W uroczystości otwarcia wzięli udział pierwszy zastępca przewodniczącego Połtawskiej Rady Obwodowej Ołeksandr Łemeszko, zastępca szefa Obwodowej Administracji Wojskowej Wołodymyr Kohut, sekretarz Połtawskiej Rady Miejskiej Kateryna Jamszczykowa, rzeźbiarz i zasłużony artysta Ukrainy Katib Safar-ogły Mamedow, zasłużony architekt Ukrainy Serhij Czecheljnycki, deputowani rady miejskiej, przedstawiciel Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UIPN) w obwodzie połtawskim Oleh Pustowhar, mecenasi, pedagodzy, zespoły artystyczne obwodowego centrum, działacze społeczni. Znana działaczka społeczna, kierowniczka zarządu Połtawskiej Krajowej Organizacji Ludowego Ruchu Ukrainy w latach 90. ubiegłego wieku, haftiarka Zoja Kowalenko zaprezentowała uczestnikom uroczystości wyhaftowany przez siebie portret wybitnego ukraińskiego filozofa. „Prawdziwy świąteczny prezent. Ukraina była, jest i będzie. Słowa Skoworody łączą ponad wiekami. Ta idea narodziła się nie wczoraj, narodziła się dawno. Dziękuję wszystkim, którzy się do tego przyczynili. Dziękuję wszystkim, którzy pomogli, aby ten pomnik stanął w Połtawie, bo o niego walczyły najlepsze miasta naszego kraju. Ale on dla Połtawy się narodził i tutaj miał stanąć. Za ukraińską tożsamość, za ukraińską historię walczono, walczymy i zwyciężymy. Chwała Ukrainie! Chwała Siłom Zbrojnym Ukrainy! Skoworoda w Połtawie to prawdziwy prezent dla miasta na Boże Narodzenie”, – zwróciła się do uczestników wydarzenia sekretarz Połtawskiej Rady Miejskiej, p.o. połtawskiego miejskiego głowy Kateryna Jamszczykowa. „Znamienne i symboliczne, że otwarcie nastąpiło właśnie w dzień jednego z największych świąt chrześcijańskich – Narodzenia Pańskiego, bo Skoworoda był filozofem głęboko chrześcijańskim. Dzielił on wszechświat na trzy światy: makrokosmos – wszystko, co nas otacza; mikrokosmos – wewnętrzny świat człowieka; świat symboli – Biblia. Dlatego wiele dzieł Skoworody jest zbudowanych przede wszystkim wokół etyki chrześcijańskiej”, – powiedział Oleh Pustowhar połtawskim dziennikarzom.
TARAS HOŁOWKO
ALLA POZNIAK
Tłumaczenie maszynowe
W Połtawie uroczyście odsłonięto pomnik filozofa i artysty, urodzonego w miasteczku Czornuchy w Lubieńskim pułku Hetmańszczyzny (obecnie osiedle Czornuchy w rejonie lubieńskim obwodu połtawskiego) Hrigorija Skoworody.
„Witam wszystkich z odsłonięciem pomnika genialnego myśliciela, poety Hrigorija Skoworody. Dla mnie to wielki zaszczyt – uczcić pamięć tego wybitnego filozofa. To wielkie wydarzenie. Jestem dumny, że mogłem w nim uczestniczyć. Studiowałem jego biografię, wszystkie pomniki Hrigorija Skoworody, które istnieją na Ukrainie i na świecie. Postanowiłem przedstawić go jako wędrowca. Idzie boso, czerpiąc energię z rodzinnej ziemi, jakby schodził z cokołu, który ma przechodzić w ścieżkę prowadzącą z skweru do centrum Połtawy – idzie do ludzi” – podzielił się rzeźbiarz Katib Mamedow. „Połtawa to piękne miasto, w którym jest bardzo wiele dobrych pomników. Naszym zadaniem było wykonać go na poziomie nie niższym niż te, które już tu stoją. Czy są pomniki, na których Skoworoda jest w ruchu? Nie ma. Wszystkie są statyczne: cokół i postać. Uznaliśmy więc, że skoro był wędrownym filozofem, przedstawimy go w ruchu. Wydaje się, że się udało. Idzie do miasta, idzie do ludzi – powiedział Serhij Czeczelnicki. – Dla tego pomnika wybrano jedno z centralnych, zaszczytnych miejsc Połtawy. Kiedy przyjechaliśmy tu po raz pierwszy i obejrzeliśmy lokalizację, uznaliśmy, że miejsce jest znakomite. Pomnik organicznie wpisał się w zespół architektoniczny. Dla ludzkiego oka jest to przyjemne w odbiorze”.
Połtawskie biuro UINP
PRENUMERATA—2025
Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można zamówić w oddziałach „Ukrposzty” za pomocą „Katalogu mediów Ukrainy” na 2025 rok (s. 22).
Cena wynosi: 1 mies. — 65 hrn. 3 mies. — 195 hrn. 6 mies. — 390 hrn. 11 mies. — 715 hrn. Bądźmy, przyjaciele, razem!
Tłumaczenie maszynowe
Drugiego dnia po ostrzale przez raszystów Domu Pisarzy w Kijowie pojawiła się informacja, że Ministerstwo Kultury i Komunikacji Strategicznej Ukrainy zamierza zwrócić się do Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Oświaty, Nauki i Kultury (UNESCO) z prośbą o wsparcie stworzenia mechanizmu zachowania i ochrony integralności architektonicznej ulic historycznego centrum stolicy, niezależnie od statusu budynków czy formy ich własności. MKKS przypomina o wydarzeniach historycznych, które miały miejsce w tym budynku przy ulicy Bankowej. Tak, w 1989 roku odbyły się tu pierwsze zebrania, na których organizował się Ludowy Ruch Ukrainy. Jego działalność położyła fundamenty pod ukraińską niepodległość, a rdzeniem Ruchu stali się właśnie pisarze. Na czele Ruchu stanął poeta Iwan Dracz. A budynek Związku Pisarzy stał się pierwszym sztabem Ludowego Ruchu, gdzie kuto nasze najważniejsze zwycięstwo – niepodległość. Na początku 2024 roku na fasadzie Domu Pisarzy zainstalowano tablicę pamiątkową, poświęconą tej ważnej karcie historii Ukrainy. Wróg nie tylko zabija pisarzy, pali ukraińską literaturę, niszczy ukraińskie słowo w okupacji. On celowo zostawia blizny nawet na symbolach naszej tożsamości, takich jak Związek Pisarzy Ukrainy. „Rosjanie wzięli naszą tożsamość na celownik, próbując wszelkimi możliwymi sposobami ją zniszczyć, a wraz z nią – nasze dziedzictwo kulturowe. Jednak ich wysiłki są daremne. Można zniszczyć budynek, jednak niemożliwe jest zabicie ukraińskiego słowa” – zaznaczono na stronie MKKS. *** Odbyło się nadzwyczajne posiedzenie Sekretariatu NSPU. Przewodniczący NSPU Mychajło Sydorżewski podziękował służbom komunalnym Peczerskiej administracji państwowej, wszystkim organizacjom wolontariackim, wspólnocie twórczej, a także wszystkim ludziom dobrej woli, którzy dołączyli do usuwania skutków zniszczeń po raszystowskim ostrzale Domu Pisarzy Ukrainy rankiem 1 stycznia. Na posiedzeniu powołano Komisję ds. przekazania dokumentów podstawowej działalności NSPU do Państwowego Archiwum Ukrainy oraz Komisję ds. oględzin Domu Pisarzy – obiektu dziedzictwa kulturowego, który ucierpiał w wyniku rosyjskiego ostrzału. Omówiono Apel Sekretariatu do pisarzy Ukrainy, związków twórczych i organizacji Ukrainy oraz całej ukraińskiej społeczności w sprawie pomocy charytatywnej na rzecz rekonstrukcji Domu Pisarzy, a także zaproponowano stworzenie Tablicy wdzięczności, na której zostaną wymienione nazwiska wszystkich darczyńców. Podajemy numer rachunku, na który można przekazywać środki na remont i rekonstrukcję Domu Pisarzy Ukrainy: ODBIORCA ŚRODKÓW: NARODOWY ZWIĄZEK PISARZY UKRAINY KOD EDRPOU 00016018 RACHUNEK BANKOWY: UA21 305299 00000 26004046245895 MFO 305299 w AT KB „Prywatbanku” TYTUŁEM: Darowizna na remont pomieszczenia DP, uszkodzonego w wyniku ataku bezzałogowców FR. Bez VAT. Sekretariat NSPU Zdjęcie ze źródeł otwartych Przypomnijmy: wtedy samo, 1 stycznia, w budynku obok zginęło małżeństwo ukraińskich naukowców: neurobiolog Ihor Zyma oraz biolog Ołesia Sokur. Wtedy również została poważnie uszkodzona mieszkanie wojennej fotografki Oksany Johannesson. Urodzona na Ukrainie kongresmenka z Partii Republikańskiej USA Wiktoria Spartz uważa, że Ukraina powinna zmobilizować cały kraj, aby przeciwstawić się rosyjskiej agresji, podaje portal internetowy Cenzor.NET. „Niestety, prezydent Zełenski zawiódł swój ukraiński naród. Wiecie, on nie przygotował kraju do wojny. Nie zapewnił wystarczającego wsparcia własnej armii. Nie rozwiązał problemu korupcji, choć robi wiele hucznych prezentacji. Nie ogłosił powszechnej mobilizacji, nie przygotował armii i nie zrobił nic dla realnego wsparcia swojego narodu, który heroicznie ginie za wolność. To jego odpowiedzialność. Niestety, doprowadził tę wojnę do stanu, w którym się obecnie znajdujemy” – cytuje panią Spartz wydanie. Na okupowanych przez Rosję terytoriach otwierają „Centra popularyzacji języka rosyjskiego”. Pierwsze takie centrum pojawiło się w Heniczesku na Chersońszczyźnie. Według informacji portalu internetowego „Radio Swoboda”, celem tych centrów jest przymusowa rusyfikacja ludności, zwłaszcza dzieci. Są one narzędziem propagandy i kontroli. Według słów ekspertki Wałentyny Potapowej, takie działania są częścią przygotowań Rosji do długotrwałej wojny. Książka „Docia” pisarki Tamary Horiha Zerni ukazała się w Szwecji, a „Rosyjski kolonializm” ukraińskiego dziennikarza Maksyma Eristawi – w Czechach. O tym autorzy utworów poinformowali w sieci Facebook. Wydanie „Czytomo” przypomina, że w kwietniu 2023 roku książkę „Docia” Tamary Horiha Zerni przetłumaczono na hiszpański, a w marcu 2022 roku ukazała się ona drukiem w Polsce. Analityczka polityczna Maryna Danyluk-Jarmołajewa na swojej stronie na Facebooku „trochę poszukała, jak jedyne telema-
Tłumaczenie maszynowe
W BBC ukazał się artykuł o finale w Ukrainie, o tym, jak w 2025 roku może zakończyć się wojna. Przede wszystkim dziennikarze zauważają, że inicjatywę na froncie mają obecnie wojska rosyjskie, jak powiedział Putin podczas grudniowej konferencji prasowej: „Na całej linii frontu trwa ruch każdego dnia”. Wojska rosyjskie stopniowo posuwają się na wschodzie Ukrainy, zajmując wsie i miasta Donbasu. Mieszkańcy cywilni uciekają albo przed rozpoczęciem ostrzałów, albo już pod dźwięki wybuchów. „Rosja osiąga sukcesy szybciej niż wcześniej, pomimo ukraińskich ataków asymetrycznych. Po prawie trzech latach inwazji i milionowych stratach Ukraina wydaje się wyczerpana. Tymczasem w USA przygotowuje się do władzy Donald Trump, który krytycznie odnosi się do Ukrainy. Obiecuje zakończyć konflikt w 24 godziny, ale jego działania pozostają nieprzewidywalne” – piszą w BBC. Michael Kofman z Fundacji Carnegie zaznacza, że nowa administracja USA odziedziczy skomplikowaną sytuację bez jasnej strategii sukcesu. Trump krytykuje działania Bidena, twierdząc, że decyzja o przekazaniu rakiet Ukrainie jedynie komplikuje wojnę. Dopuszcza ograniczenie pomocy, ale nie wyklucza negocjacji. Ukraińscy urzędnicy, w szczególności doradca Biura Prezydenta Mychajło Podolak, odrzucają rozmowy o negocjacjach pokojowych, podkreślając, że „Rosja jeszcze nie zapłaciła wystarczająco wysokiej ceny za wojnę”. Jednocześnie prezydent Wołodymyr Zełenski aktywnie przygotowuje się do współpracy z Trumpem, przeprowadziwszy już spotkanie w Paryżu. Jego podejście nazywane jest „rozsądną strategią”, skierowaną na zachowanie wsparcia Zachodu. To znaczy, że Zełenski demonstruje gotowość do współpracy z administracją Trumpa, co odzwierciedla dążenie Kijowa do wyprzedzenia inicjatyw Kremla. Według analityków Ukraina stara się zaproponować idee, które Trump może przyjąć jako własne. Zachodni sojusznicy kontynuują wspieranie Ukrainy: wzmacniają obronę powietrzną, planują wysłanie instruktorów, wprowadzają nowe sankcje przeciwko Rosji. Gospodarka Federacji Rosyjskiej pod presją sankcji i strat na froncie wykazuje słabość, ale Putin nalega na ich drugorzędność. Dlatego, zdaniem BBC, kluczowym pytaniem jest to, ile jeszcze strat poniosą Ukraina i Rosja, zanim strony usiądą do stołu negocjacyjnego. W Politico napisano, że prawdziwy pokój w Ukrainie jest możliwy tylko dzięki wzmocnieniu kraju. „Główną gwarancją pokoju nie może być „dobra wola” Trumpa. Przeciwnie, trzeba stworzyć warunki, aby wróg po prostu nie odważył się zaatakować ponownie” – zaznacza wydawnictwo. To samo zauważa The New York Times, gdyż w swoim noworocznym orędziu prezydent Zełenski powiedział, że pokój może nastać tylko wtedy, gdy Ukraina będzie wystarczająco silna pod względem wojskowym, aby zmusić Putina do pójścia na negocjacje. Ciekawą myśl wyraził profesor historii Uniwersytetu Yale i autor bestsellerów, z których wiele dotyczy Ukrainy i Rosji, Timothy Snyder. Oświadczył on The Guardian, że w wyobraźni Rosjan to właśnie Trump jest „jedyną szansą Rosji na wygranie wojny”. Wydawnictwo OBOZ.UA informuje, że w ciągu 11 miesięcy ubiegłego roku średnia pensja w instytucjach państwowych wzrosła o 24 tysiące hrywien, do 62 tysięcy hrywien. Jest to ponad 2,75 raza więcej niż średni poziom w Ukrainie (22,5 tys. hrywien, według danych portali kadrowych), a struktur, gdzie średnie pensje przekraczają 100 tys. hrywien, przybyło. Zgodnie z danymi Ministerstwa Finansów, średnia pensja pracowników centralnych organów władzy wynosi 62 tys. hrywien. To o 3,5 tys. hrywien więcej niż w październiku i o 23,4 tys. hrywien więcej niż na początku roku, kiedy otrzymywali 38,6 tys. hrywien. Najwyższe średnie pensje są w następujących instytucjach państwowych: 1. Komitet Antymonopolowy (AMKU) – 118,7 tys. hrywien; 2. Ministerstwo Sprawiedliwości – 100,5 tys. hrywien; 3. Centralna Komisja Wyborcza – 97,2 tys. hrywien; 4. Komisja ds. Regulacji Gier Hazardowych i Loterii – 93,1 tys. hrywien; 5. Państwowe Zarządzanie Sprawami – 88 tys. hrywien; 6. Ministerstwo Polityki Społecznej – 86,8 tys. hrywien; 7. Narodowa Komisja, która sprawuje państwową regulację w sferach energetyki i usług komunalnych (NKREKP) – 86,7 tys. hrywien. Kierownictwo organów państwowych średnio otrzymuje o jedną trzecią więcej niż średnia pensja urzędnika – 137,4 tys. hrywien (na początku roku było to 94,4 tys. hrywien). A szefowie szeregu struktur państwowych otrzymują dwukrotnie więcej niż ta suma, i tylko przewodniczący Centralnej Komisji Wyborczej otrzymują ponad 300 tys. hrywien. W ciągu miesiąca ich pensja wzrosła o 130 tys. hrywien – ze 180 tys. do 310 tys. hrywien. „Detektor media” informuje, że według wyników badania „Nauczyciele Ukrainy: potencjał kadrowy”, od początku pełnoskalowej inwazji skład nauczycielski skurczył się o 12%, czyli prawie o 40 tysięcy pedagogów. Ponadto ponad 40% nauczycieli jest nastawionych na odejście z zawodu do 2030 roku. Poinformowano o tym na briefingu Ministerstwa Oświaty i Nauki, poświęconym podsumowaniom 2024 roku. Oprócz tego istotnymi problemami pozostają dostęp do edukacji, niezależność energetyczna szkół oraz bezpieczeństwo.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
maratończycy wydają nasze pieniądze”. Oto jej wrażenia: „W Suspilnem Stefanczuk w obcisłej koszulce, podkreślającej muskularne ciało, uchylił się od odpowiedzi, dlaczego dziennikarze nie mogą w pełni pracować w Radzie. W „plusach” ragul Horbunow skarżył się, że „kupieni hejterzy” zrujnowali jego film o Poworoznjuku, na który wydano 33 miliony hrywien. Rzekomo kosztowało to 10–15 tysięcy dolarów. Więc jeśli ktoś wie, gdzie wydają takie pieniądze, – mogę podać dane do przyjaznych brygad. Bardzo potrzeba właśnie tych tysięcy na samochody i koparki dla czołgistów, piechurów i pilotów. Pisałam o tym za darmo, ale to przyniosło skutek – Jurjec odszedł... A oto co Fridomie Podoliak mówi o kluczowym wydarzeniu w 2024 roku. W jego życiu było jedno kluczowe wydarzenie – jego starszy brat okazał się oficerem GRU z medalem „wyzwoliciela” SWO”. „Cały telemaraton ma dziś wygląd kiepskiej partyjnej służby prasowej jednej partii” – zauważa pani Maryna.
Żołnierz Gwardii Narodowej Wachtang Kipiani na swojej stronie na Facebooku opowiada, że w wojsku wiele spotkań odbywa się na stacjach benzynowych: toaleta, herbata-kawa, gaz-benzyna, przypadkowe znajomości. Eduard z Krzywego Rogu służy w Gwardii Narodowej. Jego syn Władysław służył w obronie terytorialnej. Według słów ojca, miał „białą przepustkę”, mógł nie iść. Poszedł sam. Był tam, gdzie było ciężko. Zginął. Ponad rok temu. Przez ten czas władze nie znalazły czasu, by odznaczyć Władysława Orderem „Za odwagę” III stopnia, który nadaje się wszystkim naszym wojskowym, którzy wrócili na tarczy. Jeszcze raz – trwa to już ponad rok. Rodzice, przyjaciele i towarzysze broni zdołali zebrać głosy pod petycją, aby nadać wojownikowi tytuł Bohatera Ukrainy. I znów cisza. Dźwięczna i absolutna. Nic się nie dzieje. Nawet formalnej odpowiedzi – w rodzaju otrzymaliśmy i rozpatrzymy – nie ma. To nie pierwszy raz, kiedy o czymś takim słyszę, i za każdym razem szok. Jak można na to pozwolić? „Nic prostszego, ważniejszego i bardziej symbolicznego dla władzy (poprzedniej, obecnej, przyszłej) nie ma – nie w słowach, lecz czynem szanować wojowników, którzy oddali życie. Dekret i order pośmiertnie. Cóż tu trudnego? Żegnamy się. Pan Eduard otwiera taktyczną torbę przerzuconą przez ramię i wyciąga przezroczysty pakiet z ukraińską flagą. Tą samą, która przykrywała trumnę syna. To wszystko, co rodzina otrzymała od nas wszystkich”, – napisał Wachtang Kipiani.
Ohydny „żart” o Farion w wykonaniu „95 Kwartału” pokazano w eterze jako powtórkę zeszłorocznego noworocznego wydania, w którym program „zasłynął” „żartem” o zamordowanej Ireninie Farion. RBK-Ukraina (projekt Styler) szczegółowo pisze, co wiadomo o skandalu. Otóż w eterze wyemitowano odcinek programu, w którym pozostawiono żart o językoznawczyni Ireninie Farion. Zgodnie z fabułą bohaterowie żartują z Arestowycza i Farion, nadal wyśmiewając tę ostatnią nawet po jej tragicznej śmierci. Na taki postępek „kwartalowców” już zareagowała córka działaczki społecznej Sofija Siemczyszyn. W swoich mediach społecznościowych opublikowała emocjonalny wpis, w którym zaznaczyła, że przedstawiciele tego rozrywkowego programu „nie zasługują ani na szacunek dla siebie, ani na ludzkie traktowanie”. „Kwartał 95!” Jesteście po prostu zwierzętami! Nie zasługujecie ani na szacunek, ani na ludzkie traktowanie! Irynę Dmytriwnę Farion zabito za język ukraiński, za ukraińskie stanowisko! Znęcania się nad zabitymi Ukraińcami wam nie wybaczą! Czekam na kolejne reakcje!” – napisała Siemczyszyn. Również o skandalu wypowiedział się oficer batalionu „Swoboda” 4. Brygady Operacyjnego Przeznaczenia Gwardii Narodowej Ukrainy, członek partii „Swoboda” Andrij Iłłenko. Na Facebooku opublikował apel z żądaniem usunięcia nagrania. „Studio „Kwartał 95”, bawicie się bardzo dobrze i jest wam bardzo wesoło, ale wasz „żart” o zamordowanej nieustraszonej i bezbronnej kobiecie Irynie Farion jest ohydny. Przeproście jej córkę Sofiję, wdowę po żołnierzu, i usuńcie to obrzydlistwo” – napisał mężczyzna na swojej stronie.
Reakcja „95 Kwartału”
Przedstawiciele projektu jak dotąd w żaden sposób nie zareagowali na skandal. Natomiast w swoich mediach społecznościowych nadal publikują zapowiedzi świeżego noworocznego wydania.
Reakcja sieci. Tymczasem w komentarzach pod publikacją Semczyszyn i Illjenka użytkownicy nadal wyrażają oburzenie z powodu tego, co się stało. Oto niektóre ich reakcje: „Przeprosin jest za mało, nie będą szczere. Drodzy Ukraińcy, uważam, że na każdej stronie powinien być protest przeciwko temu dnu, jakie demonstruje »Kwartał«. Myślę, droga Zofio, że trzeba składać pozew do sądu za tę zniewagę, bo to zgraja, która zwykła wyśmiewać Ukraińców i znęcać się nad pamięcią, i dalej będzie kontynuować swoją działalność”. „To tragedia dla wszystkich świadomych Ukraińców. Jak można było coś takiego pokazywać? To się w głowie nie mieści”. „Kolejne dno przebite”. „Smutno i wstyd”. „Iryna Dmytriwna – to straszny strach dla takich, bo była tylko jedna. Gdyby takich jak ona było trochę więcej, wszystko byłoby inaczej”. „Jakimi trzeba być potworami, żeby śmiać się ze śmierci człowieka? Nie są warci palca naszej wielkiej Ireny Farion”. „Czy nie brzydzą się sami siebie?”. „To podłe!”. „Jak można tak? Bardzo szkoda, że oni do tej pory tego nie rozumieją”. „Jeszcze postawili portret Ireny Dmytriwny. Niech wyjaśniają swoje zachowanie”.
Inne żarty „Kwartału” o Farion. Nawiasem mówiąc, to nie pierwszy raz, kiedy „kwartalowcy” „żartują” o językoznawczyni. W przeszłości gwiazda „Wieczornego Kwartału” Iryna Soponaru parodiowała aktywistkę językową. „Witam! W związku z noworocznym »Wieczornym Kwartałem« na kanale telewizyjnym »1+1 Ukraina«: w żadnym wypadku ich nie »smotrite«, tylko wyłącznie »dywitesia«. W tę noworoczną noc będę tam osobiście obecna, aby kontrolować język tych, przepraszam Boga, komediantów” – mówiła aktorka, pojawiając się na ekranie w roli Farion”.
Przygotował Ihor ZOC
Tłumaczenie maszynowe
Ljubow HOŁOTA
Trudno to sobie wyobrazić, ale w dzisiejszym społeczeństwie istnieją ludzie, którzy potrafią wysyłać na adres wdowy po żołnierzu, matki dwojga małoletnich dzieci, przekleństwa i życzenia śmierci. A jeszcze życzyć córce losu matki, którą zastrzelono strzałem w głowę na progu domu. A jeszcze, nie będąc śledczymi i nie posiadając żadnych materiałów śledztwa w sprawie zabójstwa, usprawiedliwiać oskarżonego, robić z niego bohatera. A potem jeszcze pisać w sieci, że „zamordowana sama jest winna”, lekceważyć jej życie, jej wiedzę, jej działalność, jej przekonania. Pozwalają sobie ci ludzie z ukrytymi twarzami i nazwiskami poniżać zamordowaną, rozkoszując się swoją bezkarnością – oczywiste jest, że w naszym państwie brakuje praw, które chroniłyby honor i godność zmarłych i przewidywały odpowiedzialność za wypowiedziane i wyrządzone wobec nich, zwłaszcza, jak w przypadku Ireny Farion, także za prześladowanie ich bliskich. Pozwolę sobie na dygresję w tym temacie. Stało się wiadomo, że w Dnieprze w prosektorium działała grupa szabrowników, którzy okradali żołnierzy zabitych na wojnie. Karty bankowe, krwawe legitymacje bojowe, wszystko, co wydawało się cenne i miało dotrzeć do rodziny, stawało się łupem upiorów, które nawet zaciągały kredyty na martwych żołnierzy. Czy naprawdę tych moralnych nekrofilów będzie się sądzić jedynie na podstawie istniejących artykułów Kodeksu karnego? Jest to niedopuszczalne, ale w przypadku Ireny Farion ożywili się duchowi szabrownicy. Iryna Dmytriwna Farion również zginęła na tej wojnie. Wszystkim wiadomo, że w Moskwie przeciwko niej wszczęto kilka spraw za jej działalność polityczną i zawodową. Wystarczy nawet przejrzeć istniejące nagrania jej audycji, by łatwo określić krąg tych, którzy rzucali się na nią gorliwie i zajadle. Dziś wśród nich możemy rozpoznać separatystów różnej rangi i statusu – od uciekinierów i dezerterów po istoty, które dotąd są ukryte pod kamuflażem, a które coraz śmielej podnoszą głowy... Czy czas wojenny w Ukrainie i ciężkie walki na frontach są dla kogoś przykrywką, by sprowadzać polityczne zabójstwo do jakiejś „kłótni domowej”, rzekomo dlatego, że Farion ucierpiała z powodu swojego trudnego charakteru i nietolerancji? Przecież nazywała podłych podłymi, dwulicowych dwulicowymi, a wrogów języka ukraińskiego wrogami Ukrainy. Tak, jej nienaganne sformułowania brzmiały przekonująco i w Sądzie Konstytucyjnym, i z trybuny Rady Najwyższej, i w badaniach naukowych. I w sądzie lwowskim, gdzie broniła swojego ludzkiego i zawodowego honoru. Znamienne, że przeciwnicy i oszczercy nawet po jej śmierci pozwalają sobie poniżać imię Ireny Farion w sposób, który po rozpatrzeniu w sądzie w pełni zasługuje na karę. Czy nie czas utworzyć komitet obrony naszych bohaterów poległych na wojnie oraz tych, których zamordowano za ich proukraińską działalność? Dziś taka ochrona jest potrzebna imionom Ireny Farion i poległego w walce Wasyla Osoby. Pilnego zabezpieczenia wymaga ich rodzina – Zofia Siemczyszyn i jej dwoje małoletnich dzieci. Znamienne, że w dni Bożego Narodzenia, Nowego Roku i Jordanu szczególnie szaleje czerń i błoto Moskwy. Rozejrzyjcie się, ludzie! Nie bójcie się – zło musi zostać ukarane. Pamiętajcie, jak przez dziesięciolecia szkalowano imiona tych, którzy oddali życie za Ukrainę, zmartwychwstałych w jej Niepodległości? Cieszę się, że znałam Irynę Dmytriwnę i współpracowałam z nią jako dziennikarka. Wierzyłam w nią, żywą. Wierzę także teraz, że jej sprawa jest ważną częścią Ukraińskiego Zwycięstwa. Ona ją broniła. Nadszedł czas, by bronić Farion.
Emma Babczuk: – Droga Pani Lubo! Bezgranicznie wdzięczna jestem Pani za Pani wpis, za Pani pragnienie obrony czci i godności niezwykle dzielnej i odważnej Obrończyni Rodzimego Słowa Ireny Farion, która z odkrytą przyłbicą wystąpiła przeciwko bezmyślnej, całkowicie zrusyfikowanej hordzie jej niszczycieli. Na „polu bitwy” była tak nieustraszona praktycznie sama. Wybaczcie ci, którzy byli w „grupie wsparcia”. Ale wszyscy razem nie zdołaliśmy, a może nie zdążyliśmy, ochronić jej przed napastnikami, przed tym wężowym syczeniem, z którym spotykała się codziennie – w mediach drukowanych i nowoczesnych. Przeczuwała swój koniec: „Tacy jak ja nie umierają własną śmiercią...” Ale Pani, Pani Lubo, słusznie powiedziała, że nawet teraz jej czarnousti oszczercy nie uspokoili się, nie uznając swojej nikczemności wobec jej genialnej erudycji i jej prawdziwego Patriotyzmu. Podzielam Pani oburzenie bezkarnością napastników i popieram Pani myśl, że nadszedł czas, by ustanowić odpowiedzialność za zhańbienie czci i godności Zasłużonych Ukrainy.
Halyna Pahutiak: – To jakaś niepojęta, nieludzka nienawiść, której nie potrafię zrozumieć. Od białych płaszczy po zatwardziałych ukrainofobów.
Wasyl Łyzanczuk: – Irena Farion to potężny intelektualno-oświeceniowy, nacjonalistyczno-państwotwórczy, niegasnący potencjał Wielkich Ukraińców: Mykoły Michnowskiego, Jewhena Konowalca, Stepana Bandery, Romana Szuchewycza i wielu, wielu innych bojowników o samodzielną Ukrainę. Niezwykle symboliczne jest to, że jedną z ulic Lwowa nazwano imieniem Ireny Farion 1 stycznia, w dniu urodzin Stepana Bandery w Starym Uhryniowie w obwodzie iwano-frankiwskim. Tak jak banderyzm, tak i farionizm (Sofia Osoba) będzie nadal napełniać mądrością i męstwem w walce z odwiecznymi ukraińskimi wrogami, moskiewskimi Rosjanami-kanibalami, oraz z najbardziej zajadłymi nierządnikami z ukraińskiego pokolenia, którzy haniebnie służą moskiewskim barbarzyńcom. Chwała Ukrainie! Chwała Siłom Zbrojnym! Chwała Banderze! Chwała Farion! Chwała narodowo świadomym Ukraińcom! Wieczna hańba złowrogim pomiotom, które lizują moskiewskie trzewiki!
Iryna Holowaj: – Zgadzam się z każdym Waszym słowem. Dziś Sofija Semczyszyn potrzebuje ochrony i obrony. Musimy obronić dobre imię Iryny Farion. Dopiero teraz w pełni zrozumiałam, że nie ma nikogo równego Irynie Farion. Tygodnik „Słowo Proświty” zawsze publikował materiały I. Farion i popierał jej stanowisko, aktualne idee. Ukraińcy muszą bronić Iryny Farion. Zabójca musi zostać ukarany!
Natalia Fesenko: – Zniszczyli intelektualny jutrzejszy dzień Ukrainy! Ale Iryna Farion pozostała z nami w walce o ocalenie naszego państwa, bo udało się nagrać wideo, wystąpienia, prace naukowe i filozoficzne; pozostała w sercach jej studentów, postępowych kolegów i obywateli Lwowa, miasta, w którym występowała. Takiej obywatelki i patriotki ludzie nie zapomną, bo wniosła w przebudzenie świadomości narodu swój wkład – ogromny – jak na kobietę fizycznie słabszą od wielkich i ciężkich ciałem oraz obcych duchem pseudoukraińców, którzy tylko pożerali i kradli to, na co nasza hojna Ukraina im pozwalała! Podle niszczyć nasze dobro bez końca: musi nadejść koniec niszczenia dobrych! A tych, którzy kalają pamięć o Irynie Farion, uprzątną świadomi Ukraińcy.
Tłumaczenie maszynowe
Wasyl LYZANCZUK, doktor nauk filologicznych, zasłużony profesor Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. I. Franki
Porucznik 24. Samodzielnej Brygady Zmechanizowanej im. Króla Daniela, absolwent Wydziału Dziennikarstwa Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Iwana Franki, 10 lipca 2020 roku w pobliżu wsi Trojćke (niedaleko Popasnej) Taras Matwiiw, ratując towarzyszy broni, odszedł do wieczności. Matka Bohatera Ukrainy (pośmiertnie) Tarasa Matwiiwa, Walentyna Pawliwna Matwiiw, uporządkowała zapiski syna i wydała dwie książki „Moje myśli”. We wstępie do książki czytamy: „Uczciwość – to ta rzadka w naszych czasach cnota, która była leitmotivem całego życia syna. I nawet wobec śmierci zmierzył się z nią w uczciwym pojedynku i wygrał ten dwubój, stając się nieśmiertelnym” [1]. Taras Matwiiw przed pełnoskalową inwazją rosyjskich niszczycieli na Ukrainę rozmyślał: „Ukraina – zagadka i mój smutek. Przez mnie twoje wieki wielkości i cierpień przeszły za granicę życia. Nawet w piekle – jestem Ukraińcem, ty – moja matko” [2]. Te słowa Wielkiego Ukraińca Tarasa Tarasowycza Matwiiwa zostały opublikowane w swoistej wizytówce do siódmego rozdziału mojej pracy „Ludobójstwo, etnocyd, lingwocyd narodu ukraińskiego: kronika niezłomności ducha” (2024 r.). Książka jest poświęcona „Świetlanej pamięci poległym i żyjącym bojownikom o samodzielną, soborną, narodową Ukrainę ukraińską”. Tłumaczenia tekstu przedmowy, posłowia i adnotacji na język angielski dokonał profesor Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Iwana Franki Roman Dudok. Na podstawie francuskich, bizantyjskich i arabskich dokumentów archiwalnych wykładowcy naszego Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Iwana Franki – docentka Wydziału Historycznego Olha Szczodra i profesor Wydziału Prawa Ihor Bojko – w swoich pracach przekonująco udowodnili, że staroukraińskie państwo Ruś już w 838 r. w pełni istniało wśród państw europejskich jako wysoko rozwinięte i na ówczesne czasy państwo [3]. Szkoda, że tej historycznej prawdy nie przyjmuje profesor Jarosław Hrycak. Na podstawie niezaprzeczalnych dokumentów (liczby, fakty, komentarze) w książce wszechstronnie i przekonująco ujawniono podstępną, cyniczną, okrutną agresywną politykę i praktykę obcych reżimów,
którzy wyniszczali Ukraińców, ich język, kulturę, historię, duchowość, samobytne obyczaje i tradycje. „Imperium uważało za wroga każdego obrońcę języka i starało się go fizycznie zniszczyć. Bo oczywiste jest, że to właśnie język nie pozwala zetrzeć Ukraińców z powierzchni ziemi” [4, s. 74] – podkreślała z niezłomnym duchem narodowym Iryna Farion. Główna uwaga w książce skupiona jest na ujawnieniu podłej natury moskiewsko-rosyjskiego antyukrainizmu: ludobójstwa, etnocydu i lingwocydu – trzech wzajemnie powiązanych pojęć, które mają to samo zakończenie „cyd”, od łacińskiego „caedo”, co oznacza – zabijać, niszczyć. Ludobójstwo to zaprogramowane fizyczne zabijanie ludzi niezależnie od ich narodowości. Jaskrawym przykładem jest obecna terrorystyczna, niszcząca wojna Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie. Jej celem jest unicestwienie całego narodu, który żyje na Ukrainie. Etnocyd to świadome niszczenie ludności ze względu na cechę etniczną, jako odrębnej wspólnoty kulturowo-historycznej, czyli odnarodowienie narodu. Otwartą, brutalną politykę moskiewsko-komunistyczną, skierowaną na zniszczenie ukraińskiego etnosu, obecnie kontynuuje rosyjska ludobójcza antyukraińska wojna. Lingwocyd to świadome, celowe niszczenie języka jako głównej cechy etnosu, narodu, nacji, ich tożsamości. Doktor nauk historycznych, profesor Stepan Helej w recenzji rękopisu książki podkreślił (cytuję): „Na podstawie starannie przeprowadzonych badań dokumentów historycznych i licznych prac naukowych i naukowo-publicystycznych autor opowiedział o języku ukraińskim jako kodzie genetycznym narodu, o rozwoju naszego języka i kultury w różnych okresach ich istnienia, o udrękach i zakazach, jakim były poddawane w czasach bezpaństwowości Ukrainy, o ukraińskim odrodzeniu narodowym w latach dwudziestych ubiegłego wieku i jego brutalnym moskiewsko-komunistycznym stłumieniu w latach 30–50”. Każdy z siedmiu rozdziałów książki przedstawia przełomowe wydarzenia i zjawiska dwóch procesów równoległych w czasie, ale przeciwstawnych w zamiarach i wymiarze cywilizacyjnym: etnogenezy, kształtowania się narodu i państwowości ukraińskiego narodu, jego samoofiarnej walki o wolę, wolność, samodzielność, soborowość i samostanowienie – z jednej strony, oraz dążenia Moskali do fizycznego i duchowego zniewolenia Ukraińców, zajęcia i ograbienia naszych ziem, siłowego narzucenia nam swojego rosyjskiego języka, kultury, cerkwi, obyczajów, mentalności, asymilowania i zamieniania w niewolników – z drugiej. W kontekście historycznym podkreślam, że Moskale=Rosjanie i Rusini=Ukraińcy to różne rodzaje i plemiona, nigdy nie byli jednym etnosem, jednym narodem, jedną nacją. Moskale=Rosjanie nie są Słowianami, ich korzenie tkwią w plemionach ugrofińskich i tatarsko-mongolskich. Wyzwania polityczno-ideologiczne, wywołane globalizacją, straszliwą wojną Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie i potężną antyukraińską agresją informacyjno-psychologiczną, wymagają od każdego z nas stosowania najrozmaitszych metod i form, aby demaskować rosyjskich manipulatorów i całym sercem oraz intelektem sprzyjać odrodzeniu prawdziwej pamięci historycznej, kształtowaniu ukraińskiej świadomości i godności narodowej, przekonania państwowego, tożsamości narodowej. W tym sensie najpierw podaję kilka dat. 1051 rok. Antoni, który pochodził z Lubeczu, założył Ławrę Kijowsko-Peczerską. Jego współpracownikiem był Teodozy z Wasylewa (obecnie Wasylkiw). Kijowsko-Peczerskie klasztory nie mogły i nie mogą być moskiewskimi=rosyjskimi, bo wtedy państwo Moskwa jeszcze we śnie nie istniało. Moskwa, jako ulus Złotej Ordy, znana jest tylko od 1277 roku, czyli 439 lat później niż dawne ukraińskie państwo Ruś. Ławrę Poczajowską założyli kijowscy mnisi w XIII wieku. 1448 rok. Moskiewski książę Wasyl Ciemny zwołał sobór cerkiewny, który samowolnie wyświęcił na metropolitę biskupa Jonę. Zatem bez błogosławieństwa patriarchy carogrodzkiego powstała Metropolia Moskiewska – 400 lat później niż Kijowska. 1589 rok. Wtedy siłą ogłoszono Patriarchat Moskiewski. Zaczęło się od tego, że latem 1588 roku patriarcha carogrodzki Jeremiasz II Tranos z orszakiem przybył do Moskwy prosić o „jałmużnę”, pomoc. Przebiegły Borys Godunow hojnie przyjął gości i po kilkunastu dniach zwrócił się do Jeremiasza z „prośbą” o utworzenie w Moskwie patriarchatu. Z powodu poważnych przeszkód kanonicznych Jeremiasz nie chciał i nie śmiał spełnić amoralnego życzenia Godunowa. Przez kilka miesięcy greckich hierarchów trzymano w domowym areszcie, a patriarsze Jeremiaszowi, staremu, choremu człowiekowi, wielokrotnie grożono dożywotnim zesłaniem do Włodzimierza. W końcu Jeremiasz zgodził się i 27 stycznia 1589 r. patriarchą moskiewskim został metropolita Hiob. W czasie przymusowego utworzenia Patriarchatu Moskiewskiego ziemie dzisiejszej Ukrainy nie wchodziły w skład Moskwy, a eparchie prawosławne na tych ziemiach podlegały Metropolii Kijowskiej. Dlatego nie może być mowy o niekanoniczności Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego. Podły 1686 rok. Wtedy doszło do przymusowego przyłączenia Metropolii Kijowskiej do Patriarchatu Moskiewskiego. Cerkiew moskiewska celowo, cynicznie rusyfikowała Ukraińców. Zatem w 1686 r. zakończyła się 700-letnia samodzielność Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego w jurysdykcji Carogrodu. Wszyscy byliśmy świadkami, jak 6 stycznia 2019 r. Patriarcha Ekumeniczny Bartłomiej podczas koncelebry Świętej Boskiej Liturgii wręczył Patriarszy i Synodalny Tomos Metropolicie Kijowskiemu i całej Ukrainy Epifaniuszowi. Jeszcze przed swoją prezydenturą Wołodymyr Zełenski nazwał Tomos termosem. Być może było mu trudno wymówić to słowo, sakralne dla Ukraińców. Odrodzony Pomiestny Kościół Prawosławny Ukrainy i Ukraiński Kościół Greckokatolicki są obecnie żywotną duchową siłą w walce z rosyjskimi terrorystycznymi najeźdźcami, którzy żywią się ideologią imperialną, scharakteryzowaną w politycznym testamencie Piotra I. Po gorzkiej klęsce Szwedów i kozaków hetmana Mazepy Piotr I napisał swoisty testament imperialny, którego tekst odnaleziono w 1754 roku w francuskich archiwach dyplomatycznych. Cytuję kilka wrogich rad Piotra I następcom na tronie moskiewskim: „1. Utrzymywać naród rosyjski w stanie nieustannej wojny, aby nie dać wygasnąć wojowniczemu zapałowi moskiewskiego żołnierstwa. Działać tak, aby pokój służył wojnie, a wojna – pokojowi, i to wszystko w interesie rozszerzania granic dobrobytu Moskwy. 2. Przy każdej okazji wtrącać się w sprawy państw europejskich, szczególnie Niemiec, rozdzielić Polskę, podtrzymując w niej wewnętrzne zamieszki i ciągłe waśnie. 3. Nieustannie rozszerzać granice państwa Moskwy wzdłuż Bałtyku na północy, a wzdłuż Morza Czarnego – na południu. 4. Kiedy Szwecja zostanie rozebrana, Persja pokonana, Polska podbita, Turcja zdobyta, nasza armia zjednoczona, Morze Czarne i Bałtyckie pod ochroną naszych okrętów, wtedy trzeba bardzo potajemnie zaproponować każdemu z osobna – przede wszystkim rządowi wersalskiemu, a potem rządowi wiedeńskiemu, podzielić się między sobą władzą nad światem. Gdy jeden z nich przyjmie propozycję, co na pewno nastąpi, jeśli pochlebi się ich ambicjom i próżności, wtedy wykorzystać go, aby zniszczyć drugiego. Potem zniszczyć także tego, który pozostanie w walce, której wynik nie będzie podlegał żadnym wątpliwościom, bo Moskwa wtedy niepodzielnie będzie władać całym Wschodem i wielką częścią Europy …” [5]. Czytając fragmenty tego imperialnego testamentu, moim zdaniem, u każdego z Was, szanowni czytelnicy, stają przed oczami barbarzyńskie działania Putina i jego wiernych opryczników, którzy zaciekle kontynuują zbrodniczą politykę Piotra I, Katarzyny II i innych moskiewsko-rosyjskich carów oraz moskiewsko-komunistycznych wodzów, którzy z pietyzmem pochwalali geopolityczne złodziejstwo Piotra I, dokonane w październiku 1721 r. Za radą duchownego hierarchy Moskwy Feofana Prokopowicza, choć to nie do wiary – kijowianina, Piotr I nazwał Moskwę dawną ukraińską nazwą Ruś, po grecku „Rassëja”, „Rosja”. Piotr I tą skradzioną nazwą wprowadzał w błąd Europę, jakoby Moskwa nie zagarnęła, nie podbiła Rusi=Ukrainy, jakby moskale=moskwicini i rusini=rusini=Ukraińcy byli jednym i tym samym narodem, od jednej matki, z jednej kolebki, mieli wspólną historię, język, kulturę, cerkiew i że walka hetmana Mazepy nie miała charakteru narodowo-wyzwoleńczego, lecz była wewnętrzną walką o władzę w państwie rosyjskim. Aby stanąć przed światem jako postępowy działacz, Piotr I kupował w Europie dziennikarzy i nakazywał im, by naświetlali działalność hetmana Mazepy oraz historię Rusi-Ukrainy z jego, Piotrowego, punktu widzenia. I to wrogie, manipulacyjne widzenie Piotra przeniknęło nie tylko do dziennikarstwa, lecz także stało się podstawą nauki, jeśli można ją tak nazwać. Zuchwałe kłamstwo Piotra I przeniknęło również do sztuki i literatury. Na przykład w poemacie „Połtawa” Puszkin oszkalował hetmana Mazepę, nazywając go „złodziejem”. Puszkinowską charakterystykę Mazepy Jewhen Małaniuk określił jako „bluźnierczo-straszne i szatańsko-bezeceństwo wersy”. Szatańsko-kłamliwą ideą przesycony jest artykuł Putina „O historycznej jedności Rosjan i Ukraińców” (2021 r.), którego istotne korzenie żywią się trującymi imperialnymi postulatami nie tylko Piotra I, lecz także Katarzyny II, w której złowrogiej epoce utrwalano manipulacyjny narrację o istnieniu „trójjedynego russkiego narodu” (wielkorusi, małorusi i białorusini). Nazista Putin bezwstydnie, szyderczo narzuca tezę, że „współczesna Ukraina – w całości i zupełnie – jest dziełem epoki radzieckiej”, a nie rezultatem historycznego, naturalnego, obiektywnego rozwoju przez tysiąclecia. Opierając się na reakcyjnej teorii akademika Pogodina, Putin twierdzi, że na ziemiach, które – jak rzekomo Lenin – stworzył Ukrainę, odwiecznie żyli Rosjanie, a teraz ogłasza się ich nierdzennym narodem. Ten artykuł pod względem narracji jest podobny
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
do „Mein Kampf” Hitlera, ponieważ jest nasycona „czerwonym faszyzmem” (W. Juszczenko). Nowożytny „historyk” Putin wraz ze swoimi rasistami wyznaje ideologię „Rosyjskiego Ruchu Imperialnego”, na czele którego stoi niejaki Żuczkowski. Cytuję w oryginale: „Rosjanie powinni zrozumieć, że sama Ukraina i sami Ukraińcy jako naród to wyłącznie wrogie zjawisko, a wszystko, co wrogie, należy unicestwiać. Aby zjednoczyć naród rosyjski, zebrać go na nowo i wzmocnić Rosję, Ukrainę trzeba zniszczyć”. Analiza, przemyślenie dokumentów archiwalnych, badań naukowych, publikacji prasowych, audycji telewizyjnych i radiowych, materiałów z sieci społecznościowych ujawnia Prawdę o głębokiej istocie nacjocydu, który wchłonął w siebie ludobójstwo, etnocyd i lingwocyd narodu ukraińskiego. Moskiewsko-rosyjscy carscy oraz moskiewsko-komunistyczni ideolodzy i politycy stosowali różne najbardziej wyrafinowane formy i metody zniszczenia ukraińskiego ducha narodowego. Największe rozmiary przybrały najbardziej zbrodnicze Wielkie Głody na Ukrainie w latach 1921–1923, 1932–1933, 1946–1947, skierowane „na złamanie historycznego układu, form życia i działalności Ukraińców, zniszczenie ich tradycyjnej kultury – duchowej i materialnej”. Ten moskiewsko-bolszewicki atak na ukraińskiego chłopa akademik Serhij Jefremow nazwał „wyjadaniem duszy”, co prowadziło do przemiany Ukraińców w „mechaniczny warsztat”. Profesor Łubomyr Senyk scharakteryzował ukierunkowany Hołodomor-ludobójstwo na Ukrainie jako „duchowy kanibalizm”. Według danych statystycznych w lutym 1933 r. umierało średnio 25 tys. osób dziennie, czyli 1041 osób co godzinę, albo 17 osób co minutę. Najwięcej umierało dzieci. Robert Conquest pisał: „Ukraińskich chłopów mordowano nie dlatego, że byli chłopami, lecz dlatego, że byli Ukraińcami”. Włoski konsul Sergio Gradenigo donosił ze Charkowa swojemu rządowi: „… Głód dalej czyni tak wielkie spustoszenie wśród narodu, że zupełnie pozostaje niezrozumiałe, jak świat może być obojętny wobec takiej katastrofy… Obecne nieszczęście spowoduje kolonizację, przede wszystkim moskiewską, Ukrainy” [4, s. 137–138]. W ten cyniczny sposób moskiewsko-stalinowscy Herodowie „zastępowali materiał etnograficzny”: do wyniszczonych głodem wsi ukraińskich sprowadzano Rosjan, tworząc rosyjskojęzyczne środowisko życia, którego złowieszcze skutki szczególnie odczuwalne są podczas obecnej 28. pełnoskalowej ludobójczej, terrorystycznej, niszczycielskiej wojny Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie. W zasobach archiwalnych Służby Wywiadu Zagranicznego Ukrainy znajdują się dokumenty, które świadczą o tym, jak w latach 80. XX wieku organy KGB URSR uważnie śledziły działalność przedstawicieli ukraińskiej diaspory, skierowaną na zwrócenie uwagi światowej opinii publicznej na Hołodomor w latach 1932–1933. Podczas przygotowań w diasporze do upamiętnienia ofiar tragedii i zbrodni reżimu stalinowskiego 2 czerwca 1983 r. wszystkie obwodowe zarządy KGB otrzymały list podpisany przez przewodniczącego KGB URSR Stepana Muchę
„O antyradzieckich zamiarach zagranicznych OUN”. Drugi dokument nosi tytuł „Wyciąg z działań na rzecz przeciwdziałania wrogim akcjom zagranicznych centrów nacjonalistycznych w związku z «50. rocznicą» tzw. «sztucznego głodu na Ukrainie», zatwierdzonych 28 czerwca 1983 roku przez przewodniczącego KGB URSR generała porucznika towarzysza Muchę S. M.”. Jednym z przedsięwzięć przewidywano przygotowanie i wysłanie za granicę kilkudziesięciu doświadczonych agentów, którzy mieli „zdobywać informacje o zamiarach i działaniach konkretnych wykonawców wrogich akcji zagranicznych OUN” [6]. Pod złowrogim wpływem dzisiejszych moskiewskich manipulatorów wciąż trwa dyskusja na temat liczby ukraińskich chłopów zamordowanych przez Hołodomor-ludobójstwo. Gdy moskiewsko-komunistyczny reżim został zmuszony do uznania sztucznego głodu, podał liczbę 3,5 mln. Cyfrę 3,5 mln ofiar wśród Ukraińców w latach 1932–1933, narzuconą z Moskwy, w swoich publikacjach również „uzasadniał” znany ukraiński historyk Stanisław Kulczycki.
Niestety, nawet teraz po stronie wielkiego moskiewskiego kłamstwa stoją Stanisław Kulczycki, Antoni Drobowicz, Ludmiła Hryniewicz, Larysa Jakubowa, którzy trzymają się moskiewskiej manipulacyjnej koncepcji tzw. „ogólnozwiązkowego głodu” i bronią „podrzuconej” z Moskwy liczby 3,5 mln Ukraińców zmarłych z głodu. Międzynarodowa konferencja naukowa „Prawda o ludobójstwie Ukraińców: gwarant zwycięstwa demokratycznego świata”, która odbyła się 22 listopada tego roku na Ukraińskim Uniwersytecie Państwowym im. M. Drahomanowa, w apelu podkreśliła: współczesne badania naukowe oraz przeprowadzone ekspertyzy sądowe ustaliły, że w latach 1932–1933 moskiewsko-komunistyczny reżim zniszczył 10,5 mln Ukraińców, w tym 4 miliony dzieci. Uczeni Wołodymyr Serhijczuk, Wasyl Maroczko, Olesia Stasiuk, Mykoła Hołomsza wezwali, by społeczeństwo ukraińskie i międzynarodowa wspólnota pamiętały o zagładzie 3,5 mln Ukraińców podczas masowego sztucznego głodu w latach 1921–1923 oraz 1,5 mln Ukraińców – podczas masowego sztucznego głodu w latach 1946–1947. Łączna liczba ofiar Hołodomoru zorganizowanego przez moskiewsko-komunistyczny reżim – 15,5 mln Ukraińców. Uczeni, prawnicy i badacze Hołodomoru-ludobójstwa stwierdzili, że konieczne jest przeprowadzenie lustracji w nauce historycznej (kursywa nasza. – W. L.), opracowanie mechanizmów, które nie dopuszczą do kremlowskiej manipulacyjnej propagandy i rosyjskich narracji w sferze kulturalnej, edukacyjnej i naukowej Ukrainy. Zwrócono się także do władz Ukrainy z żądaniem wznowienia działalności Instytutu Badań nad Hołodomorem, który został zniszczony przez ukrainofobów – byłego ministra kultury i informacji O. Tkaczenkę, przewodniczącego Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej A. Drobowicza oraz dyrektorkę Muzeum Hołodomoru L. Hasydżak [7]. Przykro, lecz również po proklamowaniu odnowionej niepodległości państwowej Ukraina pozostawała pod uważnym celownikiem Kremla i jego agentury. W dobie „rozwiniętego kuczmizmu” i za czasów Janukowycza nie bez wpływu Moskwy podniosły głowy wewnętrzni wrogowie Ukrainy, zwolennicy „russkiego miru”, separatyści, kolaboranci i zdrajcy na wzór kolektywnego
„Medwedczuka” i zbiorowego „Tabachnyka”, którzy, udając ukraińskich polityków, opowiadali się za „przyjaźnią” i „wspólną historią” z Moskalami. Tymczasem za ukraińską narodową prawdocentryczność, jako określającą zasadę kształtowania ukraińskiej świadomości i tożsamości, obywatelskiego i państwowego przekonania, patriotów nie tylko się prześladuje, ale i zabija. 19 lipca 2024 r. czarna złowroga ręka podstępnie i celowo na zawsze zatrzymała sprawiedliwe serce utalentowanej językoznawczyni, doktor nauk filologicznych, profesor Narodowego Uniwersytetu „Politechnika Lwowska”, polityczki, działaczki społecznej, posłanki Rady Najwyższej Ukrainy (2012–2014), publicystki, blogerki, hojnej, mądrej, czułej matki i babci Iryny Dmytriwny Farion. Dziesiątki tysięcy widzów z zachwytem oglądało w parlamentarnym kanale telewizyjnym „Rada” program kulturoznawczy I. Farion „Wielkość osobowości” (2013–2019), którego celem była prawdziwa popularyzacja znakomitych postaci ukraińskiej historii, kultury, polityki. I. D. Farion stworzyła 160 audycji. W celu przedstawienia życia wybitnych Ukraińców założyła i była autorką projektu telewizyjnego „Gen Ukraińców” (2019–2023) w lwowskiej telewizji „NTA”. Iryna Dmytriwna stworzyła dwa autorskie kanały na You-Tube (Iryna Farion oraz Studio Farion), gdzie prowadziła projekty „ProtiAnglizm”, „PolitOgliad” i „Kursy kultury języka ukraińskiego”. Profesor I. D. Farion była bezkompromisowa w ocenach i stosunku do ukrainofobicznych kijowskich „profesorek” w rodzaju Zajcewej, Kondratjewej, Bilczenkowej czy kierowniczki katedry Szubinej z Odeskiej Akademii Prawniczej (filia w Mikołajowie), które publicznie głosiły moskiewskie kłamstwo, podając je za prawdę, nazywały Ukrainę „onkologicznie chorą amerykańską kolonią”, a ukraiński język państwowy „wymiotnym”. Słuszną opinię wyraził akademik Georgij Filipczuk: „Jednak z jakiegoś powodu nie w tych ukrainożernych postaciach przywódcy i wszelkiego rodzaju zwierzchnicy upatrywali niebezpieczeństwa, nie przeciwko nim była skierowana zasłużona kara za antykonstytucyjność i nieprawdziwość, lecz z jakiegoś powodu wpadli w panikę z powodu zmyślonych ukraińskocentrycznych „zagrożeń” Iryny Farion, urządzając jej sądowe egzekucje, moralne i fizyczne represje za prawdę”... [8]. Ona znajdowała się w tym „przednim” szeregu, z którego rozlegało się wezwanie nie tylko „precz od Moskwy”, lecz „Precz z Moskwą!” ze wszystkich sfer ukraińskiego życia narodowego. Ten, jak twierdzi G. Filipczuk, pedagogiczno-psychologiczny, polityczny, światopoglądowy zasada „precz z Moskwą!” dziś musi być potwierdzana wszędzie i nieustannie, aby solidnie splatały się i doskonaliły najwyższa wartość edukacji narodowej – ukrainoznawstwo, aby nie tylko szkoły i uniwersytety, lecz cały Naród zaczął oddychać pełną piersią prawdziwą prawdą, ostatecznie uwalniając się od moskiewsko-rosyjskiego ordyństwa. Współczesna pełnoskalowa nacjocydalna wojna rosyjska przeciwko Ukrainie jest organicznym ciągiem dalszym ludobójstwa, etnocydu i lingwocydu narodu ukraińskiego. Prawda, pod innymi hasłami. Rzekomo specjalna operacja wojskowa ma charakter humanitarny, ponieważ jest skierowana na ratowanie ukraińskich obywateli przed nazistami, faszystami, mazepincami, petlurowcami, banderowcami, którzy przejęli władzę w Kijowie i są zaciekłymi wrogami cywilizacji. Ta rosyjsko-putinowska manipulacyjna narracja nadal trzyma w psychologicznej niewoli wielu przywódców różnych krajów świata. Zasłużony profesor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki Jarosław Kałakura we „Wstępie” zaznaczył, że „dokumentalizm – to najlepsza argumentacja wiarygodności, prawdziwości, przekonywalności i obiektywności autorskich ocen wydarzeń historycznych, faktów, zjawisk i postaci. Dlatego wskazane jest wydanie tej książki w języku angielskim, aby jej prawdziwa treść dotarła do serc i umysłów obywateli zagranicznych krajów, z których wielu wciąż jest w niewoli potężnej rosyjskiej manipulacyjno-trującej propagandy” [4, s. 8]. Zasłużony profesor Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Iwana Franki Iwan Krupski w „Posłowiu” do książki podkreślił: „Rozumiejąc dramatyczne karty nacjocydalnej polityki Moskwy, ważne jest postrzeganie jej nie jako oddzielnych epizodów czy zjawisk, lecz jako systemu i wielowiekowego procesu niszczenia ludności ukraińskiej, języka ukraińskiego, kultury, Kościoła, zacierania pamięci historycznej. Jednak takie spojrzenie na historię Ukrainy nie tworzy depresyjnego nastroju, społecznego pesymizmu. Wprost przeciwnie – świadczy o sile, niezniszczalności ducha narodowego, głębokim zakorzenieniu Ukraińców w umiłowaniu wolności, dobroczynności, pewności, że mimo dawnych i obecnych łotrów zbuduje i utwierdzi soborową, narodową Ukrainę Ukraińską”” [4, s. 360]. Zatem dziś najwyższa misja każdego świadomego Ukraińca polega na tym, aby wszystkimi siłami walczyć o deokupację Ukrainy, odnowienie jej integralności terytorialnej, powrót Ukraińców na ziemię ojczystą z niewoli oraz ewakuację, czyli bronić Ojczyzny, pracować na rzecz Zwycięstwa nad odwiecznymi moskiewsko-rosyjskimi wrogami-niszczycielami, wierzyć i uczciwie tworzyć przyszłość soborowej, samodzielnej, narodowej Ukrainy.
Literatura
1. Matwijiw W. Od układaczki // Matwijiw T. Moje myśli. Proza. – Lwów : Kolir PRO, 2023, s. 7.
2. Matwijiw T. Moje myśli. Proza. Rytmoproza. – Lwów : Kolir PRO, 2022, s. 11.
3. Szczodra O. Słowianie i Ruś we wczesnym średniowieczu. Przesłanki i początki formowania imperium Rusów. Lwów : Lwowski Uniwersytet Narodowy im. Iwana Franki, 2021. 481 s.
4. Lyzanczuk W.W., Ludobójstwo, etnocyd, lingwocyd narodu ukraińskiego: kronika niezłomności ducha: podręcznik naukowo-metodyczny – wyd. 2., uzup. i poprawione – Lwów: Lwowski Uniwersytet Narodowy im. Iwana Franki, 2024. – 374 s.
5. Poltawiec. Testament Piotra Pierwszego // Literacko-naukowy dodatek „Nowego Czasu”. 1938. 11 lipca.
6. Skrypnyk O. „Nie dopuścić do wycieku za granicę informacji o głodzie na Ukrainie” // Ukraina Młoda. 2024. 27 listopada.
7. Mazurkowa O. Zniszczyć imperium. Hołodomor – niezapomniana rana pamięci narodowej: prawda, która jednoczy Ukraińców w walce o przyszłość” // Ukraina Młoda. 2024. 27 listopada.
8. Filipczuk H. Ukrainka, z której warto być dumnym // Słowo Proświty, 2024. 1–7 sierpnia.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
później dysydentami Łukjanenką, Czornowołem, Chmarą, Stusem, dla których sprawa ukraińska stała się sprawą życia. “Kiedy już zaczniemy kochać Ukrainę nie tylko do głębi duszy, ale i do głębi swojej kieszeni!” – podkreślał sto lat temu znany mecenas Jewhen Czykałenko. Szistdziesiatnyky (pokolenie lat sześćdziesiątych) jak nikt inny to uświadamiali. Bo moskale byli profesjonalistami tylko w jednym – niszczeniu wszystkiego, co ukraińskie. Tą chorobą zarazili się i nasi ludzie “starszego wieku”, bo nie byli gotowi na nowe wyzwania historyczne, w szczególności na otwartą rusyfikację narodu. U niego najpierw zabierają język, a potem ziemię, jak teraz. “A jaka różnica, w jakim języku rozmawiać...”, – dziwili się oni wypowiedziom szistdziesiatnyków, w szczególności Wasyla Stusa, z którym Danyło był w szczególnie dobrych stosunkach. “Widzieć zbiór hołoty, taborowych marionetek, które na narodowej tragedii szyją sobie pomalowane szarawary błaznów – tancerzy, którzy na trupie Ukrainy wytańcowują żwawego hopaka – oszaleć łatwiej, aniżeli być sobą”, – pisał Wasyl Stus. Jakże się z nim nie zgodzić? Jak było żyć w takim kraju, w którym tylko daleki widmo komunizmu krążyło? Rozmawiasz w ojczystym języku – już nacjonalista, złożyłeś kwiaty pod pomnikiem Szewczenki czy założyłeś wyszywankę – także dywersant ideologiczny. I w ogóle, żeby cię zauważyli, trzeba umrzeć. W ścisłych kontaktach był Szumuk i z nowym pokoleniem szistdziesiatnyków – Horyniem, Swerstiukiem, Iwanem i Nadią Switłycznymi. Nie bez wpływu tych ostatnich napisał książkę wspomnień “Za wschodnim horyzontem”, która ujrzała światło dzienne za granicą. Czyż nie za nią został ponownie aresztowany w 1972 roku, otrzymując 10 lat łagrów i 5 lat zesłania jako szczególnie niebezpieczny recydywista. W październiku tego samego roku napisał autobiografię, którą kończy słowami: “Proszę Prezydium Rady Najwyższej ZSRR o zwolnienie mnie z obywatelstwa ZSRR. Wtedy łatwiej mi będzie umierać w ciężkiej niewoli za granicą Ukrainy, nie będąc obywatelem ZSRR”. Takie same wnioski składał w latach 1973–1974. W 1978 r. uznają go za inwalidę drugiej grupy, bo już praktycznie nie wychodził z więziennego szpitala z powodu wrzodów żołądka. Dlatego jego przyjaciele zwracali się do władz, żeby go wypuścili, bo umiera. W końcu w 1987 r. został zwolniony, a w 1988 r. wyjechał do Kanady, gdzie mieszkała jego córka. Jednak po odzyskaniu przez Ukrainę niepodległości wrócił do kraju, osiedlając się w Pokrowsku (wówczas Krasnoarmijsk) w obwodzie donieckim. Mieszkał w skromnym domu, gdzie w jednym pokoju stało łóżko, zajmując jeden pokój, a w drugim tłoczyła się reszta pięciorga członków rodziny. Nie powiem, że miał w Pokrowsku w tamtym czasie wielu zwolenników, ale prawdziwi byli, w szczególności Jewhen Szapowałow, Petro Hajworonski i inni. Władza zaś udawała, że nie widziała i nic nie wiedziała o Szumuku. Chyba że parę lat po jego śmierci na ścianie domu, z którego odszedł w lepszy świat, pojawiła się tablica pamiątkowa. I to dzięki przyjaciołom, tegoż Jewhena Szapowałowa. Do tej pory Doniecczyzna ludzi takiego pokroju nie znała, z wyjątkiem chyba Ołeksy Tichego, Iwana Dziuby, Wasyla Stusa. Co prawda, ta tablica powisiała niedługo, bo jakoś niezauważenie zniknęła. Z czasem wyjaśniło się, że zdjął ją sąsiad, tłumacząc, że zamierza odnowić fasadę budynku. A potem i zapomniał, co tam wisiało. I władzy nie było do tego pilno, aż póki pokrowscy aktywiści zaczęli dopytywać się, gdzie ona się podziała. Sąsiada wtedy i przerwało: – Czego wy się kłopoczecie, on przecież banderowiec, u niego ręce we krwi!.. U nas tak już się przyjęło: im bardziej wyrazisty człowiek, tym więcej ma wrogów. Przypomnijmy, dlaczego w tegoż Banderę moskale posłali kulę, na Konowalca rzucili bombę, na Czornowoła – KAMAZ, na Juszczenkę – truciznę... Inny stosunek do swoich sławnych rodaków mają wołyniacy. Święcie szanują Szumuka na jego małej ojczyźnie, na Lubomelszczyźnie, chociaż Danyło ciągle powtarzał i wśród ludzi, i w rodzinie, że niby ja nie bohater, a taki po krwi... Mało znane strony jego życia – to przede wszystkim zasługa pracowników Muzeum Lubomelskiego, w szczególności jego kierownika O. D. Ostapiuka. To on nalegał, żeby wnuczka Danyła, Nina, przekazała im z Pokrowska archiwum rodzinne sławnego dziadka, co ona też zrobiła. Choć nie było ono lekkie, ważyło niemal półtora centnera. Kiedy doszło do scalenia gmin i Ołeksandr Ostapiuk stanął na jej czele, jego muzealną sztafetę przejął Jurij Finikowski, który obronił dysertację na materiałach znanego teraz całemu światu rodaka, nie jeden rok popracowawszy nad nią po tym, jak archiwa KGB zostały odtajnione. …Kiedy Danyło Szumuk przybył na stałe miejsce zamieszkania
Tłumaczenie maszynowe
110 lat temu, 28 (30) grudnia 1914 roku, urodził się bojownik o Ukrainę Danyło Ławrentijowycz Szumuk. Ołeksandr WYNNYCZENKO, dziennikarz z Doniecczyzny. Są takie osobowości, które przez całe życie były nietypowe, nie takie jak wszyscy, starając się nie przyjmować wszystkiego na wiarę, a dokopywać się do prawdy, za co nasz bohater spędził w polskich, niemieckich i sowieckich więzieniach oraz łagrach 42 lata, 6 miesięcy i 7 dób. Historii, jak mówią, nie można ani poprawiać, ani pogarszać. W przeciwnym razie nie będzie ona historią. W jego losie znamienny jest fakt, że Danyło Ławrentijowycz urodził się we wsi Boremszczyzna na Wołyniu. Widać przodkowie jego wsi od wieków walczyli przeciwko polskiemu panowaniu i tak nazwali wieś. Dlatego i on już w wieku 17 lat rozpoczął walkę z Polakami. Rok później ożenił się z Marusią, nieco starszą od niego, a już dwa lata później, 20 stycznia 1934 roku, został aresztowany po raz piąty. W tamtym czasie był już w szeregach Kompartii Zachodniej Ukrainy. Otrzymał 8 lat więzienia za rozpowszechnianie literatury komunistycznej i organizację strajków chłopskich. Córkę Wirę zobaczył po raz pierwszy, gdy żona zabrała ją ze sobą na widzenie z nim. Trwało ono, według więziennych miar, zaledwie 15 minut. W 1939 roku wojska sowieckie okupowały Wołyń i został on amnestionowany. Do tego czasu spędził za kratami 5 lat i 4 miesiące. Po powrocie do domu w rejonie lubomelskim wykładał w wołyńskich szkołach geografię, ale niedługo. 15 maja 1941 roku Sowieci zwalniają go z pracy i wsadzają do więzienia jako wroga ludu. Lecz to aresztowanie trwało niedługo, bo na Wołyniu toczyły się już walki. Szumuka powołują w szeregi Armii Czerwonej, gdzie walczył w składzie batalionu karnego, dobrze uświadamiając sobie, że brak politycznej, narodowej, kulturalnej przestrzeni wychowuje jedynie konformistów, a nie buntowników i budowniczych, dlatego niszczenie przez wrogów Ukraińców i Ukrainy kontynuowano drogą rewolucji, wielkich głodów, represji. Szumuk tego ścierpieć nie mógł, więc znalazł się w „jamie śmiertelników” w mieście Choroł na Połtawszczyźnie, gdzie przebywało w tym czasie 40 tysięcy naszych wojskowych. Danyło organizuje ucieczkę. Przeszedł z podobnie myślącymi pieszo niemal całą Ukrainę, zobaczywszy na własne oczy wymarłe od Wielkiego Głodu wsie, gdzie usłyszał oto te ułożone przez lud poetyckie wersy: Na chacie sierp i młot, W chacie nędza i głód, Ani krowy, ani świni, Tylko Stalin na ścianie. Wtedy ostatecznie pożegnał się z komunistycznymi iluzjami. Nie mógł tylko pojąć, dlaczego Liga Narodów odmówiła rozpatrzenia kwestii rażącego faktu wyniszczenia narodu ukraińskiego, czyli ludobójstwa? Podczas gdy laureaci Nagrody Nobla, oślepieni sławą, jak na przykład Bernard Shaw, zapewniali świat, że żadnego głodu na Ukrainie nie było i nie ma – tam kwitnie i śpiewa szczęśliwy lud, tym samym popychając bolszewizm do jeszcze większych zbrodni. Idąc połtawską ziemią, nie mógł nie wspomnieć Mykoły Michnowskiego i jego wspólników – tarasiwców z towarzystwa o tej samej nazwie, którzy jeszcze pod koniec XIX wieku ułożyli 10 przykazań dla Ukrainy. Czwarte z nich, w szczególności, głosiło: „Wszędzie i zawsze używaj języka ukraińskiego. Niech ani żona twoja, ani dzieci twoje nie szpecą twojego domostwa językiem obcych – ciemiężycieli”. Kiedy powrócił na Wołyń, dowiedział się, że czyha na niego niemiecka policja, bo zorganizował oddział partyzancki, który bronił miejscową ludność przed wywózką do Niemiec. Oddział ten w 1943 roku włączył się w szeregi Ukraińskiej Powstańczej Armii. Ale i tutaj konfliktował z dowódcami, odmawiając udziału w działaniach bojowych, a jedynie wykładał na kursach wojskowych geografię ekonomiczną, gdzie przygotowywano do wyszkolenia młodych członków UPA. Latem 1944 r. Sowieci powracają na Wołyń. Aby zachować życie żołnierzy UPA, Szumuk stanął na czele ich grupy marszowej, która z walkami przebiła się na głębokie tyły aż na Żytomierszczyznę. Z uwagi na sytuację bez wyjścia w pobliżu osady Malyn rozpuścił towarzyszy broni. A już w grudniu 1944 NKWD aresztuje go pod Bohusławiem na Kijowszczyźnie. Wybiegając naprzód, podkreślmy, że właśnie tutaj po ponownej inwazji Moskali na Doniecczyznę osiedlą się jego wnuki, prawnuki i praprawnuki... W Kijowie Danyłę Szumuka skazano na karę śmierci, ale później wyrok zamieniono na 20 lat katorgi. Odbywał ją, w szczególności, w Norylsku, gdzie katorżnicy we wrześniu 1953 roku, już po śmierci Stalina, wznieśli powstanie, które krwawo stłumiono przy pomocy czołgów. Z uwagi na to, że Szumuk i tutaj był w liczbie organizatorów, doliczono mu jeszcze 10 lat surowego reżimu w Workucie, Tajszecie, Mordowii, gdzie zbliża się do wielu znanych osób. Zwracają się do parlamentu i rządu Kanady z prośbą o uwolnienie Szumuka. Ale dopiero po prawie 10 latach, w 1987 roku, ukraińska diaspora Kanady i USA oraz światowa opinia publiczna dopną swego. Szumuk wyjeżdża do Kanady, gdzie mieszka w przytułku dla osób starszych w Toronto, co znalazło swoje odzwierciedlenie w książce „Z Gułagu w wolny świat”. Niejednokrotnie po tym zapraszają go do USA, gdzie osobiście witał go prezydent Ronald Reagan. Kilkakrotnie przyjeżdżał też na swoją Ojczyznę, na Ukrainę, w szczególności na prezentację swojej głównej książki życia „Przeżyte i przemyślane”. Wtedy też w Kijowie nakręcono o nim film dokumentalny. Wszystko jak u Wasyla Symonenki: „Wszystko na świecie można wybierać, synu, wybrać nie można tylko Ojczyzny”. Tam, do córki Wiry Kałacz, wyrywają się przez cały ten czas zmęczone życiem jego dusza i ciało. To marzenie spełnia się 28 listopada 2002 roku. Umiera w Krasnoarmijsku (obecnie Pokrowsk) na Doniecczyźnie 28 grudnia 2004 roku w 90. roku życia. Minęło już 20 lat, ale do dziś Danyło Szumuk nie jest doceniony przez państwo, o które walczył przez całe swoje życie. Chociaż na poziomie międzynarodowym uznano go za najdłużej więzionego więźnia politycznego na świecie. W 2008 roku jako członek Ukraińskiej Grupy Helsińskiej pośmiertnie odznaczony orderem „Za odwagę” I stopnia. W pierwszym dniu naszej znajomości opowiedziałem Szumukowi o swojej podróży rowerem po Ukrainie, którą całą przejechałem w ciągu czterech studenckich lat, aby lepiej ją poznać, a nade wszystko – jej ludzi, szczególnie z zachodu Ukrainy, bo sam jestem ze wschodu. Szkoła i uniwersytet tego mało uczyły. Najbardziej polubiłem Hucułów-górali oraz Wołynian, chociaż sam nie rozumiałem dlaczego. Dopiero teraz, pobywszy tutaj, na zachodzie Ukrainy, niemal trzy lata jako przesiedleniec, zacząłem po trochu przejrzewać. Pamiętam, jak na początku 2004 roku córka Szumuka, Wira, z którą mieszkaliśmy po sąsiedzku, jak to mówią, drzwi w drzwi, zmuszona była kupować nowe mieszkanie w starym dwupiętrowym budynku w centrum miasta obok komisariatu wojskowego, bo w mieszkaniu, gdzie byliśmy sąsiadami z Wirą i jej córką Niną, żyło im się już za ciasno, zwłaszcza gdy Danyło Ławrentijowycz ostatecznie
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
po przyjeździe do Pokrowska, kiedy minęły pierwsze dni radości, które wylewały się w gorące uściski i pocałunki, bardzo posmutniał. Nic dziwnego! Już kilka lat Ukraina uważała się za niepodległe państwo, ale czy o taką właśnie walczył! Nawet bliscy przezwali go milczkiem. Kiedy zapytałem Wierę Daniłowną, czy przez całe życie był taki, zmieszała się, a potem powiedziała: „Tak, ale nie aż tak...”. Coraz częściej teraz zastanawiam się: kim był z natury, jeśli nie uważał się za bohatera? Najprawdopodobniej był rycerzem-charakternikiem, jakich wielu było swego czasu na Siczy Zaporoskiej. Już po kilku dniach pobytu w Pokrowsku łatwo było zauważyć, jak ciężko mu się tu żyje, na wschodzie, kiedy już następnego dnia zaczęli mu „kakać” rosyjskojęzyczni Ukraińcy. Nie mógł znieść, gdy dowiedział się, że w Pokrowsku nie ma ani jednej ukraińskojęzycznej szkoły. Czyż o to walczył całe życie? Jak tu nie stać się „milczkiem”, kiedy całym czuciem pojął: jakże miejscowy lud na wschodzie zmalał!.. Pożerają się nawzajem, jak zwierzęta w lesie, a dusza Boża traci siłę. A co robiła władza w tym czasie – wiadomo... Już prawie trzy lata, jak moskiewskie ścierwo próbuje zagarnąć naszą ziemię, na którą szli z nadzieją podbicia w 2-3 dni. Ale samego zapału za mało, trzeba jeszcze umiejętności. Nie bójmy się mężnie spojrzeć prawdzie w oczy: swoich przywódców przywykliśmy wybierać nie sami, ich nam narzucali Moskale... Nasza historia, jak i obecna wojna, zabierała najlepszych swoich synów, udowadniając nie raz, że nasza sprawa jest sprawiedliwa i święta. Bo inaczej w życiu nie bywa. Za wszystko trzeba płacić, choć wielu czekało, że im ni z tego ni z owego spadnie z nieba gotowe ukraińskie państwo, że im na tacy podadzą gotowe osobiste dobra, bo oni – Ukraińcy. Tak nie bywa. Zbyt oczywistym tego dowodem jest ciernisty los Danyła Szumuka.
*** 27 grudnia 2024 roku we Lwowie na polu honorowych pochówków Cmentarza Łyczakowskiego pochowano ponownie szczątki więźnia politycznego, dysydenta i żołnierza UPA Danyła Szumuka. Poinformowała o tym służba prasowa Lwowskiej Rady Miejskiej. Jak zaznaczyła wnuczka Danyła Szumuka Nina Kałacz, pochowanie ponownie szczątków dziadka było dla niej ważne, ponieważ był pochowany w Pokrowsku, w obwodzie donieckim, gdzie obecnie trwają aktywne działania wojenne. „Jestem bardzo zadowolona, że Lwów odpowiedział na naszą inicjatywę i z taką czcią zorganizowali ceremonię pogrzebową. Myśleliśmy nad tym, gdzie najlepiej pochować dziadka, ale ponieważ był wołynianinem, z zachodu Ukrainy, to tutaj, we Lwowie, jest najlepsze miejsce na jego wieczny spoczynek. Tym bardziej, że Cmentarz Łyczakowski to najbardziej honorowe miejsce pochówku bojowników o wolność i niepodległość Ukrainy” – zaznaczyła Nina Kałacz. Jednym z inicjatorów ponownego pochówku był sierżant 13 brygady Gwardii Narodowej Ukrainy „Chartia” Wachtang Kipiani. „To kwestia naszej pamięci narodowej, bo naród musi znać i szanować tych, którzy walczyli o Ukrainę w niezwykle trudnych warunkach, począwszy od II wojny światowej aż do upadku Związku Radzieckiego” – opowiedział.
tj. do głębokiej „pieriestrojki”, kiedy wróciła do Instytutu Literatury i pracy naukowej. Wreszcie mogła przekazywać innym swoją wiedzę i doświadczenie. Opowiadając o I. Switłycznym, J. Swerstiuku, J. Płużnyku, I. Kałynciu, W. Stusie i wielu innych wybitnych osobistościach, Mychajłyna Chomіwna po raz drugi, a czasem i kolejny przeżywała wzloty, zrywy, cierpienia i całe życie bohaterów swoich szkiców i artykułów; przy tym dobro i zło rozumiała w pierwotnej, sakralnej istocie. Występowała na uniwersytetach, wygłaszała referaty na Ukrainie i na licznych międzynarodowych konferencjach w Czechach, Słowacji, Polsce, Francji, Kanadzie, Wielkiej Brytanii. Na I Kongresie Ukrainistów (1990 r.) ogromny sukces miał jej referat „Fenomen Stusa”. I ujrzał światło dzienne jego pierwszy zbiór poezji „Droga bólu” z przedmową M. Kociubynskiej. Świeży wiatr życiodajnych zmian lat 90. sprzyjał naszym kontaktom, które nabrały konkretnej treści w Ogólnoukraińskim Zjednoczeniu „Postawa Obywatelska”, dokąd Jewhen Swerstiuk nas zaprosił. Razem z Olesiem Szewczenką, braćmi Mychajłem i Bohdanem Horyniami, Mykołą Horbalem, Ołeksandrem Suhoniaką i kilkoma innymi nieobojętnymi omawialiśmy wydarzenia życia kulturalnego, społecznego i politycznego w niepodległej Ukrainie. Kociubynską szanowano jako przedstawicielkę sławnego rodu, arystokratkę ducha, a przede wszystkim – bezgranicznie szanowano za jej głęboką erudycję, nierzadko zwracając się do niej o potwierdzenie własnych przypuszczeń. Mychajłyna Chomіwna odpowiadała miękko, po kobiecemu, nie kategorycznie, dając możliwość samemu dojść do słusznej myśli... Niezapomniane czasy – jak i osobistości, które do nich należą! W tym kontekście zgodzimy się z pisarzem i kulturoznawcą Wadymem Skuratiwskim: „Żyjemy w bardzo dramatycznej chwili naszego kraju, kiedy ukrainofobia nastroszyła się wobec naszej kultury; w końcu, być może, wchodzimy nawet nie w dramatyczną, a tragiczną fazę naszego rozwoju kulturowego. Ale mam takie wrażenie, że wygramy naszą sprawę kulturową właśnie dlatego, że mieliśmy i mamy takie postacie, jak Mychajłyna Chomіwna, która mimo że opuściła nas w 80. roku życia, po tym już nieustannie będzie asystować tym czy innym ukraińskim procesom kulturowym. I mam nadzieję, że te procesy nie ustaną nigdy” („Łączniczka pokoleń”. „Kultura”. Kijów, 20.01.2011 r.). Berehynia ukraińskiej literatury, łączniczka pokoleń. Łagodna kobieta o mężnym sercu. Taką była i jest dla nas niezapomniana Mychajłyna Kociubynska.
ryła Os'maka i innych bohaterów, których zniszczyła Rosja. Ich portrety i fotografie wiszą na ścianach mojej świątyni. Dlaczego nie wspomina o nich nasze państwo? Czyżby bolały tylko świeże rany? Dlaczego Ukraina każdego ranka nie wspomina bohaterów, którzy zginęli w innych wojnach, które rozpętała Rosja przeciwko naszemu narodowi? Zwracam się z prośbą do władz i dziennikarzy o ogłaszanie minuty ciszy za poległymi we wszystkich wojnach, które rozpętała Rosja. Wieczna pamięć i chwała bojownikom o wolność Ukrainy!
Tłumaczenie maszynowe
Andrij TOPACZEWSKI, laureat nagrody imienia Wiaczesława Czornowoła, zasłużony działacz sztuki Ukrainy. Dwadzieścia lat temu ukazał się dwutomowy zbiór „Moje horyzonty” (Kijów, „Duch i litera”) Mychajłyny Kociubynskiej – studium literaturoznawcze, szeroka panorama literatury ukraińskiej jako fenomenu społecznego i kulturowego od Tarasa Szewczenki do Wasyla Stusa. W szczególności głęboka analiza twórczości takich postaci, jak Hryhir Tiutiunnyk i Leonid Kyselow, Mykoła Łukasz i Hryhorij Koczur oraz wielu innych mistrzów, z uwzględnieniem spuścizny epistolarnej i wspomnień o życiu, skomplikowanym i tragicznym losie twórców w czasach reżimu totalitarnego. Społeczeństwo i państwo oddały należny hołd oddanej badaczce, jednej z tych osobistości, z których dumny jest naród. W następnym, 2005 roku, jej praca została uhonorowana Nagrodą Szewczenkowską. Wysoko ocenili pracę Mychajłyny Chomivny najbardziej wymagający czytelnicy. „W polu siłowym szistdesiatnyctwa – pisała we wstępie znana literaturoznawczyni Tamara Hundorowa – Mychajłyna Kociubynska znalazła swój dom i stworzyła własne imię. Szczytem cyklu artykułów, które weszły do dwutomowego zbioru, zdaniem wielu, jest artykuł „Szewczenko – poeta współczesny””. Tak uważa również Witalij Ablicow (zbiór „Z wierzchołków półwiecza”. Kijów, „Łybid”, 2012). Jego zdaniem: „Dotyczy to również twórczości W. Stefanyka w drugim cyklu badań pod tytułem „Literatura XX wieku””... Wydaje się, że M. Kociubynska nie pominęła swoją uwagą żadnej z wybitnych postaci ukraińskiego procesu literackiego drugiej połowy XX wieku. To nie są po prostu pochlebne recenzje, lecz wnikliwe przeniknięcie do przestrzeni twórczej autorki w czasie historycznym, do którego ona należy tak samo, jak ten czas należy do niej. Mychajłyna Kociubynska była i pozostaje dla nas jedną ze sławnych postaci, które tworzyły ruch protestacyjny szistdesiatnyków wraz z Wiaczesławem Czornowołem, Jewhenem Swerstiukiem, Wasylem Stusem, Iwanem Switłycznym, Iryną oraz Ihorem Kałynciami... Właśnie w ich imieniu przemawiał w swoim ostatnim słowie w sądzie (1972 r.) J. Swerstiuk: „Przypadło mi gorzkie szczęście poznać surowość i wagę wielkich słów: prawda, honor, obowiązek; słów, które stanowią moralno-etyczne fundamenty mojego światopoglądu. Honor, który opłaca się krwią, godność, która jest przesłanką życia, prawda, do której idą z bezustrasznością badacza – bez gwarancji powrotu”. Jak tu nie wspomnieć wiersza „Los” Tarasa Szewczenki: „My po prostu szli; u nas nie ma ziarna nieprawdy za sobą”. Zatem Mychajłyna Kociubynska miała niezaprzeczalną rację, nazywając Szewczenkę współczesnym poetą! W swoim dziele, w znacznej mierze podsumowującym, z właściwą sobie konsekwencją Mychajłyna Kociubynska nie tylko poświęciła należytą uwagę wybitnym postaciom naszej literatury, ale także zbadała historyczne źródła ich twórczości. „Moje horyzonty” można nazwać historią literatury ukraińskiej w jej autorskiej interpretacji. Mychajłynę Kociubynską ja (czyli autor tych słów) pamiętam od 1957 roku, jako wykładowczynię wydziału dziennikarstwa Kijowskiego Uniwersytetu Państwowego, dokąd zaprosił ją niezapomniany dziekan Matwij Szestopał. Uprzejmie komunikując się ze studentami (po imieniu, ale na „wy”), sprawiała niecodzienne na tamte czasy, ale przyjemne wrażenie osoby nieco staroświeckiej. Każdego nieobojętnego na naukę zachęcała: „zuch”, „pracujcie w tym kierunku”, nawet „jesteś talentem”... Jednak gdy tylko M. M. Szestopała usunięto z kierownictwa, wybitni literaturoznawcy i styliści językowi M. Kociubynska i Ałła Kowal opuścili wydział, pozostawiając w nas poczucie niesprawiedliwości i niepowetowanej straty. Wkrótce klimat moralny na wydziale zmienił się na gorsze. Ale jasna aura Mychajłyny Chomivny, jak i Matwija Szestopała, pozostała z nami na zawsze. Pozycjonowanie i czyny Mychajłyny Kociubynskiej wymownie świadczą o kształtowaniu się jej poglądów, o szczerości, szlachetności, inteligencji. We wrześniu 1965 r. wzięła udział w historycznej akcji na premierze filmu „Cienie zapomnianych przodków”, kiedy I. Dziuba poinformował o aresztowaniach dysydentów, a W. Czornowił oraz W. Stus wezwali obecnych do wstania ze swoich miejsc na znak protestu; wśród nich była i Mychajłyna Chomivna. Od tego czasu aż do końca lat 80. przebywała pod obserwacją i presją radzieckich organów karnych. I to pomimo sławnego pochodzenia (bratanica Mychajła Kociubynskiego nazwana na jego cześć). Bowiem uważano oficjalnie, jakoby klasyk literatury ukraińskiej Kociubynski przyjaźnił się z „proletariackim klasykiem” M. Gorkim i dlatego lepiono z niego socjalistę, niemal leninowca, jeszcze do tego ateistę, nawet pomimo wykształcenia duchownego. Szczególnie – powołując się na to, że jego syn Jurij był radzieckim działaczem partyjnym i wojskowym... Ale to nie zatrzymało oprawców, którzy gorliwie wykrywali „wrogów” nawet we własnych szeregach: do wykluczenia w 1966 roku M. Kociubynska była członkiem partii komunistycznej. Z ulgą pozbyła się legitymacji partyjnej, chociaż zdawała sobie sprawę, co to oznaczało dla niej. W jednym wywiadzie, jak wspominała, zapytano, czy chroniło ją imię podczas represji. „Cóż, w pewnej mierze, oczywiście, chroniło – przede wszystkim przed aresztowaniem”, – odpowiedziała Mychajłyna Chomivna. Ale nie chroniło przed dalszą presją i prześladowaniami. Wkrótce, w 1968 roku, znalazła się „na ulicy” bez żadnych środków do życia. Po wykluczeniu z szeregów partyjnych trudno było zatrudnić się choćby na jakąkolwiek pracę w zawodzie. Wszędzie odmawiano, aż dopóki za pomocą proradzieckiego Towarzystwa Zjednoczonych Ukraińców Kanady (taka sobie ustępstwo ze strony władzy istniejącej) udało się zatrudnić w wydawnictwie „Wyszcza szkoła”. Jak pisał L. Krawczenko w artykule biograficznym na jej 80-lecie: „To były lata ucisku, oszczerstw i ciągłych stresów, lata całkowitej izolacji od świata naukowego i literackiego – w tym czasie do druku nie przedarło się ani jedno słowo, a książki wycofywano z bibliotek”. („Berehynia literatury ukraińskiej”, Winnica, 2011 r.). Na początku 1972 r. zaczęła się nowa fala represji przeciwko ukraińskim wolnomyślicielom. Aresztowano J. Swerstiuka, W. Stusa, W. Czornowoła, I. Dziubę, Z. Franko oraz wielu innych. „Represje 1972 r. były nie tylko bardziej masowe niż w latach 1965–1966, ale i znacznie bardziej okrutne. Metody prowadzenia śledztwa w wielu aspektach przypominały najbardziej haniebne strony historii lat 30.” (H. Kasjanow. „Niezgodni: ukraińska inteligencja w ruchu oporu lat 1960–80”. Kijów, „Łybid”, 1995). I chociaż M. Kociubynskiej, pomimo jej kontaktów z dysydentami oraz przechowywania zakazanej literatury, nie aresztowano (znowu chroniło imię), ale pętla ucisku wobec niej zacieśniła się: prowokacje, donosy i rewizje; podczas jednej z nich znaleziono u niej egzemplarz odezwy Grupy Helsińskiej, z której uczestnikami utrzymywała kontakty. Od razu w wspomnianym wyżej wydawnictwie odbyły się zebrania, na których mowa była o jej zwolnieniu za działalność antyradziecką. W tym, według jej określenia, „mini-obozie w miejscu pracy” przebywała ona do końca lat 80.
Tłumaczenie maszynowe
Roman KOWAŁ, Historyczny Klub „Chołodnyj Jar”
Codziennie biorę udział w ogólnokrajowej minucie ciszy o 9:00. Kieruję wzrok na fotografie poległych bohaterów: Ołeha Kuciny, Andrija Żowanyka, Tarasa Lemeszka... „Gdyby Rosja nie rozpoczęła tej wojny...” – w tym czasie mówi spiker. A ja przenoszę wzrok na rzeźbiarza Michajła Hawrylka, atamanów Zelenego, Orlika, Hryzla, Czornego Woronа, Kosta Błakytnego, setnika Iwana Kompanijca, powstańca Mefodyja Maćkowego (na kolbie swojej strzelby wyrżnął „Zginę za Ukrainę”), Mykołę Michnowskiego, Symona Petlurę, generała-chorążego Andrija Hułyj-Hulenka, Fedora Pietryczenka (kierownika zespołu karabinów maszynowych Dniprowskiej Powstańczej Dywizji), Fedota P’jawkę-Kowala (mojego dziadka, który zginął w Hołodomorze), przewodniczącego OUN Jewhena Konowalca, setnika UPA Wasyla Stryhunca-„Hamalija”, przewodniczącego UHWR Ki-
Tłumaczenie maszynowe
Dmytro CZYSTIAK
Chwalebne 75-lecie – u niezapomnianej postaci naszej kultury Lubow Wasyliwny Hołoty – a kto w to uwierzy, kto uwierzy, że prawie pół wieku minęło od wydania jej pierwszego zbioru „Narodżena w stepach” (1976)? A on przecież stał się wydarzeniem w pokoleniu siedemdziesiątników i z niego do dziś boleśnie i świetliście odzywają się wiersze, które ozdobią każdą poważną antologię poezji. Takie jak:
Jestem kobietą. Jestem trawką. Jestem rosą.
Jestem bez miłości – niczym kalina na mrozie.
Jak czarny jedwab, miękki mój warkocz,
Jak dziki miód, gorzeją moje łzy.
Albo też takie:
A południe zatrwoży się i skona,
I zmierzchem śliwkowy sad spęta,
I przyjdzie wieczór – podobny do konia,
Co pije i pije. I napić się nie może…
Albo jeszcze:
U dróg zachrypły głosy –
My dawno już z nimi nie śpiewali.
Są w nas głosy cichej wody,
A pieśni z miłości i smutku.
Już pierwszy, całkowicie oryginalny zbiór utwierdził poetkę wśród utalentowanego grona (a obok – Natalka Biłocerkoweć, i Dmytro Kremiń, i Anatolij Kyczynski, i Sofija Majdanśka, i Wołodymyr Zatulywiter…), o niej (jak słusznie zauważał Mychajło Słaboszpycki) pisali i ciepło wypowiadali się i Pawło Zahrebelny, i Dmytro Pawłyczko, i Iwan Dracz, i Hryhir Tiutiunnyk, i Witalij Donczyk oraz Wiaczesław Briuchowecki, i jeszcze, i jeszcze… W końcu, czy mógł pominąć uwagą jej twórczość każdy prawdziwy miłośnik poezji – świat ukraińskiego wschodu, przestrzeń stepu, głębia tradycji, kosmos dzieciństwa, liryczne i epickie, intymne i obywatelskie – w tych poezjach zachwycają organicznością („o nie, łgać natura się nie nauczyła…”), a dlatego wywołują zaufanie i zachwyt. Oczywiście, ponad półwieczna poezja Lubow Hołoty odkrywa przed uważnym czytelnikiem nowe i nowe horyzonty. I w tej psychobiografii można wędrować od unikalnego cyklu „Mołocznymy oczymy”, gdzie czy to siłą emocjonalnego wczucia się w delikatną materię wspomnienia, czy to w ekstatycznym jednoczeniu się z naturą ujawniają się różne wymiary wyobrażonego i transcendentnego: „powoli zaczynam czuć, // jak oddalam się od domu i od ogrodu, // nie ruszając się z miejsca – jakbym leciała we śnie. // Gwiazdy tak głęboko wchodzą mi w oczy, // że zrzucam ciało na trawę // i na palcach oddalam się od niego”. // …Lekko ojciec potrząsa za ramiona: // – Wstawaj! Urodził ci się brat! – // Milczę. On patrzy na mnie i żałuje, // i gładzi po policzku – ręka jego zadrżała, // jak od prądu: // – D u s z a t w o j a, d z i e c i n o, j u ż d o r o s ł a…”. Taka organiczna mistyczność – i od pozostałości w poetyckim folklorystycznego światopoglądu, i od stepowej epickości, i od pieśniowości krajobrazu, kiedy mimo woli wyśpiewuje się takie twórcze credo:
Między dniem a wieczorem jest ledwo uchwytna chwila:
W przygasłym słońcu bita droga się kurzy,
Tam kobieta idzie z wiadrami pełnymi,
Lata ptak…
Żyję ja słowem, co boli mnie,
Szukam serca – sercem się przychyli.
Bo gdzieś jest kobieta – z wiadrami pełnymi,
I nad nią – ptak.
I przyjdzie dzień daleki – po mnie…
Wy nie martwcie się – losowi pokłońcie się:
Tam czeka was kobieta – z wiadrami pełnymi.
I w niebie – ptak.
W tym lirycznym krajobrazie przez prześwit wieczorny, w prześwit obrazów schodzą się przeszłość z przyszłością, to co doczesne z tym co pozagrobowe, jest tu i etyka obywatelska, i wycierpiana estetyka tego co bliskie, co, być może, do końca życia poniesie autorka w swoich rozmaitych hipostazach służenia wspólnocie – i kiedy walczyła o wydanie na świat znaczących publikacji literatury ukraińskiej w wydawnictwach „Mołod” i „Radianśkyj pysmennyk”, w centrum wydawniczym „Proświta” i poza nimi, i na czele kulturologicznego czasopisma „P’iata pora”, i podczas licznych społecznych i kulturalnych wydarzeń Ludowego Ruchu Ukrainy oraz Towarzystwa „Proświta”, i na falach Ukraińskiego Radia, i w Narodowym Związku Pisarzy Ukrainy, i w Komitecie Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, i wreszcie – prawie 30 lat na czele redakcji unikalnego tygodnika „Słowo Proświty”… O tej rozmaitej działalności, jak i o mistrzowskiej publicystyce (i o jej zbiorze wywiadów ze znaczącymi postaciami naszej kultury, „Sotworinnia” w 2005 roku, i o „Żytti i czyn Anatolija Pohribnoho”…), o utalentowanej prozie (za powieść „Epizodyczna pam’iat’” została uhonorowana Nagrodą Szewczenkowską za 2008 rok) Lubow Hołoty z pewnością pisano wiele i napiszą jeszcze, a tutaj kontynuuję rozmowę o jej poezji… W pełnych zaufania rozmowach z Lubow Wasyliwną (od czasów rubryki „Mołoda krajina” z debiutami już dziś znanych młodych autorów w „Słowie Proświty” marzyło się – jakie zdumiewające wspomnienia mogłyby wyjść spod jej pióra, i rzeczywiście co nieco jest publikowane!) nie raz i nie dwa razy słyszało się żal za tym, że dziennikarska i społeczna praca odbierała bardzo dużo sił od twórczości, jednak czy mogło być inaczej, kiedy pisarka wybrała codzienny czyn dla ukraińskiej kultury w ciężkich czasach na przełomie epok? Nie mogła, ponieważ ten czyn – to kręgosłup, na którym trzyma się jej twórczość, organika jej twórczości, gdzie słowo w zgodzie z zamysłem i działaniem. Ale nadzwyczajna wymagalność wobec swojego słowa nie dopuściła szkwalów publicystyki do poezji, a w szeregu ostrych społecznych utworów utrwaliła ból „napromieniowanej czasem”. W poemacie „Prowincjałka” ostrość optyki ustawiono do granic: odgaduje się w niej antybohaterów naszej literatury, nazwano i bohaterów, ale z ironią, z nutkami sarkazmu rozpościera się płótno procesu literackiego w większości nie według wysokich wzorców.
Dusza się najadła i kłamie, – hulaj, duszo, bez kontusza!
I ośmiorniczo wyruszaj na rozstajach słowem krzesze – hulaj i pij, kłam, duszo! […]
Ich „ciemności i ciemności” idą z mroku,
Nie stworzywszy ani czorta.
Jaka mistrzowska kompilacja – kunsztowne zakręty!
Więc kimże my jesteśmy – etnosem czy już narodem?
Rodziną po słowie czy obcymi?
Leży – zapluta, załupieżona, – kogo ona czeka z n a s,
ta, prawdziwa muza, nieomuza?! O piękny czasie! Niepowtarzalny czasie!
W tym poemacie, gdzie księstwo traw – obok bubabistów, wagon obozowy Stusa i winooki Honczar, Czornowił i Tyczyna, Wieczny Żyd i Bajda – to straszny śmiech za straconym czasem, kiedy dziwaczne metamorfozy sztucznego, często inspirowane zewnętrznymi wpływami – przyćmiły esencjonalne i wytwarzały wzorce wtórnie postkolonialnej pseudokultury. A jednak katastrofizm otoczenia – nie niszczy wewnętrznych istotnych sił lirycznej bohaterki, dla której wycierpiane drogowskazy – są nienaruszalne. Tak jak w twórczości poetyckiej jej wysoce utalentowanego męża i współpracownika Pawła Mowczana – zdolność do przeistoczenia, odnowienia w rodzimym kosmosie – powraca do nowych przemian. I w liryce intymnej Lubow Wasyliwny – takie odnowienie staje się życiodajne dla przyrody i człowieka: …Prześwieciła nam noc, jakby zasiała jarą pszenicę, Jakby kwiat do kwiatu, chyliła czołem do czoła… I zdawało się nam: każdy ptak uronił po gwieździe. I zobaczyliśmy – każdą gwiazdę przeszyła strzała. (“…Jak prześwieciła noc i zgasła na niebie gwiazda…”) I jeśli tutaj ekstatyczno-miłosne przechodzi na wyższe poziomy drogą rozjaśniania, upodobnienia do gwiezdnej substancji (a od dawna wiadomo o przemienieniu jako wzniesieniu w świetle), to w innych utworach – cielesne rozmywa się w wodnej substancji (“wieczność we krwi, kiedy chwila w niej jasno zabije…”), przepływa w wyobrażone i śpiewne (“Płynie melodia, cieszy się łódź…” naprzeciw “Przeżyj przez lata – // Czy to kobieta, czy to marzenie, // Czy to pieśń złota”), wraca do żywiołu wiatru (“Sierpień nam dzwoni w dawne popękane dzwony…”; “Żyje, skrzydlate serce twoje – ptak!”), wznosi się do niebieskiego progu (“i padała u Boga na białym wysokim progu // dwugłowa istota, co przez Boga nie przebaczona dotąd…”): takie różnorodne, nie metaforyczne, a raczej – mitopoetyckie przeistoczenia utrwalają przemijalność materialnego i odnoszą w sfery rozprzestrzeniania boskiego, kosmizując otoczenie. Ale zagłębianie się w siłę żywiołów nieuchronnie pogłębia poetkę także w dramatyzm pamięci historycznej, do nieśmiertelnej siły Rodu i Narodu (“umarłych nie ma wśród nas, // wszyscy tu żywi, // wszyscy tu – nieśmiertelni!”) z niepokojącą prospekcją w przyszłość – jak w finale poematu “Czas i pora” – z babciną kolędą “spod martwych gwiazd o świcie”: “Rozwinął się świat, jak makowy kwiat, // jak Boża rosa… A wojna przyjdzie – kwiat ten obije, rosa opadnie…”. I to znów sprawdza się – w naszym przestępnym czasie. Nieśmiertelność Rodu – w dziedziczności Słowa (“Słowo nam głowa!”), przez które rozbrzmiewają i wyprawa Igora z szamanem-Bojanem, i kozak Mamaj, i ojciec Kobziarz, i Matka Surowa Ziemia, i Matka-Pszenica, i Matka-Woda, i Matka z niemowlęciem pod sercem, i najstarsza siostra Pamięć, i miła siostrzyczka Pieśń, i dziadkowie i babcie – Słońce i Księżyc, Gwiazdy i Niebo… Poemat “Czas i pora” – to hymn dla istotnych sił tworzenia świata, które przez słowo poetyckie jednoczą czasy i przestrzenie w wszechobecności energetycznego impulsu. I dlatego przez hekatomby ofiar – utwierdza się wiara w wzejście nowego cyklu ukraińskiego Słońca: Zakopana droga trójwymiarowy czas snuje: Wszystko, co martwe – wieczne. Ale – czy w spokoju spoczęło?! Ostatni z rodu uparcie z kołyski wstaje I toczy na horyzont ukraińskie wystygłe świecidło. I w porze pełnoskalowej inwazji, kiedy zmęczona dusza Lubow Hołoty odezwała się do niewinnie zabitych w Buczy i Zaporożu, do poległej siostry Iryny Farion, ukazując zapewne najbardziej tragiczne wybory na półwiecznej poetyckiej drodze, chce się w finale tego słowa przypomnieć jej i nam, że jej wewnętrzny kręgosłup – jest nieugięty, bo – żywy w żywym Słowie, które szuka i znajduje w naszym tragicznym świecie – nieodzowne drogowskazy! Wiele i dobrych lat, nasza piękna Lubow Wasyliwno! Sił i dobra Pani na wszystkich drogach, dzielcie się nimi jeszcze długo – z wieloma, wieloma… A ja jednak – żywa, i wciąż taka sama – Hołota: to herb mój i piętno, i gra jara krew. Rozdarta dusza jak Złote Wrota, a jednak szuka niebieskiego swego pokrowca. Kijów, grudzień 2024 r.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
kijowski kościół św. Jana Chrzciciela jest zabytkiem architektury o znaczeniu narodowym. Korzec jest pamiętny tym, że stał się pierwszym miasteczkiem na Rówieńszczyźnie, które odwiedził Taras Szewczenko. Jeśli chodzi o książąt ostrogskich, to 565 lat stuknie Konstantemu Iwanowiczowi, który stał u początków potęgi znakomitego rodu. Ogólnoeuropejską sławę książę zdobył po olśniewającym zwycięstwie nad wojskiem moskiewskim pod Orszą. Mamy nadzieję i wierzymy, że zdołamy powtórzyć jego wyczyn także w obecnej rosyjsko-ukraińskiej wojnie. 20 października obchodzić będziemy 130 lat od dnia poświęcenia soboru Świętego Zmartwychwstania w Równem, 25 listopada – 120 lat od dnia urodzin głównego artysty i dzielnego żołnierza UPA Nila Chasewycza, który przyszedł na świat i zginął na Rówieńszczyźnie. Zamyka tę jubileuszową plejadę baron von Steingel, który 8 grudnia skończy 155 lat. Pochodzący ze szlacheckiego rodu niemieckich bałtyckich mieszkał przez pewien czas we wsi Horodek, położonej w pobliżu Równego. Wszedł do historii kraju jako dobroczyńca i mecenas. W Horodku baron stworzył pierwsze prywatne wiejskie muzeum krajoznawcze na ziemiach ukraińskich. W okresie hetmanatu w 1918 roku jako dyplomata reprezentował interesy Ukrainy w Niemczech. Oprócz tych tytularnych jubileuszy kalendarz zawiera wiele innych jubileuszowych dat znaczących wydarzeń, ważnych instytucji kulturalnych i wybitnych rodaków: proświtian, działaczy ruchów wyzwoleńczych, historyków, akademików, pisarzy. W 2025 roku swoje jubileusze będą obchodzić wybitni miejscowi pisarze, jak Wiktor Mazanyj, Stepan Babij, Jewhen Szmorhun, Jurij Bereza, Ljubow Pszenyczna. A ile im stuknie i kiedy są ich urodziny – można zobaczyć w proświtiańskim kalendarzu „Rówieńszczyzna jubileuszowa”. Zapraszamy więc do odwiedzenia Rówieńszczyzny – jednego z zakątków naszej autentycznej, malowniczej i bohaterskiej Ukrainy.
...dzieje się lepiej tworzyć swój los twórczy poza granicami Ojczyzny. Jednym z takich działaczy sztuki, o którego oddaniu ukraińskiemu widzowi nasze wydawnictwo już opowiadało, jest Ołeksij Żmudenko, solista trupy operowej, kontynuator dynastii kijowskich muzyków. Na premierze włoskiego komicznego projektu opery Giacomo Pucciniego „Gianni Schicchi”, opartej na „Boskiej komedii” Dantego, Ołeksij Żmudenko wystąpił w roli Simonego, najstarszego spadkobiercy Buoso Donatiego, który z konieczności starał się oddać hołd umierającemu krewnemu ze względu na jego majątek. Odeska publiczność po raz pierwszy zobaczyła swojego ulubionego barytona, znanego jako najlepszy Rigoletto w operze G. Verdiego „Rigoletto” oraz Scarpia w operze G. Pucciniego „Tosca”, w zupełnie innym wcieleniu. Śpiewak, wykonując partię basową, wcielił się w starego, głuchego i niezdarnego kuzyna Buoso Donatiego, zachwycając publiczność swoim aktorskim kunsztem. Burza oklasków stała się szczytem premiery i wyrazem wdzięczności naszych rodaków za jasne wydarzenie w kulturalnym życiu południowej perły. Zdjęcie ze strony wydawnictwa „Dumska”
...organizatorka i członkini jury Międzynarodowego Konkursu Wokalnego im. Kwitki Cisyk, członkini organizacji pozarządowej „Perły kultury ukraińskiej – Światu”, laureatka specjalnej nagrody im. Solomii Krušelnyćkiej „Batterfly” w Chorwacji (2024) oraz Narodowej Nagrody „Skarb narodu”. „Ambasadorką Pokoju” została także Natalia Jewdokimowa – rektor Międzynarodowego Uniwersytetu Klasycznego im. Pyliypa Orlyka z Mikołajowa. Wyróżnione osoby złożyły serdeczne podziękowania zasłużonej artystce Ukrainy Irynie Persanowej za zaufanie, wsparcie i zgłoszenie ich kandydatur do wysokiego tytułu. Słowa podziękowania zostały skierowane pod adresem Tetiany Kocebi – przewodniczącej organizacji „Federacja Kobiet na rzecz Pokoju na Całym Świecie”.
Informacja własna
Tłumaczenie maszynowe
Iryna SYCZYK, grafik, członkini Proświty
Rok 2025 Rówieńszczyzna rozpoczyna dobrą tradycją: Rówieńskie miejskie zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” wydało trzeci ścienny kalendarz proświtiański, poświęcony jubileuszowym wydarzeniom, które Rówieńszczyzna będzie obchodzić w 2025 r. Kalendarz otwiera przed Ukraińcami znaczące miejsca i postacie naszych rodaków, które na zawsze wpisały się w kulturowo-artystyczny dyskurs naszej Ukrainy, nieskorzonej w wiekach.
29 stycznia minie 65 lat od powstania Parku w Hoszczy, jednego z pięciu najstarszych parków na Ukrainie. Jest on zabytkiem sztuki ogrodowo-parkowej o znaczeniu ogólnopaństwowym. 20 lutego obchodzić będziemy 120. rocznicę urodzin naszego sławnego rodaka, pisarza Ulasa Samczuka, którego nazywano „ukraińskim Homerem XX wieku”. W tym roku minie 130 lat od powstania słynnej wąskotorówki Antonówka–Zaryczne, która jest najdłuższą w Europie. Przebiega ona malowniczą okolicą – przez lasy i piaszczyste wydmy, porośnięte sosnami. Niestety, obecnie wąskotorówka nie funkcjonuje, ale mamy nadzieję, że uda nam się zachować tę unikatową kolej.
3 kwietnia minie 100 lat od urodzin Borysa Stepanyszyna, pierwszego przewodniczącego odrodzonej „Proświty” na Rówieńszczyźnie. Urodził się na Chełmszczyźnie. Obok jego portretu w kalendarzu przedstawiono Sobór Narodzenia Najświętszej Bogurodzicy w Chełmie, który jest miejscem pochówku Daniela Halickiego.
W 2025 roku pół wieku obchodzić będzie rówieński Łebedinka (park nazwano na cześć łabędzi, które mieszkają na jeziorze w centrum kompleksu). W tym miejscu w XVIII wieku znajdował się wyszukany pałacowo-parkowy zespół książąt Lubomirskich. Obecnie Łebedinka jest jednym z najbardziej ulubionych miejsc wypoczynku równian i placem dla różnych koncertów, wystaw, imprez kulturalnych, takich jak etnograficzne święto „Muzealne gościny”.
2025 rok stanie się jubileuszowym także dla szeregu historycznych miast obwodu rówieńskiego: Dubno – 925 lat, Dubrowica – 1020 lat i Korzec – 875 lat. Dubno jako miasto zostało założone i rozbudowane przez książąt Ostrogskich. Dubrowica jest najstarszym miastem Rówieńszczyzny. Zostało zbudowane przez wielkiego księcia Włodzimierza Swiatosławicza. Dubrowic-
Tłumaczenie maszynowe
Mimo stanu wojennego, alarmów lotniczych, ostrzałów miasta i godziny policyjnej to właśnie Odeski Narodowy Akademicki Teatr Opery i Baletu został wybrany przez stronę włoską do wystawienia projektu jednoaktowych oper Giacomo Pucciniego „Siostra Angelika” i „Gianni Schicchi”. Odeska opera podczas pełnowymiarowej inwazji kraju-agresora ofiarowuje publiczności premierowe spektakle dzięki aktorom, którzy nie opuszczają rodzimej sceny i nie szu-
Tłumaczenie maszynowe
W Wiedniu, stolicy Austrii, odbyły się konferencja liderów międzynarodowych „Europa i Ukraina – wspólne perspektywy i wartości” oraz uroczysta ceremonia nadania honorowego tytułu „Posła Pokoju”. Przewodniczący „Światowej Federacji Pokoju na Ukrainie” Mychajło Iljin i przewodniczący „Światowej Federacji Pokoju Europy” Jacques Marion wręczyli ten honorowy tytuł Lesi Korolyk-Bojko i Julii Mokh. Leśa Korolyk-Bojko jest ambasadorką ukraińskiej kultury i sztuki, honorową ambasadorką Iwano-Frankiwska, członkinią organizacji pozarządowej „Federacja Kobiet na rzecz Pokoju na Całym Świecie”, przewodniczącą międzynarodowej organizacji „Postęp kobiet-niosących pokój w diasporze”. Julia Mokh jest śpiewaczką operową, współorga-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
trzy lata. Czy twórczość literacka Stephena Kinga w obecnym stuleciu nadal porywa masy czytelnicze, tak jak to było wcześniej? Mówiąc subiektywne „nie”, od razu można narazić się na krytykę, bo znajdą się tacy, którzy, aż do utraty tchu, będą przekonywać o przeciwnym. Taka pewność zrodziła się po przeczytaniu powieści „Komórka” z 2006 roku. I chociaż utwór został zekranizowany po dziesięciu latach (widocznie reżyserzy długo wahali się, czy odniesie on sukces komercyjny), to i tak ustępuje on wszystkim dziełom, które wyszły spod pióra Stephena Kinga w poprzednich dekadach. Tutaj w autorskiej narracji rejestruje się nadejście ery cyfrowej, wprowadzenie nowych technologii, niekontrolowalność sztucznej inteligencji i wiele innych maszynerii. A zupełnie nie dają się zauważyć ludzkie charaktery, załamania psychiczne, siła woli, wszystko to, co wcześniej ujawniało się lekką ręką autora w bohaterach literackich w dość ekstremalnych sytuacjach. Zamiast tego „Komórka” jest jakby spisana z porywającej gry komputerowej, gdzie postacie bez zbędnych emocji pokonują jeden po drugim poziom trudności, łatwo giną, niczym ołowiane żołnierzyki na improwizowanym polu bitwy. To rzeczywiście książka w gatunku fantasy, w której wymyślone wydarzenia są sztucznie oderwane od życiowych realiów. Dają o sobie znać gusta młodzieżowej publiczności czytelniczej, na którą coraz bardziej orientuje się pisarz. Niektóre z jego ostatnich dokonań — „Dallas '63”, „Mroczna Wieża”, „Pod kopułą” odbierane są jako utwory jednego rzędu, utalentowanie napisane, jednak w żaden sposób nieobliczone na czytelnika, który preferuje głęboko intelektualne teksty. Czuć, że autor książki „Lekcje króla horroru: Jak pisać horror?” skrupulatnie przestudiował wiele zachodnich źródeł, odnajdując w nich niemało ekskluzywnych informacji dotyczących codziennego życia Stephena Kinga, w szczególności o jego nawykach, upodobaniach, skłonnościach. Powiedzmy, pisarz lubi pracować w swoim gabinecie, gdzie w tym czasie głośno rozbrzmiewa ciężka muzyka takich zespołów rockowych jak Metallica, Megadeth czy AC/DC. I, jak kiedyś śpiewał na koncercie frontman grupy AC/DC, niestety już nieżyjący Bon Scott: „If You Want Blood You’ve Got It” — „Jeśli chcecie krwi, dostaniecie ją”, tak Stephen King dosłownie wypełnia swoisty „testament” przedwcześnie zmarłego wokalisty, produkując powieść za powieścią. Można polemizować z Rostysławem Semkiwem co do tego, czy rzeczywiście aż tak straszne są powieści-horrory Stephena Kinga, po przeczytaniu których wrażliwym czytelnikom zaczynają śnić się różnorodne koszmary. Warto dla porównania wspomnieć choćby prozę innego amerykańskiego pisarza, antropologa, etnografa Carlosa Castanedy, w szczególności jego książkę-bestseller „Nauki don Juana”. On, w odróżnieniu od Stephena Kinga, nie fantazjował, wyruszając w podróż do świata równoległego, gdzie spotkał „nieśmiertelnych”, tych, którym jednak udało się powrócić z zaświatów, w przeciwieństwie do postaci literackich z „Smętarza dla zwierzaków”. Opis tych wędrówek tak mrozi duszę, że jakiekolwiek przerażające sceny, kiedykolwiek przedstawione w utworach przez Stephena Kinga, bledną w porównaniu z literackimi egzorcyzmami Carlosa Castanedy.
Tłumaczenie maszynowe
Taras HOŁOWKO Tak bywa, gdy od pierwszych stron książki przekonujesz się: autor ma rację. Twierdząc, że stan psychiczny bohaterów literackich jest taki sam, jak u obecnych Ukraińców, którzy już prawie trzy lata są wypaleni wojną Rosji w Ukrainie, przebywają w ciągłym stresie i oczekiwaniu na zagrożenie własnego życia, jest bardzo bliski prawdy. Taką obserwację wyraził Rostysław Semkiw na stronach książki popularnonaukowej „Lekcje króla horrorów: Jak pisać horror?”, wydanej przez kijowskie wydawnictwo „Pabulum”. Mowa w niej o znanym na całym świecie amerykańskim pisarzu, którego nazywają „Królem horroru”, Stephenie Edwinie Kingu, który bez wątpienia jest fenomenalnym prozaikiem współczesności, ponieważ udało mu się zdobyć niebotyczne szczyty twórczości literackiej, wnosząc pewne zamieszanie w środowisko intelektualistów różnego pokroju. Wielu z nich do dziś nie znajduje odpowiedzi na zasadnicze, ich zdaniem, pytanie: dlaczego, opisując ludzką patologię w jej najgorszych przejawach w powieściach grozy, czytelnik daje się nabrać na „słowne brednie”, mistrzowsko wyłożone w karkołomnych fabułach przez Stephena Kinga? Jednym z tych, którzy spróbowali odkryć tajemnicę pisarstwa literackiego amerykańskiego pisarza o światowym imieniu, stał się Rostysław Semkiw, stosując cały arsenał środków, a także oryginalną metodykę, która pozwoliła zajrzeć w święto świętych literata – jego laboratorium twórczego. Pierwsze zadanie, które badacz stara się rozwiązać w procesie zbliżania się do prawdy, to przekonanie czytelnika o tym, że Stephen King jest intelektualnym mistrzem pióra. Iluzja życia, wypełnionego różnorodnymi horrorami – morderstwami, torturami, i które rozwija się w swojej demonicznej odrażalności, dzięki wyobraźni Stephena Kinga zaciera granicę między realnym a nierealnym, zmusza naprawdę uwierzyć we wszystko mistrzowsko opisane. Rozpęd, wzięty przez Stephena Kinga po publikacji jego pierwszej powieści grozy „Carrie” w 1974 roku, okazał się na tyle udany, że wszystkie kolejne utwory tylko dodawały pewności i siły pisarzowi w trudnej pracy literackiej. Tak bardzo zafascynował się ulubionym zajęciem (pisanie czegoś wychodziło mu jeszcze w dzieciństwie), że w ciągu jakiejś dekady napisane przez niego nowe książki z znikomych urosły do wielomilionowych nakładów, czyniąc go bajecznie bogatym i materialnie zabezpieczonym pisarzem-erudytą. Zdaniem Semkiwa, właśnie pragnienie wydostania się z nędzy, która osaczyła jego samotną matkę i rodzonego brata (ojciec uciekł od rodziny), stało się potężnym bodźcem dla Stephena Kinga, aby utwierdzić się w tym okrutnym i dość cynicznym świecie. I nie tylko to. Jak większość jego znamienitych zamorskich kolegów-krytyków, Semkiw, analizując bezprecedensowy sukces Stephena Kinga na polu literackim, odnotowuje jego fantastyczną pracowitość, niepodlegającą wielu twórcom. Oprócz tego, że pisarz czyta 80 książek rocznie, Stephen King z reguły pisze codziennie od czterech do ośmiu stron tekstu. Ktoś, kto stale zajmuje się twórczością dziennikarską lub literacką, dokładnie wie, jak trudno wyjść na takie objętości, unikając przy tym zbędnych przeciążeń psychicznych. Inny aspekt, na który Semkiw zwraca uwagę w książce, to stymulacja procesu twórczego przez Stephena Kinga. Przecież pisarz przez długi czas zażywał lekkie i ciężkie narkotyki, a także nadużywał alkoholu po to, aby, jak mówił, nie stracić formy. Sprawa z uzależnieniem od tych stymulantów u Stephena Kinga zaszła tak daleko, że uratowała go tylko terminowa interwencja Tabithy, która zmusiła męża do przejścia odpowiedniego kursu leczenia. Jak twierdzi Semkiw, aby wydostać się z kłopotów, w które wpadł jego główny bohater opowieści, musiał prawie rok przeleżeć w szpitalu, przyjmować tabletki i tymczasowo zrezygnować z pracy. Pisarz, wykazując siłę woli, zdołał całkowicie pozbyć się podstępnego uzależnienia, fizycznie odnowić się i znów zabrać za tworzenie specyficznej prozy. Stephen King to jeden z niewielu amerykańskich literatów, których utwory chętnie ekranizują znani na całym świecie hollywoodzcy reżyserzy. Począwszy od lat 70. aż do naszych czasów, na podstawie powieści-bestsellerów nakręcono filmy: „Carrie”, „Lśnienie”, „Martwa strefa”, „Christine”, „Stań przy mnie”, „Misery”, „Skazani na Shawshank”, „Dolores Claiborne”, „Zielona mila”, „Mgła” oraz „To”. Kinematografia fantastycznie zwiększyła zyski finansowe Stephena Kinga, co dało mu możliwość zajęcia się także różnorodną działalnością charytatywną (znaczną sumę przekazał macierzystej uczelni, gdzie studiował; zapoczątkował stypendia dla początkujących literatów; dołączył do realizacji programów społecznych w stanie Maine, gdzie mieszka; zapewnił pracę sztabowi twórczemu kilku stacji FM, zakupionych za własne środki). To, zdaniem Rostysława Semkiwa, tylko wzmocniło pozytywny wizerunek „Króla horroru” w Stanach, sprzyjało dodatkowemu zainteresowaniu ze strony społeczności czytelniczej jego twórczością i udziałem w życiu publicznym kraju. Przedsiębiorczą żyłkę, właściwą Stephenowi Kingowi, podpatrzył Semkiw w konkretnych epizodach z jego udanej kariery twórczej. Stephen King w koszulce z napisem „Ukraino, stoję razem z tobą”
Nie wiadomo, kto zainspirował pisarza do wykonania niestandardowego ruchu marketingowego, gdy zdecydował się on sprzedać, w dosłownym tego słowa znaczeniu, imię i nazwisko głównego bohatera nie napisanej jeszcze przez siebie powieści grozy. I tacy się znaleźli. W książce wspomniana jest starsza kobieta, dawna wielbicielka talentu pisarza, która wyłożyła 25 tysięcy dolarów amerykańskich pod warunkiem, że Stephen King uwieczni na stronach swojego utworu jej zmarłego męża. Uzyskane środki od razu zostały przekazane na cele charytatywne. Ponieważ Stephen King od samego początku twórczości literackiej świadomie zaczął wypełniać powieści wszelkimi mistycznymi chimerami, ignorując przy tym wszelkie przesądy (a niesłusznie), musiało się to prędzej czy później w fatalny sposób na nim odbić. Wszak napisane słowo często ma zdolność materializowania się poza wolą tego, kto napisał je na papierze lub wystukał na klawiaturze komputera. Najwidoczniej działa mistyczne prawo, niepodlegające ludzkiemu rozumowi. To samo stało się ze Stephenem Kingiem, o czym czytelnik dowiaduje się z książki o zgubnym incydencie, a konkretnie – wypadku samochodowym, w który ten wpadł ćwierć wieku temu. Wokół tamtego wypadku drogowego wyrażano niemało wersji, z których jedną zaproponował czytelnikom autor książki. Nie będziemy jej w całości opowiadać, jedynie uzupełnimy kilkoma szczegółami, które wskazują na ich mistyczny podtekst. Pierwsza: powiadają, że sam pisarz opisał to, co miało zdarzyć się pewnego ranka na spacerze z postacią literacką, kiedy według fabuły utworu kierowca, odwróciwszy uwagę od obserwowania trasy, wypadł na bruk i dosłownie staranował nie bohatera literackiego, a… Stephena Kinga w jego rodzinnym miasteczku Bangor. Jedni mogą powiedzieć – zbieg okoliczności, inni – mistyka. Druga: odniesione obrażenia o mało nie skróciły pisarzowi życia, jednak wyzdrowiawszy dzięki niesamowitej sile woli, w jakiś sposób wszedł w posiadanie samochodu, który figurował w wypadku, i rozniósł go w drzazgi zwykłym kijem bejsbolowym. Sprawcę, kierowcę, również dosięgła kara boska: ten z czasem trafił do placówki medycznej z chorobą, wobec której lekarze okazali się bezsilni. Można wierzyć lub nie wierzyć tym plotkom, w których prawda przeplata się z wymysłami dotyczącymi życia codziennego i twórczych dni „Króla horroru”, jednak istnieje jedna, trudna do zrozumienia prawidłowość, dotycząca opisywanego epizodu: jeśli bardzo długo wpatrywać się w otchłań, to ona, prędzej czy później, obowiązkowo cię zawoła. Rostysław Semkiw proponuje czytelnikowi postrzegać powieści amerykańskiego pisarza jako swoistą terapię od strachu, który ogarnia niezależnie od płci, wieku i budowy ciała jednostki, gdy u niej, na przykład, uruchamia się instynkt samozachowawczy. Brzmi to nieco naiwnie na tle ciągłych ostrzałów rakietowych, bombardowań, starć bojowych na froncie, aktów terrorystycznych na tyłach, niszczenia infrastruktury, niszczenia środowiska naturalnego, co towarzyszy śmierci zarówno ludności cywilnej, jak i wojskowych Sił Zbrojnych Ukrainy w niewypowiedzianej wojnie rosyjsko-ukraińskiej. Wydaje się, że Ukraińcy przystosowali się do sztucznie stworzonego apokalipsy przez sąsiedni kraj-agresor, na czele którego stoi szalony dyktator. Stephen King jako jeden z pierwszych zachodnich intelektualistów odczuł, jakie zagrożenie dla ludzkości niesie obecny kremlowski potwór, dlatego bez zastrzeżeń poparł Ukrainę w walce z Moskwalami, wezwał całą postępową społeczność kraju i rządzącą elitę USA do pilnego przekazania jej niezbędnego uzbrojenia. Ma rację Rostysław Semkiw, twierdząc, że szczyt twórczości Stephena Kinga przypada na lata 80. ubiegłego wieku. Właśnie wtedy ukazały się drukiem powieści, w których autor objawił się jako głęboki znawca ludzkiej psychologii, twórca dynamicznych fabuł, wspaniały stylista, a nawet wyrocznia. „Obecnie wielu porównuje maniakalnego polityka Grega Stillsona z „Martwej strefy” do Donalda Trumpa: wydaje się, że King przewidział dojście do władzy demagogów, którzy głośnymi hasłami maskują własne dążenie do totalnej kontroli (może właśnie dlatego w zeszłym roku (chodzi o rok 2019. – T. G.) Trump zablokował Kinga na Twitterze)” — do takiego wniosku dochodzi autor, który nie pomylił się w swoich przewidywaniach, bo wspominany polityk, podobny nawykami do bohatera utworu Stephena Kinga, ponownie zwyciężył w ostatnich wyborach prezydenckich w USA i ponownie zostanie gospodarzem Białego Domu w następne czte-
Tłumaczenie maszynowe
Sunshine Cafe to pierwsza kawiarnia społeczna w Kijowie, w której pracują osoby z niepełnosprawnością intelektualną i zespołem Downa. Profesjonalni szefowie kuchni pracują ramię w ramię z osobami z niepełnosprawnościami, które nie mają doświadczenia w branży kulinarnej, jednak nie przeszkadza im to w pracy z ogromnym zapałem. O swojej działalności opowiada założycielka franczyzy Alina Żywaho. – Jak wpadła Pani na pomysł otwarcia Sunshine Cafe? – Urodziła mi się córka z zespołem Downa i już na porodówce zaproponowano mi, bym ją oddała. Im była starsza, tym częściej zaczynałam myśleć o jej przyszłości. Co robić? Gdzie ma iść do pracy? Co na nią czeka? Po ukończeniu szkoły zaczęliśmy szukać placówek do dalszej nauki i możliwości zatrudnienia. Był rok 2019 – w Kijowie były dwie lub trzy szkoły zawodowe, które przyjmowały młodzież z niepełnosprawnością intelektualną. Poszła do jednej z nich i uczyła się tam przez 3 lata. Przez cały czas, gdy córka się uczyła, szukałam możliwości jej przyszłego zatrudnienia. Studiowałam doświadczenia innych krajów. Pewnego razu znalazłam Cafe Joyeux – sieć kawiarni we Francji, które zatrudniają osoby z zaburzeniami psychicznymi. To właśnie one mnie zainspirowały i chciałam współpracować z tą siecią. Udało mi się z nimi skontaktować, ale od początku pandemii COVID-19 nasz kontakt się urwał. Mam też starszego syna, który zapytał: dlaczego czekam na współpracę właśnie z nimi, skoro można stworzyć własną markę na Ukrainie. Pracuje on w agencji reklamowej i opowiedział im o naszej. Anastasija KOWTUN, studentka wydziału dziennikarstwa Kijowskiego Uniwersytetu imienia Borysa Hrinczenki. Porywisty wiatr gania po boisku piłkarskim, stadion milczy w oczekiwaniu na zwykły zgiełk meczu: nawoływania wiernych kibiców, dźwięki sędziowskich gwizdków, radosne uściski czy rozczarowane okrzyki. Przy boisku piłkarskim stadionu „Dynamo” wita nas główny greenkeeper klubu Anatolij Kołosza, znany na Ukrainie specjalista od muraw piłkarskich. Już ponad czterdzieści lat pielęgnuje skomplikowane zielone gospodarstwo klubu – murawę głównego boiska i jeszcze około dziesięciu boisk w bazach „Dynamo”. Wie wszystko o murawach piłkarskich, stworzył na swoich boiskach idealny wygląd, bywa na wszystkich meczach, które przyjmuje stadion „Dynamo”. Choć szczerze przyznaje: piłka nożna nie jest dla niego głównym zainteresowaniem. Słyszymy, że wokół panuje zwykły dla mieszkańców gwarny zgiełk codziennego Kijowa. Nad czaszą stadionu – Park Maryński z jego pałacem. Z przeciwnej strony ulica Hruszewskiego spływa w stronę Placu Europejskiego. Nie każdemu znana jest historia miasta, w którym żyjesz, lub miejsc, które mijasz codziennie. Pan Anatolij nie tylko doskonale zna swoją pracę, ale także historię stadionu. Kiedyś to miejsce było zupełnie inne: podmokłe zagłębienie z jeziorkiem; dookoła domki, szklarnie, gdzie uprawiano warzywa dla carskiego pałacu oraz kwiaty – głównie na cmentarz przy mogile Askolda, gdzie chowano wybitnych kijowian. Kiedy przyszli komuniści, postąpili w swoich najlepszych tradycjach: wymazali z kijowskich wzgórz ideę. Spodobało im się i pomogli nam, tworząc i darując markę dla Sunshine Cafe. Oprócz marki musieliśmy wymyślić, co będziemy przygotowyć. Początkowo myślałam o naleśnikach, ale potem zatrzymałam się na pizzy. Podczas otwarcia prawie nie szukaliśmy pracowników – pierwszymi pracownikami byli koledzy z grupy Nasti. Moja córka była jedyną z zespołem Downa, ale inni również mieli różne niepełnosprawności intelektualne. Kiedy zaczęła się wojna, niektórzy wyjechali do Europy i Ameryki, ale szybko zatrudniliśmy nowych pracowników na ich miejsca. Nasza kawiarnia działa w centrum handlowym „METRO” na Poczejnej oraz na Pozniakach. Lokalizacja jest dość specyficzna, oddalona od osiedli mieszkaniowych. Nie jest to zbyt wygodne dla kawiarni, która zarabia tylko na zamówieniach od odwiedzających, ponieważ ludzie przychodzą do nas głównie celowo. Dlatego nie jesteśmy przeciążeni pracą – tych ludzi, którzy są teraz, wystarcza. W przyszłości planujemy rozszerzyć menu i zaangażować pracę ręczną. – Jak wojna wpłynęła na Sunshine Cafe? – Kawiarnia miała otworzyć się jeszcze 21 marca 2022 roku – w dzień osób z zespołem Downa, ale wojna pokrzyżowała plany. W styczniu 10 przyszłych pracowników zaczęło przechodzić szkolenia – pierwsze, z komunikacji, trwało 1,5 miesiąca. Drugiego – dotyczącego wykrywania zdolności zawodowych – nie zdołali przejść, bo zaczęła się pełnoskalowa wojna. Ale udało nam się rozpocząć pracę we wrześniu. – Czy zdarzały się przypadki, że klienci źle traktowali Waszych pracowników? – Jak wspomniałam, kawiarnia jest w dość specyficznym miejscu i nie jest łatwo do nas przypadkowo trafić, dlatego nie było jeszcze przypadków, żeby ludzie przychodzili i zaczynali się wypowiadać. A jeśli ktoś zabłądził i przypadkowo trafił, to po prostu milcząc odwracali się i wychodzili. – Z jakimi wyzwaniami finansowymi się Państwo mierzą i jak sobie z nimi radzą? – Obecnie kawiarnia wychodzi na zero, ale są miesiące, kiedy jesteśmy na plusie. Odkładamy część środków z zysku, aby rozszerzać franczyzę i pomagać coraz większej liczbie osób z niepełnosprawnością intelektualną. – Jakie są Państwa plany na przyszłość? – Nasze plany to rozszerzanie własnej franczyzy i stworzenie sieci podobnych kawiarni w całej Ukrainie, aby osoby z niepełnosprawnością intelektualną miały możliwość pracować, a nie siedzieć w czterech ścianach. Chcemy również stworzyć akademię, aby szkolić osoby z niepełnosprawnością intelektualną, ponieważ podejście, które jest obecnie – jest przestarzałe i nieefektywne. Kiedy moja córka uczyła się w szkole zawodowej, kazano jej pisać notatki, pisała je, ale kiedy pytałam ją o to, co tam napisała – mówiła, że nie wie. Potrzebują praktyki od razu po teorii, żeby zapamiętywać. – Co Panią motywuje do dalszego działania? – Główną motywacją są moi pracownicy, już nie mogę ich porzucić. Kiedy pisałam biznesplan, szukałam liczby osób z zespołem Downa. Na Ukrainie przed rozpoczęciem pełnoskalowej inwazji było zarejestrowanych około 16-17 tysięcy osób z zespołem Downa, z których pracuje tylko ośmioro. Oto właśnie moja największa motywacja. – Jakie rady może Pani dać ludziom, którzy również chcą założyć własny biznes? – Gdyby nie urodziła się Nastia, to nigdy nie pomyślałabym, że stworzę własną franczyzę kawiarni dla osób z niepełnosprawnością intelektualną. Najważniejsze, co jest potrzebne w otwarciu własnego biznesu lub rozpoczęciu jakiegoś projektu, to to, co cię motywuje, wytrwałość i determinacja. Jeśli już zaczęliście, to trzeba iść do końca. – Pani ulubione danie z menu kawiarni? – W naszej kawiarni wszystkie dania są smaczne! Dlatego odwiedźcie nas i spróbujcie sami! Dzięki takim projektom jak Sunshine Cafe w naszym świecie i kraju pojawia się znacznie więcej inkluzywności dla różnych ludzi. Każda wizyta w kawiarni to nie tylko filiżanka kawy czy smaczna pizza, to wsparcie inkluzywności i możliwości dla osób ze szczególnymi potrzebami. Zatem odwiedźcie Sunshine Cafe w te świąteczno-noworoczne dni i stańcie się częścią tej ważnej inicjatywy społecznej.
Przygotował Ołeksandr SZYNKARENKO, student grupy dziennikarskiej WSP OMFK KNU im. Tarasa Szewczenki z bramami, najlepszy widok na boisko piłkarskie… Idziemy półpiwnicznym korytarzem, którym za każdym razem wychodzą na stadion drużyny. To przejście jest świadkiem triumfów i porażek, jedności drużyny, sukcesów trenerskich, chwil uniesień i rozczarowań. Zatrzymujemy się w szatniach, zajmujemy miejsca trenerów i sportowców. Słuchamy opowieści Anatolija Jakowycza o codzienności Dynama, mentorach, jego ciepłych wspomnień o Wałeriju Łobanowskim, który zaczynał swój dzień pracy o wyznaczonej co do minuty porze od spaceru po boisku piłkarskim, nigdy, nawet w trudnych chwilach, nie pozwalał sobie na krzyki na piłkarzy, ale nie znosił niepunktualności, dlatego jego wychowankowie wiedzieli: jeśli drużyna zebrała się w autobusie na wyjazd i Łobanowski, wchodząc, zamknął za sobą drzwi, na próżno komukolwiek, nawet gwieździe futbolu, próbować wejść do środka. Czas się żegnać. Pan Anatolij wraca do swojej codziennej pracy. A my, zainspirowani spotkaniem i rozmową, stopniowo zanurzamy się w zgiełku wielkiego miasta.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
znany nekropol, a teren z jeziorkiem później ogrodzono głuchym płotem z drutem kolczastym, postawiono wieżyczki ze uzbrojonymi ludźmi, zagnano za płot więźniów. Tak zaczynał się stadion – przyszła baza sportowa organów karnych USRR. Jeziorko zatkano odpadami materiałów budowlanych, przede wszystkim „gruzem budowlanym”, który pozostał po miejscu „nowo podrytej” świątyni – Soboru Michajłowskiego Złotokopułowego i pomieszczeń klasztoru. Usypano szeroki nasyp, poprowadzono system drenażowy, połączono go z wielkim kolektorem podziemnej rzeki pod Chreszczatykiem. Jeszcze „olimpijscy” Grecy wprowadzili tradycję budowania stadionów zorientowanych z zachodu na wschód. Ideolodzy „do основанья, a затєм” także ją złamali: ustawili stadion „Dynamo” z północy na południe. Drużynę piłkarską założono już w 1927 roku. Wtedy stadion nosił imiona bolszewickich katów Ukrainy. Najpierw głównego enkawudzisty USRR Balickiego, po jego zniszczeniu przez jego własnych pomocników jako „wroga ludu” – nowego enkawudzistę już całego ZSRR. Gdy i ten poszedł śladem w niebyt, stadion pozostawiono w spokoju bez „nazw”. Przez wiele lat. Dopiero po śmierci dynamowca Walerija Łobanowskiego stadionowi nadano imię legendarnego piłkarza i trenera. Według słów Anatolija Koloszy kijowianie gościli tu prawie wszystkie europejskie kluby piłkarskie i reprezentacje narodowe. Szczególnie podczas Euro-2012: właśnie na boisku „Dynama” trenowały drużyny-uczestniczki. Teraz tu trenują i grają kijowskie „Dynamo” oraz inne drużyny. Pan Anatolij nie mógł nie wspomnieć o owocu swojej pracy i wieloletniego doświadczenia – o samym boisku trawiastym, stworzonym według najnowszego opracowania europejskich specjalistów. Połączenie syntetycznej i naturalnej powłoki trawiastej czyni boisko praktycznie odpornym na korki, bo zwykle po gorącym meczu tradycyjną murawę trzeba starannie i długo leczyć. Dziś stadion mieści 16 tysięcy kibiców. Przed jego prywatyzacją działało tu wiele sekcji sportowych. Był także popularny wśród kijowian duży otwarty basen. Nowi właściciele „zrekonstruowali” go… na parking samochodowy. Dwukrotnie na stadionie przeprowadzano generalną rekonstrukcję: przed Olimpiadą 1980 roku i przed Euro-2012. Podczas pierwszej odnowy pod urodzajną warstwą gruntu odkryto makabryczne artefakty: ludzkie kości. Najwyraźniej wtedy, gdy budowę stadionu przekształcili w obóz koncentracyjny gospodarze z NKWD, tutaj, na przyszłym boisku, chowano zmarłych lub rozstrzelanych więźniów-niewolników. Trawiaste boisko „Dynama” ma „nietypowe” wymiary. Na propozycję trenera Walerija Łobanowskiego podczas rekonstrukcji boisko poszerzono: zamiast wówczas standardowych 68 m szerokości i 105 m długości – odpowiednio 75 m wzdłuż i 120 m wszerz. Wtedy pod bieżniami znaleziono minę z czasów II wojny światowej. Podczas gdy na boisku pracowali saperzy, pracowników stadionu ewakuowano. A przy okazji także mieszkańców całej dzielnicy rządowej.
Ciekawie było zajrzeć do prawdziwego zakulisia piłkarskiego życia. Muzeum klubu „Dynamo” lśni złotem nagród, wysokich pucharów, medali i dyplomów. Ściany zdobią historyczne fotografie, stare wycinki z gazet, których już dawno nie ma, oraz takie same szpalty kiedyś popularnych wydań sportowych. Zdjęcia rudowłosego Łobanowskiego, wówczas jeszcze piłkarza, którym zachwycały się miliony kibiców, oraz tej drużyny dynamowskich gwiazd, o której wtedy śpiewała cała Ukraina:
Wszędzie pięknie wygrywają kijowianie,
Nie straszni im napastnicy i taranowie,
Bibu i Muntjan, Sabo, Porkujan
Czekają na medale, czekają.
Spojrzenie w przeszłość budzi zachwyt, przenosi nas nie tylko do czasów rozkwitu ukraińskiej piłki nożnej, ale też pozwala zajrzeć w epokę, odległą od dzisiejszości. Dech zapiera na myśl, że w tej dynamowskiej strefie VIP, za szkłem, przebywali znani sportowcy, działacze społeczni, politycy, znaczące postacie nowożytnej Ukrainy. Obite skórą fotele, podłoga, wyłożona ki-
Tłumaczenie maszynowe
Niedawno w Połtawie na fasadzie budynku przy ul. Ołeksandra Oksanczenki, z udziałem żołnierzy Sił Zbrojnych Ukrainy, sekretarz rady miejskiej Kateryny Jamszczikowej, organizacji społecznej „Platforma Historyczna” oraz przedstawiciela Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UIPN) w obwodzie połtawskim Ołeha Pustowhara, odsłonięto tablicę informacyjno-edukacyjną poświęconą pilotowi pierwszej klasy, Bohaterowi Ukrainy (pośmiertnie) Ołeksandrowi Oksanczence. Był zakochany w niebie, a latanie wybrał na swój zawód; pilot-as, znany na świecie z niezwykłego kunsztu, zwycięzca wielu pokazów lotniczych. Zastępca dowódcy ds. szkolenia lotniczego, instruktor-pilot 831. Myrhorodzkiej Brygady Lotnictwa Taktycznego, uważny i sprawiedliwy wobec podwładnych oraz uczniów, żołnierz, który jako pierwszy wzbił się w niebo w 2014 roku – w pierwszym roku najnowszej wojny rosyjsko-ukraińskiej. Na tablicy znajduje się kod QR z linkiem do strony, na której zamieszczono informacje o Ołeksandrze Oksanczence. Każdy chętny turysta, mieszkaniec wspólnoty lub konkretnie ulicy Oksanczenki, dzięki temu kodowi QR może przeczytać tekst oraz wysłuchać audiorelacji o Bohaterze, przygotowanych przez Platformę Pamięci „Memoriał”, która gromadzi dane o poległych Bohaterach wojny rosyjsko-ukraińskiej w ramach projektu „Bohaterowie naszych ulic” przy wsparciu Ukraińskiego Funduszu Kultury (UFK). Hanna Oksanczenko, córka poległego Bohatera, opowiedziała: „Ojciec urodził się w niewielkiej wsi na Dniepropietrowszczyźnie. Od dziecka miał wielkie marzenie: wzbić samolot w niebo i wykonać wyższy pilotaż. Udowodnił, że Ukraińcy mają co pokazać, mają wielkie doświadczenie. Że Ukraińcy są na równi ze światowymi krajami, które zarówno wtedy, jak i teraz dysponują nowoczesną techniką. Zdołał udowodnić całemu światu, że mamy z kogo i z czego być dumni. Pułkownik Ołeksandr Oksanczenko, znany jako „Szary Wilk” – to nie tylko mistrz manewrów powietrznych, ale także symbol odwagi i poświęcenia”. W ceremonii odsłonięcia tablicy wzięli udział obrońcy Ukrainy, żołnierze Sił Zbrojnych Ukrainy z eskadry 18. Samodzielnej Brygady Lotnictwa Wojskowego im. Sikorskiego. Zastępca dowódcy Jurij Pysanka podzielił się przemyśleniami i wspomnieniami: „Powiem konkretnie o Ołeksandrze Jakowyczu: to człowiek, którego zna nie tylko osiedle Awiamisteczko w Myrhorodzie, nie tylko obwód połtawski i nie tylko Ukraina. Człowiek, którego zna cały świat nie tylko z powodu udziału w pokazach lotniczych. To wielokrotne zwycięstwa. Człowiek robił z tego kawałka metalu to, co dla kogoś jest po prostu niezrozumiałe”. „Wszyscy nasi bohaterowie zasługują na takie uhonorowanie, ponieważ właśnie dzięki nim istniejemy i walczymy o swój kraj. Instalowanie takich tablic informacyjnych to kolejny krok w kształtowaniu naszej tożsamości kulturowej i zachowaniu pamięci historycznej. Dzięki „Streetkodom” historia staje się bliższa i bardziej dostępna, a każda ulica – przypomnieniem o tych, dzięki którym mamy naszą teraźniejszość” – zaznaczyła Kateryna Jamszczikowa. „Ulicę Frontu Stepowego decyzją sesji rady miejskiej przemianowano na cześć Oksanczenki. Była to nie tylko inicjatywa naszej grupy roboczej ds. dekolonizacji toponimii przy Instytucie Rozwoju Miasta oraz towarzyszy broni, ale także wybór wspólnoty – tak zagłosowali połtawianie na platformie internetowej „Edem”. Oksanczenko głęboko – duszą i rozumem – uświadamiał sobie, że historia relacji ukraińsko-rosyjskich to historia ciągłych wojen, prób zniewolenia Ukraińców, zabicia naszej tożsamości. Przekonywał, jak ważne jest inwestowanie w lotnictwo, bez względu na to, o jak ogromne kwoty chodziło. Mówił, że aby to zrozumieć, trzeba po prostu studiować historię. Widzimy teraz, że się nie mylił. Projekt „Streetkod” to przykład, jak popularyzować nowe nazwy ulic w nowoczesny sposób. Dlatego UIPN aktywnie go wsparł i w tym celu ściśle współpracuje z organizacją społeczną „Platforma Historyczna” w Kijowie i Winnicy. A teraz także w Połtawie, gdzie do końca roku planuje się zainstalować jeszcze 15 tablic informacyjnych na przemianowanych ulicach” – podkreślił w wystąpieniu przedstawiciel UIPN w obwodzie połtawskim Ołeh Pustowhar. „Nasze tablice z kodem QR są identyczne, ale stylizowane pod symboliczne kolory każdego miasta. Stworzyliśmy platformę, zaangażowaliśmy wolontariuszy, którzy przygotowują i piszą teksty, to historycy, którzy badają i weryfikują treści. A jeśli mówimy o Bohaterach wojny z Rosjanami, to te informacje są dostarczane przez rodziny, bliskich, towarzyszy broni, tak jak my, w szczególności, pracowaliśmy z informacjami o Ołeksandrze Oksanczence” – powiedziała Inna Krupnyk, przewodnicząca organizacji społecznej „Platforma Historyczna” i koordynatorka projektu. Wśród masy informacji pod kodem QR na tablicy umieszczono również taką opowieść: „Oksanczenko – człowiek-legenda, człowiek honoru, oficer, dla którego człowieczeństwo zajmowało niemal pierwsze miejsce w życiu. Ołeksandr Jakowycz urodził się i wychował na Dniepropietrowszczyźnie, w niewielkiej wsi Małomychajliwka. Ukończył szkołę ze srebrnym medalem. Jako mały chłopiec chciał być i pogranicznikiem, i kombajnistą, ale powołaniem duszy stało się lotnictwo: Saszkę skusiło niebo. Młodzieniec podążył za swoim marzeniem „latania”: wstąpił do Charkowskiej Wyższej Wojskowej Szkoły Lotniczej. Po ukończeniu nauki od 1989 roku pełnił służbę wojskową na stanowiskach lotniczych – swoista ścieżka kariery pilota. Od pilota-instruktora w Dniepropietrowsku (do 1996 roku), po zastępcę dowódcy jednostki wojskowej ds. szkolenia lotniczego i instruktora-pilota w Myrhorodzie w obwodzie połtawskim (1996–2022). Kiedy Oksanczenko trafił do służby w Myrhorodzie, jego mentorami stali się wybitni ukraińscy asy wyższego pilotażu – pułkownicy Iwan Czernenko, Fedir Tyszczuk i, oczywiście, pilot-snajper generał-lejtnant Wasyl Nikiforow. Dzięki wspólnym staraniom zasłużonych pilotów oraz młodego Oksanczenki, który zebrał spośród najlepszych pilotów myśliwskich grupę chętnych do opanowania wyższego pilotażu, tak jak on sam, udało się wówczas odrodzić szkołę pilotażu. Podwładni i towarzysze broni Ołeksandra Jakowycza z jego rodzinnej 831. Myrhorodzkiej Brygady Lotnictwa Taktycznego podkreślali, że był mądrym, skromnym, dobrym, uważnym oficerem z niezwykle subtelnym poczuciem humoru. Na swoim ulubionym „ptaszku” – myśliwcu Su-27 – Oksanczenko cały czas doskonalił profesjonalny kunszt. Stał się pierwszym pilotem w czasach niepodległości, który zdołał opanować wszystkie figury wyższego pilotażu. W 2016 roku na międzynarodowym pokazie lotniczym na Słowacji w składzie zespołu Sił Powietrznych Ukrainy, będący już wtedy pułkownikiem Ołeksandr Oksanczenko zaskoczył publiczność niezwykle trudnym programem z figurami wyższego pilotażu i ukośnymi pętlami pod kątem 90 stopni. Potem były triumfalne występy w innych krajach. Po 2016 roku wirtuozerski pilot wielokrotnie reprezentował Siły Powietrzne Ukrainy i zwyciężał na międzynarodowych pokazach lotniczych w Europie. Chyba największy entuzjazm wśród publiczności ukraińscy piloci wywołali na pokazach w Wielkiej Brytanii. Swego czasu Ołeksandr Jakowycz skromnie komentował swój występ: „Międzynarodowy pokaz lotniczy „The Royal International Air Tattoo” – jeden z najbardziej prestiżowych na świecie. Swoje programy pilotażowe prezentują na nim najlepsi specjaliści na najnowszych i najbardziej nowoczesnych typach techniki lotniczej. Wykonywaliśmy zakręty na pełnym dopalaniu, przeloty z małą i dużą prędkością, zwroty bojowe z zakrętem do wewnątrz, przeloty z wypuszczonym podwoziem i beczkę z wypuszczonym podwoziem, zwroty bojowe z beczkami. Angielska pogoda wprowadziła swoje korekty do programu lotów, ale pokazaliśmy dobry wynik”. Wojskowy pilot-as miał wielu uczniów, których po ojcowsku kochał i którym po mentorsku przekazywał swój kunszt. Przejść szkolenie u Oksanczenki mieli za zaszczyt wszyscy młodzi piloci Ukrainy. Jako zawodowy pilot wojskowy Ołeksandr rozumiał znaczenie lotnictwa w wojnie. Dlatego w 2014 roku, kiedy armia rosyjska rozpoczyna wojnę na wschodzie Ukrainy, on jako jeden z pierwszych wzbija się w niebo w obronie kraju. Wykonuje dziesiątki lotów bojowych z niszczeniem przeciwnika do momentu, gdy aktywna faza starć zostaje wstrzymana. Do 2018 roku, swoich 50. urodzin i granicznego terminu przebywania w służbie wojskowej, Ołeksandr Jakowycz wylatał ponad 2000 godzin. Z takim bagażem w tamtym roku przeszedł do rezerwy, na paradnym mundurze lotnika – Order Daniela Halickiego i medal „Za służbę wojskową Ukrainie”. Zdążył trochę posmakować życia cywilnego: w 2016 roku został człowiekiem roku w Myrhorodzie i honorowym obywatelem miasta, a w ciągu 2020 roku był radnym rady miejskiej Myrhorodu. Jednak od pierwszych godzin pełnoskalowej inwazji Ołeksandr Jakowycz powrócił w niebo i wziął uderzenie na siebie, wierny krajowi i towarzyszom broni. Stał się jednym z pierwszych „Duchów Kijowa” – asów, którzy bronili nas w pierwszych dniach wojny po 24 lutego 2022 roku i siali ogromny strach wśród wroga. Nie w ostatniej kolejności chroniąc nie tylko niebo i kraj, ale także młodych pilotów przed przedwczesną śmiercią. Dał im możliwość zdobycia doświadczenia i kontynuowania jego dzieła. Ostatnim dla Ołeksandra Jakowycza był lot 25 lutego 2022 roku, w drugim dniu pełnoskalowej inwazji, w niebie nad Kijowem, które trzymał do ostatniego tchu. Odciągając na siebie wrogie lotnictwo i dając możliwość ratunku swoim towarzyszom broni, legendarny pilot Ołeksandr Oksanczenko bohatersko zginął w walce powietrznej. Już 28 lutego 2022 roku został mu nadany tytuł „Bohater Ukrainy” z uhonorowaniem orderem „Złota Gwiazda” pośmiertnie. Pochowano obrońcę 6 marca 2022 roku na cmentarzu wojskowym w Myrhorodzie”.
*** Na fasadzie Szkoły Ogólnokształcącej nr 24 w Połtawie odsłonięto tablicę pamiątkową poświęconą Wołodymyrowi Wiazunowi (pseudonim „Wiaź”), absolwentowi tej placówki, poległemu sierżantowi 49. Samodzielnego Batalionu Szturmowego „Karpacka Sicz” imienia Ołeha Kucyna. W uroczystości wzięli udział krewni i bliscy wojownika-nacjonalisty, przedstawiciele Centrum Weteranów Połtawskiej Miejskiej Wspólnoty Terytorialnej oraz Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UIPN). Urodził się 18 września 1994 roku w Połtawie i tutaj mieszkał. Uczył się w 24. szkole w latach 2001–2010, po jej ukończeniu został przyjęty do Krzemieńczuckiego Liceum ze wzmocnionym przygotowaniem wojskowo-fizycznym, w którym zdobywał zawód wojskowego do 2012 roku. Służył w Siłach Zbrojnych Ukrainy w latach 2015–2017. Studiował na Charkowskim Narodowym Uniwersytecie Sił Powietrznych. Po pełnoskalowej inwazji rosyjskich barbarzyńców Wołodymyr natychmiast dobrowolnie stanął w obronie ojczystego państwa. Główny sierżant drugiego plutonu szturmowego sotni „Białe Demony” 49. Samodzielnego Batalionu Szturmowego SZU „Karpacka Sicz”. 24 stycznia 2024 roku Wołodymyr Wiazun podczas szturmu na pozycję wroga jako pierwszy podjął nierówną walkę z rosyjskimi okupantami i bohatersko zginął za niepodległość Ukrainy w pobliżu miejscowości Makijiwka w rejonie swatowskim obwodu ługańskiego. Za życia odznaczony „Złotym Krzyżem” Naczelnego Dowódcy SZU Wałerija Załużnego, „Obrońcy Ukrainy” – odznaką Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Ukrainy, „Za wierność Ukraińskiemu Narodowi” – imienną bronią białą OśBS Karpacka Sicz, odznaką „Weteran wojny”. Pośmiertnie odznaczony orderem „Za męstwo” III stopnia. Wołodymyr urodził się i przyszedł na ten świat, by bronić dzieci i wszystkich Ukraińców. Rozumiał tylko jedno – być wojownikiem. Był Bohaterem, który oddał swoje życie dla przyszłych pokoleń, dla dzieci, które bardzo kochał. Bywało, że rozmawiałem z nim przez telefon, mówi: „Weszliśmy do jakiejś wsi. Wziąłem na ręce dziecko i zapłakałem. Będę szedł do końca. To mój cel”. Żył sprawami wojskowymi, był prawdziwym wojownikiem. Jak mówią jego towarzysze broni, Wołodymyr zawsze był pierwszy, wykonywał najcięższe zadania, wspierał swoich, zawsze, gdy wychodził na zadania bojowe, troszczył się o podwładnych. W jego pododdziale prawie nie było „dwusetek”. Pamiętam, jak Wołodia przyjechał na urlop na kilka dni. Zadzwonił do niego towarzysz broni i powiedział, że jego pododdział przerzucają do miejscowości Makijiwka. To słowo stało się dla niego ostatnim. Podczas wykonywania ostatniego zadania pod Makijiwką mój siostrzeniec uratował niemało istnień towarzyszy broni. Dzięki takim jak on zwyciężymy rosyjską nieczystość” – opowiedział stryj obrońcy Andrij Hontowyj. „Historia stosunków rosyjsko-ukraińskich to historia ciągłych wojen i prób zagarnięcia Ukrainy, zniszczenia naszej tożsamości, języka, wiary, kultury, pamięci. Tylko w ciągu XX wieku rosyjsko-komunistyczny reżim chciał zabić ukraiński naród kilka razy… „Wy russkije” – mówią teraz ukraińskim dzieciom na okupowanych terytoriach. A tych, którzy mówią po ukraińsku, niemal do szpitali psychiatrycznych wysyłają. Więc doceńcie to, że żyjecie w ukraińskim mieście Połtawie, że jesteście obywatelami niepodległego państwa Ukraina, że macie możliwość na swojej przez Boga danej ziemi mówić w ojczystym, ukraińskim języku. Dzięki komu? Dzięki takim jak Wołodymyr Wiazun, któremu dzisiaj odsłaniana jest tablica pamiątkowa. Moskali po prostu skręca od tego, że pielęgnujemy pamięć o takich bohaterach. To bardzo ważne” – zaznaczył przedstawiciel UIPN w obwodzie połtawskim Ołeh Pustowhar. Wydarzenie kontynuowano pokazem w szkole dokumentalnego wideo połtawskiej stacji telewizyjnej „IRT” (autorka Iwanna Dymowa), poświęconego W. Wiazunowi i stworzonego z inicjatywy Biura UIPN oraz krewnych Bohatera. Połtawskie biuro UIPN
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
dla nich dużą torbę. Na zaproszenie wraz z tymi planszami występowaliśmy w szkołach, technikach, bibliotekach, jeździliśmy do Winnicy. Borżkowśkyj odwiedził wszystkie miejsca związane ze Stepanem Rudanśkym, przez długi czas jeździł do Jałty na spotkania. Wybrał sobie temat życia” – opowiedział Swiatosław Wasylczuk, przewodniczący Żytomierskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Swiatosław Karpowycz napisał książkę o Ołeksiju Borżkowśkym „Z sławnego rodu Rudanśkych”, za którą został laureatem Ogólnoukraińskiej nagrody literacko-artystycznej im. S. Rudanśkiego. Wasylowyczem, są materiały foto- i wideo z różnych wydarzeń, my wszystko to dalej wykorzystujemy podczas zajęć tematycznych w klasach 6 i 7, kiedy uczymy się śpiewanek Rudanśkiego. A jeszcze z naszymi uczniami posadziliśmy tulipany – okrągły klomb o średnicy 12 metrów przy szkole – z cebulek podarowanych przez Ołeksija Borżkowśkiego” – opowiedziała nauczycielka. Długo brzmiały ciepłe słowa o niezwykle inteligentnym i mądrym człowieku, zakochanym w słowie i kwiatach. Również do wspomnień dołączyły się wideo i telefonicznie Natalia Ludwa, dyrektorka biblioteki w Bracławiu oraz Lidia Jakowenko, wolontariuszka, nauczycielka Liceum w Bracławiu. Jednocześnie z wieczorem w Żytomierzu trwał u nich okrągły stół poświęcony pamięci Ołeksija Borżkowśkiego. Z Winnicy dołączył Borys Pentiuk, ksiądz, laureat Ogólnoukraińskiej nagrody literacko-artystycznej im. S. Rudanśkiego. Z Kijowa – Tetiana Musijenko, zastępczyni dyrektora generalnego Narodowej Naukowej Biblioteki Medycznej Ukrainy. Bibliotekarki Żytomierskiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej im. O. Olżycza przygotowały wystawę o Ołeksiju Borżkowśkym, obecni czytali poezje Stepana Rudanśkiego, brzmiały dźwięki skrzypiec. nia spuścizny naukowej, odczyty maksymowyczowskie, wznowiono jego dzieła itp. Ulice M. Maksymowycza pojawiły się w Kijowie, Lwowie, Dnieprze, Czerkasach, Czerniowcach, Złotonoszy i innych miastach. Jego imieniem nazwano biblioteki naukowe Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki oraz Czerkaskiego Narodowego im. Bohdana Chmielnickiego, szkołę w Bohusławcu (tutaj rozwinięta jest ekspozycja muzeum M. Maksymowycza). Na fasadach KNU imienia T. Szewczenki oraz biblioteki naukowej Czerkaskiego Narodowego Uniwersytetu im. B. Chmielnickiego ustanowiono tablice pamiątkowe ku czci uczonego. Oprócz tego wydano jubileuszową monetę i znaczek na jego cześć, a przez Czerkaską Organizację Obwodową Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy ustanowiono nagrodę krajoznawczą im. M. Maksymowycza. W dniach wrześniowego jubileuszu na Czerkaszyźnie odbył się szereg wydarzeń mających na celu uczczenie duchowego wyczynu człowieka-akademii. W szczególności w Czerkaskim Narodowym Uniwersytecie im. B. Chmielnickiego odbył się wiec i złożenie kwiatów pod stelą pamiątkową M. Maksymowycza. Mało znane strony życia i światopoglądu uczonego-encyklopedysty zostały rozpatrzone na posiedzeniu okrągłego stołu w Czerkaskim Państwowym Uniwersytecie Technologicznym, gdzie z obszernym referatem wystąpił znany ukraiński polityk i uczony, nasz krajan ze Złotonoszczyzny Mykoła Tomenko. Finałowa część wydarzeń jubileuszowych odbyła się w penatach M. Maksymowycza – wsi Bohusławiec. Tutaj zastępca przewodniczącego Czerkaskiej Obwodowej Administracji Państwowej Ołeksandr Szamraj oraz szef obwodowej organizacji NZKU Wałentyn Łazurenko wręczyli nagrody im. M. Maksymowycza w różnych kategoriach tegorocznym laureatom – zastępczyni dyrektora obwodowej uniwersalnej biblioteki naukowej im. T. Szewczenki Kławdii Buhajenko, czyhyryńskiej krajoznawczyni Alli Perepelyci oraz dyrektorce Zespołu Szkół w Kowraju im. H. Skoworody (kierowniczce muzeum literackiego H. Skoworody) Ludmyle Riznyk. Odbyły się Czwarte odczyty maksymowyczowskie, na których wysłuchano referatów i komunikatów o działalności życiowej oraz spuściźnie naukowej naszego wielkiego krajana.
Tłumaczenie maszynowe
Ludmyła ŁOBACZOWA, m. Żytomierz Zdjęcia autorki Członkowie Proświty wspominali Ołeksija Borżkowskiego podczas wieczoru “Pamięć serca”, który był poświęcony 90. rocznicy jego urodzin i odbył się w Żytomierskiej Obwodowej Uniwersalnej Bibliotece Naukowej im. O. Olżycza. Człowiek przychodzi na świat, mając własny los, i wypełnia swoją misję na tej świętej i grzesznej ziemi. Są tacy, którzy pamięć o rodzie zachowują, pomnażają i przekazują następnym pokoleniom. Takim był Ołeksij Borżkowski. Urodził się z gałęzi dwóch sławnych rodów ukraińskiej inteligencji – Borżkowskich i Rudanśkych. Przyszedł na świat 27 listopada 1934 roku w cudownym kozackim mieście Bracławiu, stał się człowiekiem, który niósł w świat dobro – lekarzem wojskowym, członkiem Proświty i krajoznawcą. Był romantykiem, objechał pół świata i zawsze propagował ukraińskie słowo i pieśń. Badał życiową i twórczą drogę wybitnego przodka, klasyka literatury ukraińskiej Stepana Rudanśkiego, napisał szereg prac tematycznych na ten temat. Pamięć o swoim rodzie Ołeksij Wasylowycz niósł do ostatniej minuty swojego życia. Wspomnieli ciepłym słowem Ołeksija Borżkowskiego przedstawiciele towarzystwa “Proświta”, znajomi, koledzy, dziennikarze, bibliotekarze. Spotkanie poprowadziła członkini Proświty, dziennikarka Wira Czerneć. Wira Mykołajiwna doskonale znała pana Ołeksija, była przy nim do jego ostatniego tchnienia. “Ołeksij Wasylowycz zawsze starał się zrobić coś jak najlepszego dla ludzi. Kiedy już chorował, myślał, co dobrego zrobić dla naszych wojskowych. Zaproponowałam, żeby ich podbudować i wydać ulotkę. W 2022 roku poleciała ona do bojowników razem z siatkami maskującymi, smakołykami – do szpitali” – zaznaczyła dziennikarka. Odczytała wiersze Stepana Rudanśkiego “Do Ukrainy” oraz “Hej, byki!”, które pan Ołeksij wybrał do ulotki. Swego czasu Wira Czerneć zrobiła z Ołeksijem Wasylowyczem szereg audycji radiowych i nagrała program telewizyjny “Mamin los”, którego fragment pokazano na wieczorze. “W rzeczywistości pan Ołeksij był unikalnym człowiekiem. Po przejściu na emeryturę wojskową jeszcze 25 lat pracował jako lekarz. Dosłownie żył swoim wybitnym krewnym, naszym klasykiem Stepanem Rudanśkim. Sam przygotowywał wiele tablic informacyjnych, miał... Olha Wysoweć, zastępczyni dyrektora ds. dydaktyczno-wychowawczych liceum nr 34 w Żytomierzu, powiedziała: “Jestem wdzięczna losowi za przypadek, który zapoznał mnie z tym wspaniałym człowiekiem. Było to w przeddzień urodzin Stepana Rudanśkiego. Ołeksij Wasylowycz zawitał do szkoły, opowiedział, że mieszka obok, a nigdy u nas nie był. Zaproponował przeprowadzenie spotkania, zgodziłam się. W ciągu trzech dni zorganizowaliśmy spotkanie z ówczesnymi czwartoklasistami, którzy teraz przyprowadzili już swoje dzieci do naszej szkoły. Czytali wiersze, fragmentami na pamięć”. “Na płytach, przekazanych przez Ołeksija... Hryhorij HOŁYSZ, dyrektor biblioteki naukowej im. M. Maksymowycza Czerkaskiego Uniwersytetu Narodowego im. B. Chmielnickiego Ołena FESZCZENKO, przewodnicząca Czerkaskiego obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” im. T. Szewczenki Szkice do biografii Wielki Ukrainiec urodził się 3 (15) września 1804 r. na chutorze Tymkiwszczyna w powiecie złotonoskim guberni połtawskiej. Na dzisiejszych mapach nie da się już odnaleźć jego penatów: dzisiaj to po prostu peryferyjny i bezludny zakątek wsi Bohusławeć na Złotonoszczyźnie w obwodzie czerkaskim. Mychajło dorastał w rodzinie drobnoziemskiej szlachty, która miała kozackie korzenie. Uczył się w szkole początkowej przy monasterze Zozuliwsko-Błahowiszczeńskim (m. Złotonosza), a potem w gimnazjum w Nowogrodzie Siewierskim, które ukończył w 1819 r. z błyskotliwymi wynikami. Wyższe wykształcenie Mychajło zdobył na Uniwersytecie Moskiewskim, od 1826 r. zajmował stanowisko dyrektora ogrodu botanicznego, właśnie wtedy obronił pracę magisterską z botaniki, a później otrzymał tytuł naukowy profesora zwyczajnego i stanowisko kierownika katedry botaniki. W 1834 r. M. Maksymowycz powrócił na Ukrainę, do Kijowa: mianowano go rektorem Cesarskiego Uniwersytetu św. Włodzimierza, który uczony rozbudował dosłownie od zera. Jednak z powodu złego stanu zdrowia już w następnym roku przeszedł na emeryturę, pozostając profesorem katedry literatury. W 1837 r. przez rok był dziekanem wydziału filozoficznego stworzonego przez siebie uniwersytetu i przez pewien czas kierował katedrą literatury. Ostatecznie, z powodów niezgody z polityką edukacyjną caratu oraz częstych ataków choroby, ostatecznie zakończył działalność dydaktyczną. Uczony osiedlił się wraz ze swoją żoną Mariją Wasyliwną (Towbycz) w założonej przez siebie posiadłości Mychajłowa Hora w powiecie złotonoskim i skupił się na działalności naukowo-twórczej. Wielokrotnie próbował powrócić do aktywnej pracy naukowo-akademickiej w oficjalnych instytucjach, jednak cesarskie ministerstwo edukacji, obawiając się etycznego przekładu na ukraiński tego arcydzieła dawnej literatury. Jest utalentowanym twórcą słowa literackiego, napisał dziesiątki utworów poetyckich liryki obywatelskiej i intymnej, a także kilka bajek. Nasz wybitny rodak słusznie uważany jest za prekursora ukraińskiej etnografii. Uważnie obserwował codzienne życie ludu, podjął próbę przedstawienia pełnej panoramy narodowo-etnograficznego obyczaju z życia ukraińskiej wsi. Dużo pracował także w dziedzinie badania obyczajów i zwyczajów ukraińskiego kozactwa. Wydaniem w 1827 r. swojej książki “Małorosyjskie pieśni” M. Maksymowycz zapoczątkował ukraińską folklorystykę. Kontynuował tę pracę wydaniem w 1834 r. zbioru “Ukraińskie pieśni ludowe” (w 3 ks.) oraz w 1849 – “Zbioru ukraińskich pieśni”. Uczony uważał pieśni ludowe za najwyższe osiągnięcie ukraińskiego folkloru. Aktywnie zajmował się działalnością wydawniczą, w szczególności wydawał almanach literacki “Dennycia” i był redaktorem-wydawcą zbiorów “Kyjanyn” i “Ukrajineć”. Uczczenie pamięci W czasach radzieckich postać M. Maksymowycza i jego twórczość były przemilczane i dopiero w niepodległej Ukrainie to imię zostało przywrócone z zapomnienia. Corocznie krajoznawcy, członkowie Proświty, naukowcy przeprowadzają konferencje z badania
Tłumaczenie maszynowe
Michajło Ołeksandrowycz Maksymowycz. Jedna z najjaśniejszych postaci ukraińskiej historii intelektualnej: uczony-encyklopedysta, poeta, publicysta, pedagog, profesor, pierwszy rektor Uniwersytetu św. Włodzimierza, działacz społeczny i jeden z pierwszych przewodników idei ukraińskiej. W tym roku we wrześniu minęło 220 lat od dnia urodzin tego duchowego olbrzyma i naszego sławnego rodaka z ziemi szewczenkowskiej.
poglądy ukrainofilskie uczonego, przeszkodziło temu. Zmarł 10 (22) listopada 1873 r. na chutorze Michajłowa Hora (Prochorówka), tam też został pochowany.
Twórcza spuścizna Michajło Maksymowycz, tytułowany jako człowiek-akademia, który pozostawił potężną spuściznę w różnych dziedzinach nauki. Jest autorem ponad 260 prac naukowych, poświęconych zagadnieniom przyrodoznawstwa, fizyki, filozofii, historii, archeologii, krajoznawstwa, filologii, etnografii, folklorystyki itp. Oprócz publikacji za życia jego dzieła ukazały się po śmierci w trzech fundamentalnych tomach (1976–1880). Uczony wysunął i uzasadnił wiele oryginalnych idei naukowych, zapoczątkował szereg nowych kierunków rozwoju rodzimej nauki. Priorytetowym kierunkiem jego badań przyrodniczych stała się botanika i istnieją wszelkie podstawy, by nazywać M. Maksymowycza założycielem tej gałęzi rodzimej nauki. Obok tego zajmował się problemami zoologii, biologii ogólnej i środowiska. Prawdziwym wzorem wydawnictwa dla szerokiego grona odbiorców stała się jego „Księga Nauma o wielkim Bożym świecie” – syntetyczne przedstawienie budowy świata od jego pierwotnych źródeł, która doczekała się 11 wydań. Interesował się mineralogią, zbierał próbki skał i sporządził ich opisy. Dorobek naukowy M. Maksymowycza w dziedzinie przyrodoznawstwa został ogólnie reprezentowany przez 4 księgi, 96 artykułów i 8 wydań popularnonaukowych. Michajło Hruszewski słusznie uważał naukowca za jednego z twórców historiografii ukraińskiej. Nie stawiając sobie za cel stworzenia całościowej historii Ukrainy, Michajło Ołeksandrowycz badał jej poszczególne okresy, epizody, postacie, specyfikę regionalną, koncentrując się zwłaszcza na epoce kijowskiej Rusi, historii kozactwa i Chmielnicczyzny, przebiegu Kolijiwszczyzny itd. Owocnie pracował także w dziedzinie historycznej personalistyki (S. Nalewajko, P. Sahajdaczny, B. Chmielnicki i in.). M. Maksymowycz pracował również w dziedzinie archeologii, w szczególności odnalazł i stworzył systematyczny opis artefaktów materialnych. Na Michajłowej Górze odkrył i opisał skarb polskich monet z XVII w., a następnie wniósł wkład także w naukę numizmatyczną. Uczony stał też u źródeł rodzimej archeografii, zajmując się zbieraniem, systematyzacją i publikacją dawnych aktów, kronik i kronik latopisowych. Położył podwaliny pod ukraińskie historyczne krajoznawstwo, opublikowawszy 50 artykułów z historii ponad 130 miejscowości Ukrainy. Systematycznie badał historię rodzinnych stron, w szczególności Złotonoszy, Czyhyryna i Kaniowszczyzny. Do dorobku M. Maksymowycza należy szereg głębokich badań lingwistycznych. W ostrej dyskusji z przedstawicielami lingwistyki imperialnej wytrwale i konsekwentnie bronił idei autochtoniczności, oryginalności i samodzielności języka ukraińskiego. Uczony opracował autorską pisownię etymologiczną, nazwaną „maksymowiczówką”. Pracował także w dziedzinie dialektologii, w szczególności przeprowadził naukową klasyfikację i określił różnicujące cechy poszczególnych dialektów języka ukraińskiego. Michajło Ołeksandrowycz był też literaturoznawcą, gruntownie zbadał zabytki literatury staroruskiej, w szczególności „Słowo o wyprawie Igora”. Należy do niego także po-
Tłumaczenie maszynowe
Jeden z ostatnich na dzień dzisiejszy pokazów opery „Aida” Giuseppe Verdiego w Narodowej Operze Ukrainy poświęcono jubileuszowi twórczemu zasłużonej artystki Ukrainy Ałły Pozniak (mezzosopran). Dziś pani Ałła jest gościem „Słowa Proświty”.
– Najwyraźniej nieprzypadkowo na jubileuszowy pokaz wybrała pani właśnie ten spektakl. – Bardzo kocham tę operę. Moja mama liczy moje występy i powiedziała, że jeszcze przed jubileuszem zaśpiewałam 178 spektakli „Aidy”. Śpiewałam ją na różnych scenach świata, z różnymi partnerami. Partia Amneris jest jedną z moich ulubionych. Pamiętam, kiedy przyszłam na przesłuchanie do Konserwatorium w Charkowie, śpiewaczka z teatru operowego, która była w komisji rekrutacyjnej, zapytała, jaki mam głos. Odpowiedziałam – mezzo. „Boże, do nas wstępuje Amneris” – powiedziała. Konkurs wynosił ponad 10 osób na miejsce, wśród kandydatów było wielu tych, którzy ukończyli dwuletnie kursy wokalne. Prawie wszyscy oni dostawali się na studia. Dlatego dostać się nie było łatwo, ale otrzymałam najwyższą notę. Jestem wdzięczna swojej nauczycielce śpiewu Ludmile Pietriwnie Szali. Jej życie twórcze, niestety, nie ułożyło się, była pedagogiem. W konserwatorium usłyszała mnie Tamara Jakiwna Weske, która uważana jest za wybitnego pedagoga. Miała tylko jedno miejsce, o które ubiegał się kandydat z Bułgarii. Wtedy poszła do rektora i powiedziała, że konserwatorium traci śpiewaczkę, a ona (czyli ja) pojedzie uczyć się do Odessy. I dopięła swego, by dano mi miejsce w jej klasie. Wśród jej wychowanków byli w przyszłości wybitni śpiewacy. Więc uważam, że miałam wielkie szczęście. – Muzyką zaczęła pani zajmować się od dzieciństwa? – Już w wieku trzech i pół lat oddano mnie do nauki gry na fortepianie. Bardzo mi się to podobało. Przygotowano mnie do wstąpienia do dziesięcioletniej szkoły muzycznej. Takich szkół było wtedy tylko kilka na całą Ukrainę. Tam przy wstępie też był duży konkurs, a egzaminy niezwykle trudne. Jednak przygotowanie, które tam otrzymałam, pomaga mi przez całe życie. Jak mówiła Tamara Weske, jeśli człowiek ma głos, to nie da mu on spokoju przez całe życie, czymkolwiek by się nie zajmował. Znam wiele przykładów śpiewaków, którzy zmieniali specjalność, by poświęcić się operze. A ja miałam to szczęście, że już posiadałam specjalność muzyczną. Przejście od instrumentalistki do śpiewaczki operowej odbyło się dość łatwo. – Do Narodowej Opery trafiła pani nie od razu po zakończeniu nauki? – Kiedy uczyłam się w konserwatorium, w Narodowej Operze pracował uczeń Tamary Weske Ołeksandr Wostriakow. Do niego zadzwoniła moja nauczycielka i powiedziała, że ma bardzo dobre mezzosopran. Zaproponowano mi przejście przesłuchania. Wśród członków komisji byli Wołodymyr Kożuchar, Marija Stefjuk, Lidija Zabilasta, Roman Majboroda. Zaśpiewałam, posłuchali i zdecydowali przyjąć mnie do teatru. Ale wtedy nie wyszło, bo nastąpiła zmiana kierownictwa i nie było do mnie głowy. Pojechałam do Czech, gdzie wzięłam udział w konkursie, który stał się dla mnie dobrym doświadczeniem. Pracowałam nad wokalem, uczyłam się partii, śpiewałam w innych teatrach. Minęły lata, w końcu zdecydowałam się wziąć udział w jeszcze jednym przesłuchaniu w Narodowej Operze. Najpierw trzeba było śpiewać przy fortepianie, potem z orkiestrą, a po tym – w spektaklu „Kniaź Igor”. Przygotować się pomógł Wiaczesław Łupałow. Pragnęłam pracować w Narodowej Operze także dlatego, że pracował tu ten śpiewak i pedagog. Jego szkoła wokalna była prawdziwie włoska, wspaniale nauczał wokalu, a ja łatwo przejęłam ten sposób śpiewania. Przyznam: uczę się przez całe życie. Kiedy śpiewa się obok takich osobowości, jak Zabilasta i Anisimowa, to zaczyna się oddychać tak samo, jak one. – Zapewne zapamiętała pani pierwsze wyjście na główną scenę operową kraju. – Pierwszą była już wspomniana opera „Kniaź Igor”. Moimi partnerami na scenie byli Stepan Ficycz, Lidija Zabilasta, Roman Majboroda, reżyser Dmytro Hnatiuk, dyrygent Iwan Hamkało. Stepan Ficycz powiedział, żebym się nie bała, on we wszystkim mi pomoże i wesprze na scenie. Wszystko poszło łatwo. Po tym wyszedł rozkaz, że od następnego tygodnia pracuję w teatrze. Po pierwszym występie pojechałam do rodziny do Charkowa, a o 22.00 dzwonią do mnie i mówią, że rano znów mam być w Kijowie. Jechałam do stolicy pociągiem na bocznej półce, rano miałam podwyższoną temperaturę. Miałam wykonywać partię głównej bohaterki w „Carskiej narzeczonej”, znałam ją jeszcze z czasów nauki w Charkowie. A partia jest arcytrudna i zaczyna się od pieśni a cappella. Wcześniej nie śpiewałam jej jakieś trzy lata. Trafiłam do tego spektaklu bez prób, nie było łatwo. Reżyser Anatolij Sołowianenko dał swobodę dla twórczości. Pomogli dyrygent i partnerzy. Można powiedzieć, że prowadzili mnie po scenie, a ja zrobiłam wszystko, co mogłam. Publiczność przyjęła wspaniale. To było trzeciego dnia mojej oficjalnej pracy w teatrze. Komfortowo mi się pracuje w tym teatrze. Bardzo kocham kolegów ze sceny. I jeśli coś im nie wychodzi, to wiem, że winne są temu przede wszystkim nie oni, a okoliczności. – Najwyraźniej są partie, szczególnie bliskie? – Następną moją partią, kiedy tylko przyszłam do teatru, była Azucena w operze „Trubadur” Giuseppe Verdiego. Partię przygotowywano szybko, jest dramatyczna, skomplikowana nie tylko pod względem wokalnym, ale i aktorskim, bo potrzebny jest obraz szalonej osoby, która przeżyła straszne cierpienia. To było 20 lat temu, potem ten spektakl zdjęto z repertuaru w Narodowej Operze. Ale partię Azuceny śpiewałam w innych teatrach i krajach, ogółem było osiem wystawień „Trubadura” w moim życiu twórczym. Jestem szczęśliwa, że po 20 latach spektakl „Trubadur” Giuseppe
Verdiego zyskała nowe życie, pojawiła się nowa inscenizacja. Myślę, że z czasem spektakl obrośnie innymi odczuciami niż na premierze, każdy śpiewak zawsze znajduje coś nowego w swoich partiach, coś zmienia, nieustannie szuka nowych barw. Wspominam słowa dyrektora naszego teatru Petra Czupryny, które wypowiedział jeszcze podczas przesłuchania: „Potrzebuję primadonny, kogoś, kto będzie śpiewał pierwsze partie, na drugie partie wykonawców wystarcza”. Dlatego od razu zaczęłam od wielkich, trudnych partii, takich jak Lubasza, Kinczakowna, Azucena, Lubow Koczubiej, Maryna Mniszech, Amneris i inne. Tylko z drugoplanowych miałam Martę w „Fauście” Gounoda, bo dyrygent potrzebował właśnie takiej figlarnej Marty w parze do Mefistofelesa. Szczególnie lubię koncertowe wykonania oper, bo jesteś ty i muzyka, bo nikt nie narzuca swojego odczytania postaci, a ty robisz tak, jak chciałby tego kompozytor. A dzięki koncertowemu wykonaniu jest możliwość zaśpiewania wielu oper, bo inscenizacje są bardzo drogie, robi się je 1-2 w roku, a koncertowe wykonanie opery może zapoznać słuchaczy naszego miasta z wieloma operowymi arcydziełami. – Jak dla pani zaczęła się wojna? – 24 lutego 2022 roku miał być koncert w Charkowskiej Filharmonii. Dzień wcześniej przeprowadziliśmy próby z orkiestrą, a rano obudziłam się od wybuchów. Zrozumiałam, że się zaczęło… Najstraszniejsze wtedy było uczucie braku przyszłości. Całe życie tę przyszłość tworzyliśmy, a kiedy zaczęła się pełnoskalowa wojna, to już nie mogliśmy o niej nawet myśleć. Kiedy będzie pokój, wtedy można będzie myśleć o twórczości, o życiu, o przyszłości. A twórczość – to właśnie jest przyszłość. Planujesz nauczyć się nowej partii, pokazać publiczności nowy program koncertu. A teraz trudno mi planować, bo nie wiem, co będzie jutro. W pierwszych miesiącach była depresja. Stało się trochę lżej, kiedy mogłam zaśpiewać „Bal maskowy” w operze w Tiranie w Albanii. Bardzo kocham ten spektakl. Tam zaczęła się twórczość, tam zobaczyłam ludzkie uśmiechy, nie bombardują, nie strzelają, nie czekasz codziennie na coś strasznego. Mimo to marzyłam o powrocie do rodzinnego teatru. Zrozumiałam, że prawdziwa sztuka leczy. Za ścianami – wojna, alarmy, a tutaj – zupełnie inne życie. W Operze Narodowej wznowiono pracę w pierwszych miesiącach wojny „Cyrulikiem sewilskim”. Dyrektor artystyczny opery Anatolij Sołowjanenko nieprzypadkowo zdecydował się zacząć właśnie od tej inscenizacji, bo ludzi trzeba było choć na krótki czas zanurzyć w innym świecie... Chciałabym wrócić do opery „Bal maskowy”. Na początku roku śpiewałam tę operę we Włoszech z Riccardo Mutim. Teraz często odmawiam wyjazdów, a tym razem się zgodziłam, bo on jest dyrygentem najwyższej klasy, on jest prawdziwy. Po raz pierwszy dyrygował „Bal maskowy” jeszcze 50 lat temu z wybitnym tenorem Richardem Tuckerem. Wspominam, że w pierwszych miesiącach wojny pozwalano mi w Albanii wychodzić na scenę z ukraińską flagą, a we Włoszech po dwóch latach – już nie. Jedyne: we wszystkich wywiadach starałam się opowiadać o tym, co się u nas dzieje, kto jest winny. Niestety, wiele rzeczy z wywiadów wycinano i zostawiano głównie tylko słowa podziękowania za wsparcie narodu włoskiego. Dla mnie czas podzielił się na przed i po rozpoczęciu pełnoskalowej wojny, jak pewnie dla większości Ukraińców. – Czy były propozycje wyjazdu z Ukrainy i pracy za granicą? – Tak, oczywiście. Szczególnie dużo takich propozycji było w pierwszych miesiącach wojny – zarówno od teatrów, jak i od śpiewaków. Zapraszali, by przyjechać z całą rodziną. Mimo dużej konkurencji w sztuce, kiedy jest wielka bieda – cały świat się jednoczy. Niektórzy śpiewacy pojechali na zachód, aby tam dalej robić swoją karierę. Ale nie żałuję, że zostałam. Wyjechać i zaśpiewać jakąś operę mogę zawsze. W pewnym sensie twórczo się podładować, potem podzielić się wrażeniami z kolegami. Ale tutaj jest mój dom, moja rodzina, moja ziemia. Przecież to ziemia moich przodków, chociaż we mnie zmieszana jest różna krew. – Czy ktoś z rodziny postanowił kontynuować pani dzieło? – Nie. I nikomu tego nie radziłam. Tak, z boku może się to wydawać świętem. Ale w rzeczywistości to ciągłe ograniczenia. Czasami trzeba wychodzić na scenę z podwyższoną temperaturą, a publiczność nie powinna o tym wiedzieć. Każdy zdrowy śpiewak może zaśpiewać, a ty zaśpiewaj, kiedy jesteś chory. Wspominam premierę opery „Gioconda”, w której Tetiana Anisimowa śpiewała główną partię. W drugim akcie upadła, ciężko zraniła nogę, nie mogła chodzić, podano jej środek przeciwbólowy i musiała śpiewać dalej na siedząco, żeby nie zerwać spektaklu. Znamy też przypadki, kiedy artyści i dyrygenci umierali na scenie. Ten zawód jest nadzwyczaj trudny. Cała rodzina pracuje z tobą. A nadzwyczaj trudne partie tak emocjonalnie wyczerpują, że potem potrzeba trzech dni na powrót do normalnego stanu. Czasami za spektakl traci się 2-3 kilogramy. Oddajesz dużo energii. Potem część tej energii zwracają oklaski. Są bardzo potrzebne śpiewakowi. Dziękuję ukraińskiej publiczności – ona oklasków nie żałuje. – Tak bywa nie wszędzie? – Ogólnie publiczność jest różna. Na przykład w Niemczech krzyczą i tupią nogami. Oznacza to wielki sukces spektaklu. Jeśli nie krzyczą, a po prostu klaszczą – to porażka. Włosi są nieprzewidywalni: możesz ładnie śpiewać, ale coś im się nie podoba. Mogą gwizdać na dyrygenta czy wykonawcę. Tak było w czasach Verdiego i wcześniej. Ważne jest, jak cię przyjmują podczas ukłonów. Pamiętam przypadek, kiedy podczas ukłonu jednego ze śpiewaków publiczność się śmiała. Mogą ci nawet nie klaskać w trakcie opery, a na końcu każdy wykonawca otrzymuje swoją porcję nagrody. – Co chciałaby pani powiedzieć na zakończenie naszej rozmowy? – Naszemu krajowi, naszemu miastu poszczęściło się, że mamy tradycje teatrów operowych. Odwiedzać je mogą sobie pozwolić prawie wszyscy. Można kupić bilet za bardzo niewielkie pieniądze i dotknąć sztuki operowej. A praktycznie we wszystkich operach świata bilety są bardzo drogie i kupić je może nie każdy. Jednocześnie poziom wielu naszych spektakli jest nawet wyższy niż zagranicznych. I tak wysoki poziom mają prawie wszystkie teatry operowe Ukrainy. Charkowska Opera Narodowa nie może dzisiaj dawać spektakli na głównej scenie. Zrobili nową scenę na minus drugim piętrze, gdzie wcześniej były warsztaty. Scena jest niewielka, tylko na 300 widzów. Zaczęli dawać spektakle, koncerty. I ja już śpiewałam koncert na tej scenie i zobaczyłam, jak bardzo ludzie tego potrzebują. Tam są ciągłe komplety. Dziękuję Bogu, że zajmuję się zawodem, który leczy. Kiedyś chciałam zostać lekarzem. Wtedy mama mi powiedziała: „Zaczęłaś od muzyki, muzyką i kontynuuj”. Chciałabym, żeby w naszym teatrze była sala kameralna. Takie sale są prawie we wszystkich operach świata. Tutaj śpiewacy i artyści orkiestry wykonują programy kameralne. Publiczność potrzebuje takiej warstwy kultury. Również potrzebuje jej śpiewak, bo muzyka kameralna rozwija człowieka, rozwija muzyka. Brakuje mi tego. Niestety, także Narodowa Filharmonia Ukrainy prawie nie robi programów kameralnych, a wcześniej było to tradycją. Mówią, że ludzie na takie programy nie pójdą. Ale przecież trzeba wprowadzić nową tradycję, żeby chodzili. Słuchacze są obok. Przekazujesz emocję – i ona od razu do ciebie wraca. Takie koncerty nie wymagają dekoracji, kostiumów i długiego czasu na inscenizację. Jest dobry potencjał, przecież w Kijowie zebrani są najlepsi śpiewacy Ukrainy. Przykro, że ta część kultury u nas teraz się nie rozwija. Nasi śpiewacy mają wielki repertuar wykonanych partii. Wszystko to moglibyśmy podarować naszej publiczności. Na przykład, lubię partię Dalili z opery „Samson i Dalila”. Tam jest cudowna muzyka. Dlaczego by publiczności tego nie pokazać? Można całe życie przeżyć w Kijowie i usłyszeć nie więcej niż czterdzieści oper. Ale przecież jest ich znacznie więcej. Ludzie nie tak dużo wiedzą o twórczości Mozarta, Wagnera. Mam nadzieję na pozytywne zmiany w tej kwestii w niedalekiej przyszłości.
Rozmawiał Eduard Owczarenko. Zdjęcia udostępnione przez teatr.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ru “Arsenał w Pryłukach”, odgrywa rolę Wowczyka. Weronika Wołoszyna i Wira Fedorenko to asystentki reżysera. To moje uczennice, już absolwentki Kijowskiej szkoły teatralnej-studia oraz uczelni artystycznych, które dość dźwięcznie rozpoczynają swoją teatralną drogę twórczą i są zaangażowane we wszystkie moje prace reżyserskie. Miłana Skoryk – scenografka, która swoim kreatywnym myśleniem tworzy niezwykle ciekawe rzeczy. Mykoła Chszanowski – znany lwowski kompozytor, który tworzy niezwykle klimatyczną muzykę do spektakli teatralnych. Również nad sound designem głosów, które brzmią w naszym spektaklu, pracował znany artysta w Ukrainie i na świecie Anatolij Matwijczuk. Mam pewne niestandardowe pomysły twórcze, które chcę zrealizować w Narodowej Filharmonii Ukrainy. Zaplanowane są już także inscenizacje teatralne w teatrach Ukrainy oraz ciekawe inicjatywy z ludowym artystą Ukrainy, piosenkarzem, poetą, kompozytorem i dziennikarzem Anatolijem Matwijczukiem, o których z czasem widz będzie mógł dowiedzieć się na naszych stronach w mediach społecznościowych”. Miłana Skoryk, scenografka: “Za podstawę rozwiązania scenograficznego przyjęłam kartonowe pudełka. To metafora czasu, w którym żyjemy, niestabilnego świata wokół, zwłaszcza w Ukrainie już tyle lat z rzędu. Kartonowe ściany, meble, przedmioty wnętrza, nawet dość absurdalny kartonowy kominek symbolizują także dążenie naszych ludzi, a w szczególności bohaterów sztuki, do normalnego, przytulnego życia, gdzie jest miejsce i na radość, i na smutek, i na żarty. Kostiumy wykonane są w powściągliwej, kraftowej gamie kolorystycznej, zbliżonej do ogólnej kolorystyki sceny. Dążyliśmy do tego, by nie odwracać uwagi widza jaskrawymi kolorami i formami. Styl ubioru bohaterów jest współczesny, z charakterystycznymi dla każdej postaci akcentami (modna mama, stylowa dziennikarka Ola, prowincjonalna dama Woldemara, sympatyczny Wowczyk)”. Mykoła Chszanowski, oprawa muzyczna: “Biorąc pod uwagę to, że sztuka jest o absolutnie codziennych problemach dwojga młodych ludzi, warstwa muzyczna jest maksymalnie dopasowana do sytuacji, które dzieją się na scenie, czyli muzyka podkreśla atmosferę, dodaje pełności. Jeśli między bohaterami jest kłótnia – w muzyce czuć napięcie, jeśli postać jest groteskowa – pewną ironię, jeśli liryka miłosna – odpowiednie tempo i barwę”. Ołeksandra Tarnowska, zasłużona artystka Ukrainy:
Tłumaczenie maszynowe
W Centrum Artystyczno-Koncertowym imienia Iwana Kozłowskiego Narodowej Operetki Ukrainy odbyła się premiera spektaklu „Na troje”, który niczym wehikuł czasu przenosi widzów do Chersonia sprzed pełnoskalowej inwazji. Jest to wspólny projekt artystów z Kijowa i Chersonia. Eduard OWCHARENKO Historia o młodej parze – Oli i Wołodii, którzy próbują zbudować swoje rodzinne szczęście i uwić gniazdko, ale na drodze staje im ktoś trzeci – a to mama, która przyjechała z zagranicy i eksmituje ich z mieszkania, a to właścicielka domu, która mieszka w drugiej połowie wynajmowanego przez nich lokalu i nieustannie sprawia młodym lokatorom złośliwe „niespodzianki”… Ale lepiej o spektaklu opowiedzą ludzie bezpośrednio zaangażowani w jego powstanie. Alona Mowczan, autorka sztuki: „Skontaktowała się ze mną reżyserka Nadija Ahejewa-Szwed i zaproponowała napisanie lekkiej sztuki na kilkoro wykonawców. Wcześniej widziała w mediach społecznościowych, że wystawiana jest sztuka na podstawie mojego dramatu „Kotygroszko kontra wikingowie”. Kilka dni myślałam i w końcu zdecydowałam, że będzie to komedia o Chersoniu przed pełnoskalową inwazją. Ja i teraz mieszkam w Chersoniu, chodzę ulicami tego miasta. Chodzę blisko Dniepru, patrzę na tę rzekę, na nabrzeże, do którego tak bardzo chce się podejść. A wspomnienia nieustannie wracają w przeszłość. Marzę, że znów będę chodzić tym nabrzeżem, spotykać się z przyjaciółmi, będziemy spacerować jak dawniej. Zrobimy festiwal, poczujemy spokojne życie w spokojnym Chersoniu. To marzenie każdego mieszkańca miasta, które nieustannie znajduje się pod ostrzałem. Sztuka „Na troje” to powrót do dawnych spokojnych czasów. Piszę o młodej parze, która dopiero zaczyna żyć razem. Młodzi ludzie stykają się z pewnymi trudnościami. Wykorzystałam przypadki, które zdarzały się moim znajomym. Myślę, że nie trzeba niczego wymyślać, najciekawsze jest to, co już było w naszym życiu lub życiu znajomych. Po pokazie premierowym podchodziły do mnie dziewczyny i opowiadały, że podczas spektaklu jakby wracały do lat studenckich. Bo mieszkały u takiej samej gospodyni, jak kobieta przedstawiona w sztuce. A jedna moja krajanka nawet chciała zadzwonić do swojej byłej właścicielki do Chersonia. Chciałam pokazać, jak było i jak będzie, kiedy zdenazyfikujemy lewy brzeg i zwyciężymy. W sztuce jest znana wielu sytuacja, kiedy młodzi muszą szukać mieszkania. Ale chodzi nie tylko o to. Jeszcze przed pełnoskalową wojną wielu ludzi wyjeżdżało do pracy za granicę. Każdy ma wybór – zostać w domu czy szukać lepszego losu gdzie indziej. Teraz wybieram życie w rodzinnym Chersoniu. Niech i pod ostrzałem, ale w domu stoisz twardo na swojej ziemi i czujesz, że przebywasz tam, gdzie powinieneś być. Imiona bohaterów wybrałam nieprzypadkowo. Jednak niech to pozostanie zagadką. Proces tworzenia tego projektu trwał niedługo. Porozmawiałam z Nadiją, przez pewien czas nosiłam się z pomysłem. Potem byłam na szkoleniu w Kijowie. Tutaj pojawiła się inspiracja. Zaczęłam pisać sztukę i zakończyłam pracę dosłownie w kilka dni. Po tym jeszcze dopracowywałam wiele momentów, już kiedy zaczęły się próby. Propozycje wnosili też sami artyści. Oni po swojemu czują postacie, po swojemu widzą role. Ta sztuka jest o odczuwaniu siebie w pewnym wieku, o zakładaniu rodziny. Taki temat jest bliski młodym artystom, a Ołeksandra Tarnowska jako mama odczuwa ten temat po swojemu. Byłam tylko na pierwszym czytaniu. Dalej – praca reżyserki i zespołu. Dla mnie niespodzianką było zobaczenie pokazu przedpremierowego. Wrażenia są świetne. Wyszło nawet lepiej, niż sobie wyobrażałam, kiedy pisałam. Przyznam: kiedy kończę jakiś utwór, mówię sobie, że więcej nigdy tego nie zrobię. Lubię pisać wiersze, chociaż i tam czasem trzeba długo szukać odpowiedniego słowa. Ale proces pisania utworów prozatorskich czy dramatycznych jest znacznie dłuższy. Dlatego, kiedy skończyłam sztukę „Kotygroszko kontra wikingowie”, myślałam, że już nigdy nie będę pisać. Potem pojawiła się sztuka „Na troje”. A niedługo potem zadzwonili do mnie z chersońskiego radia „H. ON”. U nich wojskowi i strażacy czytali bajki dla dzieci. Zaprosili do czytania także mojego męża, który pracuje jako strażak-ratownik. Zapytali, czy piszę. A ja już dawno miałam zamysł napisania książki dla dzieci „Ratowniczki-burunduczki” o wiewiórkach-strażakach. Pokazać zasady bezpieczeństwa pożarowego, porozmawiać o dobru i przyjaźni. Napisałam już pierwszą historię. Myślę, że w sumie będzie ich około piętnastu”. Nadija Ahejewa-Szwed, reżyserka-inscenizatorka: „Z Aloną Mowczan poznałyśmy się korespondencyjnie na Międzynarodowym Festiwalu Teatralnym „Melpomena Tawrii”. Razem z dyrektorem Chersońskiego Teatru imienia Mykoły Kulisza Ołeksandrem Knyhą prowadziłam ten festiwal we Lwowie w pierwszym roku pełnoskalowej inwazji. Potem Alona zdołała wydostać się z okupacji i poznałyśmy się osobiście. Dalej była moja pierwsza współpraca z teatrem Kulisza – spektakl „Dżiwa” Anatolija Matwijczuka, który już ponad rok jest grany na Scenie Kameralnej im. Iwana Kozłowskiego Narodowej Operetki Ukrainy. Kiedy wystawiana była nasza sztuka, Chersoń został wyzwolony i Alona pomagała nam właśnie w Chersoniu zbierać autentyczne głosy poetów Chersońszczyzny, które zostały wykorzystane w tym spektaklu. Podczas rozmów z nią dowiedziałam się, że pisze wiersze, sztuki. Pewnie właśnie w tych dialogach zrodził się pomysł napisania nowej historii – lekkiej komedii, która dawałaby ludziom na pewien czas możliwość odpoczynku i wniesienia w ich życie trochę pozytywu. Moje życie jest ściśle związane z Narodową Operetką Ukrainy od dzieciństwa. Właśnie tutaj stawiałam swoje pierwsze kroki teatralne, a szef teatru Bohdan Strutyński był moim pierwszym reżyserem na profesjonalnej scenie w spektaklu „Królewna Śnieżka i siedmiu krasnoludków” jeszcze w latach dziecięcych. Chyba przypadki w życiu się nie zdarzają i znów mam wspaniałą okazję być związaną z Narodową Operetką. Podczas pracy nad spektaklem wprowadzaliśmy zmiany do sztuki. I to naturalne. Przecież nawet najbardziej genialny tekst trzeba ożywić, żeby aktorzy mogli znaleźć każdy swoją organiczność. Zwłaszcza gdy chodzi o współczesną historię, większość żartów rodzi się tu i teraz. Podczas wszystkich pokazów aktorzy mają możliwość improwizowania. Oczywiście w granicach linii roli swoich postaci i zgodnie z zadaniami. Oczywiście są też ustalone kwestie, od których postacie nie odchodzą. Każdy proces prób to poszukiwanie, ciekawe odkrycia, które wcielają się w twój zamysł, i obserwujesz, jak ten szkielet obrasta nowymi pomysłami i przeradza się w niesamowity, nieoczekiwany rezultat wspólnej twórczości. Przecież teatr to sztuka zbiorowa, i kiedy w zespole jest taka synergia – to inspiruje. Wtedy tworzy się ciekawy produkt artystyczny, który odbija się w sercach i duszach widzów. Jeśli chodzi o wykonawców. Ołeksandra Tarnowska – zasłużona artystka Ukrainy, znana aktorka Chersońskiego Teatru imienia Mykoły Kulisza, w spektaklu wykonuje od razu dwie role Tamary Stepanowny i Woldemary Iwaniwny. Polina Ekkert i Iolanta Bohdjun – młode, ale dość ciekawe i niebanalne wykonawczynie roli Oli. Andrij Karpow – znany aktor teatralny i filmowy, który ma niezwykle ciekawe emploi i charyzmę, współpracuje z wieloma teatrami Kijowa, założyciel Art prosto-
Na prezentacji wspólnego projektu Chersońskiego Teatru imienia Mykoły Kulisza oraz Kijowskiego Teatru „Koło”, w którym biorę udział, była aktorka i reżyserka Nadija Ahiejewa-Szwed. Po tym zaproponowała mi zrobienie jeszcze jednego wspólnego projektu z Chersońskim Teatrem. Tym razem z udziałem Centrum Sztuki imienia Iwana Kozłowskiego Narodowej Operetki Ukrainy. Zgodziłam się. Pod koniec sierpnia spotkaliśmy się. W tamtym czasie kierowniczka części literacko-dramatycznej Chersońskiego Teatru Kulisza Alona Mowczan napisała sztukę, która nosi tytuł „Na troje”. Właśnie na podstawie tego utworu wystawialiśmy nasz spektakl. W procesie pracy nieco przerobiliśmy sztukę i zrobiliśmy szkic o przedwojennym Chersoniu. Z reżyserką poznałam się w zeszłym roku podczas XXV Międzynarodowego Festiwalu Teatralnego „Melpomena Tawrii”, na którym przedstawiała swój spektakl „Dżiwa”. Potem zaproponowała mi wzięcie udziału w projekcie „Rymowana wojna”, który odbył się na scenie Narodowej Filharmonii Ukrainy. Tam czytałam wiersze ukraińskich poetów. Miałam możliwość bliżej poznać twórczość Anatolija Matwijczuka, rozmawiałam z Jewhenem Nyszczukiem, którego już dobrze znałam wcześniej. To było jasne wydarzenie twórcze. Już wtedy z Nadiją Ahiejewą-Szwed zrozumiałyśmy, że nasza twórcza współpraca musi koniecznie być kontynuowana. W ciągu swojej działalności teatralnej miałam szczęście współpracować z różnymi reżyserami. Więc mam możliwość porównywać. Podczas pracy nad nowym spektaklem została stworzona niepowtarzalna atmosfera. Na próbach Nadija dawała aktorom maksymalne możliwości do improwizacji. Oczywiście potem odcinała niektóre momenty, ale ogólnie niemało naszych propozycji, szkiców weszło do spektaklu. Uważam, że to perspektywiczna, utalentowana dziewczyna z ambicjami. Wiem o ich wspólnym projekcie z artystą Anatolijem Suchanowem w Muzeum Marii Zańkoweckiej. U tych aktorów wyszedł potężny twórczy tandem. Ja we wszystkim starałam się wsłuchiwać w jej reżyserski zamysł. Jeśli jednak coś się nie podobało, to wynosiliśmy to na forum i decydowaliśmy razem. Oprócz Kijowa zdążyliśmy pokazać spektakl „Na troje” w Pryłukach, gdzie bardzo ciepło przyjął nas widz. W spektaklu mam dwie role – Mamy i Woldemary Iwaniwny. Jeśli chodzi o pierwszą, to wydaje się, że trzeba było poświęcić jej więcej uwagi w spektaklu. Natomiast Woldemara Iwaniwna jest napisana bardziej obszernie i wyraziście. Sama jestem rodowitą chersońką i znam tę ciotkę, nazywa się ciocia Roza. Sprzedawała nasiona na rynku, a jeszcze wróżyła z kart. Oto jest prawdziwy Chersoń!
Tłumaczenie maszynowe
Halyna Daciuk, m. Kijów. W Ukraińskim Domu trwa wyjątkowa wystawa „Naïv vilnyi” („Naïv wolny”). Tutaj każdy odnajduje siebie. Tutaj po raz kolejny rozumiesz, że człowiek jest powołany do bycia twórcą i rodzenia piękna. Tutaj po raz kolejny przekonujesz się, że Ukraińcy to naród utalentowany. Że choćby nie wiem jak próbowano ich zagnać do kołchozów, obuć w gumowce, ubrać w kufajki, zagłodzić na śmierć – oni tworzyli! Sercem i własnymi umiejętnościami, według własnego uznania, odczuć i fantazji. Kultura naiwna to czyste i żywe źródło. Niszczono ją, uważano za rupiecie. A ona uparcie przecierała szkło nad starymi ramkami, strzepywała kurz z namalowanego „Jelenia i dziewczyny” i dowodziła, że są tu nasze totemiczne symbole. Tutaj z ludowych obrazów odpowiada twoje kolorowe dzieciństwo, w którym żyły sobie ręcznie stworzone zwierzęta, ptaki, ryby i kwiaty, pływały łabędzie. I były one dla ciebie płótnami z muzeów, ilustracjami książek, kadrami filmów i bajkowym światem, który sama już domalowywałaś i dopowiadałaś. Na wystawie ożywają wspomnienia przedświątecznych dni, kiedy do chaty pukali wędrowni malarze ikon, otwierali swoje walizki i oferowali nowe ikony – miłe Dzieciątko na rękach Mamy. Kiedyś wybrałam Józefa z małym Jezuskiem. I jej babcia kupiła, a podobnych więcej nie spotkałam. A ta ludowa ikona do dziś wisi na ścianie u chrzestnej. Tutaj widzisz uroczystych i szlachetnych ludzi na czarno-białych fotografiach, bardzo podobnych do tych, którzy kiedyś uważnie patrzyli na ciebie z obramowań w ręcznikach. Pod ich spojrzeniami, jak pod spojrzeniem z ikony, grzechem było grzeszyć... I wydawało się, że ich oczy cieszyły się z twoich małych zwycięstw nad sobą. Słowem, jeśli znajdziecie możliwość odwiedzenia wystawy „Naïv vilnyi”, to odnajdziecie coś osobistego i bliskiego. I zechcecie zadzwonić do kogoś z rodziny, żeby zapytać: „A ten obraz z łabędziami, który babcia namalowała, jeszcze żyje?”. Zdążcie zachować. Tak jak zdążył zachować 15 tysięcy ludowych dzieł kolekcjoner Mykoła Babak, z którego kolekcji mamy radość widzieć małą cząstkę wielkiej kultury ludowej. I Ukraińskiego Bożego Narodzenia, kiedy Bóg rodzi się w każdym i każdej z nas. Wystawa zorganizowana z szacunkiem do wielkiego i najmniejszego eksponatu oraz z uwagą do najmniejszego widza. Przemyślana według sekcji. Tutaj naprawdę swobodnie jest i myśli, i uczuciom. Mykoła Babak, kolekcjoner: „Dopóki „filozofowie” i adepci wysokiej sztuki w 34. roku niepodległości nie poradzą sobie z przyjęciem tradycyjnej kultury narodowej, oskarżając ją o prymitywizm i brak smaku, ukraiński naiw rozgrzewa dusze i daje ukojenie mieszkańcom wojennego Kijowa i gościom stolicy. Obraz ludowy był jednym z kluczowych ratunkowych narzędzi przetrwania Ukraińców w czasach nieszczęść kolektywizacji, wojen, głodomorów i moskiewskiej kolonizacji, ponieważ napełniał wiejskie chaty życiem, dodawał jasnych barw w ciemne czasy i zachowywał narodowy kod kulturowy. Ukraińska sztuka jest różna i nie potrzebuje podziału na sorty i stopnie jakości. I ta różnorodność czyni ją bezdennym źródłem inspiracji, duchowego ciepła i narodowej dumy. Przychodźcie do Narodowego Centrum „Ukraiński Dom” na wystawę „Naïv vilnyi” i przekonajcie się sami”. Maryna Krywda, dziennikarka: „Kiedyś z rodziną bardzo lubiliśmy jeździć w gości do moich ciotek ze strony ojca. One, których dzieciństwo przypadło na Głodomory, a potem wojnę i ruinę, jak mogły upiększały swoje ciężkie życie haftowaniem i wyszywankami. W ich przestronnej chacie było jak w muzeum etnicznym: ręczniki, falbany pod łóżka, poduszki, dywany i dywaniki, a jeszcze portrety (na Czernihowszczyźnie tak mówią o wyhaftowanych obrazach) i wszystko w tak jasnych kolorach. Robiło się to wszystko po ciężkiej pracy w kołchozie, a potem jeszcze w gospodarstwie, bo przecież za znaczki i dniówki nie przeżyjesz, trzeba jeszcze mieć inwentarz. Ciotka Katia lubiła haft krzyżykowy, a Jefimija wyszywała przeważnie ściegiem płaskim. Dawno odeszły w wieczność moje ciotki, ale pozostały ich dzieła sztuki. A przywołała te przejmujące wspomnienia wystawa sztuki naiwnej, która jest prezentowana w Ukraińskim Domu. Moi Ukraińcy. Święci wśród ludzi, ludzie wśród świętych”. Wystawa potrwa do 2 lutego i będziecie mogli ją zobaczyć.
Tłumaczenie maszynowe
Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami – tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” – 30617
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe