby piosenkę dało się łatwo śpiewać”. Jak zabrzmi oryginalny ukraiński „Szczedryk” po estońsku, prawdopodobnie dowiemy się w najbliższym czasie. Tallińskim muzykom ukraińskiego pochodzenia podoba się pomysł zaśpiewania tego arcydzieła po estońsku. Na razie jednak trzymają intrygę…
Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...ni we Lwowie, uważam za jeden z najbardziej produktywnych okresów swojej twórczości. W tym czasie zdążyłem odwiedzić Polskę. Kilka swoich prac poświęciłem Warszawie, eksponowano je na pierwszym piętrze muzeum. Latem zadzwonił do mnie dyrektor Muzeum-Warsztatu Iwana Kawaleridze Ołeksandr Junin i zaproponował nazwanie nowej wystawy tak, jak nazywam wszystkie swoje prace stworzone podczas wojny – „Pokorne podziękowanie Siłom Zbrojnym Ukrainy”. Na otwarcie wystawy zaprosiłem kolegów, przyjaciół. Doszło do twórczej rozmowy. Wielu po obejrzeniu obrazów mówiło, że jakby byli we Lwowie. Podczas Wielkiej Wojny wziąłem udział w dwóch dobroczynnych aukcjach, które odbyły się w Waszyngtonie. Dochód ze sprzedaży obrazów przeznaczono na leczenie poszkodowanych w wyniku wybuchu w Krematorsku. Obecnie przygotowuję się do udziału w kolejnych dwóch aukcjach. 15 moich prac zostanie zaprezentowanych na aukcji w Massachusetts, a 17 – w Marsylii. Zarobione środki pójdą na Siły Zbrojne Ukrainy. Analogicznie do Lwowa planuję stworzyć serię obrazów „Kijów – miasto piękna”. Być może będzie to inne ukraińskie miasto lub zagraniczne. Planuję wyjazd do Warny (Bułgaria). Być może i tam coś namaluję. Przecież każde miasto ma swoje piękno i koloryt. Jeszcze raz chcę pokornie podziękować Siłom Zbrojnym Ukrainy. Dokładnie wiemy, że nastanie nasze Zwycięstwo. Tylko chciałoby się, aby ten dzień nadszedł jak najszybciej. Staram się wspierać to swoją twórczością.
...w przedstawienie coś swojego. Ważne, że nikt z nich nie „ciągnął koca na siebie”. Odbyła się premiera i dopiero potem zaczyna się prawdziwa praca nad spektaklem. Myślę, że każdy z wykonawców będzie się rozwijać, a sam spektakl będzie się udoskonalał. Kiedy zabrałem się do pracy nad inscenizacją, przejrzałem zdjęcia wcześniejszych przedstawień zagranych według tej sztuki. W przedstawieniu jednego ze słowackich teatrów akcja przeniesiona jest do rzeźni, w innym – to piwnica, tak jak zapisano w sztuce. Nie odpowiadało mi to. Wspólnie z naszą scenografką Oleną Drobną postanowiliśmy wykorzystać widowniane fotele teatralne. Na takich właśnie siedzą widzowie, co w pewien sposób zbliża ich do aktorów. Poza tym taka scenografia pokazuje, że postacie przebywają w jednej przestrzeni. Kostiumy projektanta Kostiantyna Kraweca, który pracuje przede wszystkim w filmie. Z nim łatwo pracować dzięki jego wyczuciu stylu, epoki i każdej postaci. Nie tylko ubiera ludzi zgodnie z epoką: strój ma odpowiadać wewnętrznemu światu bohatera. Kostiantyn pomógł również w scenografii, a także w oświetleniu. W lutym planujemy wznowienie włoskiej komedii „Święta rodzina”. Trzeba dostosować do spektaklu ukraiński przekład. Uważam, że ta inscenizacja jest potrzebna dzisiejszemu widzowi. Chciałbym postawić nowy spektakl już na dużej scenie teatru. Duża scena to inna przestrzeń, inne spojrzenia, inna liczba widzów. To już inna praca z aktorami, inne doświadczenie. Jeśli gwiazdy się ułożą, zdołam zrealizować ten zamysł w tym sezonie teatralnym. Zdjęcie z serwisu teatru
Materiały przygotował Eduard OWCZARENKO
Tłumaczenie maszynowe
W Muzeum-Pracowni Iwana Kawaleridzego (Kijów) odbyła się wystawa indywidualna zasłużonego artysty Ukrainy Anatolija Burtowego „Pokłonna wdzięczność Siłom Zbrojnym Ukrainy! Lwów – miasto piękna”, na której zaprezentował swoje prace graficzne i malarskie, stworzone podczas wojny rosyjsko-ukraińskiej. – Wszyscy słyszeliśmy, że wojny nie da się uniknąć – przypomniał Anatolij BURTOWY – chociaż większość miała nadzieję, że do pełnoskalowej inwazji jednak nie dojdzie. W przededniu wojny nam z żoną doradzono, abyśmy popracowali we Lwowie. Postanowiliśmy pojechać tam orientacyjnie na tydzień. Jednak wyjechawszy z Kijowa 13 lutego, zostaliśmy we Lwowie… prawie do końca października. Przez cały ten czas aktywnie pracowałem, codziennie malowałem z natury nie mniej niż pięć godzin i stworzyłem prawie 100 obrazów. Wziąłem udział w wystawie zbiorowej „Gdy grzmią armaty – muzy nie milczą”, na której zaprezentowano prace artystów z Charkowa, Dniepru, Krzywego Rogu, Kijowa i innych miast Ukrainy. Wystawa odbyła się we lwowskiej galerii „Madame Palmgren”. Potem Serhij Komisarow zorganizował międzynarodowy projekt „Wracaj żywy”, na którym przedstawiłem plakaty o tematyce wojennej, stworzone w marcu: „Katu za zasługi”, „Przestrzelone popiersie Tarasa Szewczenki”, „Borodzianka”, reszta prac poświęcona jest Lwowowi. Wykonane są one pastelem, chińskim tuszem i ołówkiem. Lwów to miasto z niezwykle interesującą architekturą. Starałem się odzwierciedlić na płótnach wszystkie ważne miejsca i codziennie robiłem dla siebie jakieś odkrycia. Wystawa zaczyna się od obrazu „Ormiański dziedziniec”. Najstarsza cerkiew, która zachowała się we Lwowie, to właśnie ormiańska. I każdy, kto przyjeżdża do miasta, chce zobaczyć tę cerkiew. Na innym obrazie – plac Wolności z pomnikiem Tarasa Szewczenki. To jedna z moich pierwszych lwowskich prac. Dalej – seria klasztorów, wśród których klasztor Marii. A także typowy lwowski dziedziniec. Na jednym z płócien przedstawiłem pracownię Ołeksy Nowakiwskiego, gdzie teraz znajduje się jego muzeum. A także muzeum Mychajła Hruszewskiego. Obok – lwowski sobór św. Andrzeja Apostoła na placu Sobornym. Jeszcze jedno ważne miejsce – ulica generała Czuprynki. Namalowałem także budynek, w którym znajduje się sala organowa. Klasztor św. Onufrego jest ciekawy tym, że tutaj został wydrukowany „Apostoł” Iwana Fedorowa. W tym klasztorze poznałem mnichów i księży, miałem ciekawe rozmowy. Na ulicy Iwana Trusza malowałem nie tylko pracownię artysty, którego imieniem nazwana jest ulica, ale także ciekawy domek obok. Wśród innych znaczących miejsc Lwowa uwieczniłem na obrazach Uniwersytet Lwowski imienia Iwana Franki i park wokół niego, kościół w pobliżu dworca kolejowego, sobór św. Marii Magdaleny, a także słynny sobór św. Jura. Łącznie zaprezentowałem na wystawie 38 prac poświęconych miastu Lwa. Wcześniej nigdy nie byłem tu dłużej niż dziesięć dni. A ponad pół roku, spędziwszy
Tłumaczenie maszynowe
Miejsce akcji to niewielkie słowackie miasto, okupowane przez wojska nazistowskie. Czas akcji to jedna z listopadowych nocy 1944 roku, po stłumieniu słowackiego powstania narodowego. Dziesięcioro mieszczan-zakładników trafia do zaniedbanego kina. Różnią się statusem społecznym, ale łączy ich jedno: nie przestrzegali godziny policyjnej, zgodnie z którą zabrania się poruszania po mieście po siódmej wieczorem. Nie wiedzą jeszcze, że w mieście dokonano zamachu na osobistego ochroniarza komendanta i że będzie to miało dla nich opłakane skutki. Pod wpływem gróźb i niebezpieczeństw będą zmuszeni działać zgodnie z instynktem samozachowawczym. Najwyraźniej znany słowacki publicysta i dramaturg Ivan Bukovčan wiedział, co czują, o czym myślą i co omawiają ludzie w okupowanych miastach. O czym marzą Fanka i Ondrej, jakie najważniejsze słowa pragną sobie powiedzieć, „zanim zapieje kogut...”. – Zamysł tej inscenizacji powstał jeszcze przed rozpoczęciem pełnoskalowej wojny z Rosją – wspomina reżyser spektaklu „Swoi” Ołeksandr Stepancow. – W lutym wraz z kierownikiem artystycznym naszego teatru Mychajłem Reznikowyczem dokonaliśmy obsady aktorów. A kiedy wybuchła wojna, pojawiły się myśli, czy warto kontynuować pracę nad tym projektem. Ale nie znalazłem innej sztuki, która byłaby tak zgodna z teraźniejszością, jak utwór Bukovčana. Tekst jest niezwykle interesujący i aktualny. W kwietniu dyrektor zarządzający teatru Kyryło Kaszlikow zapytał: „A co u ciebie ze spektaklem?”. Odpowiedziałem, że na razie mamy tylko obsadę. „Więc zaczynajcie pracować” – powiedział Kyryło Hryhorowycz i pod koniec kwietnia przystąpiliśmy do pracy. O tej sztuce dowiedziałem się jeszcze podczas studiów właśnie od Mychajła Reznikowycza. Potem wpadł mi w ręce tekst i od razu zrozumiałem, że chcę wystawić ten spektakl. Nieco wcześniej miałem premierę włoskiej komedii „Święta rodzina”. Potem pojawiło się pytanie: a co będzie następne? Naradziłem się z M. Reznikowyczem w sprawie wariantów i obaj doszliśmy do wniosku, że sztuka Bukovčana najlepiej pasuje zarówno dla mnie, jak i dla teatru. Przed pełnoskalową wojną z Rosją w sztuce najbardziej interesowały mnie pytania, jak pozostać sobą w ekstremalnych sytuacjach, jak postępować zgodnie z sumieniem. Ale wojna wniosła wiele nowych znaczeń. Celowo zmieniłem tytuł sztuki na „Swoi”, ponieważ wojna toczy się nie tylko na linii starcia z wrogiem. Wojna przechodzi przez serce każdego Ukraińca i każdej Ukrainki. Moim zdaniem, im więcej będziemy mieli „swoich”, tym lepiej dla naszego kraju. Ludzie mogą mieć różne poglądy, rodzice myślą tak, a dzieci inaczej. Ale przy tym ważne jest, by pozostać swoimi. Spektakl jest właśnie o nas, Ukraińcach, a nie o jakichś abstrakcyjnych ludziach. Od samego początku zrozumiałem, że będę wystawiał spektakl w języku ukraińskim, chociaż wtedy teatr był jeszcze rosyjskojęzyczny. Ukraińskie tłumaczenie, które wpadło mi w ręce, okazało się znacznie doskonalsze niż rosyjskie. Przy okazji chciałbym wspomnieć lingwistę Serhija Sawina, który dba o poziom tłumaczeń spektakli na język ukraiński w naszym teatrze. Jest bardzo obeznanym człowiekiem. Pomógł sprawić, by to tłumaczenie było jeszcze dokładniejsze. Jak już wspomniałem, nasi aktorzy wcześniej grali po rosyjsku. Ale wielu z nich dzisiaj przechodzi na komunikację w języku ukraińskim w życiu codziennym, w mediach społecznościowych. Niektórzy zajmują się dubbingiem. Podczas prób również rozmawialiśmy po ukraińsku. Więc z językiem nie mieliśmy problemów. Pracę nad spektaklem rozpoczęliśmy już w czasie wojny. Oczywiście nie mogło to nie wpłynąć na próby. Na nowej scenie Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia Łesi Ukrainki odbyła się premiera spektaklu „Swoi” na podstawie sztuki Ivana Bukovčana „Zanim zapieje kogut”.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wiatr! I tak go oszczędzaliśmy, że ani zbędnego słowa nie powiedzieliśmy, ani zbędnej zwrotki nie zaśpiewaliśmy. Czumacy z czasem nie rywalizowali, a pracowali na wyprzedzenie! Niespieszna czumacka karawana wypełniła wieczór takimi kluczowymi przesłaniami mądrości, istoty, prawdziwego święta, że i jutro, i pojutrze będzie on pracował na Ukrainę. Po prostu potrzebna jest masa krytyczna ludzi, którzy zrozumieją, że “pokoju siłą nie utrzymasz, można go osiągnąć tylko porozumieniem”! I czumacka pieśń jest tutaj – i mediatorką, i rozjemczynią, i wojownikiem. Dla niej przeleciał ocean Swiatosław Stus, solista zespołu, jeden z jego pierwszych śpiewaków, który od dawna mieszka w USA. Znów poczuł się w rodzinnym czumackim kręgu jak u siebie, jakby nigdy nie odchodził od ogniska. I zaśpiewał, jak kiedyś – pięknie i natchnienie! Opętani ludzie! Dla święta napiekła przepysznych pierogów z kapustą pisarka Tetiana Łemeszko, żona wiernego czumaka Serhija Łakyzy (przy okazji doktora nauk chemicznych) i okrasiła je poetyckimi wersami. Powitał “Czumaków” Wasyl Iwanowycz Kuszereć, przewodniczący zarządu Towarzystwa “Znannia”, które realnie wspiera zespół. A ileż chłopcy mogliby wyśpiewać, gdyby takich hojnych ludzi było więcej! Powinnam zapytać pana Wasyla, czy cały swój majątek, zdobyty za honoraria, zadeklarował. Wiem, co powie: “Pani Halu, my śpiewamy nie dla pieniędzy, nie dla sławy. My śpiewamy, bo nie możemy nie śpiewać!” Dla tych ludzi pieśń wyznacza sens i jakość życia. To przestrzeń ich Wolności. To ich i nasza Ukraina. I nieśmiertelność. (Ten ciepły wpis jest o jubileuszowym koncercie "Czumaków" sprzed kilku lat. A wspomnieliśmy go, aby pogratulować Wasylowi Herasymowyczowi wspaniałej książki "Pieśni nad Tykiczem" i życzyć styczniowemu solenizantowi wielu lat – w dobrym zdrowiu, z pieśnią i mądrym słowem o pieśni. Śpiewajcie, "Czumacy"!) Fotografia Ołeksandry Hordijec. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji powołanie się na “Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety “Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe
Halyna DACIUK, dziennikarka
Życzył tego chłopakom Wasyl Herasymowycz Trylis. Powiedział to szczerze i z ironią, jak potrafi tylko on. I nagle zrobiło się straszno. Nie, nie, żyjcie, „Czumacy”! Bo kim jesteśmy bez waszej pieśni? Dla nas to sól, żeby życie nie było mdłe. Dla Ukrainy to siła zbrojna w warunkach Wielkiej Wojny! Jesteście naszym bytem! Już 30 lat jesteście z nami, a to „czarna chmura nadciąga”, a to „czumak wóz zawraca”, a to „haj, haj, zielony rozmaju”, a to „rzeka Dunaj”, a to „nie ściele się krzyżowy barwinek”, a to „wschodzi gwiazda nad Poczajowem”. 30 lat podążacie za taborem Trylisa, a my – za wami. Gdy zobaczymy czumackie ognisko – rzucamy wszystko na świecie i biegniemy do tego czystego ognia. On rozgrzewa, przywraca przytomność, daje siłę i mądrość. Wasyl Herasymowycz uważa, że pieśń ludowa to narodowe Pismo Święte. I nikt jeszcze nie zdołał mu zaprzeczyć. Zresztą nikt by się nie odważył. Bo narodowy czumak Ukrainy ma argumenty „żelazne”. Dlatego lepiej – słuchać i uczyć się, „jak trzeba”. A żeby posiąść prawdę pieśni ludowej, wiecie, ile pudów soli trzeba zjeść? Jeśli nawet po jednym pudzie rocznie, to przez 30 lat „Czumacy” zjedli prawie pół tony! Nie na darmo Moskale mówią, że sól w kijowskich sklepach zniknęła. To „Czumacy” ją jedzą! Dla ukraińskiej pieśni ludowej są gotowi zjeść jeszcze tonę. Nie straszne. Nawiozą z naszego Krymu, bądźcie pewni! A z tą solą ile pieśni zebrano po ziarenku? Gdzieś z pół tysiąca. A ilu ludzi przewinęło się przez zespół? Dwie-trzy setki! I poległo chłopaków niemało, chwała i wieczna nasza pamięć czumackiej drużynie! W 1993 roku ludowy chór męski „Czumacy” zdobył I miejsce wśród chórów męskich Ukrainy na konkursie pieśni imienia Mykoły Łeontowycza. Dla Trylisa do dziś zagadką jest, jak przetrwał ten zespół, który „nie obiecywał niczego dobrego”. Jak on sam zbliżył się do tego czumackiego ogniska – to też tajemnica. A może to i dobrze, że są na świecie te nierozwiązane zagadki bytu? Bo w prostych pieśniach wszystko jest zrozumiałe. A czumackie to głęboka gwiezdna studnia, dzięki której jesteśmy pełnowartościowi, bogaci i po prostu – Ukrainą! Gdyby ukraińska pieśń ludowa śpiewała sama siebie, to śpiewałaby właśnie tak, jak zespół „Ridna pisnia”. Śpiewałaby jak czumackie siostry – Oksana Hordijec, Wałentyna Oreł, Kateryna Łewenko – trzy pięknie śpiewające, szlachetne, urodziwe kobiety. One we wszystkim są prawdziwe. Bo któż jest nauczycielem? „Dziewczyny, nie wygłupiajcie się”, – powiedział raz w życiu Wasyl Herasymowycz. I może nawet nie do nich się zwracał. Ale ta wskazówka jest na całe życie. „Dziewczyny – ach, jakie jesteście dzielne! Och, jakie dzielne! Ach, jak brzmicie!” I ta pochwała od kierownika artystycznego grzeje jak czumackie ognisko. Zasłużyły! Żeński zespół ludowy „Ridna pisnia”, laureat nagrody literacko-artystycznej imienia Hryhorija Skoworody, laureat konkursu pieśni imienia Porfyrija Demuckiego – objechał z pieśnią dopiero pół świata. A chce objechać cały! Daj Boże. A tymczasem dziewczyny serdecznie powitały braci-czumaków, podziękowały za przyjaźń, czumakowanie, podarowały wspaniałe pieśni ludowe – wykonywały razem z czumakiem Wołodymyrem Samajdą – i zaśpiewały „Mnohaja lita!” Trylis się nie starzeje! Uważa, że po 85-tce życie jest arcyciekawe i piękne. Sadzi u siebie w ogrodzie dęby i chce zobaczyć, czy będą rodzić żołędzie w swoje sto lat. Zna Wasyl Herasymowycz jeszcze jedną mądrość: narodowy czumak Ukrainy musi godnie przekazać tradycję przewodzenia, co też zademonstrował. Ceremonia przekazania władzy była bezkrwawa i po prostu wzruszająca! „Uwierzcie, bez żadnego żalu przekazuję tę buławę i czumacki bicz absolwentowi Kijowskiej Akademii Muzycznej Orestowi Szynkarukowi”, – szczerze powiedział Wasyl Herasymowycz. Gdyby tak ten przykład wzięli nasi włodarze, dla których stanowisko to koniec świata! Na szczęście czumacka pieśń w niewoli nie brzmi. Ona tworzy się nie z przymusu, a z potrzeby śpiewania! I jubileuszowy wieczór, poświęcony 30-leciu ludowego chóru męskiego „Czumacy”, stał się naglącą potrzebą – śpiewać. A nam – słuchać. I dziękować za ten Boży bonus! Słuchaliśmy Bohatera Ukrainy, artysty ludowego Anatolija Palamarenki. Wydaje się, że „Jarmark” Ostap Wysznia napisał właśnie dla Anatolija Nestorowycza. No kto jeszcze przeczyta tak, jak ten rycerz słowa! Słuchaliśmy czumackich objawień i dowcipnych żartów. A czas leciał jak szalony. Żeński zespół „Ridna pisnia”, Wołodymyr Samajda i Wasyl Trylis. Zwrócenie
Tłumaczenie maszynowe
Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu obecnie istniejących wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT „Sens Bank”, rachunek bieżący UA 30300346000002600 2016994001; odbiorca: Organizacja Społeczna „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby przekazać pełną informację o płatności. Na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedziała: 1. Krawczenko Hałyna Semeniwna — 1000 hrywien. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Wydział kultury Eduard OWCHARENKO 279-39-55 Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3.
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświata” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN
Odpowiedzialna za wydanie
Lubow HOŁOTA
R e d a k c j a
Lubow HOŁOTA (przewodnicząca)
Pawło MOWCZAN
Mykoła TYMOSZYK
Heorhij FILIPCZUK
Halina DACIUK
Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe