18 stycznia 70 lat skończył profesor Mykoła Stepanowycz Tymoszyk, doktor nauk filologicznych, uczony, dziennikarz, pisarz, działacz społeczny, autor ponad 30 książek, wybitny badacz twórczości Ohijenki, laureat wielu nagród literackich i jeden z najaktywniejszych autorów naszego tygodnika. Dziś jubilat jest gościem „Słowa Proświty”, odpowiada na niezwykle ważne pytania, które dotyczą jego niemal pięćdziesięcioletniej działalności zawodowej, jego spojrzenia na współczesną naukę i dziennikarstwo, na wybór – być uczciwym w zawodzie czy wygodnym, jego wspomnień o ludziach, którzy wpłynęli na kształtowanie charakteru i ukrainocentryczności, jego zamysłów i planów. Mykoła HOŁOMSZA, członek Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świecie. Kongresmeni. Negocjatorzy. Europo. Dziękujemy tym, którzy pomagają Ukrainie, tym, którzy walczą za nas i współczują. Ale ile jeszcze musi zginąć Ukraińców, żebyście wy, reszta, przejrzeli na oczy? Ile ciał musi leżeć pod gruzami, ile dziecięcych zabawek — w zbiorowych mogiłach, ile matek — w czerni, żebyście zobaczyli rzeki krwi na Ukrainie? Dlaczego zaglądacie w usta kłamliwym błaznom Kremla? Dlaczego nie nazywacie rzeczy po imieniu — morderstwa morderstwem, agresji agresją, ludobójstwa ludobójstwem? Dlaczego próbujecie trafić w obiektyw słodkiego, słabego kłamstwa — kłamstwa wygodnego dla gabinetów, ale śmiertelnego dla ukraińskich domów? Dlaczego tak bardzo pragniecie przypodobać się zamorskiemu wujowi, który cynicznie i brutalnie próbuje budować biznes z agresorem na krwi Ukraińców? Czyż rentowność jest ważniejsza od ludzkiego życia? Czyż zysk przeważa nad płaczem matki nad ciałem dziecka? Podnieście się. Choć raz podnieście się ponad kłamstwo, ponad ambicje, ponad nieludzkość, którą przykrywacie słowami „realizm” i „kompromis”. Dziś patrzą na was miliony uchodźców. Patrzą na was setki tysięcy zabitych i zamęczonych. Patrzą na was ci, którzy już nie mogą mówić, ale czyja cisza krzyczy głośniej niż jakiekolwiek oświadczenia. Tracicie nie tylko człowieczeństwo. Tracicie sumienie. Czyż stanowiska i pieniądze są warte jednej straconej małej duszy? Tej, która wczoraj jeszcze biegała, śmiała się, chciała żyć. A dziś — jej matka budzi się każdej nocy we łzach i przerażeniu, na wózku inwalidzkim, ze złamanym sercem, które nigdy już nie będzie całe. To nie metafora. To dzisiejsze życie Ukraińców. Kładziemy się spać — i nie wiemy, czy się obudzimy. A putiniści tymczasem rozgrywają swoją krwawą loterię: ile dusz dziś zabiorą ich szahidy i rakiety. I gdzieś w ciepłych gabinetach Trump znów rozmawia z przyjacielem-terrorystą, czując, jak ten „szczerze życzy rozkwitu Ukrainie”. Rozkwitu — przez śmierć. Pokoju — przez mogiły. Przyjaźni — przez ludobójstwo. Matki rozstrzelanego pokolenia pytają was nie jako polityków. Pytają was jako ludzi: — Ile jeszcze? — Ile dzieci musi zginąć, żebyście przestali handlować moralnością? — Ile matek musi postradać zmysły z rozpaczy, żebyście przestali szukać usprawiedliwienia dla zła? Historia nie pyta o pozwolenie. Ona wydaje wyrok. I kiedy ten wyrok wybrzmi, nie będzie w nim sformułowań „trudna sytuacja” czy „kontekst geopolityczny”. Będzie w nim jedno pytanie: Dlaczego wiedzieliście — i milczeliście? Obudźcie się. Bo krew Ukraińców — jest już na stronach waszej historii. I ona się nie zmywa. Sława Ukrainie. Pamięć wszystkim zabitym. Sąd — wszystkim współuczestnikom. Halyna Daciuk: Mykoło Stepanowyczu, o czym myśli się najpierw w te dni? Czy o osiągnięciach, których jest niemało, czy o najbliższych ludziach, którzy dali życie, czy o rodzinnej wsi, skąd los wyścielił „Matczyny testament w ręczniku 1933 roku”? Mykoła Tymoszyk: Nie skłamię, jeśli powiem – jednak o Danynie… O swoich źródłach. O początkach swoich życiowych dróg i rozstań, którymi, jak za Szewczenką, sądzono „pojechać daleko i zobaczyć wiele”… O braciszkach Iwanie i Andrzeju – niezawodnych traktorzystach-mechanikach wiecznie zacofanego kołchozu „Rewolucja Październikowa”, którzy odeszli za horyzont młodości… O siostrze Paszy, którą za talent do śpiewania zapraszano do chóru Werykiwki, ale ona całe życie musiała doglądać kołchozowych cieląt, pracować w polu od świtu do zmierzchu. O ojcu-frontowcu, inwalidzie II wojny światowej z emeryturą 9 rubli, których chronicznie brakowało na leki. O matce – córce „wroga ludu”, która drogo zapłaciła władzy radzieckiej za niezgodę jej ojca na wstąpienie do kołchozu i wybłagała mi u Boga taki los…. Nie uwierzysz, ale częściej wracam do wsi nie myślami, a jakby na skrzydłach zwróconej do Matki piosenki Jaremczuka „Słyszysz, mamo!”. Rwą duszę coraz głębiej te oto słowa: „Zapytaj…, zapytaj…, czy ja tak żyję?”… Pytam siebie i za każdym razem próbuję odpowiedzieć samemu sobie… Z tych odpowiedzi wyróżniam trzy, które grzeją duszę. To o moich niespłaconych długach wobec Danyny. Pierwszy – zwróciłem, bez przesady, w desperackiej walce z miejscowymi ignorantami i duchowo ubogimi krzykaczami z mentalnością Wierki Serdiuczki historyczną nazwę Danyna (zamiast zrusyfikowanego Danino). Drugi – potwierdziłem w niezwykły sposób (oddolnie, a nie odgórnie) dwutomnikiem na tysiąc sto stron pod tytułem „Wieś” prawdziwą gałąź ukraińskiej historii o kolebce narodu, którą od dawna była ukraińska wieś. I trzeci – swoim „Matczynym testamentem w ręczniku 1933 roku”, o którym wspomniałaś, skłoniłem kolegów-myślicieli do tworzenia i uwieczniania podobnych sag rodzinnych. Tym będziemy przywracać utraconą pamięć genetyczną i umacniać narodowy kręgosłup ukraińskości. H. D.: Jesteśmy z tobą na tym samym roku, znamy się od czasów studenckich – 1973–1978. W 2008 roku stworzyliśmy piękną książkę „Historia jednego kursu dziennikarskiego”. Twoim zdaniem, mając tych samych nauczycieli, podręczniki, otoczenie, dlaczego niektórzy z naszych kolegów z roku nie przyjęli odzyskania niepodległości Ukrainy i na całe życie utknęli w radzieckiej przeszłości? M. T.: Wstępowaliśmy na dziennikarstwo w epoce zakończenia krótkiej w czasie chruszczowowskiej odwilży, która zrodziła wolnomyślicielskie pokolenie lat sześćdziesiątych, a ci z kolei – nową falę odrodzenia narodowego. Ta okoliczność na wiele lat uczyniła zawód dziennikarza prestiżowym i jednocześnie odpowiedzialnym. Pamiętasz szalone konkursy w tamtym czasie? W naszym roku przyjęć – pod 30 osób na miejsce spośród wczorajszych dziesięcioklasistów. Problem – w wyborze: komu my, dyplomowani dziennikarze, mieliśmy służyć – partii (w rękach której była cała prasa) czy narodowi, który wierzył drukowanemu słowu? Przecież, wchodząc w realny zawód, zrozumieliśmy: te dwa po-
pojęcia dalekie od tożsamych. I ta przepaść – między rzeczywistością a oficjalnie produkowaną w milionowych nakładach ówczesnych mediów fałszem, podwójną moralnością, dwulicowością, konformizmem – pogłębiała się. Sama prasa po tak zwanym urzędowym wywłaszczeniu przeszła z rąk chronicznie niekompetentnej zawodowo i narodowo wykastrowanej władzy do kilku grup oligarchów mentalnie dalekich od zamiarów i nadziei przytomnego ukraiństwa. Prasa stopniowo traciła ludzkie oblicze, narodową istotę i stawała się „dziennikarstwem służebnym”. Czyim – wiadomo: władzy, pieniężnych, nieuczciwych i nieprofesjonalnych. Ciekawe, że za wszystkich ukraińskich władz dla posłusznych dziennikarzy, którzy mieli giętkie karki i kręgosłupy wygięte w łuk, stale zachowywano przywileje. Jednym z nich jest tytuł „Zasłużony Dziennikarz Ukrainy”. Trzeba było go zasłużyć – nie u czytelnika, a u władzy, bo właśnie ona składała dokumenty o przyznanie takiego „zasłużonego” pionowo: rejon – obwód – ministerstwo branżowe, i ostatnie „czyściec” – mentalnie obcy ukraiństwu czerwienkowie, tabacznikowie, jermaki w biurach Prezydenta. Czy mogliby oni przepuścić do tych list „narodowo zatroskanych”? Wielu z naszych świadomie poszło na taki konformizm. Wydaje mi się, że z ponad pół setki kolegów z roku, którzy pozostawali do niedawna w szeregach, my z tobą jesteśmy chyba jedynymi, którzy nie są „zasłużeni”… W każdym razie, osobiście jestem z tego dumny. H. D.: Jak w twoim życiu pojawiła się Bukowina i jak ta piękna ziemia i ludzie hartowali ciebie? M. T.: Pojechałem w tajemniczy i nieznany mi „kraj Czeremoszu i Prutu” za romantyką. Tak wiele jej było w piosenkach megapopularnej wtedy „Smericzki”, w utworach Kobylańskiej i Fedkowycza z programu szkolnego. Ani razu nie pożałowałem, że zrezygnowałem z celowej aspirantury, a więc z perspektywy stołecznego zameldowania po jej ukończeniu i wykładania w głównym uniwersytecie kraju. Jechałem poznawać realne życie, utwierdzać swoje „ja” w najlepszym na świecie zawodzie. To był rok, kiedy wierzchołek władzy zaprzestał rozpowszechnionej w czasach chruszczowowskich polityki „korzenizacji” kadr. „Zachodniaków” znów masowo wysyłano na wschód, a „wschodniaków” – na zachód. Oczywiście, dla przemieszania jeszcze nie. Kontynuacja na str. 8—9. Wręczenie Narodowej Nagrody im. Szewczenki przy pomniku Tarasa Szewczenki
Tłumaczenie maszynowe
Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy
Już ponad wiek Ukraińcy w różnych warunkach społeczno-politycznych 22 stycznia czczą doniosłe wydarzenie Zjednoczenia ziem ukraińskich. Oddaje się szacunek sławnym czynom wszystkich tych, którzy swoim męstwem, walką, ofiarną pracą, wiarą i talentem kładli fundament naszej Soborowości, Państwowości, Suwerenności. Były to wiekopomne czasy, kiedy podzielony przez obcych naród, pozbawiony własnej szkoły, cerkwi, państwowości, zdołał znaleźć w sobie siły i energię, by zapalić ten ogień, który płonął pod zastarzałą popielizną w sercach i duszach każdego świadomego Ukraińca. Tym niegasnącym ogniem było szczytowe marzenie narodowe – odnowienie własnego Państwa, zjednoczenie („zjednanie”) rozdartego narodu w niezłomną Ukraińską Nację. W przeddzień znamiennej daty o tych wysokich dążeniach, czynie naszych ojców i dziadów wspominali działacze społeczni, naukowcy, artyści w Centralnej „Proświcie” imienia Tarasa Szewczenki na Chreszczatyku, gdzie odbywał się okrągły stół „Dzień Soborowości Ukrainy i konsolidacja Ukraińskiej Nacji”. Wystąpienia i dyskusje dotyczyły zarówno tamtych historycznie znaczących dni, jak i dzisiejszych, opalonych i obramowanych wojną, tragediami, heroicznym oporem (jak i w latach narodowo-wyzwoleńczych zmagań) wobec moskiewskiego ordyństwa. 22 stycznia plac Sofijski w Kijowie stał się właśnie tym świętym miejscem, gdzie odbyło się uroczyste zgromadzenie i został ogłoszony Akt Zjednoczenia ziem ukraińskich, potwierdzony rok wcześniej IV Uniwersałem o połączeniu Ukraińskiej Republiki Ludowej i Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej w jedną Wielką Ukrainę. Tą ideą żyli w tamtych czasach Ukraińcy na wszystkich terenach wtedy jeszcze nie „zjednoczonej” Ukrainy. Jeszcze na początku listopada 1918 roku, kiedy na zachodnich ziemiach ustanowiła się ukraińska władza, ze Lwowa do Kijowa (do hetmana P. Skoropadskiego) przybyli pełnomocnicy Ukraińskiej Rady Narodowej (O. Nazaruk, W. Szuchewycz), aby rozpocząć realizację tej znaczącej sprawy narodowej. Podpisanie 1 grudnia w Fastowie przez Dyrektorię URL (S. Petlura, W. Wynnyczenko, P. Andrijiwski, F. Sweć) oraz sekretarzy państwowych ZURL (L. Cehelski, D. Łewycki) „umowy przedwstępnej” dotyczącej przyszłego Zjednoczenia dwóch ukraińskich państw stało się ważnym krokiem na tym historycznym etapie. Z ważnymi planami strategicznymi do Kijowa w grudniu przybywa misja ministra wojskowego ZURL D. Witowskiego, sotnika Legionu Ukraińskich Strzelców Siczowych, pułkownika i komendanta Ukraińskiej Armii Halickiej. Ten wybitny ukraiński polityk, organizator „Listopadowego czynu” stał się szeroko znany także z tego, że w jedną noc w niezwykle trudnej sytuacji zajął Lwów, wyzwalając go od Polaków. Wtedy starszyzna USS, Ukraińska Komenda Główna na czele z D. Witowskim, S. Horukiem wydali rozkazy wojskowym przejęcia władzy w terenie. Więc rano 1 listopada Lwów obudził się pod ukraińską władzą Rady Narodowej. Na ratuszu powiewała niebiesko-żółta flaga, podniesiona przez 17-letniego Stepana Pańkiwskiego – to legendarna postać, wojownik (od 16 roku życia) Ukraińskich Strzelców Siczowych, porucznik Ukraińskiej Armii Halickiej, który zginął w wieku 19 lat za Ukrainę. Członek Płastu, tajnej „Dragomanowskiej organizacji młodzieży”, poświęcił całe swoje młode życie (jak i jego rodzina) ukraińskiej sprawie. Przecież jego ojciec był jednym z założycieli naukowego Towarzystwa im. T. Szewczenki, a młodszy brat – szef rządu URL na uchodźstwie, kierował ukraińskimi towarzystwami studenckimi w Pradze, był zastępcą W. Kubijowycza, członkiem rządu J. Stećki. Tacy ludzie żyli, tworzyli, walczyli na wszystkich ukraińskich ziemiach, torowali drogę Wolności i Soborowości, o nich warto pamiętać, ich powinni znać i szanować przede wszystkim we współczesnym środowisku młodzieżowym, w szkołach, liceach, gimnazjach, uniwersytetach, zwłaszcza w epoce egzystencjalnej wojny Ukrainy przeciwko agresywnej raszystowskiej Moskowii. W tych czasach na Bukowinie walkę o jedność narodową poprowadził Ukraiński Komitet Krajowy, kierowany przez O. Popowycza, który 25 października postanowił zwołać (3 listopada) Wiec Ukraińców, na którym miała być przyjmowana soborna odezwa. I tutaj warto oddać należne ukraińskiej młodzieży, studentom Uniwersytetu Czerniowieckiego, którzy w przeddzień (28 października) w Domu Narodowym w Czerniowcach przyjęli rezolucję o poparciu idei założenia państwa ukraińskiego z ukraińskich ziem Austro-Węgier i jego połączenia w jedynym suwerennym Państwie – Ukrainie. Godnym przykładem stała się postawa ukraińskiego duchowieństwa prawosławnego Bukowiny, które przyjęło ważną rezolucję na swoim trzecim zjeździe, popierając „jednomyślnie” połączenie wszystkich ukraińskich ziem w jedno państwo ukraińskie. A nauczycielstwo powiatu zastawnieńskiego, popierając ogłoszenie niepodległego państwa ukraińskiego, wyraziło zdecydowany protest przeciwko „zakusom na jakąkolwiek część ukraińskiego terytorium, postanowiło dobrowolnie opodatkować się na zebranie funduszu obrony narodowej”. 3 listopada 1918 roku wielotysięczny wiec oświadczył, że „ukraiński naród cudzego nie pragnie, ale swojej ojczystej ziemi bronić będzie do ostatka… Wiec pragnie przyłączenia austriackiej części ukraińskiej ziemi do Ukrainy”. To – tylko pojedyncze niezapomniane strony tamtych sławnych czynów, które kładły się w fundament Sobornej Ukrainy, dla dawno wymarzonego Zjednoczenia ziem ukraińskich. Dlatego Dzień 22 stycznia jest dla nas wielką lekcją etyczną. Ma on przypominać wszystkim żyjącym Ukraińcom, że bojownicy o wolność Ukrainy nigdy nie powinni być poza formatem uwagi społecznej. Ich imionami warto uwieczniać ulice, place, placówki oświatowe, znaczące miejsca Ukrainy, a nie tymi przybłędami i gnębicielami, dla których była ona zawsze obca. Pamięć narodowa heroicznej przeszłości pilnie potrzebuje „obecności” w podręcznikach, programach nauczania, muzeach, przestrzeniach kulturowych i informacyjnych, na wykładach, zajęciach dydaktycznych i w badaniach naukowych. A jeszcze Dzień Soborowości szlifuje szczytową wartość Szewczenkowego Słowa Wolności. Bo naprawdę bez energii Szewczenkowej idei wyzwoleńczej na Ukrainie (bezpaństwowej i państwowej), w ukraińskim świecie nie odbyłoby się żadne społecznie znaczące wydarzenie. Właśnie taki bieg myśli towarzyszy nam, kiedy wspomina się wydarzenia tamtych jesiennych dni 1918 roku na zachodnioukraińskich ziemiach, przede wszystkim 1 i 3 listopada we Lwowie i Czerniowcach, w Kijowie, na Naddnieprzu, Wołyniu, Słobożanszczyźnie i Siewierszczyźnie. Musimy o tym wiedzieć, ponieważ są one wiecznie wplecione w soborny wieniec Ukraińskiej Państwowości. Ruchy narodowo-wyzwoleńcze na Wielkiej Ukrainie i zachodnioukraińskich terenach (Galicja, Bukowina, Wołyń, Zakarpacie) wpisane są sławną stroną w tworzenie ukraińskiej państwowości, utwierdzając soborowość i suwerenność wiekami dzielonego przez obcych narodu. Przypomina się, jak na sesji parlamentu austriackiego (4 października 1918 r.) Ukrainiec S. Wityk oświadczył niesłychane jak na tamte czasy słowa: „Ukraiński naród żąda dla swojego życia narodowego między wolnymi państwami Europy połączenia wszystkich ukraińskich obszarów w Jedno niepodległe państwo republikańskie, które stanie się niezależne od wszystkich sąsiednich państw”. Dzisiaj, kiedy toczy się zacięta bitwa z Moskwitami o Wolność i Niepodległość Ukrainy, obchodzenie tego dnia jest przede wszystkim składaniem szacunku Ukraińskiemu Wojownikowi, który obecnie odważnie broni ojczystej Ziemi i swojego Państwa. Bo spośród wszystkich wartości narodowych, które nieformalnie wyryte są w Dekalogu Ukraińca, właśnie Wojownik zajmuje najwyższe i najbardziej godne miejsce. I tak musi być zawsze, ponieważ Nację i Państwo można uchronić, wyhodować i wzmocnić tylko wtedy, gdy powstaną wśród ukraiństwa trzy pełnokrwiste i szanowane przez wszystkich stany społeczne – Wojownik, Budziciel, Pracowity. Przecież okrutny i bezlitosny świat wyraźnie pokazuje, że nawet nadpracowitym i twórczym „rolnikom” nigdy nie uda się obronić swojej duchowej, politycznej, ekonomicznej suwerenności oraz godności, jeśli na straży narodu nie będzie stał Wojownik. Oczywiście, taką jawi się obecna rzeczywistość, kiedy właśnie on będzie przebywał w centrum najbardziej bolesnego problemu XXI wieku (wojny i pokoju). Rzeczywiście, świat radykalnie się zmienił (w gorszą stronę), a współczesne formacje cywilizacyjne, charakteryzując się swoistymi światopoglądowymi, kulturowo-historycznymi, życiotwórczymi „kaligrafiami”, normami etycznymi i sposobami bycia, mimo wszystko obdarzone są wspólnym mianownikiem, kiedy etyka życia katastrofalnie na poziomie planetarnym „przegrywa” z instynktem fizjologicznym. Wydaje się, że znana wielu „piramida Maslowa” przewróciła się do góry nogami. Następuje upodobnienie do epok Rzymu i Babilonu, bo i wtedy kataklizmy, ludzkie tragedie, upadek cywilizacji następowały w warunkach, kiedy moralność społeczną wydeptywano gospodarczym „postępem”, ludzkość rzucano w żarna fetyszu nienasyconej władzy, zysku, nienawiści do „innego” oraz wszelkich grzechów. A państwa w tym czasie tabuizowały humanizm i sprawiedliwość, zastępując je despotiami, autokracjami, tyraniami, dyktaturami, pozbawiając narody naturalnego daru wolności i duchowej suwerenności. Reżimy polityczne kulturę i duchowość postrzegały(-ją) zazwyczaj „po swojemu”, traktując je jedynie jako narzędzie „siły” dla formowania zamkniętej, agresywnej ludności, nawracając ją do stadności, strachu, pokory, jednocześnie tworząc ustalone fałszywie-wyniosłe „ideały” swojej wyższości, mesjanizmu i bezkarności. Oczywiście, właśnie w takim bezbrzeżnym kole wyhodowywała się wiekami moskiewska satrapia, dla której niewolnictwo we wszystkich jego przejawach, jak i niewolnik, który „milczy”, jest jej najwyższym „cywilizacyjnym” dorobkiem. Misją Moskowii, jej codziennym „plebiscytem” stało się stworzenie poddanego ludu, zaćmionego ślepotą obskurantyzmu w stosunku do wykształcenia i kulturalności, wolności i pokoju. Oto który już wiek taką „wartościową” model życia eksportuje ona przemocą, ludobójstwami, wojnami wielu narodom i państwom, przekształciwszy się w zło uniwersalne. Ta moskiewska złotwórczość przypomina prawdy z historii biblijnych, kiedy „ziemia będzie doszczętnie zrujnowana i obrabowana, zasmuci się, zwiędnie, osłabnie wszechświat… Bo przekroczyli prawa, postanowienie naruszyli, złamali oni przymierze odwieczne”. Dlatego też stało się, że „na bagnach” utwierdziła się nie humanizacja, a barbaryzacja, która odczłowiecza świat. Ale nie bezwyjściowość jest wyjściem z tej beznadziei, ponieważ ludzkość posiada jeszcze znaczny kapitał intelektualny i etyczny, dlatego jest zdolna dokonać bardziej obiecującego wyboru co do własnego losu w imię triumfu pokoju nad wojną, nie poddając się złudzeniu słownych dekoracji, nie zamieniając prawdziwych wartości na „ceny” i egoistyczne zachcianki chorobliwej i kłamliwej polityki. Czy zdoła współczesna Ludzkość, pragnąc pokoju i wolności, pokonać największe zagrożenie dla swojego istnienia, którego imię – raszystowska Rosja? Tak, jeśli będzie posługiwać się prawą normą – „Wspólnymi siłami” (Viribus Unitis); jeśli silni tego świata uświadomią sobie wreszcie, że uspokajanie agresora jest błędem; jeśli uznamy „wszyscy razem”, że nieukarane zło powraca jeszcze bardziej złe. To – punkty odniesienia dla egzystencjalnego wymiaru tej części ludzkości, która pragnie demokracji, wolności i „czci wobec życia”. Ale wszystko zależeć będzie przede wszystkim od nas, od siły naszej narodowej energii. Bo „nikt nam nie zbuduje państwa, jeśli my sami go sobie nie zbudujemy” (W. Łypynski). A czyn tej prawej sprawy wymaga jedności, konsolidacji, „bycia razem”. Dlatego też unoszą się „widzialnie-niewidzialnie” w te dni przy Świętej Sofii wzywające soborne słowa „Dumy” wielkiego męża stanu Iwana Mazepy: Żal się, Boże, Ukrainy, Że nie w kupie ma syny! W tamten Dzień 22 stycznia 1919 roku Ukraińcy, będąc wiernymi następcami tej nieśmiertelnej idei soborowości, ogłosili całemu światu o swojej niepodzielności i nierozerwalności, uroczyście ogłaszając Zjednoczenie: „Od dzisiaj w jedno zlewają się wiekami oderwane od siebie części jedynej Ukrainy – Zachodnioukraińska Republika Ludowa (Galicja, Bukowina i Ukraina Węgierska) i Naddnieprzańska Wielka Ukraina. Spełniły się wiekowe marzenia, którymi żyli i za które umierali najlepsi synowie Ukrainy. Od dzisiaj jest jedyna Ukraińska Republika Ludowa”. To doniosłe wydarzenie do dziś służy nam jako dobra lekcja dla twardego uświadomienia, w jakim rozchwianym świecie żyjemy, jakich nieprzyjaciół i przyjaciół mamy, z jakimi sąsiadami graniczymy. A dlatego musimy być silni duchowo i militarnie, „mówić prawdą” ze swoim narodem. Odczuwając, wpatrując się w ten bezduszny i wściekły świat, warto nieustannie odszukiwać te amulety i pierwociny naszego przetrwania i wzrostu, które bronią naszej Państwowości, Tożsamości, Suwerenności, Ukraińskości, tworzą przyszłe Zwycięstwo. Nimi są i na wieki będą Pamięć Narodowa, Kultura Narodowa, Język Ojczysty, Tradycja, Wiara i najwyższa cnota Nacji – Ukraiński Wojownik! Sława Bohaterom! Sława Ukrainie!
Składanie kwiatów w Dniu Jedności pod pomnikiem Mychajła Hruszewskiego w Kijowie
Tłumaczenie maszynowe
Nadzwyczajny i pełnomocny ambasador Ukrainy w Wielkiej Brytanii, głównodowodzący Sił Zbrojnych Ukrainy w latach 2021–2024 Wałerij Załużny podkreśla znaczenie rozwoju innowacji i technologii na Ukrainie we współpracy z krajami partnerskimi, komentując uderzenia państwa-agresora w Ukrainę w nocy z czwartku na piątek 9 stycznia, które wskazują na przygotowania Federacji Rosyjskiej do długotrwałej konfrontacji wojskowej. „Rosja nie przygotowuje się do zakończenia wojny, ona przygotowuje się do długotrwałej konfrontacji. Widzimy intensywną wojnę na wyczerpanie z szalonym postępem naukowo-technicznym. A ostrzały minionej nocy są tego kolejnym potwierdzeniem” – napisał pan Załużny w sieci społecznościowej Facebook w piątek 9 stycznia, ilustrując wpis zdjęciami uszkodzonych budynków mieszkalnych i samochodów w Kijowie. Rosyjski dyktator Putin nie rezygnuje ze swoich zaborczych celów. Jego armia okupacyjna kontynuuje niszczenie ukraińskich miast, w szczególności wróg ściera z powierzchni ziemi Konstantynówkę w obwodzie donieckim. Teraz przeciwnik rozpoczął niszczenie kolejnego miasta – Drużkiwki. Opowiedział o tym starszy porucznik Sił Obrony Ukrainy o pseudonimie „Alex”, autor kanału na Telegramie „Oficer”. Zaznaczył, że w Drużkiwce i jej okolicach drony FPV przeciwnika „stopniowo zaczynają stawać się smutną rzeczywistością”. „Kiedy niszczenie Konstantynówki jest w samym rozkwicie i wkrótce z miasta zostanie tylko sterta kamieni, w tym samym czasie za pomocą bomb kierowanych (KAB) i dronów FPV zaczynają już niszczyć Drużkiwkę i wszystko, co w niej żyje – takie są współczesne warunki wojny…” – cytuje oficera wydanie „Gławred”. Komentując barbarzyńskie ostrzały raszystów w Ukrainę w nocy z 8 na 9 stycznia, dziennikarka Maryna Danyluk-Jarmołajewa w swoim blogu na stronie kanału telewizyjnego „Espreso” zgadza się z ekspertami, którzy pytają, gdzież jest obiecane „oko za oko” – czyli blackouty na Moskwę? „I wreszcie, krytykując politykę sankcyjną Trumpa wobec Rosji – czy wystarczająco dołożyliśmy starań, aby zmniejszyć budżet Moskwy na wojnę z nami” – pyta dziennikarka i dalej cytuje słuszną myśl ukraińskiego ekonomisty Illi Neschodowskiego: „A do diabła, w czasie gdy setki tysięcy Ukraińców siedzą bez energii elektrycznej, rząd zapewnia nieprzerwane dostawy energii elektrycznej dla ropociągu „Przyjaźń”, którym pompowana jest rosyjska ropa dla Orbana? Panie Wołodymyrze Zełenski, nie ma już Hałuszczenki, Jermaka, dlatego cała odpowiedzialność za tę zbrodnię leży osobiście na panu. Pan poprzez RBNiO nie zatrzymuje tego tranzytu, to pana odpowiedzialność, dlatego nie warto Ukraińcom mówić, o ile procent jesteście bliscy pokoju, jeśli zapewniacie corocznie 5 mld dolarów dochodów dla agresora na to, by miał możliwość ostrzeliwać Ukraińców, jak robi to w ostatnich miesiącach!”. Zwierzchnik Prawosławnego Kościoła Ukrainy Epifaniusz zwrócił się do przywódców religijnych i moralnych świata z apelem o potępienie zbrodni wojennych Rosji. Poinformował o tym w sieci społecznościowej. Metropolita podkreślił: „Prosimy autorytety religijne i moralne świata o demaskowanie terroru wobec ludności cywilnej, celowego niszczenia mieszkań i infrastruktury cywilnej, skierowanego na pogrążenie Ukrainy w chłodzie i ciemności. Wzywamy tych, którzy ponoszą odpowiedzialność na świecie, do zdecydowanego działania, aby zmusić rosyjskie władze do zaprzestania państwowego terroru. Dziękujemy wszystkim naszym partnerom i sojusznikom za wsparcie Ukrainy i wspólne wysiłki na rzecz pokoju. Niech Pan błogosławi wasze dobre uczynki”. Generał major SZU, były zastępca sekretarza RBNiO Serhij Krywonos w swoim blogu na Facebooku zaznacza, że „Ukraina ma więcej niż wystarczająco zasobów do zwycięstwa”, a politycznego rozsądku i woli u przywódców kraju brakuje. „Po prostu mnie trafiło. Gdzie te cholerne 3000 rakiet? Schowali w lesie w miliardzie drzew? A bogaci nauczyciele nie mogą ich znaleźć razem z babciami? Kiedy podczas wojny naród biednieje, kiedy co roku oficjalna inflacja zjada 12 procent, nasi możnowładcy osłaniają swoich „wspólników”, pozbawiając ich obywatelstwa i kryjąc ich ucieczkę do Izraela? To tych, którzy kradli milionami i „dwieście” milionów dolarów systematycznie wysyłali do raszki. Kiedy wy, potwory, się nasycicie? Nigdy! Ale przecież w trumnie kieszeni nie ma. Czy wyście siebie za nieśmiertelnych uznali?” – oburza się generał. Według niego problemy nie są we wrogach z Moskwii – problemy są w głowach Ukraińców. „Mamy wszelkie szanse wygrać. Możemy produkować własną broń, w tym także dla wzmocnienia naszej obrony powietrznej. Po prostu trzeba przestać kraść, ale ci nie mogą się najeść” – pisze pan Krywonos. Ludowi deputowani zwrócili się do Narodowego Biura Antykorupcyjnego Ukrainy (NABU) z prośbą o rozpoczęcie weryfikacji faktów przedstawionych przez biznesmena Serhija Wahaniana. Warto zaznaczyć, że w niedawno opublikowanym wideo przedsiębiorca, który obecnie przebywa poza granicami Ukrainy, opowiedział o zasadach pracy Służby Bezpieczeństwa Ukrainy w latach 2019–2021, kiedy resortem kierowali Iwan Bakanow i Andrij Naumow. Według Wahaniana był on przez długi czas częścią zespołu kierowników SBU i miał bliskie osobiste związki z przedstawicielami otoczenia „95. Kwartału”, którym pomagał w rozwiązywaniu kwestii finansowych i gospodarczych jeszcze przed wyborami prezydenckimi w 2019 roku. Zgodnie z zeznaniami Wahaniana faktyczne zarządzanie służbą specjalną sprawował Andrij Naumow, podczas gdy Iwan Bakanow pełnił rolę komunikatora między nim a Biurem Prezydenta. Biznesmen twierdzi, że dla bezproblemowego eksportu zboża i braku kontroli ze strony organów ścigania był zmuszony płacić „procent od zysku”, który z czasem wzrósł do 30–50%. Oprócz bezpośrednich wypłat pieniężnych, według twierdzeń przedsiębiorcy, praktykowano kupowanie dla urzędników samochodów, mebli i drogiej biżuterii. Gotówka, której wolumeny, według słów świadka, miesięcznie wynosiły od kilku do dziesięciu milionów dolarów, rzekomo przewożona była bezpośrednio w służbowym opancerzonym samochodzie szefa SBU. Rosyjski dyktator Putin coraz bardziej rozczarowuje prezydenta USA Donalda Trumpa. Amerykański lider widzi w nim większą przeszkodę dla pokoju w Ukrainie niż w Wołodymyrze Zełenskim. Pisze o tym wydanie The Telegraph. Rosyjski dyktator odrzucił pokój. Próbuje wszystkich przekonać, że ukraińska linia obrony zaraz runie, aby zmusić prezydenta USA Donalda Trumpa do zmuszenia Ukrainy do kapitulacji. Ale Putin kłamie. Pisze o tym amerykańska gazeta The New York Post (NYP), która uważana jest za ulubione wydanie Trumpa, donosi NV. Cztery lata po rozpoczęciu pełnowymiarowej wojny Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie Siły Obrony trzymają się, a ofensywa Rosjan pozostaje bardzo powolna i kosztowna. Właśnie na Putina należy wywierać presję, aby zrozumiał „bezsens dalszego rozlewu krwi dla swoich marnych marzeń o podboju”, podkreślono w artykule. NYP wskazuje również, że mimo liczebnej przewagi przeciwnika i strat, Ukraina kontynuuje powstrzymywanie Rosji i zadawanie jej ciężkich strat.
Według słów deputowanego ludowego Ołeha Synutki przygotowania Ukrainy do wojny mogły potoczyć się według innego scenariusza. Przypomina on, że 12 stycznia 2022 roku dyrektor CIA William Burns przekazał w Kijowie plan rosyjskiej inwazji: „Hostomel. Czarnobyl. Czongar. Kijów. Kierunki głównych uderzeń. Wywiad sojuszników zadziałał bezbłędnie. Mieliśmy czas...”. „Dzisiaj za bezczynność zapłacono tysiącami istnień Ukraińców, okupowanym terytorium i zniszczoną energetyką... Nie ma innej drogi niż zachowanie jedności, walka z wrogiem i wraz z naszymi zachodnimi sojusznikami osiągnięcie rozejmu. A czas zbierania kamieni z pewnością nadejdzie!” — napisał pan Synutka na swojej stronie na Facebooku. W Niemczech mieszka ponad 320 tysięcy ukraińskich mężczyzn w wieku poborowym. Przy tym deportowani wyłącznie za uchylanie się od mobilizacji na Ukrainie nie będą. Mowa o tym w odpowiedzi rządu Niemiec na zapytanie „Alternatywy dla Niemiec”, zaznacza wydanie DW. Tak, według stanu na 31 października 2025 roku w Niemczech mieszkało 328 363 obywateli Ukrainy w wieku od 18 do 60 lat – do tej liczby wliczają się także ci, którzy przyjechali do kraju przed pełnoskalową wojną. Ilu z nich podlega poborowi wojskowemu na Ukrainie, w Berlinie nie wiedzą. Tak, wśród mężczyzn: 87 tys. Ukraińców – od 18 do 24 lat, 168 tys. – od 25 do 45 lat, 73 tys. – od 46 do 60 lat. Za dwoje deputowanych ludowych, których podejrzewa się o łapówki za „potrzebne” głosowania w parlamencie, wpłacono kaucje. Chodzi o przedstawicieli frakcji „Sługa Narodu” Ołhę Sawczenko oraz Jewhena Pywowarowa. Sumy kaucji łącznie sięgają dziesiątek milionów hrywien. Poinformowali o tym dziennikarze projektu „Schemy” od „Radia Swoboda”. Według danych źródeł w organach ścigania 8 stycznia kaucję w wysokości 16,6 miliona hrywien za Sawczenko wpłacił jeden z jej adwokatów — Ihor Fomin. Całkowite wynagrodzenie szefa Donieckiej Obwodowej Administracji Wojskowej Wadyma Filaszkina za miniony rok wyniosło prawie 2,2 miliona hrywien. Poinformowali o tym wydanie „Wschodni Wariant” w aparacie Donieckiej OAW. To około 183 tys. hrywien miesięcznie. W szczególności jego pensja za 12 miesięcy składała się z wynagrodzenia zasadniczego — 1,6 mln hrywien, dodatku za pracę z informacjami stanowiącymi tajemnicę państwową — 238 tys. hrywien oraz opłaty za czas delegacji — 363 tys. hrywien. W mediach społecznościowych wybuchła dyskusja wokół córki Pełnomocnika ds. ochrony języka państwowego Ołeny Iwanowskiej. Użytkownicy zauważyli, że dziewczyna udostępniała na TikToku wideo z rosyjskimi flagami, hashtagami miast Federacji Rosyjskiej i muzyką zespołu „Lube” – właśnie te zrzuty ekranu rozeszły się po sieci. Po publikacjach na kanałach w Telegramie profil dziewczyny stał się prywatny, a treści, które wywołały oburzenie, zniknęły z otwartego dostępu. Na zrzutach ekranu widać również, że córka Iwanowskiej interesowała się rosyjskimi artystami i blogerami, a część jej starych lip synców była nagrana pod rosyjskojęzyczne utwory. W komentarzach użytkownicy nazywali udostępnienia „hipokryzją” i wyrzucali ombudsmance wychowanie córki. Inni ironizowali: „Patriotom wolno wszystko”. Sama Iwanowska sytuacji na razie nie komentuje, podaje wydanie BlIK. Słownik „Mysłowo” określił słowo roku 2025 dla Ukrainy. Został nim termin „negocjacje”. Informuje o tym Regio News, powołując się na stronę „Mysłowo”. Jak zaznaczono, właśnie słowo „negocjacje” było aktualne przez cały 2025 rok, a szczególnie w maju, kiedy po raz pierwszy od kilku lat odbyły się bezpośrednie rozmowy ukraińskiej i rosyjskiej delegacji. W rankingu znalazły się również słowa „Midas”, „NRK”, „kartonki”, „kill-zona”, a antyranking otworzyła fraza Prokuratora Generalnego Ukrainy Rusłana Krawczenki „przyjdę po każdego”. Gazeta „Silśki wisti” (nr 01, 08.01.2026) pisze, że 1 stycznia 80 lat skończył Wałerij Marenycz, legenda ukraińskiej estrady. „W swoim czasie słynne trio Marenyczów zapełniało stadiony nie tylko w ówczesnym Związku, ale i za granicą. Na ich piosenkach wyrosło niejedno pokolenie” — zaznacza gazeta. W Narodowym Muzeum Historii Ukrainy w II wojnie światowej zaprezentowano projekt wystawowy „Przez mrok. Światło pamięci”. Ekspozycja demonstruje dane cyfrowe zebrane w wyniku dokumentowania skutków wojny w obwodzie charkowskim, który od 2022 roku znajdował się pod stałym zagrożeniem działań wojennych, okupacji i starć zbrojnych. Informuje o tym medium „Dim”, powołując się na informacje Ministerstwa Kultury Ukrainy. Eksponaty wystawy to modele 3D zniszczonych obiektów, miejsc nielegalnego przetrzymywania ludzi i masowych grobów cywilów. Ważną częścią projektu stały się osobiste historie mieszkańców Charkowszczyzny, przekazane przez Główny Zarząd Policji Narodowej w obwodzie charkowskim oraz Platformę pamięci „Memoriał”. W Kijowie w jednym z lokali rozrywkowych doszło do konfliktu językowego między administratorką a odwiedzającymi. Pracownica lokalu odmówiła przejścia na język rosyjski, którego domagali się od niej klienci. Informuje o tym 24 Kanał, powołując się na stronę na Instagramie Pokoi Strachu Insomnia w Kijowie. Właśnie tam pojawiło się wideo z tego incydentu. Na opublikowanych kadrach widać, jak do pomieszczenia lokalu rozrywkowego weszło dwóch mężczyzn. Po tym między nimi a administratorką wybuchła słowna sprzeczka. Jeden z odwiedzających zapytał o koszt usług. Po odpowiedzi pracownicy poprosił o kontynuowanie rozmowy po rosyjsku, oświadczając, że rzekomo „nie rozumie ukraińskiego”. Administratorka odmówiła zmiany języka komunikacji. Mimo to mężczyzna kontynuował naleganie na używanie języka kraju-agresora. Po usłyszeniu ponownej odmowy odwiedzający ostatecznie opuścili lokal. „Do widzenia. Uczcie się ukraińskiego” – powiedziała im w ślad pracownica lokalu. Sztuki ukraińskiego dramaturga Lesia Poderwianskiego po raz pierwszy przetłumaczono na język angielski i wydano w formacie ilustrowanego artbooka. O tym autor poinformował na Facebooku, pisze „Rubryka”, powołując się na wydanie „Czytomo”. Zbiór nosi tytuł 10 Selected Plays. Weszło do niego dziesięć wybranych sztuk Poderwianskiego, a także bonus — opowiadanie SMS „Kryszku wpieriod!”. Tłumaczenie na angielski wykonał Roman Fomow. *** Pytania bez odpowiedzi. Dlaczego Korea Północna pod sankcjami produkuje rakiety balistyczne, a Ukraina z międzynarodowym wsparciem żadnej? Ot, ciekawe — nasz najwspanialszy i najpotężniejszy prezydent troskliwie zawiadamia nas o kolejnym zmasowanym ostrzale, żebyśmy co? Żebyśmy zdążyli przygotować każdy swoje personalne osobiste OPL? Żebyśmy podnieśli w powietrze naszą prywatną awiację? Żebyśmy zdążyli dokończyć każdy swoją rakietę „Flamingo” i zadali uderzenie wyprzedzające w Zatokę Olenią? Czy żeby co? Ktoś może wyjaśnić? Przygotował Ihor ZOC
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ladacz, Czechy), Sofija Maksymeć (klasa 7-A liceum nr 1), Wiktorija Teleszczuk (klasa 7-A liceum nr 1), Weronika Baran (klasa 9-G liceum nr 1), Andrij Kuzyłak (klasa 9-A liceum nr 1), Julija Keleman (klasa 9-G liceum nr 1), Alina Twerdochlib (klasa 9-G liceum nr 1), Anastasija Dorożenko (klasa 10-A liceum nr 1), Polina Hrymaluk (klasa 10-A liceum nr 1), Sofija Zariwna (klasa 10-A liceum nr 1), Wiktorija Polianśka (klasa 9-A liceum nr 1), Anastasija Wereżak (klasa 9-G liceum nr 1), Daria Frołkowa (klasa 9-G liceum nr 1), Marharyta Matijczyk (klasa 9-A liceum nr 1), Dmytro Tysiak (klasa 10-A liceum nr 1), Anna Demianec i Rostysław Stećko (klasa 10 liceum nr 6), Diana Horbkowa (klasa 11 liceum nr 2 i MANUM IFMR), Dmytro Hemburycz (FTL), Lidija Basarab (studentka 1 roku IFMNU). Nie byłoby takich badań i ich wkładów bez kierowników prac twórczych uczestników konkursu, dlatego każdemu kierownikowi wręczono książkę oraz podziękowanie od IFMOVUT „Proświta”: Natalija Mychajliwna Humeniak (WChPU nr 3), Roksolana Stepaniwna Debenko (liceum nr 10), Wołodymyr Mychajłowycz Rewczuk (liceum nr 6), Lesia Iwaniwna Hryniw (liceum nr 6), Ludmyła Mychajliwna Nesteruk (liceum nr 17), Julija Mychajliwna Cybuliak (liceum nr 3), Oksana Dmytriwna Tanij i Oksana Ihoriwna Kopej (liceum nr 13), Jurij Iwanowycz Demjaniw i Sołomija Rusłaniwna Pawłyszyn (CPWUM im. S. Bandery), Oksana Wasyliwna Turanśka (liceum nr 28), Marija Wasyliwna Pazyniuk (WSP „Iwano-Frankiwskie Kolegium Zawodowe” KNUWS), Lesia Nestorivna Kysliak (OJuA), Natalija Mykołajiwna Basarab (IFNTUNG). A także kierownicy, którzy oprócz podziękowania otrzymali najwyższe odznaczenie od WUT „Proświta” im. T. Szewczenki – medal „Budowniczy Ukrainy”: Wira Tarasiwna Wasyłyszyna i Lesia Mychajliwna Kozyc (liceum nr 1), Marija Wasyliwna Subyczewa-Ostapiuk (FTL). Medalem nagrodzono również Wasyla Melnykowycza – pseudonim sceniczny Hucuł-Chuligan (artysta, kompozytor, showman, mecenas). Najwyższe proświtańskie odznaczenie, medal „Budowniczy Ukrainy”, otrzymała także Marija Wasyliwna Dorożon – dyrektorka Liceum w Brusturach Rady Wiejskiej Kosmacz w rejonie kosowskim obwodu iwanofrankiwskiego; nauczycielka języka i literatury ukraińskiej; posiadaczka tytułu „Starszy nauczyciel”; uczestniczka projektu „Instytut Letni–2025 Ukraina – Kanada”; laureatka Ogólnoukraińskiego konkursu „Nauczyciel roku–2021”; członkini organizacji naukowej „Proświta”. Przewodnicząca Towarzystwa M. Hucol szczerze podziękowała za pomoc w przeprowadzeniu wydarzenia. Wspólna praca będzie źródłem nowych projektów i osiągnięć – dla Ukrainy i w imię Ukrainy. „Proświta” – to siła ducha, moc słowa, światło ukraińskiej tożsamości. Niech sprawa Tarasa Szewczenki żyje w naszych sercach! Wojna trwa, ale wiemy: Ukraina przetrwa. Bo jesteśmy silni. Bo jesteśmy razem. Bo za nami – Prawda.
Tłumaczenie maszynowe
Towarzystwo „Proświta” łączy wieloletnie tradycje z aktualnymi wyzwaniami współczesności, wspierając ducha narodowo-patriotycznego oraz rozwój wspólnoty, a współpracując z organami władzy, oświaty i kultury miasta na niwie budowania państwa, dba o kulturalny, narodowy i duchowy rozwój mieszkańców naszego miasta. Miejskie zrzeszenie Towarzystwa „Proświta” posiada obecnie 62 komórki podstawowe, z którymi prowadzona jest praca organizacyjna i metodyczna. Rola „Proświty” w społeczeństwie musi wzrastać. Ugruntowanie języka ukraińskiego jako państwowego we wszystkich sferach życia społecznego jest podstawą pracy zrzeszenia. Towarzystwo „Proświta” pracuje na niwie narodowego i duchowego rozwoju narodu ukraińskiego. Centrum pracy kulturalno-oświatowej, szerzenia moralności chrześcijańskiej i duchowości narodowej stał się Dom Ludowy „Proświta”, w którym znajduje się „Świetlica” Towarzystwa. Znaczna uwaga poświęcana jest młodzieży, uczniom i dzieciom podczas obchodów świąt państwowych, rocznic „Matki-Proświty”, upamiętniania wybitnych działaczy państwowych i społecznych, naukowców, pisarzy i artystów itp. Rada i Zarząd zrzeszenia, w celu ożywienia pracy komórek, organizują spotkania, seminaria dla ich przewodniczących oraz różne konkursy wśród młodzieży. Prowadzona jest znaczna praca nad odrodzeniem rękodzieła: dawnych technik w ukraińskim hafcie ludowym, makramie oraz robótek na szydełku i drutach. Wielką wagę przywiązuje się przy tym do uczniów, pracy z młodzieżą, organizacji kółek zajmujących się opanowaniem i nauką różnych technik haftu ukraińskiego. Organizacja aktywnie pracuje nad wychowaniem patriotycznym, wsparciem Sił Zbrojnych Ukrainy (na przykład zbiórka funduszy na systemy walki elektronicznej i drony) – w ciągu ostatniego miesiąca młodzi „proświcianie” zakupili 6 dronów „Czereśnia–10”, współpracuje z władzami miasta i realizuje różnorodne projekty kulturalno-oświatowe, odwiedzili chore na nowotwory dzieci, przekazując pomoc o wartości 58 700 hrywien. Odbyły się uroczystości „Historia i „Proświta” z okazji obchodów powstania najstarszej organizacji społecznej „Proświta”, jej odrodzenia w naszym mieście oraz podsumowania konkursu „Historia i „Proświta”. Przewodnicząca Iwano-Frankiwskiego Miejskiego Zjednoczenia Wszechukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, zastępczyni rektora ds. wychowawczych Iwano-Frankiwskiego Uniwersytetu Medycznego, doktor filozofii Marija Hucol, dbając o wychowanie naszej młodzieży, zachęciła ją do udziału w XXII turze Wszechukraińskiego konkursu z udziałem międzynarodowym „Historia i „Proświta”. Uczestniczyli w nim uczniowie liceów, studenci szkół wyższych oraz inne zainteresowane osoby. Dlatego też obecnie nagradzali ich przedstawiciele władz miejskich, asystent deputowanej ludowej Ukrainy Oksany Sawczuk oraz członkowie Zarządu towarzystwa. Wręczono również medale „Budowniczy Ukrainy” aktywistom-„proświcianom” – pedagogom, śpiewakom, działaczom społecznym. Wydarzenie kulturalno-oświatowe „Historia i „Proświta” – XXII tura” odbyło się w Muzeum Czci Tarasa Szewczenki w Domu Ludowym „Proświta”. Do obecnych zwróciła się moderatorka, przewodnicząca zarządu Marija Hucol: „Rozpoczynamy nasze twórcze wydarzenie. Dziękujemy Panu Bogu i żołnierzom Sił Zbrojnych Ukrainy za każdy nowy dzień i świt, i prosimy o uczczenie minutą ciszy tych, których nie ma już wśród żywych”. Następnie zabrzmiała pieśń „Chwila” w wykonaniu studentki I roku wydziału filologicznego Karpackiego Uniwersytetu im. W. Stefanyka, Marii Dorożon. Wydarzenie pobłogosławił ojciec Orest Putko, a następnie wygłoszono utwory poetyckie Iwanny Moszury. Obecni wysłuchali kalejdoskopu poetyckiego w wykonaniu młodych „prośwician” – uczniów liceum nr 1: Marharyty Matijczyk (klasa 9), Ołeksandra Sawki (klasa 9), Iwana Melnyczuka (klasa 10), Dmytra Tysiaka, Sofiji Zariwnoj i Poliny Hrymaluk (klasa 10). Tematy XXII tury konkursu „Historia i „Proświta”: Walka Ukrainy trwa… Język ukraiński to język Zwycięstwa nad Rosją; Wałerij Załużny – wojskowy i dyplomata; Działalność „prośwician” ukraińskich organizacji patriotycznych na świecie. Ciekawe przypadki z życia oraz dane biograficzne o patriotach – budowniczych Ukrainy na szczeblu państwowym i lokalnym (w mieście, regionie, Ukrainie i na świecie); Patriotyczno-oświatowa działalność artysty Opanasa Załywachy (z okazji 100-lecia od dnia jego urodzin) – w kategoriach „Publicystyka”, „Proza”, „Poezja”, „Rysunek”, „Fotografia”. Podsumowujemy XXII konkurs „Historia i „Proświta”. 62 uczestników i 18 opiekunów – to dużo! Wszystkie prace były treściwymi badaniami danych tematów. Żadne obchody, żaden projekt czy konkurs nie odbyłyby się, gdyby nie współpraca z naszym merem miasta Rusłanem Marcinkiwem i jego zespołem, deputowaną ludową Ukrainy Oksaną Sawczuk, miejskimi departamentami oświaty i kultury oraz całą Iwano-Frankiwską wspólnotą terytorialną, na które byli zapraszani. Na wydarzeniu obecni byli zastępca przewodniczącego miasta Iwano-Frankiwsk i wspólnoty terytorialnej Witalij Fedoriw oraz zastępca przewodniczącego Departamentu Integracji Wspólnot, Polityki Wewnętrznej i Pracy z Osobami Wewnętrznie Przesiedlonymi Iwano-Frankiwskiej Wspólnoty Terytorialnej Ihor Kinasz, którzy witając wszystkich obecnych, podziękowali za owocną pracę „proświcianom” miasta i wręczyli kwiaty przewodniczącej Towarzystwa, a w imieniu rady miejskiej przekazali pamiątkowe zestawy upominkowe dla wszystkich uczestników konkursu, natomiast od obwodowej administracji wojskowej – książki naszych pisarzy z Przykarpatia. Do wygłoszenia słowa powitalnego zaproszono asystenta deputowanej Rady Najwyższej Ukrainy Jurija Hołowczaka, który w swoim wystąpieniu powiedział, że „Proświta” musi żyć wiecznie. Ukrainie nigdy nie będzie za dużo światła cywilizacji: w nowych warunkach naszego bytu – w centrum oświeconej Europy – niech ta pochodnia i ta gwiazda zapłoną nowym, potężnym światłem”. Do nagrodzenia zwycięzców konkursu zaproszono zastępcę przewodniczącego Iwano-Frankiwskiego Miejskiego Zjednoczenia Wszechukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Iwana Hawryłowycza oraz sekretarza odpowiedzialną Towarzystwa Nataliję Synycię. W 2025 roku przypada 100. rocznica urodzin patrioty Ukrainy, wybitnego artysty Opanasa Załywachy. I wszystkim 11 uczniom, którzy wzięli udział w tym konkursie na temat „Patriotyczno-oświatowa działalność artysty Opanasa Załywachy”, wraz z dyplomem wręczono upominek – pamiątkową koszulkę z nadrukowanym portretem O. Załywachy, dzięki deputowanej ludowej Ukrainy Oksanie Sawczuk: Kategoria „Proza” – 1 miejsce: Kostiantyn Zemlakow (uczeń Liceum Techniczno-Przyrodniczego), Anna Droniak (klasa 6-B liceum nr 1), Anhelina Mała (klasa 9-A liceum nr 17), Anna-Marija Mazurenko (klasa 9-D liceum nr 10), Anastasija Stasiuk (klasa 8-A liceum nr 10), Anastasija Basarab (studentka I roku Iwano-Frankiwskiego Narodowego Uniwersytetu Nafty i Gazu), Władysława Tymkiw (klasa 8-B) i Anna Jakowiszczak (klasa 9-B liceum nr 6). Kategoria „Rysunek” – 1 miejsce: Anastasija Tron (klasa 11-V liceum nr 1).
nr 3), Sofija Drobna (klasa 8-B liceum nr 17). Za opracowanie tematu “Walka Ukrainy trwa… “Język ukraiński – to język Zwycięstwa nad Rosją”. Wałerij Załużny – wojskowy i dyplomata”: Nominacja “Proza” – 1 miejsce: Ołeksandr Drozd (student 3 roku IFNM U), Jewhen Żurakowski (student 3 roku IF Instytutu Naukowo-Dydaktycznego Prawa Narodowego Uniwersytetu “Odeska Akademia Prawnicza”), Sofija Zanyk (klasa 7-A liceum nr 1), Pawło Rostowcew (klasa 6 liceum nr 1), Jewhenij Petryszyn (klasa 9-G liceum nr 1), Aryna Harkawenko (klasa 10-V liceum nr 3), Andrij Slipczenko (klasa 11-A liceum nr 3), Ołeksandr Nazar (klasa 9-B liceum nr 13), Wiktorija Małanczuk (klasa 9-A liceum nr 17), Kateryna Szewczuk (klasa 11-A liceum nr 12 i CPWUM im. S. Bandery), Karina Kozincewa (klasa 11 liceum nr 2 i CPWUM im. S. Bandery), Anna Pawluk (uczennica FTL), Diana Howera (proświcianka), Ołena Poliszczuk (członkini Międzynarodowej Organizacji Społecznej “Postęp kobiet-niosących pokój w diasporze”, Toronto, Kanada). Nominacja “Poezja” – 1 miejsce: Złata Nezdojminoha (klasa 10-A liceum nr 13), Wiktor Onojko (klasa 11-A FTL), Julija Mychajliwna Cybulak (nauczycielka historii liceum nr 3). Nominacja “Rysunek” – 1 miejsce: Marija Zborowska (klasa 6-A liceum nr 17), Taïsija Kopinczuk, Orenczak Gabriela i Ołeksandra Dembicka (studentki IFNM U), Olha Heruła, Juliana Kruć, Ulana Hamorak (studentki WSP “Iwano-Frankiwski Kolegium Zawodowe” KNUWS). Temat “Działalność proświciańska ukraińskich organizacji patriotycznych świata. Ciekawe przypadki z życia oraz dane biograficzne o patriotach – budowniczych Ukrainy na szczeblu państwowym i lokalnym (w mieście, regionie, Ukrainie i na świecie”: Nominacja “Proza” – 1 miejsce: Ołeh Pawliw (pisarz, tłumacz). Przygotowała Marija HUCZOŁ, przewodnicząca IFMOWUT “Proświta” im. T. Szewczenki, m. Iwano-Frankiwsk. Niedawno WUT “Proświta” im. T. Szewczenki obchodziło 157. rocznicę założenia (1868 r.). 148 lat minęło od czasu założenia (1877 r.) filii Towarzystwa “Proświta” w m. Stanisławowie (obecnie – Iwano-Frankiwsk). Iwano-Frankiwskie Miejskie Zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” im. T. Szewczenki, odrodzone w 1992 r. (IFMOWUT), uważa się za kontynuatora sławnych tradycji i osiągnięć Macierzystej “Proświty”, jest najstarszą ukraińską patriotyczną organizacją społeczną, która niesie w sobie ideę narodową i pełni funkcje ideologii państwowej.
Tłumaczenie maszynowe
Wasyl ŁYZANCZUK, doktor nauk filologicznych, zasłużony profesor Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Iwana Franki
Jako motto artykułu wybrałem słowa Wołodymyra Josypowycza Zdorowehy: „Dziennikarzom dzisiaj, jak nigdy dotąd, powinno być właściwe bolesne poczucie sprawiedliwości, dokładna znajomość problemów i odpowiedzialność moralna za słowo powiedziane i napisane”. Te uduchowione myśli nasz bezpośredni i pośredni Nauczyciel – profesor Zdoroweha – wyraził 28 lat temu. Jestem przekonany, że ich synergia w prasoznawstwie nabrała szczególnej, nacjocentrycznej aktualności podczas obecnej, 28-letniej pełnoskalowej wojny Moskowii-Rosji przeciwko naszej Ukrainie. W ostatnich dwóch-trzech latach, charakteryzując moskiewską antyukraińską ideologię i politykę, dziennikarze używają łacińskiego terminu „existentia”, co w języku ukraińskim oznacza „istnieję”. Jest to podstawowa kategoria egzystencjalizmu, której istotą jest wewnętrzny byt człowieka, to niepoznawalne, irracjonalne w narodowym „Ja”, dzięki czemu człowiek jest konkretną, oryginalną, niepowtarzalną, narodową osobowością językowo-kulturową. Moskiewska polityka imperialna od zarania dziejów skierowana jest przeciwko istnieniu ukraińskich świadomych narodowo osobowości. Dzisiaj kremlowscy raszyści, jednocześnie z taktycznym fizycznym niszczeniem Ukraińców podczas ludobójczej, terrorystycznej wojny, potężnie wykorzystują strategiczną psychologiczną formę wygubienia narodu ukraińskiego — ukrytą, pełzającą rusyfikację. Do tego stosują nawet sztuczną inteligencję. Ukryta, pełzająca rusyfikacja opiera się na wyrafinowanej małorosyjskiej psychologii wprowadzonych w błąd, oszołomionych moskiewską manipulacyjną propagandą „jakajaróżnica”, „czekających”, „ignorantów”, „indifferentów”, „obojętnych” i tym podobnych. Niestety, bardzo niewielu dziennikarzy potępia, demaskuje, wykorzenia ich świadomą lub nieświadomą antyukraińskość. Wołodymyr Josypowycz Zdoroweha głęboko, a zarazem bardzo prosto ocenił moralno-duchową istotę profesjonalizmu dziennikarza: „Aby skutecznie rozmawiać z innymi ludźmi, trzeba samemu stać się osobowością”. Przecież osobowość jest podstawą rozwoju społeczeństwa, wspólnych interesów narodowych i własnych interesów bezpieczeństwa na zasadach nacjonalistycznej soborowości osobowości. Zatem każdy dziennikarz, badacz dawnych i współczesnych wydań prasowych, środków komunikacji jako osobowość jest powołany do pryncypialnego łączenia profesjonalizmu, patriotyzmu, kompetencji, prawdomówności i politycznej dalekowzroczności, które są przesłanką nie mechanicznej retransmisji informacji w wąskim i szerokim rozumieniu, a (podkreślam) — intelektualno-ideologicznym środkiem wpływu na kształtowanie u wszystkich Ukraińców świadomości narodowej i godności, myślenia państwowotwórczego i przekonań, wartości moralno-duchowych. Ważnym psychologiczno-pedagogicznym, językowo-kulturowym, polityczno-historycznym, profesjonalno-twórczym fundamentem dla życiodajnego funkcjonowania ukraińskich i zagranicznych mediów w nowoczesnych geopolitycznych sytuacjach kryzysowych jest nabyte, bogate doświadczenie lwowskiej szkoły dziennikarstwa. Jeden z jej twórców, koryfeuszów, Wołodymyr Josypowycz Zdoroweha akcentował, że „lwowska szkoła dziennikarstwa to zjawisko wcale nie lokalne, a ogólnoukraińskie. To właśnie jeden z tych… mostków, które łączą ukraińskie dziennikarstwo z europejskim”. Życiodajnymi impulsami narodzin lwowskiej szkoły dziennikarstwa były „Rusałka Dnistrowaja” (1837), „Zoria Hałyćka” (1848), którą Iwan Franko nazwał pierwszym ruskim (czyli ukraińskim — W.L.) czasopismem politycznym. Potężny intelektualno-profesjonalny wpływ na kształtowanie lwowskiej szkoły dziennikarstwa miała gazeta „Diło”, czasopisma „Druhow” i „Hromadśkyj druh”, które wydawali ze studentami Iwan Franko i Mychajło Pawłyk, a także „Literaturno-naukowyj wisnyk” i „Wisnyk” Dmytra Doncowa, wydania Ukraińskich Strzelców Siczowych, Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, Ukraińskiej Powstańczej Armii, szistdesiatnykiw, w szczególności pozacenzuralny magazyn Wiaczesława Czornowoła „Ukrainśkyj wisnyk” (1970–1972) – unikalne zjawisko w historii ukraińskiego dziennikarstwa. Wraz z utworzeniem siedemdziesiąt lat temu wydziału dziennikarstwa trwał drugi etap rozwoju lwowskiej szkoły dziennikarstwa. Połączyło się w nim badanie teorii i praktyki prasy, historii ukraińskiego i europejskiego dziennikarstwa, które w swoim czasie prowadzili Iwan Franko, Mychajło Wozniak, Osyp Makowej, Wasyl Szczurat i inni, z kształceniem studentów — przyszłych dziennikarzy. Lwowską szkołę dziennikarstwa tworzyły, rozwijały, podnosiły na profesjonalno-moralny, intelektualny poziom osobowości naukowo-pedagogiczne: Wołodymyr Dmytruk, Josyp Cioch, Wołodymyr Zdoroweha, Mychajło Neczytaluk, Demian Hryhoras, Pawło Jaszczuk, Ołeksandra Serbenśka, Olha Fedyk, Wołodymyr Kybalczycz, Jurij Petruszko, Borys Masztalarczuk, Jurij Szapował, Stepan Kość, Iwan Krupski, Ihor Łubkowycz, Mychajło Prysiażny, Ihor Melnyk, Anatolij Kapeluszny, Zenon Dmytrowśkyj, Wołodymyr Hoj, Borys Potiatynyk, Ołeh Romanczuk… W jednym artykule trudno wymienić wszystkich byłych i współczesnych pracowników wydziału, którzy tworzyli i dzisiaj pomnażają unikalną pod względem ukraińskiego ducha narodowego lwowską szkołę dziennikarstwa. Starsze pokolenie dobrze pamięta, że w latach 60—80. ubiegłego wieku cała ideologia i polityka w ZSRR była skierowana na kształtowanie nowej historycznej wspólnoty ludzi — narodu radzieckiego. Komunistyczni wodzowie tworzyli moralno-psychologiczną atmosferę lekceważącego, negatywnego, wrogiego stosunku do nauki i funkcjonowania języka ukraińskiego oraz materialnie i administracyjnie zachęcali do opanowania języka rosyjskiego — języka tak zwanego porozumienia między narodami. W takich, delikatnie mówiąc, niekomfortowych warunkach, duszącej moskiewsko-komunistycznej atmosferze musiała pracować Ołeksandra Antoniwna Serbenśka, wysoko nieść intelektualną godność lwowskiej szkoły dziennikarstwa. Mistrzowsko wpajała studentom nie tylko ukraińskiej, ale i rosyjskiej, żydowskiej, gagauskiej i innych narodowości profesjonalno-psychologiczną potrzebę gruntownego uczenia się i znajomości języka ukraińskiego. Najwyższy otaczał Ołeksandrę Antoniwnę Serbenśką łaską, aby nie stracić narodowo-obywatelskiego „Ja”, nie zboczyć na manowce, a iść uczciwą drogą ojcowskiego rodu do szczytów działalności pedagogiczno-naukowej, kształtować u studentów — przyszłych dziennikarzy — zrozumienie, że stan rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego, jak języka każdego narodu, zależy od poziomu wykształcenia tysięcy, milionów osobowości. Po raz pierwszy o artykułach Iwana Franki „Co to jest postęp?”, „Poza granicami możliwości”, „Otwarty list do galicyjskiej młodzieży ukraińskiej” usłyszałem od Mychajła Fedorowycza Neczytaluka. Tylko z obecnej intelektualno-profesjonalnej, narodowo-obywatelskiej wysokości można ocenić wkład wykładowcy Neczytaluka, który, jakby mimochodem, w 1961 roku zwrócił uwagę na te prace Iwana Franki o duchu nacjonalistycznym w Gabinecie frankoznawstwa. Nieprzeciętną osobowością był profesor Josyp Terentijowycz Cioch. Nie spieszył się z wykonywaniem wytycznych instytucji partyjnych dotyczących wykładania wszystkich przedmiotów w języku rosyjskim. Bez wątpienia pozytywną rolę odegrał w tym dziekan wydziału dziennikarstwa J. T. Cioch. Na dzisiejszej Międzynarodowej konferencji naukowo-praktycznej główny temat prowadzimy o jednym z koryfeuszów lwowskiej szkoły dziennikarstwa — Wołodymyrze Josypowyczu Zdorowedze z okazji jego 95. urodzin. We wspomnieniach wielu absolwentów wydziału mowa jest o umiejętności nauczania Zdorowehy. „On za każdym razem otwierał przed tobą coś nowego, dotąd nieznanego, ale jakiegoś bliskiego, ciekawego i pożądanego, takiego, które chce się w pełni zrozumieć i uczynić swoim własnym osiągnięciem, — opowiadał Roman Andrijaszko. — Krytyczne sądy Wołodymyra Josypowycza nie obrażały, nie poniżały, nie wywoływały poczucia nieudolności, a wręcz przeciwnie, rozbudzały chęć rozwijania swoich sił w twórczości dziennikarskiej”. Wołodymyr Josypowycz „intuicyjnie czuł swój wpływ wykładowcy na studentów i od czasu do czasu lubił zatrzymać na korytarzu i w swoim łagodnym stylu zauważyć, że na seminarium był nieuważny, albo wejść w polemikę, wydawałoby się, z jakiegoś nieistotnego wystąpienia na zebraniu, czy notatki w uniwersyteckiej gazecie zakładowej, — wspomina Ołeh Naływajko. — Jestem szczęśliwy, że ten nasz „korytarz” zachował się do ostatniego jego dnia. Dzieliły nas odległość, czas, stanowiska, ale los uparcie sprowadzał w tym „korytarzu” i miałem szczęście słyszeć jego rady, myśli, uwagi”. Aktualna jest monografia „Perpetuum mobile Wołodymyra Zdorowehy” docentki wydziału dziennikarstwa naszego Uniwersytetu Myrosławy Rudyk. W tej pracy gruntownie zbadano naukową, publicystyczną działalność Wołodymyra Josypowycza oraz jego decydującą rolę w kształtowaniu lwowskiej szkoły dziennikarstwa. Prześledzono ewolucję poglądów naukowych Wołodymyra Zdorowehy, usystematyzowano dużą warstwę jego materiałów publicystycznych, odkryto warsztat twórczy. Jako naukowiec, pedagog, publicysta, mentor, Wołodymyr Zdoroweha posiadał indywidualny, tylko jemu właściwy, wyrazisty styl pisania i prowadzenia wykładów. „Wartość słowa Wołodymyra Zdorowehy — w jego myśli, w trafności i precyzji sformułowań”, — cytuję docenta Ihora Iwanowycza Pasławśkiego. Godny wychowanek i naśladowca lwowskiej szkoły dziennikarstwa Wiktor Mazanyj trafnie podkreślił, że „Wołodymyr Josypowycz wzbogacił świat mądrością. Wiódł nas za rękę po ojcowsku, chciał, aby zasada „sumiennego” dziennikarstwa, której model stworzył swoimi teoretycznymi założeniami, stała się naszą codzienną filozofią”. Twórcy, koryfeusze lwowskiej szkoły dziennikarstwa z szacunkiem do samych siebie wytrzymywali wyzwania systemu komunistycznej edukacji i wychowania. O jednym z jej wyzwań Wołodymyr Zdoroweha sprawiedliwie się wypowiadał! Niektórym chce się, żeby Ukraina była bez Ukraińców, bez języka narodowego, bez kultury narodowej, czyli takim sobie chachłackim duplikatem Rosji, prawda, z pewnym folkowym kolorytem. Swoją drogą, taka jest ideologia obecnej ukrytej pełzającej rusyfikacji. Po odzyskaniu niepodległości Ukrainy na wydziale, w lwowskiej szkole dziennikarstwa otwarcie, szczerze zapanowała życiodajna, moralno-duchowa aura twórcza narodu, otwartość na twórcze ryzyka nacjonalistyczne. Mychajło Pawłowycz Prysiażny w artykule „Dokąd idziemy?” podkreślał, że „trzeba nadal wypełniać próżnię naszej pamięci historycznej”, aby dawać godny, kompetentny odpór nowym wyzwaniom moskiewskich faszystów, którzy prowadzą pełnoskalową antyukraińską wojnę egzystencjalną. Kierownik „Rosyjskiego ruchu imperialnego” niejaki Żuczkowski raz po raz podkreśla: „Rosjanom trzeba zrozumieć, że Ukraina i Ukraińcy jako naród – to wyjątkowo wrogie zjawisko, a wszystko wrogie należy niszczyć. Po to, żeby zjednoczyć naród rosyjski, zebrać na nowo i wzmocnić Rosję — Ukrainę i Ukraińców trzeba zniszczyć!”. Na tym niemoralnym, antyludzkim, antyukraińskim trującym postulacie zbudowana jest imperialna polityka raszysty Putina i szowinistycznej Dumy Państwowej, informacyjno-psychologiczna agresja rosyjskich mediów i ich popleczników na Ukrainie. Wyznając zasadę ukraińskiego twórczego nacjocentryzmu, europejskich wartości demokratycznych, na zasadach których funkcjonuje lwowska szkoła dziennikarstwa, oddali swoje życie za soborną, samodzielną, narodową, demokratyczną ukraińską Ukrainę absolwenci naszego wydziału: Jewhen Hulewycz, Andrij Dusan, Wasyl Kindracki, Wadym Koftunow, Bohdan Markewycz, Taras Matwijiw (Bohater Ukrainy — pośmiertnie), Roman Pańkewycz, Wałentyn Prysić i Roman Riażśkych.
Podczas obrony Państwa Ukraińskiego przed moskiewskimi kanibalami został ranny starszy wykładowca katedry radiofonii i telewizji Taras Podedwornyj. O tym, jak zniósł zranienie, wytrzymał moskiewskie piekło egzystencjalnej wojny, opisał w swoich utworach absolwent naszego wydziału Artur Droń. Za ukraińską narodową prawdocentryczność, jako determinującą zasadę kształtowania ukraińskiej świadomości narodowej i tożsamości, przekonań obywatelskich i państwowotwórczych, patriotów nie tylko znieważają, prześladują, ale i zabijają takich Wielkich Ukraińców, jak Iryna Farion, Andrij Parubij — absolwentów naszego Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Iwana Franki. Przemyślenie, analiza osobliwości funkcjonowania lwowskiej szkoły dziennikarstwa w organicznej jedności z naukowo-pedagogiczną działalnością pracowników wydziału dziennikarstwa byłaby niepełna, skąpa bez opublikowania fragmentu tekstu profesora, filozofa Andrija Paszuka: „Mądrość polega na tym, aby swoje błędy naprawiać, bo każdy człowiek jest zdolny do popełnienia błędu, ale i siłą swojego rozumu, i niezłomną wolą przezwycięża swoje wady w imię prawdy. Taki jest los każdego człowieka, jakiekolwiek wyżyny ludzkiego ducha by zajmował. Wołodymyr Zdoroweha ze swojego charakteru był człowiekiem dobrym, szczerym, mądrym. Główna rzecz polega jeszcze i na tym, że był on w swojej duszy patriotą, kochał swoją ziemię, swój naród, ukraiński język i kulturę, przejmował się narodową i państwową niezależnością Ukrainy. To jest to, co określało wewnętrzne życiowe credo Zdorowehy, które zawsze zachowywał w swoim sercu”. Powiem bez przesady: wewnętrzne życiowe credo Wołodymyra Josypowycza Zdorowehy — koryfeusza lwowskiej szkoły dziennikarstwa — życiodajnie inspiruje do sumiennej, nacjocentrycznej pracy obecny zespół naukowo-pedagogiczny wydziału, na którym obecnie pracuje sześć katedr. Kierują nimi autorytatywni specjaliści w dziedzinie dziennikarstwa: Natalija Habor, Paraskowija Dworyanyn, Marjan Żytariuk, Iwan Krupskyj, Ihor Pasławskyj i Marija Jacyfirska. W tym roku rektor Uniwersytetu mianował dziekanem wydziału dziennikarstwa docenta Marjana Łozynskiego. Jego zastępcami są Andrij Jacenko, Natalija Szajda, Juliana Ławrysz. To — inicjatywny, pracowity, innowacyjny kwartet. Zatem jednym z głównych zadań współczesnych mediów, lwowskiej szkoły dziennikarstwa, jest kompetentne, gruntowne, wszechstronne demaskowanie zarówno tradycyjnych, jak i najnowszych imperialnych wyzwań z „logiką węża” w sferach bezpieczeństwa, moralno-psychologicznej, obronno-wojskowej, społeczno-ekonomicznej, polityczno-ideologicznej Ukrainy. Mesjańskim powołaniem pracowników środków masowej komunikacji jest poprzez cnotliwe słowo i prawdziwy obraz audiowizualny kształtować i utwierdzać ukraińską świadomość narodową, historyczną uczciwość, współczesną sprawiedliwość i odpowiedzialność, nacjonalistyczne oraz ogólnoludzkie wartości moralno-duchowe, ukraińską soborną tożsamość na zasadach ukraińskiego nacjocentryzmu w światowej wspólnocie cywilizacyjnej.
Tłumaczenie maszynowe
Proponowana czytelnikowi praca jest czwartą częścią monografii „Powstanie ukraińskiej państwowości. (Czasy Starożytności, Antyku i Wczesnego Średniowiecza)”, która przygotowywana jest do druku w kijowskim wydawnictwie „Prawo Ukrainy”. Autorami książki są historyk i pisarz Dmytro Czobit, który odpowiada za część historyczną badania, oraz doktor nauk prawnych, profesor Wiktor Akułenko, wiodący pracownik naukowy Instytutu Państwa i Prawa imienia W. M. Koreckiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, odpowiedzialny za merytorykę prawną pracy, uzasadnienie terminologii oraz poszczególne aspekty wydania. W. Akułenko został autorem idei samego badania tego tematu. Był recenzentem książki D. Czobita „Klucze od pokoju i wojny. Czym jest Ruś, Ukraina, Rosja i kim są Ukraińcy oraz Rosjanie”, której ponad sto stron poświęcono kwestiom państwowości na dawnych ziemiach ukraińskich. Nawiasem mówiąc, czasopismo „Dzwin” w latach 2022–2024 drukowało poszczególne rozdziały pracy D. Czobita, na długo przed ich wydaniem w formie osobnej książki. Dmytro CZOBIT Właśnie rozdziały o państwowości z poprzedniej książki historyczno-publicystycznej stały się podstawą obecnego badania naukowego tego niezwykle ważnego i nowatorskiego tematu. Na potrzebę jego zbadania zwrócił uwagę kierownik Centrum Naukowego Ukraińskiej Państwowości imienia profesora Wołodymyra Kulczyckiego Narodowej Akademii Nauk Prawnych Ukrainy, doktor nauk prawnych, profesor Ołeksandr Swiatockyj, który udzielił autorom wszechstronnego wsparcia i zapewnił ich aprobatę w wydawnictwach prawniczych. Poszczególne części monografii „Powstanie ukraińskiej państwowości” drukował „Czasopismo Kijowskiego Uniwersytetu Prawa” (nr 3 i nr 4 z 2024 r. oraz nr 1 i nr 2 z 2025 r.), a także czasopismo „Ukraińska państwowość” (nr 1 z 2025 r.). Praktycznie czwarta część obecnej monografii (w sumie jest ich sześć, o łącznej objętości ponad siedmiuset stron) ma całkowicie samodzielne znaczenie i została już nazwana przez recenzentów „monografią w monografii”, jej autorem jest Dmytro Czobit. Do napisania tej części książki skłoniły krytyczne uwagi wybitnego ukraińskiego językoznawcy, akademika NAN Ukrainy Hryhorija Piwtoraka. Ich istota sprowadzała się do następującego stwierdzenia. Trzecia część monografii D. Czobita i W. Akułenki poświęcona jest państwu Antów i królowi Bożowi. Chronologicznie okres ten obejmuje IV – VII w. n.e. Szereg historyków, w tym także M. Hruszewski, widzi w Antach przodków narodu ukraińskiego. Opierając się na licznych źródłach, autorzy nazwali państwo Antów pierwszym ukraińskim państwem narodowym, a ich władcę Boża, którego bizantyjski historyk Jordanes nazywał królem – Ukraińcem. Taki wniosek H. Piwtorak nazwał „przedwczesnym i zbyt optymistycznym”, ponieważ według ustaleń językoznawców o kształtowaniu się języka ukraińskiego, a co za tym idzie narodu ukraińskiego, można z pewnością mówić dopiero od VI w. n.e. Taką opinię szanowanego uczonego D. Czobit uznał za dyskusyjną, ponieważ w jego książce „Styboriwka: Goci i ich potomkowie. Do kwestii ludności pogranicza wołyńsko-podolskiego II – V w. n.e.” oraz kilku artykułach przytoczono niemało faktów na to, że język, który teraz nazywamy ukraińskim, był językiem potocznym ludności Wołynia i Podola już w III – IV w. n.e. Właśnie te okoliczności skłoniły do dodatkowego zbadania tego tematu, którego wyniki po raz pierwszy poddajemy pod osąd czytelników „Dzwonu”. Czyli przed Państwem, szanowni czytelnicy, czwarta część monografii „Powstanie ukraińskiej państwowości”. Ze względu na znaczną liczbę przypisów, które istotnie wpływają na objętość wydania, uważamy za możliwe ich niepodawanie. W książce zostaną one zamieszczone w całości wraz z niemałą liczbą ilustracji. Rozdział I. O ukraińskiej państwowości i ukraińskim państwie narodowym 1. Problem przynależności narodowej państwa Antów
W trakcie badania kwestii dotyczących państwowości Antów nieoczekiwanie pojawił się problem, którego poprawne rozwiązanie będzie miało istotne znaczenie nie tylko dla naszej pracy, ale także dla badania początków języka ukraińskiego, powstania narodu ukraińskiego oraz ukraińskiego państwa narodowego, jako że wszystkie one są nie tylko ze sobą ściśle powiązane, ale stanowią jedną całość. Bez wyjaśnienia czasu powstania i kształtowania się języka niemożliwe jest rozwiązanie problemu pochodzenia narodu, a bez istnienia narodu nie ma sensu mówić o jego państwie narodowym. Zatem wszystko zależy od czasu powstania języka ukraińskiego. Główna przyczyna tkwiła w rozbieżności między ramami chronologicznymi państwa Antów a czasem wyodrębnienia się języka ukraińskiego z prasłowiańskiego i jego powstania jako w pełni samodzielnego. Wydarzenia związane z królem Antów Bozem datowane są na lata 375–376 n.e., ostatnia wzmianka o Antach odnosi się do roku 602. Zatem ramy chronologiczne, w których źródła bizantyjskie wielokrotnie wspominają naród Antów, przypadają na koniec IV – początek VII w. n.e. Należy podkreślić: chodzi o pierwsze i ostatnie daty pisemnych wzmianek o Antach, które dotrwały do naszych dni. Całkowicie zrozumiałe jest, że Antowie nie pojawili się znikąd w latach 375–376 i nagle nie zniknęli gdzieś w roku 602 – czas ich przebywania na arenie dziejowej jest znacznie szerszy. To po pierwsze. Po drugie – nie zawsze ten naród nazywano Antami; syryjski autor Pseudo-Zachariasz w 555 r. nazywał go Ros, a źródło gruzińskie, opisując napad Scytów na Konstantynopol w 625 r., twierdziło, że tych Scytów nazywano również Rosami. Bizantyjski historyk gockiego pochodzenia Jordanes, oprócz etnonimu Antowie, użył wobec tego narodu drugiej nazwy – Rosomoni. Pierwsza część tego słowa w językach łacińskim i germańskim oznaczała „ludzie-Rosy”, a druga „moni (mani)”. Zatem Rosomoni to „ruscy ludzie”. Etnonim Rosy język łaciński zapożyczył z greckiego, w którym brak dźwięku „u”, dlatego zastąpiono go bliskim w wymowie „o”, stąd Rosy zamiast „Rusy”. Warto zaznaczyć, że źródła antyczne i bizantyjskie dość często nazywały całą ludność Północnego Nadczarnomorza oraz międzyrzecza Dniestru i Środkowego Dniepru Scytami, bez względu na języki, którymi się posługiwała. O tym, że Antowie i Rusowie to jeden i ten sam naród, doszło do wniosków wielu autorytatywnych badaczy, o czym już pisaliśmy powyżej. Według danych źródeł bizantyjskich liczny naród Antów zamieszkiwał ogromne terytorium od Karpat, Dniestru i Bugu Zachodniego na zachodzie, po Środkowy Dniepr, jego lewe dopływy i Doniec na wschodzie oraz od Prypeci na północy po Północno-Zachodnie Nadczarnomorze na południu. Ziemia Antów to praktycznie terytorium dzisiejszej Ukrainy. Z Antami wiąże się kulturę archeologiczną czerniachowską II–V w. n.e. Warto zaznaczyć, że w latach 60.–80. XX w. kulturę tę datowano na II–VII w. n.e. Strefa rozprzestrzenienia kultury czerniachowskiej na ziemiach ukraińskich pokrywa się z terytorium zamieszkiwania Antów. Jednak zabytki czerniachowskie wykryto również na terytoriach obwodów biełgorodzkiego i kurskiego Federacji Rosyjskiej, w Mołdawii, północno-wschodniej Rumunii, południowo-wschodniej części Polski. Czyli na etnicznych ziemiach ukraińskich, gdzie Ukraińcy zamieszkiwali do 1947 roku (Polska) i gdzie zamieszkują do dziś. Na terytorium Rumunii kulturę nazywają Sintana-de-Mureș. Znaczne terytorium rozprzestrzenienia oraz różnorodność starożytności, wśród których znajdują się zabytki materialne charakterystyczne dla różnych kultur, dały podstawę do nazwania kultury czerniachowskiej polietniczną. Kultura archeologiczna czerniachowska jest spokrewniona i synchroniczna w czasie z kulturą kijowską II–V w. n.e., rozpowszechnioną na terenach Środkowego Naddnieprza, oraz kulturą pieńkowską IV–VII w. n.e., której zabytki obejmują pogranicze Lasostepu i Stepu od Dońca po rzekę Prut, lewy dopływ Dunaju. Ludność wszystkich trzech kultur: czerniachowskiej, kijowskiej i pieńkowskiej archeolodzy wiążą ze Słowianami. Tych Słowian z tego samego okresu chronologicznego bizantyjskie źródła pisane nazywały Sklawinami i Antami, przy czym podkreślano, że mówili jednym językiem. Należy zaznaczyć, że niektórzy badacze, w szczególności M. Brajczewski, uważali podział na czerniachowską, kijowską i pieńkowską za sztuczny i zaliczali zabytki pieńkowskie do późnego etapu kultury czerniachowskiej. Historycy nazywali naród Antów bezpośrednimi i genetycznymi przodkami Ukraińców, a stworzone przez nich państwo IV–VII w. – ukraińskim. Jest to odzwierciedlone w „Encyklopedii ukrainoznawstwa”, w której wprost zapisano: „Antowie stworzyli pierwsze ukraińskie i słowiańskie państwo”. Jednak według wniosków językoznawców język ukraiński wyodrębnił się bezpośrednio z łona języka prasłowiańskiego i powstał jako w pełni samodzielny w VI w. n.e. Wychodzi na to, że dopiero wtedy pojawił się jego nosiciel – naród ukraiński. Jak zatem być z Antami, ich państwem i królem Bozem z IV w.? Jaki etnos reprezentowali? Poprawną odpowiedź może dać tylko jak najdokładniejsza i najbardziej wiarygodna chronologia powstania języka ukraińskiego. Język jednoczy wspólnotę ludzi, wytwarza poczucie świadomości narodowej i odrębności, już na początkowym etapie swojego istnienia służy jako główna miara rozróżniania według zasady swój – obcy, swoje – cudze. Według cechy językowej odbywał się podział narodów, język jednoczył sam naród, budził w nim świadomość narodową. Język to główna i decydująca cecha narodu, łączy pokolenia, w znacznej mierze kształtuje sam naród i jest najdroższym dziedzictwem nacji. „W samym języku naszym odbił się duch naszego narodu” – pisał Iwan Ohijenko. Jednocześnie język ukraiński i jego leksyka stanowią przebogate źródło informacji o przeszłości, dlatego w historii języka ukraińskiego odzwierciedlona jest historia narodu ukraińskiego, jego los, kultura, obyczaje i tradycje od najdawniejszych czasów przedpiśmiennych. Język to przede wszystkim słowa, a w nich dość często odzwierciedlone są wydarzenia i zjawiska dalekiej przeszłości. Dlatego fakty najdawniejszej przeszłości języka ukraińskiego, w szczególności jego leksyki, są jednocześnie faktami dawnej historii narodu ukraińskiego. Oto dlaczego ustalenie jak najdokładniejszej chronologii datowania początków języka ukraińskiego ma wiodące znaczenie dla początkowej historii narodu ukraińskiego i źródeł ukraińskiej państwowości narodowej. Zatem czas powstania Ukraińców jako odrębnego narodu jest bezpośrednio związany z główną cechą każdego etnosu – językiem. W tej kwestii warto przytoczyć słowa niemieckiego filozofa Johanna Gottfrieda Herdera (1744–1803): „Język powstaje i rozwija się wraz z rodzajem ludzkim”. Wraz z językiem powstaje i nacja. J.G. Herder uważał, że decydującymi charakterystykami nacji są język, kultura, obyczaje, tryb życia. Jego rodak, wybitny niemiecki językoznawca Wilhelm von Humboldt (1767–1835) użył wyrażenia, które stało się skrzydlatą wskazówką dla badaczy języka: „Język narodu to jego duch, a duch narodu to jego język”. Naród wyraża siebie w swoim języku, dlatego wszystko zaczyna się od niego. Aby ustalić przynależność etniczną państwa Antów, trzeba wiedzieć, jakim językiem posługiwał się ten naród: prasłowiańskim czy ukraińskim. W ten sposób czas wyodrębnienia się języka ukraińskiego z łona prasłowiańskiego jest tą wyjściową cezurą, od której bierze początek historia narodu ukraińskiego jako odrębnej i samodzielnej nacji. Jeśli jest język i naród, to państwo tego narodu można z pełnym prawem nazywać państwem narodowym. Oto dlaczego tak ważne jest dla nas znać wiarygodny czas powstania języka ukraińskiego. Według wniosków wybitnego ukraińskiego językoznawcy, akademika NAN Ukrainy Hryhorija Piwtoraka „znaczna część specyficznych dla języka ukraińskiego cech… zaczęła kształtować się bezpośrednio od języka prasłowiańskiego, czyli od V–VI w. n.e.”. Zatem początki języka ukraińskiego H. Piwtorak wywodził z V–VI w. n.e. Światowej sławy slawista J. Szewelow również odnotował najdawniejsze zmiany fonetyczne w języku prasłowiańskim, które wskazywały na początek rozwoju języka ukraińskiego i datował je na VI–VII w. Podobną myśl jeszcze w 1958 roku wyraził ukraiński uczony na emigracji Wadym Szczerbakiwski: „Dla nas ważne jest to, że Antowie mówili językiem słowiańskim i żyli w obszarze między Dniestrem a Donem. A to pokazuje, że w VI–VII wiekach na Ukrainie panował język słowiański i ten język słowiański musiał być jednocześnie językiem ukraińskim, bo te plemiona pozostały na miejscu do naszych dni i ich język był językiem naszych kolęd, szczedriwek, wiosenek i innych pieśni obrzędowych weselnych, dożynkowych, kupałowych itp., które dotarły do nas w niezmienionej postaci od tamtych czasów”. Zatem wnioski ukraińskich uczonych świadczą o tym, że język ukraiński wyodrębnił się z prasłowiańskiego i istniał jako samodzielny w V–VII w. n.e. Jednak wzmianki o Antach mają znacznie szersze ramy: IV–VII w. n.e. Rozbieżność między początkami języka ukraińskiego według danych W. Szczerbakiwskiego, J. Szewelowa i H. Piwtoraka a pierwszymi pisemnymi informacjami o Antach w źródłach bizantyjskich wynosi całe stulecie. Jednak i to jeszcze nie wszystko. Czołowi językoznawcy twierdzili, że o Ukraińcach jako odrębnym etnosie można z pewnością mó-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
tworzyć dopiero od VI w. n.e. Ich zdaniem używanie etnonimu Ukraińcy w odniesieniu do ludności z IV w. n.e. jest „przedwczesne i zbyt optymistyczne”, uważali oni, że poprzedni okres historii, w szczególności IV – V w. n.e., należy nazywać prasłowiańskim lub protoukraińskim, a ludność – protoukraińcami lub praukraińcami. (Ustny komunikat akademika NAN Ukrainy Hryhorija Piwtoraka jednemu z autorów). Powstaje dość dziwna sytuacja. Jeśli kierować się rozważaniami językoznawców, to Antowie w IV – V w. n.e. byli jeszcze Prasłowianami i praukraińcami, a w VI w. n.e. stali się już Ukraińcami. W jaki sposób i według jakich cech można przeprowadzić między nimi granicę chronologiczną właśnie w tym przedziale czasowym? Wiarygodną odpowiedź na to pytanie może dać rozwiązanie kwestii chronologii pochodzenia języka ukraińskiego. Wyodrębnienie języka ukraińskiego z łona prasłowiańskiego można wywodzić od czasu powstania cech właściwych tylko językowi ukraińskiemu. Jednak, jak pisał H.P. Piwtorak: „Czas powstania ukraińskich cech językowych, a według ich sumy – i języka ukraińskiego w ogóle, ustalić jest trudno”10. Rzeczywiście, określenie momentu, w którym kończy się język prasłowiański, a zaczyna ukraiński, jest niemożliwe. Język nie rodzi się, lecz formuje, a proces ten przebiegał powoli, na przestrzeni tysiącleci. Jeśli chodzi o wyodrębnienie języka ukraińskiego z prasłowiańskiego, to takie zjawisko należy porównać z dobrze znanymi faktami. Jak poświadcza praktyka Słowian południowych, powstanie ich języków w nowych miejscach osiedlenia trwało nie mniej niż dwa stulecia. Oczywiście tyle samo czasu trwał proces ostatecznego wyodrębnienia języka ukraińskiego z łona prasłowiańskiego. Zatem problem nie jest prosty, a od jego poprawnego rozwiązania zależy odpowiedź na główne pytania naszego badania: „Kiedy powstało ukraińskie państwo narodowe?” To pierwsze i drugie: „Przedstawicielem jakiego narodu był król Antów Boż?” 2. Na czym polegała konieczność dodatkowego interdyscyplinarnego badania problemu czasu powstania języka ukraińskiego Osiągnięcia językoznawstwa historycznego w zakresie czasu źródeł języka ukraińskiego są bezsporne, jednak lingwiści nie są w stanie samodzielnie rozstrzygnąć głównej kwestii: od kiedy, od jakiego dokładnie czasu język mówiony narodu można nazwać ukraińskim? Dlaczego? Ponieważ lingwiści badali pochodzenie języka ukraińskiego głównie metodami językoznawstwa historyczno-porównawczego oraz fonologii, wychodząc od słowiańskich tekstów pisanych, z których najstarsze datowane są dopiero na IX – XIII w. Różnica chronologiczna między najstarszymi tekstami słowiańskimi a czasem ostatecznego rozpadu jedności prasłowiańskiej i powstaniem poszczególnych narodów słowiańskich wynosi ponad pół tysiąca lat, co nieuchronnie wpływa na dokładność wniosków chronologicznych. Oprócz tego przy ustalaniu czasu powstania języka ukraińskiego metodami językoznawstwa nie wykorzystano danych folkloru, etnografii, toponimii, zapożyczeń leksykalnych z innych języków. Zatem kwestia pochodzenia języka ukraińskiego nie była badana kompleksowo, pełnie i wszechstronnie z uwzględnieniem faktów językowych innych dziedzin wiedzy. Stąd wniosek:
Pytania o pochodzenie języka ukraińskiego i narodu ukraińskiego nie można uznać za ostatecznie rozstrzygnięte. Chronologiczny okres ostatecznego wyodrębnienia się języka ukraińskiego z łona prasłowiańskiego również pozostaje pod wielkim znakiem zapytania. Taki stan rzeczy skłania do dyskusji, a nawet sporów. Dyskusja na podobny temat między językoznawcami a historykami i archeologami miała już miejsce w przeszłości. Oponując radzieckiemu lingwiście F. Filinowi, który twierdził, że zestawianie („nakładanie”) areałów kultur archeologicznych i rekonstruowanie regionów lingwistycznych jest pozbawione perspektyw, autorzy monografii „Pochodzenie Słowian” pisali: „Ale i językoznawstwo porównawcze ma własne słabe punkty. Zjawiska językowe z reguły nie poddają się datowaniu, co zmniejsza ich możliwości historyczno-poznawcze. Oprócz tego nie można zapominać, że pojęcia historia języka i historia narodu, choć są ze sobą powiązane, nie są tożsame. To ostatnie jest znacznie szersze i bardziej różnorodne, zawiera w sobie jeszcze szereg innych ważnych charakterystyk, niedostępnych dla lingwistyki jako przedmiotu badań”11. Zatem archeolodzy wyrazili swoje pretensje wobec językoznawców, które są całkiem słuszne. Ale i dane archeologii nie są wystarczające. Archeologia wnosi największy wkład w badanie materialnego i duchowego życia ludności danego terytorium, dość dokładnie ustala chronologię istnienia zabytków, ale i ona nie może odpowiedzieć na pytanie o przynależność etniczną nosicieli danej kultury, język, którym się posługiwali, oraz ich dalsze losy historyczne. Powyższe świadczy o konieczności kompleksowego, interdyscyplinarnego badania pochodzenia narodu ukraińskiego i jego języka. Archeolodzy wskazali na niejednoznaczność i sporność wniosków językoznawstwa, jednak nie możemy zgodzić się z ich opinią, jakoby zjawiska językowe „nie poddawały się datowaniu”; dla obalenia tego w dalszej części przytoczymy szereg faktów językowych dotyczących powstania języka ukraińskiego, które mają wyraźne i bardzo konkretne datowanie na III–IV oraz VI w. n.e. Oprócz tego jeden z autorów naszego badania nad powstaniem ukraińskiej państwowości miał własne opracowania i publikacje w dziedzinie krajoznawstwa, toponimii, antroponimii, folkloru i etnografii, które świadczyły o tym, że język ukraiński funkcjonował na Wołyniu i Podolu już w III–IV w. n.e.12 Dlatego mieliśmy wystarczające podstawy, by poddać w wątpliwość również wnioski znanych językoznawców, że odliczanie historii języka ukraińskiego, a odpowiednio i narodu ukraińskiego, należy rozpoczynać dopiero od VI w. n.e. Szereg faktów językowych wskazywał na to, że źródeł języka ukraińskiego należy szukać w znacznie wcześniejszych czasach. Sam H. Piwtorak pisał, że formowanie się Ukraińców jako odrębnego etnosu rozpoczęło się w połowie I tysiąclecia n.e.13 Wskazał on również, że specyficzne cechy języka ukraińskiego zaczęły się formować w V–VI w. n.e.14 Jeśli rozpatrywać sprawę dokładniej, to wychodzi na to, że V w. n.e. to lata 401–500. Wydarzenia związane z królem Antów Bozem datowane są na lata 375–376. Różnica między wzmiankami o królu Antów Bozie w IV w. n.e. a początkiem V w. n.e. wynosi zaledwie 26–27 lat, co dla procesu formowania się języka narodu nie jest istotne. Przemyślawszy sytuację i poradziwszy się, autorzy postanowili dodatkowo przeprowadzić własne badanie dotyczące źródeł języka ukraińskiego, ponieważ miało ono decydujące znaczenie dla całej naszej pracy, zwłaszcza w odniesieniu do państwa Antów. Skłoniły do tego również słowa wybitnego slawisty Jurija Szewelowa, który uważał za możliwe rozszerzenie granic chronologii źródeł języka ukraińskiego w planie jego wcześniejszego datowania z zaangażowaniem źródeł z innych dziedzin wiedzy, w szczególności toponimii15. Sam język ukraiński, zwłaszcza jego leksyka, również zawiera w sobie znaczną ilość informacji, która poddaje się dość wyraźnemu datowaniu. W tej kwestii znany ukraiński językoznawca Kostiantyn Tyszczenko trafnie zauważył: „Język niesie historię swojego pochodzenia i formowania się we własnym materiale dźwiękowym, gramatycznym i słownikowym”16. Podobną myśl jeszcze w 1918 roku wyraził wybitny ukraiński uczony Iwan Ohijenko: „Po korzeniach słów można dowiadywać się także o naszej kulturze”17. Zbieżne słowa dotyczące metod badania kwestii pochodzenia języka przytoczył znany rosyjski językoznawca Aleksiej Szachmatow: „Historia języka opiera się głównie na danych współczesnego żywego języka w jego gwarach, bo te dane, jeśli są dokładnie opisane, mogą służyć jako niezawodne punkty wyjścia badań”18. Z powyższych wniosków językoznawców wynika, że sam język narodu jest najważniejszym źródłem jego historii. Bezsprzecznie takim źródłem jest język ukraiński, jego leksyka oraz powiązane z nią ukraiński folklor, ukraińska etnografia, toponimia, antroponimia, a nawet krajoznawstwo; w swojej sumie są one w stanie istotnie wyjaśnić kwestię pochodzenia języka. Zważywszy na ważność poruszonego problemu, autorzy zmuszeni byli znacząco rozszerzyć temat, gdyż wyraźnie uświadomili sobie, że ustalenie czasu początków języka ukraińskiego ma decydujące znaczenie nie tylko dla prawidłowych wniosków naszego badania o powstaniu ukraińskiej państwowości, ale i dla historii narodu ukraińskiego w całości. Od czasu powstania języka ukraińskiego, jego pierwotnych źródeł, zależy etnogeneza narodu ukraińskiego i kształtowanie się ukraińskiego narodu. W ten sposób kwestie pochodzenia języka ukraińskiego są bardzo ściśle powiązane ze źródłami historii narodu ukraińskiego, ukraińskiej państwowości i ukraińskiego państwa narodowego. Bez ustalenia wiarygodnego czasu początków języka ukraińskiego jako całkowicie samodzielnego, nie sposób mówić o czasie pojawienia się Ukraińców jako odrębnego narodu i jego państwa narodowego. Zatem głównym i decydującym jest ustalenie czasu powstania języka ukraińskiego jako samodzielnego i oryginalnego. Aby otrzymać wiarygodną odpowiedź na pytanie o czas powstania języka ukraińskiego, narodu ukraińskiego i ukraińskiego państwa narodowego, przeprowadziliśmy dodatkowe kompleksowe badanie dotyczące najważniejszego składnika tego problemu – źródeł języka ukraińskiego, wychodząc z osiągnięć językoznawstwa, ale zaangażowaliśmy przy tym fakty językowe z innych nauk i dyscyplin: folkloru, etnografii, krajoznawstwa, toponimii, antroponimii, ukraińskiej leksyki, a nawet terminologii transportowej i budowlanej. Wyniki systematyzacji danych badania interdyscyplinarnego nas samych zadziwiły.
Ciąg dalszy nastąpi. _________ 1 Abaszyna N.S. M.J. Brajczewski o historycznej treści pojęcia „kultura archeologiczna” oraz problemie transformacji kulturowej. // Mychajło Brajczewski. Uczony i osobowość / Pod red. J.W. Pawłenki. Kijów: Feniks, 2002. S. 31. 2 Hruszewski M. Historia Ukrainy-Rusi. T.I. Do początku XI wieku. Kijów: Nauk. dumka, 1994. S. 166, 177; Szczerbakiwski W. Formacja narodu ukraińskiego. Kijów: Staryj Swit, 2013. S. 116; Połonska-Wasylenko N. Historia Ukrainy. T.I. Do połowy XVII wieku. Kijów: Łybid, 1992. S. 68 – 69; Doroszenko D. Świat słowiański w jego przeszłości i teraźniejszości. Kijów: Tempora, 2010. S. 440. 3 Encyklopedia ukrainoznawstwa. Część ogólna. Wznowienie na Ukrainie. Reprodukcja wydania z 1949 roku./ NAN Ukrainy. Instytut Archeografii Ukraińskiej. Kijów, 1995. S. 408. 4 Ohijenko I. Kultura ukraińska. Krótka historia życia kulturalnego narodu ukraińskiego. Kijów: Wydawnictwo księgarni E. Czerepowskiego, 1918. S. 22. 5 Herder J.G. Język i indywidualność narodowa // Nacjonalizm. Antologia. Opracowali O. Procenko, W. Lisowyj. Kijów: Smołoskyp, 2000. S. 43, 849. 6 Cyt. za: Iwanyszyn W., Radewycz-Wynnycki. Język i naród. Drohobycz, 1990. S. 4. 7 Piwtorak H. Prawda historyczna przeciwko imperialnemu zakłamaniu. Kijów: Art-Print Studia, 2018. S. 31. 8 Szewelow J. Fonologia historyczna języka ukraińskiego. Przeł. z angielskiego. Charków: Akta, 2002. S. 46. 9 Szczerbakiwski W. Formacja narodu ukraińskiego. Wydanie reprintowe. Kijów: Starodawniy Swit, 2013. S. 116. 10 Piwtorak H. Ukraińcy: skąd jesteśmy i nasz język. Kijów: Naukowa dumka, 1993. S. 103. 11 Baran W.D., Kozak D.N., Terpyłowśkyj R.W. Pochodzenie Słowian. Kijów: Nauk. dumka, 1991. S. 18. 12 Czobit D. Styboriwka: Goci i ich potomkowie. Do kwestii ludności pogranicza wołyńsko-podolskiego II – V w. n.e. Brody: Proświta, 2013, 352 s.; Tenże. Toponimy pochodzenia gockiego środkowej części pogranicza wołyńsko-podolskiego. Brody: Proświta, 2012, 52 s.; Tenże. Słowo „plundrować” jako klucz do rozwiązania wymyślonej zagadki kultury archeologicznej czerniachowskiej. // Bridszczyna – kraina na granicy Galicji i Wołynia. Wydanie 5. Brody, 2012. S. 22 – 24; Tenże. Toponimy wsi Styboriwka i jej okolic. // Bridszczyna – kraina na granicy Galicji i Wołynia. Wydanie 6. Brody, 2013. S. 82 – 86; Tenże. O toponimach z podstawami -boż i krasn pogranicza wołyńsko-podolskiego. // Bridszczyna – kraina na granicy Galicji i Wołynia. Wydanie 7. Brody: Proświta, 2014. S. 53 – 61; Tenże. Klucze do historii Ukrainy II – V wieku naszej ery. Od kiedy zaczyna się historia Ukrainy i narodu ukraińskiego? // Pamjatky Ukrajiny: nacionaľna spadszczyna. 2018 nr 1– 2. S. 52 – 64; Tenże. O przeprawie Gotów przez Ukrainę Scytię (OIUM) // Pamjatky Ukrajiny: nacionaľna spadszczyna. 2019 nr 4 – 6. S. 53 – 66; Tenże. Toponimy „Styboriwka”, „Pałykorowy” i „Nemiacz” jako źródła glotogenezy Ukraińców. // Historia Pidkaminia w kontekście procesów politycznych, społeczno-ekonomicznych i kulturowych na ziemiach zachodnioukraińskich. Zbiór 3. (Materiały trzeciej międzynarodowej konferencji naukowo-krajoznawczej). Pidkamin – Lwów: Lewada, 2022. S. 45 – 71. 13 Piwtorak H. Prawda historyczna przeciwko imperialnemu zakłamaniu. Kijów, 2018. S. 26. 14 Tamże. S. 31. 15 Szewelow J. Fonologia historyczna języka ukraińskiego. Przeł. z angielskiego. Charków: Akta, 2002. S. 978. 16 Tyszczenko K. Wszechsłowiańskość języka Ukraińców // Ukraiński tydzień. 2012. Nr 39, 28 września. S. 26. 17 Ohijenko I. Kultura ukraińska. S. 22. 18 Szachmatow A.A. Wprowadzenie do kursu historii języka rosyjskiego. Część I. Historyczny proces tworzenia się plemion i narzeczy rosyjskich. Piotrogród, 1916. S. 3.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...ostatecznie sprzeniewierzonej mentalności Ukraińców zachodnich. Ale wyszło tak, że Bukowina ostatecznie mnie „ukrainizowała”. Jechałem tam jako przekonujący komunistyczny dziennikarz, a wróciłem do Kijowa po ośmiu latach już prawdziwym nacjonalistą, oczywiście nie w sowieckim, lecz europejskim rozumieniu tego pojęcia. Żona Nadija – rdzenna Bukowinka, spod Wyżnicy; w paszportach córki Alinki i syna Jarosława jako miejsce urodzenia wskazano Czerniowce. H. D.: Spoglądając na swoje początki, którą sprawę uważasz za najważniejszą w swoim życiu? M. T.: Często powtarzam moim studentom-dziennikarzom słowa chińskiego mędrca Konfucjusza: „Wybierzcie sobie zawód po sercu – a nie będziecie musieli pracować”. Tak więc wydawnictwo książkowe i dziennikarstwo – te dwa skrzydła kiedyś jednego zawodu, o którym marzyłem już od 6 klasy – naprawdę opanowałem dogłębnie. Wybór zawodu dziennikarza i wstąpienie na ten wydział było jednym z najbardziej znaczących darów losu. Za to w swoich modlitwach do Boga będę dziękować jej do końca swoich dni. H. D.: „Jak jesteś Ukraińcem – kruszysz przeszkody…” – pisał Iwan Ogijenko. Czy często musiałeś pokonywać przeszkody właśnie z powodu swojej zasadniczości i nieustępliwości w wyznawaniu głównych zasad życia – profesjonalizmu, porządności, patriotyzmu? M. T.: Ten wyjątkowo wystraszony tekst Ogijenki, który jeszcze niedawno był w Ukrainie nieznany, stał się swego rodzaju epigrafem życiowej drogi nie tylko tego autora, lecz także moją osobistą. To – silne wezwanie do każdego Ukraińca, by zajrzał sobie do duszy, zapytał i szczerze sobie odpowiedział: - co się stało z Ukrainą, z Ukraińcami, gdy w ich domu przez stulecia gospodarowali mentalnie obcy władcy? - dlaczego Ukrainiec rozwija swoje talenty i zdolności do dobroczynności i jedności głównie na obczyźnie, a u siebie w domu marnieje, cierpi, świadomie się poniża, tępo przyjmuje fałsz „jedynie słusznych” maratończyków, na utrzymanie których co roku przeznacza się coraz więcej miliardów z podatków prostych Ukraińców? - dlaczego także podczas tej krwawej wojny o przetrwanie narodu na Ukraińcach bezczelnie i bezkarnie bogaci się horda obdarzonych władzą, intelektualnie ubogich nikczemników, którzy kradną i chowają skradzione milionowe majątki w Izraelach, Omanach i Genewach? Zawsze aktualny, ostry i gorzko prawdziwy głos Ogijenki systemowo zasilam gorzkimi faktami naszej rzeczywistości. To jak głos Kasandry, która w swoim czasie wykrzykiwała zaślepionym obietnicami „starszego brata” Trojanom prawdę. Tej gorzkiej prawdy społeczeństwo nie chciało słuchać – dlatego dobrowolnie wpuściło do siebie niszczycielskiego konia, nafaszerowanego bronią ordyńców-zdobywców. Na własnym życiowym doświadczeniu przekonuję się, że mentalnie wyczerpanemu narodowi potrzebna jest prawda tylko osłodzona, sfałszowana. Dlatego wszystkie reżimy władzy zakazywały Ogijenki. A jeśli już dopuszczano do jego badania „neofitów”, to wyłącznie w opakowaniu jako czysto „leksykografa”, „języko-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 2—3 (1332), 15—28 stycznia 2026 „Jak jesteś Ukraińcem, wszędzie przeszkody…” Apel matek rozstrzelanego pokolenia», s. 1
znawcy”, “działacza kościelnego”. Ale nie wzorcowego męża stanu, na którym powinna się już dawno wzorować nasza narodowo uboga i częściowo zbrodnicza państwowa “elita”. H. D.: Iwan Ohijenko – twój wzorzec, jak trzeba służyć Ukrainie, – zawsze był gorzko prawdziwy w swojej nacjotwórczej postawie. Odwaga, z jaką krzyczysz o tym, co boli, – to jedna z zasadniczych cech także twojego charakteru i czynu. Co cię skłania, by nie milczeć? M. T.: Tutaj oczywiste są dwa czynniki – genetyczny i nabyty. O pierwszym krótko – jestem wnukiem kułaka. Spóźnione poznanie i przemyślenie czynu krótkiego i jasnego życia dziadka Iwana Mozgowego – ojca mojej matki, które w młodym wieku urwało się na Sołowkach, tylko przyspieszyło kiełkowanie tych cech charakteru, które zostały posłane z Nieba zapewne jeszcze z chwilą narodzin. Drugiego czynnika nabyłem w ciągu lat pracy z dokumentami archiwalnymi oraz z licznych wywiadów z żywymi świadkami wydarzeń, które dane mi było przywrócić z niepamięci. Stopniowo gwiazdami przewodnimi, autorytatywnymi wzorcami, oprócz rodziców, stawali się bohaterowie moich książek – od Ohijenki, Onackiego, Rusowej po represjonowanych, zamęczonych, zniesławionych, zabitych, zamęczonych hołodomorami, niewymodlonych, nieproszonych, niepoznanych, godnie niedocenionych przez współczesnych. W momentach, gdy opadają ręce, przekonuję siebie, że im było znacznie gorzej niż mnie teraz, kiedy często przychodzi stykać się z niesprawiedliwością. H. D.: Zasad prostego stania i uczciwości przez wiele lat uczysz przyszłych redaktorów i dziennikarzy. Ważne jest dla ciebie, aby studenci nie tylko opanowali wiedzę, ale i uświadomili sobie swoją odpowiedzialność za każde wypowiedziane czy napisane słowo. Co możesz powiedzieć o obecnym pokoleniu dziennikarskim? Jest nadzieja? M. T.: Niestety, tutaj optymizmu w tej kwestii jest coraz mniej. Nabyte w rezultacie, jak to ujęłaś, wielu lat prostego stania zasady własnych “Trzech P” (Profesjonalizmu, Przyzwoitości, Patriotyzmu) na oczach niwelują się realiami życia. W naszych z tobą latach na dziennikarstwo przyjmowano przede wszystkim utalentowaną młodzież, która miała wrodzone zadatki do pisania. W większości tacy dorastali nie na asfalcie, a na ukraińskiej prowincji. Wtedy miarą wstępu na wydział był dorobek twórczy. Dziki rynek wyrwał z korzeniami to święte świętych zawodu. Gwarantowanym “wejściem” na prestiżowe specjalności, jaką zawsze było dziennikarstwo, stał się portfel rodziców kandydata. Do wprowadzenia ZNO niemal wszystkie miejsca budżetowe były sprzedane na pniu przez korupcyjne schematy, którymi dawno już zarażona jest ukraińska szkoła wyższa. Wraz z wprowadzeniem płatnej formy nauczania, kiedy liczba miejsc budżetowych zaczęła gwałtownie się kurczyć, studenci kontraktowi stali się głównymi żywicielami uczelni. Są ambitni i leniwi w zdobywaniu wiedzy. Podejście do nauki mają w większości jedno: ja, powiadają, wam płacę pieniądze, wy jesteście zobowiązani wystawić mi ocenę. Doszło do dewaluacji wykształcenia uniwersyteckiego. Mamy na rynku pracy masę dziennikarzy, których dyplomy nie są potwierdzone należytymi umiejętnościami pisania różno-gatunkowych tekstów. H. D.: Należysz do tych naukowców, którzy ucząc innych, też mają życiową potrzebę uczenia się – odbywałeś staże w wielu krajach. Co dla ciebie oznaczają takie zagraniczne wyjazdy: prestiż, doświadczenie, dyplomację kulturalną? M. T.: Przyznam szczerze: dopiero gdy znajdujesz się w świecie naukowym, wyraźnie czujesz, w jaką beznadzieję wpędzili edukację narodową w ogóle, a uniwersytecką w szczególności, nasi ignoranci-reformatorzy. Bez końca zmieniają się ministrowie, za każdym razem coraz bardziej szokują opinię publiczną swoją niekompetencją. Bezradność i nieefektywność aparatu zarządzającego przekracza wszelkie granice. My, niestety, nie zbliżamy się, a uparcie oddalamy od standardów wyższego wykształcenia, które są tolerowane na Zachodzie. Tam od dawna ceni się profesjonalizm, szanuje własną pozycję, tworzy się należyte warunki zarówno do wykładania, jak i do badań naukowych. Tam z hukiem wyrzucają tych, którzy ukradli choćby część procenta cudzego tekstu i przywłaszczyli do swoich publikacji. Tam święcie tolerują uczciwość naukową. Tam profesorowie nie kokietują studentów-leni, nie dążą do przypodobania się wagarowiczom. Tam nie tworzą tak zwanych rankingów w rodzaju “wykładowca oczami studentów”. Tam podstawą autorytetu profesora jest jego działalność publikacyjna, posiadanie własnych podręczników, swojej szkoły naukowej. Bóg zesłał mi szereg niepowtarzalnych staży naukowych w prestiżowych uniwersytetach Zachodu. W szczególności w USA, Kanadzie, Wielkiej Brytanii, Finlandii, Niemczech. Takie zaproszenia i wyjazdy zazwyczaj finansowane są przez tych, którzy zapraszają. Dlatego tutaj, jak trafnie ujęłaś, trzy w jednym – i prestiż, i doświadczenie, i dyplomacja kulturalna. Dla przykładu, w Instytucie Nauk Humanistycznych Uniwersytetu Helsińskiego, gdzie odbywałem staż równo rok temu, znaczący dla mnie był pożegnalny wykład multimedialny (oczywiście w języku angielskim) dla wspólnoty akademickiej uniwersytetu z wymownym tytułem “Burzenie mitów “ruskiego miru” w pracach wybranego ukraińskiego uczonego (na materiałach 30 książek ukrainoznawczych prof. M. Tymoszyka)”. Tam, w środku wykładu, był wymowny kadr: moje biurko z komputerem, którego bateria ma do 6 godzin samodzielnej energii, trzy świece dookoła i skład nowej książki ze świeżymi poprawkami – to o warunkach, w jakich przychodzi pracować obecnie ukraińskiemu uczonemu w czasie systemowych bombardowań Ukrainy przez raszystów. Kiedy zobaczyłem, że po mojej podsumowującej frazie “Sława Ukrainie! – Glory to Ukraine!” cała aula wstała, poczułem się, jakby wyrosły mi skrzydła za plecami. H. D.: Ostatnia na dziś twoja delegacja – do Monachium, gdzie wystąpiłeś na Wolnym Uniwersytecie, czym wywołałeś fantastyczny zachwyt wśród wspólnoty wykładowców i studentów. Opowiedz o tym. M. T.: Masz na myśli mój wykład na stronie samego UVU? Tak, to było dla mnie zaskoczeniem – usłyszeć od kolegów ocenę o “duchowym i moralnym wstrząsie od tego, co usłyszeli”. Boli, że o taką dyplomację kulturalno-oświatową, o promocję ukraińskości i Ukrainy za granicą nasi “reformatorzy” faktycznie nie dbają. To nie oznacza, że Ukraina nie finansuje takich wyjazdów. Ale jakich i kogo wysyła swoimi “ambasadorami” na obczyźnie? Ile było skan
dalekich historii o “misyjnych koncertach mało znanych “gwiazd”, które, znalazłszy się za państwowe pieniądze na Zachodzie, głośno deklarowały, że nie chcą wracać na Ukrainę, bo, jakoby, chcą żyć. Jakieś dzikie obyczaje. I nasza hańba. Myślisz, że ktoś w ministerstwie poniósł karę za takiego moralnego zwyrodnialca z tytułem “zasłużonego”, który splamił przed światem Ukrainę? Nasuwa się paralela z Ukraińską Kapelą pod dyrekcją Ołeksandra Koszycia. Wtedy, ponad sto lat temu, rząd Ukraińskiej Republiki Ludowej, wyczerpany naporem moskiewskich wojsk, znajduje środki i wysyła na kilka miesięcy w tournée po Europie i Ameryce ten chór z wysoką misją zmuszenia (czy skłonienia) cudzoziemców do patrzenia na Ukrainę nie przez moskiewskie, a ukraińskie okulary. Zapomnieliście? Nie wiedzieliście? Nieaktualna taka dyplomacja? Z kim o tym rozmawiać w naszych ministerstwach? Tam patrzą na ciebie i na twoje propozycje jak na dziwaka nie z ich świata! H. D.: Już od kilku lat z rzędu wydajesz czasopismo naukowe “Ukraińska przestrzeń informacyjna”, które określiłeś jako wydawnictwo z kryteriami uczciwości naukowej, oryginalności, proukraińskości. Uważasz, że ta kropla w morzu może wpłynąć na korupcję i plagiat we współczesnej nauce? M. T.: Mnie rzeczywiście udało się stworzyć czasopismo naukowe, w którym faktycznie nie ma miejsca na intelektualną prostytucję. Od razu podkreślę, że to czasopismo nigdy nie było moje. Jego założycielem jest Kijowski Narodowy Uniwersytet Kultury i Sztuki. W odpowiedzi na propozycję rektora uniwersytetu prof. Mychajła Popławskiego sprzed ośmiu lat, by objąć to czasopismo i wyprowadzić je do rangi fachowych i autorytatywnych w branży, miałem jeden warunek: bezpłatność publikacji dla “swoich” i “obcych”. Na strony “Ukraińskiej przestrzeni informacyjnej” wejść jest całkowicie łatwo. Co więcej, bez pieniężnych haraczy, które stały się haniebnym zjawiskiem nowożytnej ukraińskiej periodyki naukowej. “Zielone” światło dla wszystkich: od magistrów do profesorów; od swoich (którzy są w etacie uniwersytetu) do obcych (z innych uczelni). Kryteria dla wszystkich są niezmienne i przejrzyste: a) uczciwość naukowa; b) oryginalność, czyli pierwodruk; c) proukraińskość (w konkretach światowej) profilowej problematyki (dziennikarstwo, archiwistyka). Pierwsze dwa wymagania są obowiązkowo sprawdzane po otrzymaniu artykułu przez “ostry” program “Antyplag” (kopie głęboko i bezstronnie). Trzecie wymaganie – w sferze kompetencji redaktora naczelnego. Oczywiście, przy niezmiennym przestrzeganiu takich kryteriów trzeba odsiać na początku niemało naukowej plewy i pseudonaukowych sentencji, które są “o niczym” i którymi przepełniona jest w ostatnich latach seria naszych domorosłych wydawnictw naukowych. Oczywiście, jest też to, że za taką postawę trzeba “nabywać” nowych oponentów – bezpośrednich i ukrytych, którzy w większości do nauki przyszli, zwłaszcza w ostatnich dziesięcioleciach, nie uczciwie, a “tylnym wejściem”. Ustami moich oponentów o tym, że rzekomo w “czasopiśmie imienia Ty- Prezentacja książki “Zmoskowienie Bukowiny”. Siedzą od lewej do prawej: W. Cybuch, J. Kałakura, drugi rząd: P. Mowczan, M. Tymoszyk
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
niej ukraińskiej diaspory na tym polu. H. D.: Od początku rosyjsko-ukraińskiej wojny zdążyłeś napisać kilka książek, w szczególności legendarny dwutomnik „Zmoskowienie Bukowiny”, który stał się po prostu wybuchem. To badanie o tym, jak kazuistycznie, pedantycznie, konsekwentnie wypalano ukraińskość na Bukowinie i wchodził „ruski mir”. Jak przyszła ci do głowy idea napisania tej książki? M. T.: To dług wobec Bukowiny, która dokończyła formowanie moich priorytetów, wartości i wzorców w życiu oraz zawodzie. Na początku wojny znaleźliśmy się z żoną w starym domu jej zmarłych rodziców na wyżnickim przedgórzu. A że oboje musieliśmy wykładać na Zoomie i mieć niezawodny internet, to niedługo potem wynajęliśmy mieszkanie w Czerniowcach. Tak trafiłem do tamtejszego archiwum. Na początku oszołomili mnie tym, że w związku ze stanem wojennym nie wydają spraw archiwalnych. Trzeba było zwracać się do Kijowa – pozwolenie na ten temat jednak dali. Książka pisała się na jednym oddechu, ale w szczególnie niepokojącym czasie. Wyszedł dwutomowy (na ponad tysiąc stron) swoisty „moszyka” trudno trafić, bo on, rzekomo, przepycha „swoich”, to nagłośnione najnowsze haniebne zjawisko, dla którego nie może być usprawiedliwienia: na skalę masową intelektualna prostytucja w sferze naukowej, która przychodzi na zmianę niedawno tak samo masowemu i niemal zalegalizowanemu na górnych szczeblach władzy plagiatowi. Szereg moich kolegów już porzuciło upokarzającą naukę wykładową i przeszło do wysokopłatnej pracy przy obsłudze zamówień takich „fałszywych uczonych”, u których są pieniądze i stanowiska. Na moją skrzynkę pocztową już nie raz przychodziły propozycje przejścia do rzędu „intelektualnych prostytutek”. W każdym razie to temat osobnego artykułu, który mam zamiar napisać. H. D.: 30 autorskich książek – podręczników, poradników, publicystyki, badań naukowych i dziennikarskich – to twój dorobek na dziś. To – po prostu biblioteka dla człowieka, który chce zrobić poważny krok w stronę dziennikarstwa, redagowania, wydawnictwa. Kto chce znać prawdziwą historię o pierwszym ukraińskim drukarzu Stepanie Dropanie, na przykład. Plus praca całego życia – powrót spuścizny Iwana Ohijenki w
Prezentacja książki kolegi z roku Serhija Kozjakowa w Narodowym Związku Dziennikarzy Ukrainy naukowy i stały obieg Ukrainy. Która książka jest dla ciebie najbliższa? M. T.: Mój świętej pamięci ojciec na częste pytania swoich towarzyszy frontowców, które z trojga swoich synów kocha najbardziej, stale podawał przykład z pięcioma palcami u ręki. Mówił krótko, mądrze i przekonująco: „Jeśli zranić każdy z nich – jak będzie bolał? Jednakowo!”. Tak samo jest z moimi książkami. Są jak moje dzieci. Często żartobliwie mówię swoim studentom: mam dwoje oficjalnych dzieci i 30 – również moich dzieci, ale wcielonych w książki. O historii pojawienia się twórczego zamysłu, narodzinach i funkcjonowaniu każdej z nich mogę mówić godzinami. Oczywiście, najtrudniej było pisać pierwszą – „Golgotę Iwana Ohijenki”. Bałem się, bo dotąd myślałem, że książki potrafią pisać tylko niebianie, którzy mają nimby nad głową. Ostatnia, trzydziesta moja książka, która ujrzała światło dzienne tuż przed moim jubileuszem, – jest znacząca. Jej tytuł – „Podstawy dziennikarstwa”. Nie mogłem nie napisać takiej po tym, jak stworzyłem korpus podręczników i pomocy naukowych z zakresu wydawnictwa i redagowania. Tym bardziej w okolicznościach, gdy mamy na Ukrainie ponad 80 wydziałów i oddziałów dziennikarstwa, jeszcze więcej – katedr, ale do tej pory nie mamy normatywnego podręcznika z tego zawodu. Przy tym takiego, który jest zorientowany na dotąd nietolerowane na Ukrainie wektory: doświadczenie zachodniego dziennikarstwa z jego wyraźnymi standardami i istotne osiągnięcia zachodnio-anatomiczny przekrój wypróbowanych przez moskiewskich propagandystów na Wielkiej Ukrainie jeszcze w latach 20–30. XX w. form i metod komuno-bolszewickiej propagandy z zakresu zombowania świadomości całej ukraińskiej ludności, zmiany jej mentalności, tradycji, nawyków i zachowania. Wyjaśniłem ciekawą tendencję. W ciągu poradzieckiej doby historii radzieckiej Ukrainy moskiewscy przywódcy komuno-bolszewickiej władzy i ich przedstawiciele w terenie działali tymi samymi metodami. Granatom i czołgom zawsze poprzedzała agitacja, propaganda, ideologia. A jeszcze – obcy język, obca wiara, obcy kościół. Razem wzięte aktywnie i na różne sposoby było narzucane. Na poziomie świadomości, myślenia, przekonań, wiedzy, sposobu zachowania. Edukacja, nauka, kino, teatr, literatura, prasa, telewizja, radio, książka, biblioteka – wszystko podporządkowywało się jednolitemu zarządzaniu i kontroli ze strony niepodzielnie rządzącej partii. Odbył się szereg głośnych prezentacji tego dwuksiążka. Dwie z nich – w Kijowie (Muzeum Literatury Ukrainy i Dom Kina). Dlatego że były dwa wydania „Zmoskowienia Bukowiny” (kosztem władz lokalnych i kosztem Bukowińskiego Ziemiaństwa w Kijowie szereg prezentacji było w Czerniowcach i kilku rejonach obwodu). Jedną z nich czerniowiecka władza zaproponowała przeprowadzić w Czerniowieckim Teatrze Akademickim im. O. Kobylańskiej, przy udziale przewodniczącego Czerniowiec i przewodniczącego rady obwodowej. Był to bodaj pierwszy przypadek takiego zaszczytu dla wydarzenia książkowego. Książka ma poważne recenzje w prasie. Redakcja głównego portalu informacyjno-analitycznego „BukInfo” nazwała „Zmoskowienie Bukowiny” prawdziwym bestsellerem, który wywołał furorę wśród mieszkańców regionu. Brzmiała na tych licznych spotkaniach słuszna myśl: powinny zostać napisane takie same książki o Zmoskowieniu Wołynia, Galicji, Polesia, Taurydy, Doniecczyzny, Słobożanszczyzny. G. D.: Masz niemało nagród literackich i dziennikarskich, zasłużonych, oczywiście. Niedawno zostałeś laureatem jeszcze jednej prestiżowej nagrody – imienia Wiaczesława Czornowoła. Jak odnosisz się do nagród i odznaczeń? M. T.: Nigdy nie byłem zbieraczem nagród, nigdy nie zgłaszałem się samowolnie, nie wypraszałem. Znam szereg kolegów, którzy takie nagrody… kupowali. Każda z tych, którymi zostałem uhonorowany dzięki inicjatywie z zewnątrz, jest dla mnie droga. Oczywiście, numer jeden – nagroda Ohijenki. Ona też była pierwszą w moim życiu. Oczywiście, wzruszająca do łez – Narodowa Nagroda imienia Tarasa Szewczenki. Za „Wieś”. Także publicznie uświęcony imionami prawdziwych bojowników ukraińskiego ducha Iwana Franki, Borysa Hrinczenki, Sofii Rusowej, Paisjusza Wełyczkowskiego, Jakowa Halczewskiego, Międzynarodowej Nagrody rodziny Woskobijnyków (USA). Przeżywam zupełnie świeże wrażenia z wręczenia mi nagrody im. W. Czornowoła. Tym razem za „Totalitarne dziennikarstwo”. Nagroda Wiaczesława Czornowoła – jest osobna. Bo uduchowiona legendarną osobowością, która poszła na bój przeciwko systemowi zła i przemocy, bezkompromisowo utwierdzała sfałszowaną przez Moskali ukraińską prawdę i broniła narodowego, ludowego, naszego. Paradoksalność losów mojej profesjonalnej drogi polega na tym, że uroczysta ceremonia wręczenia tej prestiżowej nagrody (nazywają ją jeszcze ukraińską Nagrodą Pulitzera) odbywała się w Instytucie Dziennikarstwa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki. Właśnie tam, gdzie 15 lat temu władni oponenci z tego samego uniwersytetu próbowali mnie zdyskredytować i rzeczywiście wyparli. Z inicjatywy ówczesnego dyrektora Instytutu profesora W. Rizuna oraz ówczesnego rektora uniwersytetu L. Huberskiego. Za co nagrodzono mnie dzisiaj? Właściwie za to, za co piętnaście lat temu wyparli z rodzinnego uniwersytetu. Zatem za wyprostowaną postawę, za zdolność nazywania rzeczy po imieniu, za pryncypialną pozycję, uczciwość i skuteczność w zawodzie, co jest zgodne z życiowym czynem Wiaczesława Maksymowycza. Jestem przekonany: o tej nieuczciwej stronie historii Instytutu Dziennikarstwa czerwonego uniwersytetu ze zorganizowanym właśnie przez Rizuna fałszowaniem wyników głosowania w końcu zostanie napisana prawdziwa strona. Bo nieuznane i nieukarane zło wzmacnia swoje działanie, a znieważona prawda zawęża swój byt, traci siły. Mam nadzieję, że sumienie skłoni do mówienia o tym prawdziwie i uczciwie tych z kolegów, którzy powinni byli wtedy nie milczeć, zwłaszcza niedawne towarzyszki-jednomyślniczki profesorki Tetiana Prystupenko i Natalja Sydorenko. Przecież codziennie uczymy
tych wersów – pierwsza pełna biografia Iwana Ohijenki „Jego walka o państwowość” oraz dwutomowe „Wieś”. Ciekawie jest z „Wsią”. W ramach akcji ta książka została wystawiona jako osobny lot na aukcji za datki w Nieżynie. Przy cenie wywoławczej 100 hrywien książkę kupiła za 1000 hrywien obywatelka Niemiec Natalia Hülle. Pani Natalia pochodzi z Nieżyna, miała popularne w tamtej okolicy nazwisko panieńskie Puliniec. Ale dawno już wyszła za mąż za Niemca i mieszka w Niemczech. Przed wojną co roku przyjeżdżała z mężem i synem w rodzinne strony. A obecnie postanowiła w ten sposób podtrzymać więź z Ojczyzną. Akcja „Kup książkę Ohijenki – wesprzyj Siły Zbrojne Ukrainy” będzie kontynuowana także w tym roku. H. D.: Mykoło Stepanowyczu, jubileusz to pewne podsumowania i plany na przyszłość. Należysz do tych ludzi, którzy nie pozwalają sobie na zwątpienie. O czym najbardziej marzysz i w co najmocniej wierzysz? M. T.: Jako człowiek wierzący jestem przekonany: wszelkie zło, niesprawiedliwość, krzywda prędzej czy później zostaną ukarane. Ukarana zostanie też moskowia za wszystkie jej okrucieństwa wobec Ukrainy i naszego wolnościowego narodu. O planach jakoś nie przyjęło się wybiegać w przyszłość – szatan podsłucha i będzie próbował przeszkodzić. W każdym razie o dwóch najbliższych projektach, które już są realizowane, jednak wspomnę. Obecnie na biurku mam szkice książki o wielomęczenniku z mojej rodzinnej Danyny, Wołodymyrze Katelnyckim. Chcę jeszcze przed jej wydaniem zainicjować stworzenie społecznego komitetu ds. kanonizacji tej wybitnej osobistości współczesności. Jego krótkie, młode życie było całkowicie i z poświęceniem oddane utwierdzaniu Kościoła ukraińskiego w duchu i istocie, obronie tego, co ukraińskie na Ukrainie. Za co został w nieludzki sposób stracony w 1997 roku wraz ze swoją matką Łukerią. Również z okazji swojej poważnej daty mam zamiar przygotować do druku książkę swojej przeciwpancernej publicystyki z roboczym tytułem „Za Język, Wiarę i Naród zamówię Słowo”. U jej podstaw będą moje znaczące publikacje na łamach tygodnika „Słowo Proświty”. H. D.: Serdecznie dziękuję za ciekawe, wyczerpujące, szczere i emocjonalne odpowiedzi. młodych dziennikarstwu, a nie chemii. A póki co – przemyśliwuję to wydarzenie, pracuję na swoim ulubionym polu ukrainoznawczym dalej. I serdecznie dziękuję tym, którzy tak wysoko ocenili moją pracę. Szczególnie – redakcji legendarnego tygodnika „Słowo Proświty” (redaktor naczelny Ihor Zoc) za wysunięcie tej książki i publikację znaczących rozdziałów. H. D.: Dobrą część twojego życia zajmuje praca społeczna. To walka, powiedzmy, o nadanie imienia Ołeksandra i Sofii Rusowych Publicznej Bibliotece w Czernihowie. Utrwalenie w Brusiłowie imienia Iwana Ohijenki. Przywrócenie prawdziwej historii i nazwy rodzinnej wsi – Danyna. Obrona uczciwych imion wybitnych ludzi, którzy byli niesprawiedliwie prześladowani przez system sowiecki, i tych, którym do tej pory „wkładają kije w szprychy”. Co daje ci siłę, by walczyć i nie milczeć? M. T.: Tutaj – jednoznacznie: matczyny testament w ręczniku z 1933 roku oraz bohaterowie wszystkich moich książek i artykułów. H. D.: Wiem, że twoje książki pracują obecnie na zwycięstwo nie tylko mentalnie, ale zbierają realne środki dla Sił Zbrojnych Ukrainy. Podczas naszej wycieczki latem w rodzinne strony Ohijenki do Brusiłowa padały imponujące liczby. Opowiedz, proszę, o tej akcji. M. T.: Istota akcji: pewien nakład wydanych w serii „Spóźniony powrót” dotąd niepublikowanych na Ukrainie prac I. Ohijenki z kanadyjskich archiwów (już ujrzały światło dzienne 24 wydania), a także szereg książek mojego autorstwa jest przekazywany do Muzeum I. Ohijenki w Brusiłowie. Każdy odwiedzający może wziąć te książki, wkładając do specjalnej skrzynki swój możliwy datek. Akcja zaczynała się jeszcze przed wojną, kiedy w Brusiłowie metodą społecznego czynu kończono odbudowę zniszczonej przez władzę bolszewicką kozackiej Świątyni Świętego Zmartwychwstania, w której chrzcił się, a później brał ślub Iwan Ohijenko ze swoją koleżanką z klasy Dominiką Łytwynczuk. Wtedy na dokończenie świątyni przekazano pierwszy książkowy „zarobek” Ohijenki – 38 tysięcy hrywien. Od lutego 2022 roku wszystkie datki za książki są kierowane wyłącznie na potrzeby Sił Zbrojnych Ukrainy. Tutaj „plon” jest taki. Z uwzględnieniem stycznia – grudnia 2024 roku do grudnia 2025 roku mamy czeki Oszczadbanku na wysłane naszym obrońcom 73 tysiące 200 hrywien. Ogółem Ohijenko „zarobił” i „oddał” na dobre sprawy w ramach dwóch akcji Fundacji 111 tysięcy 200 hrywien. Warto wyróżnić książki-liderów, za które w ciągu tej akcji odwiedzający Muzeum w Brusiłowie dawali największe sumy datków. To – pierwsze pełne wydanie „Ukraińskiej kultury”, „Lampy ziemi ukraińskiej” oraz „Miasteczko Brusiłów i jego okolice”. Także w tej liście – dwa tytuły autora *** Kolegium redakcyjne „Słowa Proświty” szczerze gratuluje Mykole Stepanowyczowi z okazji dnia urodzin i życzy wielu błogich lat w poszukiwaniach naukowych, sukcesach, osiągnięciach i dobrych plonach dla Zwycięstwa i rozbudowy ukraińskiej Ukrainy, o którą walczy każdego dnia swojego pełnego poświęcenia życia! Rozmawiała Hałyna DACIUK
Tłumaczenie maszynowe
Anatolij KOWALCZUK. Podczas długotrwałego przebywania Ukrainy w moskiewskim jarzmie zbrodniczo-ludożercza władza despotycznego imperium zła (carska i komunistyczna) srogo gnębiła nasz bezpaństwowy naród. W celu pozbawienia Ukraińców pamięci historycznej, praw narodowych i politycznych. Drwiny i terror kremlowskiej kliki wobec naszego miłującego pokój i pracowitego narodu osiągnęły ogromne rozmiary w XX wieku. Moskiewsko-bolszewiccy okupanci, realizując nieżywotną, utopijną teorię leninizmu-stalinizmu, przeprowadzali nad naszym narodem niesłychane zbrodnicze eksperymenty — polityczne, społeczne i gospodarcze. Przeprowadzając przymusową kolektywizację indywidualnych gospodarstw, która towarzyszyła grabieży chłopstwa i strasznemu Hołodomorowi, komuniści próbowali osiągnąć kilka celów politycznych. W szczególności pozbawić chłopów-właścicieli wszelkich środków produkcji: ziemi, inwentarza i narzędzi. A co najważniejsze — prawa do dysponowania wytworzonymi produktami. Władza próbowała przekształcić miliony wolnych gospodarzy w wiejskich proletariuszy, w osoby bezprawne. W nowożytnych chłopów pańszczyźnianych, którzy przymusowo, pod groźbą kary ze strony wściekłych „esaulów” (przypomnijmy Mykołę Dżerię z powieści pod tym samym tytułem autorstwa I. Neczuja-Łewyckiego!) ciężko pracują za nędzne wynagrodzenie na obce im państwo. Drugim celem bolszewickiego wroga było złamanie żywiołowego oporu chłopstwa (stanowiło ono większość naszego narodu) wobec grabieżczej, antyukraińskiej polityki okupacyjnego moskiewskiego reżimu. I na zawsze zniewolić Ukraińców ekonomicznie, politycznie oraz duchowo-ideologicznie. Opowiem o dwóch wydarzeniach. Uczestnikiem pierwszego byłem sam, o drugim słyszałem od ojca. Na początku lat dwutysięcznych, pracując w Radzie Najwyższej, znałem wielu ówczesnych deputowanych. Moje miejsce pracy znajdowało się w gabinecie naprzeciwko biura frakcji deputowanych komunistów. Prawie codziennie widywałem przewodniczącego KPU P. Symonenkę. Chociaż nie znaliśmy się osobiście, witaliśmy się przy spotkaniach. Zgodnie z zasadami uprzejmości. Pamiętam rozmowę z głównym leninistą po uchwaleniu przez Radę Najwyższą ustawy, która uznawała Hołodomor (tragiczne wydarzenia lat 1932-1933, które doprowadziły do śmierci milionów Ukraińców, przede wszystkim chłopstwa) za ludobójstwo komunistycznej władzy przeciwko narodowi ukraińskiemu. Zapytałem Symonenkę, dlaczego komuniści głosowali przeciwko ustawie, która z historycznie prawdziwych pozycji dała obiektywną, uczciwą ocenę tragicznym wydarzeniom przeszłości. Przecież większość z nich to Ukraińcy, mają wiejskie korzenie, więc jako patrioci powinni dobrze znać prawdziwą historię naszego narodu, zawsze bronić jego interesów narodowych. Początkowo lider KPU, najwyraźniej nie znając moich poglądów politycznych i doświadczeń życiowych, zachował się bardzo wyniośle i bezczelnie. Tak, jakby przebywał wśród swoich posłusznych, łatwowiernych i mało wykształconych „partyjnych towarzyszy”. Kategorycznie stwierdził, że żadnych Hołodomorów na Ukrainie nigdy nie było. Że wszystkie rozmowy o zbrodniach partii komunistycznej, które spowodowały śmierć milionów ludzi, to wymysły nacjonalistów, antykomunistów i innych wrogów narodu, które szerzy burżuazyjna propaganda. Twierdził, że wszystkie dokumenty, liczne świadectwa ofiar kolektywizacji i naocznych świadków strasznego Hołodomoru to fałszywki i wymysły antyradzieckie. Rzekomo są one rozpowszechniane przez wrogów ludu pracy w celu splugawienia idei komunistycznej i przekreślenia osiągnięć socjalizmu. A także podważenia wiary narodu w leninizm i, co najważniejsze, poróżnienia Ukraińców z „bratnim narodem rosyjskim”. Musiałem delikatnie zatrzymać wielomównego lidera komunistów, proponując dla poszukiwania prawdy prowadzenie dialogu. Wyjaśniłem, że tylko podczas rozmowy na równych prawach usłyszy wiele takiego, czego prawdopodobnie nie wie. Nowa informacja pomoże mu, deputowanemu i szefowi partii komunistycznej, uzupełnić wiedzę i być może skorygować błędny światopogląd. Symonenko zgodził się wysłuchać oponenta.
Otóż opowiedziałem mu, że słyszałem o przymusowej kolektywizacji i strasznym Hołodomorze jeszcze we wczesnym dzieciństwie, chociaż nie wyobrażałem sobie, co to takiego. Wtedy nie dawałem wiary, że w chłopskiej chacie może nie być ani chleba, ani słoniny, ani mleka! Podkreśliłem Symonence: o brutalnym obrabowaniu przez władzę moich krewnych i rodaków wielokrotnie opowiadali świadkowie tragicznych wydarzeń: babcia, ojciec i matka. A także sąsiedzi. Byli to ludzie sprawiedliwi, nie bali się mówić prawdy i nienawidzili komunistów. I każdą wzmiankę o nich, o Leninie i Stalinie, opatrywali przekleństwami. Pod wpływem tego, co usłyszałem jeszcze w wieku przedszkolnym, przejąłem się współczuciem dla ludzi skrzywdzonych, obrabowanych i zabitych przez moskiewskiego wroga. W duszy zrodziły się oburzenie i nienawiść do okrutnych komunistycznych nieludzi – sprawców wszystkich nieszczęść naszego uciemiężonego narodu. Od rodaków słyszałem o ciężkiej, przymusowej i darmowej pracy w kołchozach, o samowoli urzędników, o wysokich, nie do zniesienia podatkach i strasznej biedzie. O życiu o głodzie, kiedy w chłopskiej chacie nie było nawet garści białej mąki, żeby upiec na Wielkanoc paschę. O wielkiej śmiertelności z głodu i chorób, zwłaszcza dziecięcej. Opowiadający zachowywali się swobodnie, nie bali się mówić prawdy o wydarzeniach, których byli świadkami. Symonenko słuchał mnie, patrząc gdzieś w bok, nerwowo poruszał rękami. Ale nie przerywał. Powiedziałem mu, że z czasem o represyjnej polityce bolszewizmu dowiedziałem się jeszcze więcej. Ponieważ badałem przemilczaną przez władzę prawdę o licznych zbrodniach stalinowskiej kliki przeciwko narodowi ukraińskiemu. Pracując w latach 1992–1996 jako sekretarz odpowiedzialny komisji ds. przywrócenia praw osób rehabilitowanych, osobiście słyszałem opowieści kilkuset ludzi, poszkodowanych przez okrucieństwa, których dopuszczali się komuniści podczas rozkułaczania i kolektywizacji. Wyciągnąłem wniosek: tak brutalnej zniewagi i okrutnych represji nie zaznał na swojej ziemi żaden inny naród w XX wieku. Zapoznałem się także z tysiącami dokumentów archiwalnych. Przytaczałem Symonence konkretne fakty komunistycznej samowoli na terytorium szeregu obwodów. W szczególności na Kijowszczyźnie i Chmielniczyźnie. Proponowałem, żebyśmy razem pojechali do wsi do starszych ludzi – świadków Hołodomoru, aby usłyszeć i zapisać ich relacje. Lider komunistów nie wyraził na to zgody. Kategorycznie odmówił zapoznania się z zebranymi przeze mnie zapisami. Najwyraźniej bał się ludzi, nie chciał być wyzwany i przeklęty przez skrzywdzonych Ukraińców. A może i pobity przez nich lub ich dzieci i wnuki. Jeśli będzie zaprzeczał wydarzeniom Hołodomoru i bronił zbrodniczego stalinizmu. Ponieważ rozmowa się przeciągnęła, podeszło do nas kilku deputowanych, głównie komunistów (możliwe, że aby zapobiec przerodzeniu się dyskusji w bójkę, chociaż obaj zachowywaliśmy się powściągliwie) i uważnie słuchali. Wtedy Symonenko zaczął kręcić, a nawet kłamać. Mówił, że w latach kolektywizacji na Ukrainie były bardzo niesprzyjające warunki pogodowe. Z powodu deszczów w jednych obwodach i suszy w innych zebrano mało ziarna, dlatego w niektórych miejscowościach wystąpił deficyt żywności. Ale nie odpowiedział na moje pytanie retoryczne, dlaczego w zachodniej Ukrainie, w szczególności na Wołyniu i Galicji (tam były takie same warunki pogodowe jak na Podolu i Kijowszczyźnie), zbiory były dobre. Po tamtej stronie Zbrucza miliony Ukraińców nie umierały z głodu. I dodałem: tragedia nie dotknęła galicjan i wołynian dlatego, że do połowy września 1939 roku ziemie zachodniej Ukrainy znajdowały się w składzie „burżuazyjnej” Polski. A nie w „socjalistycznej” Ukraińskiej SRR! W zachodniej Ukrainie komuniści nie mieli władzy. W Polsce istniał wtedy stosunkowo liberalny demokratyczny reżim. Chociaż antyukraiński. Przypomniałem także Symonence, że udokumentowano: w latach kolektywizacji i Hołodomoru warunki pogodowe na terytorium całej Ukrainy były jednakowo sprzyjające dla rolnictwa. Dlaczego więc na ziemiach wschodniej Ukrainy, które znajdowały się w składzie ZSRR, z głodu i spowodowanych nim chorób zmarło 7–8 milionów ludzi. I dodałem, że tragiczne wydarzenia miały miejsce dlatego, że okupacyjno-wroga komunistyczna władza rękami miejscowych popleczników (radzieckich urzędników, sprzedawczyków, lumpenproletariatu, nierobów i pijaków) zarekwirowała chłopom-pracownikom całą żywność. I skazała ich rodziny na śmierć głodową. W zachodniej Ukrainie, gdzie Ukraińcy doznawali ucisku na tle narodowościowym, polska władza nie przeprowadzała kolektywizacji. Dlatego nigdy nie było tam deficytu żywności i Hołodomorów. Zakończyłem słowami: „Prawdziwość tego, co powiedziałem, może potwierdzić urodzony na Wołyniu członek frakcji KPU Adam Martyniuk. Do 1939 roku jego dziadkowie i rodzice żyli w „burżuazyjnej” Polsce. W niej nie było w latach 1932–1933 Hołodomoru. Ponieważ znikoma garstka tamtejszych komunistów nie miała władzy. I nie przeprowadzali kolektywizacji. W 1947 roku, kiedy komuniści już rządzili w zachodniej Ukrainie, głodu tam nie było, bo władza nie zdążyła zlikwidować indywidualnych gospodarstw chłopskich i stworzyć kołchozów. Przeszkadzało im w tym także podziemie OUN”. Moje wnioski bardzo rozjuszyły Symonenkę. Podczas rozmowy podeszło do nas kilku deputowanych-komunistów. Stali się świadkami przegranej swojego lidera w dyskusji. Jakby tłumacząc się, Symonenko powiedział w końcu półprawdę: „Naszej partii trzeba było, pomimo ogromnych ofiar, za wszelką cenę zbudować socjalizm. Dla przyszłego zwycięstwa światowej rewolucji proletariackiej. Aby zbudować nowe fabryki, musieliśmy kupować w Europie i USA najnowszy sprzęt. Środków na to nie było. Dlatego po niskich cenach sprzedawaliśmy państwom Zachodu ukraińską pszenicę”. Dodał, że jego dziadkowie i babcie, urodzeni w obwodzie zaporoskim, także przeżyli głód. Nie powstrzymawszy się, zapytałem komunistę: „Czyżby pan, rozumny człowiek, naprawdę zgadzał się ze zbrodniarzem Leninem, który nauczał: „Mam w nosie wielomilionowe ofiary walki rewolucyjnej (czyli skazanych na zagładę Ukraińców?!). Dlatego niech w rozpalonej przez nich wojnie światowej zginie dziewięćdziesiąt procent ludzkości, za to te dziesięć, które ocaleją, będą żyły w komunizmie. Oto najważniejsze!”. Na zakończenie „po przyjacielsku” poradziłem Symonence: „Poznajcie prawdę, Piotrze Mikołajowiczu! Tylko prawda wyzwoli was od błędnych sądów”. Symonenko był bardzo zdenerwowany, nie wiedział, jak odpowiedzieć. Zbladł, zaczął się dusić, jego usta zsiniały. Na czole wystąpił pot. Zachwiał się i mało nie upadł. Rozchodził się od niego odór. Przestraszyłem się, że rozmówca zemdleje i upadnie na podłogę. Ale członkowie frakcji komunistycznej podchwycili swojego lidera pod ręce i szybko zaprowadzili do gabinetu. Kilka dni nie było go w parlamencie. Po opisanym wydarzeniu Symonenko przestał się witać. A deputowani-komuniści patrzyli na mnie wrogo i złowrogo. Druga historia jest taka. Podczas hitlerowskiej okupacji Ukrainy mój ojciec w wieku piętnastu lat wraz z wieloma współmieszkańcami wsi został przymusowo wywieziony na roboty do Rzeszy. Po wyzwoleniu w 1945 roku przez wojska USA miał możliwość wyjazdu na zamieszkanie do Francji. Jego, jako sumiennego i pracowitego człowieka, zapraszał do siebie francuski pilot o nazwisku Garnier. Jego samolot został zestrzelony przez niemiecką obronę przeciwlotniczą. Trafiwszy do niewoli, przebywał w tym samym obozie co Ukraińcy. Niemcy dobrze traktowali jeńców francuskich, lepiej ich karmili i pozwalali przez Czerwony Krzyż otrzymywać paczki z żywnością. Przed wojną Garnier był farmerem i obiecywał pomóc Ukraińcowi z mieszkaniem i pracą w swoim gospodarstwie. Ojciec, pomimo możliwości stania się wolnym człowiekiem i życia w demokratycznej Francji, postanowił wrócić na Ukrainę. Przecież ponad trzy lata nie widział matki i brata. Nic nie wiedział o ich losach. Oprócz tego, przez młodość i niedoświadczenie uwierzył radzieckim agitatorom, którzy wzywali jeńców i przymusowo wywiezionych „gastarbeiterów” do powrotu z pokonanych Niemiec do domu. Bo czeka ich „ojczyzna-matka i ojciec-Stalin”, czekają wolność, szczęście i „lepsze życie”. Według słów ojca, wśród młodych Ukraińców, którzy pojechali do Francji, USA, Kanady i Argentyny, byli i tacy, którzy, przeżywszy komunistyczne represje, za nic nie chcieli wracać do zbrodniczego ZSRR. Do dziś pamiętam jego opowieść o urodzonym na Donbasie człowieku o nazwisku Bondarenko. Ten nieco starszy od mojego ojca mężczyzna opowiadał, że w 1933 roku w jego rodzinnej ukraińskiej wsi, która znajdowała się trzy kilometry od granicy z Rosją (wtedy administracyjnej, a nie państwowej, dlatego wyimaginowanej), szalał głód. Na drogach, które prowadziły na wschód do „kacapskich” wsi, pojawili się uzbrojeni pogranicznicy, przeważnie o azjatyckim wyglądzie. Zabraniali Ukraińcom iść do sąsiadów-kacapów, gdzie głodu nie było, aby zdobyć jakąś żywność. Wszystkich Ukraińców, którzy mówili, że ich rodziny głodują, dlatego chcą kupić w Rosji chleba, nieludzie brutalnie bili, mówiąc „moja twoja nie ponimajet”. I zawracali z powrotem. Nieposłusznych i osłabionych głodnych rozstrzeliwali na miejscu. Oto przykład komunistycznego internacjonalizmu i „przyjaźni narodów”. Zgodziwszy się wrócić do domu, mój ojciec w liczbie wielu tysięcy Ukraińców pieszo przeszedł z zachodu na wschód pół Niemiec i całą Polskę. Kolumna repatriantów omijała miasta i wsie. Lekko ubrani ludzie nocowali w polach na słomie lub w zagajnikach na ściętych gałęziach. Myli się w rzekach i jeziorach. Źle ich karmiono, dlatego wszyscy, którzy byli słabi i wycieńczeni, umierali. Po przekroczeniu polsko-radzieckiej granicy „ojczyzna-macocha” nie dała wolności tym, których cztery lata temu, haniebnie ustępując, zostawiła na pastwę Hitlera. Nikogo nie wypuściła do domu. Zamiast tego, wbrew obiecanej wolności, wszystkich „synów-córki” w Brześciu, niczym bydło, niewolników czy przestępców konwojenci pozaganiali do zimnych deskowych wagonów. Które, być może celowo, nie zostały wyczyszczone z brudu, który pozostał po przewożeniu koni. W wagonach nie było żadnych mebli. Ani krzeseł, ani ławek, ani stołów. Dlatego wszyscy „pasażerowie” leżeli na zgniłej, śmierdzącej słomie. Bardzo marzli, ponieważ zaczęła się jesień. Ciepłej odzieży nikt nie miał. Przez wąskie zakratowane okienka wagonu ledwo przenikało światło. Po około dziesięciu dniach ojca wraz z dziesiątkami innych „najbardziej wolnych na świecie ludzi”, niczym niewolników, przywieźli do miasta Złatoust, które znajduje się na północy Uralu. Pomimo końca września, leżał tam śnieg i panowały mrozy. Ojciec prawie dwa lata pracował w kombinacie metalurgicznym. Warunki pracy i mieszkania przypominały więzienne. Istniał system kartkowy. Za marną pensję można było kupić na targu trzy zakaliste bochenki chleba. Od ciężkiej pracy, głodu i chłodu ludzie często chorowali. Kilku znajomych ojca, którzy przeżyli ciężkie niedole w niemieckiej niewoli, zmarło od chorób i szkodliwych warunków pracy na uralskiej „ojczyźnie”. Status prawny przymusowo przywiezionych na Ural Ukraińców był nieokreślony. Formalnie wszyscy uważani byli za wolnych ludzi, ponieważ przeciwko nim nie zostały wszczęte sprawy karne. Nikt nie był na mocy wyroku sądu pozbawiony wolności czy ograniczony w prawach konstytucyjnych. Ale przy każdej okazji byłym „gastarbeiterom” przypominano, że są podejrzanymi osobami, ponieważ „dobrowolnie” pojechali do Rzeszy i pracowali na wroga. Przebywając pod władzą faszystów, a potem komunikując się z Amerykanami, którzy ich wyzwolili, pod wpływem wrogiej propagandy przejęli się antyradzieckim duchem. Dlatego powinni wyrzucić burżuazyjną „głupotę” z głów i ciężką pracą odwdzięczyć się „rodzimej”
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...stalina” za zwolnienie z kapitalistycznego jarzma. Ludziom zakazano samowolnie opuszczać fabryczny akademik i informować rodziny, gdzie pracują i mieszkają. Wyjaśniono, że do domu puszczą dopiero po specjalnym rozporządzeniu rządu. Po niemal dwóch latach pracy w kombinacie metalurgicznym ojcu przyznano urlop. Przyjechał do wsi do matki, bo nie widział jej ponad 5 lat. Był sierpień, pora żniw. Żeby matka odpoczęła od katorżniczej pracy, syn za zgodą brygadzisty chodził zamiast niej pracować na kołchozowym klepisku. Tam kobiety suszyły i przewiewały namłóconą pszenicę, a mężczyźni, wśród nich mój ojciec, nasypywali zboże w płócienne worki i furmankami wozili na stację kolejową. Stamtąd ukraińskie zboże ešelonami dostarczano do bezdennych „zakramów rodiny”.
Pewnego upalnego sierpniowego dnia do chłopów pracujących na klepisku podeszli przewodniczący kołchozu i przybyły z rejonowego centrum sekretarz komitetu rejonowego partii komunistycznej. Pyzaty i brzuchaty rajkomowiec, spojrzawszy na wielkie kopy zboża, po moskiewsku z silnym ukraińskim akcentem zapytał: „Как настроєніє, таваріщі калхозніци, как работаєца? Нє обєжаєт вас прєдсєдатєль?”. Wszyscy milczeli, zwiesiwszy głowy. Lecz jedna młódka, wdowa z trojgiem dzieci (mąż i brat zginęli na wojnie), śmiało powiedziała: „Do pracy jesteśmy przyzwyczajone. Codziennie rano do wieczora pracujemy na polu i na kołchozowym klepisku. Ale nie mamy czasu, żeby obrobić swoje ogródki i zająć się dziećmi. Kołchoz za pracę nie płaci ani kopiejki. Na trudodzień wypisuje garść zboża. Nie ma mąki, żeby dzieciom upiec chleb, ani kaszy, żeby ugotować kaszę. Płaczą, proszą o jedzenie. Powiedzcie przewodniczącemu, żeby dawał więcej zboża na trudodzień. I żeby zmniejszono podatki, bo nie mamy pieniędzy, żeby je zapłacić”. Przewodniczący kołchozu, słuchając skarg pracownicy, jej sprawiedliwych żali i żądań, milczał, spuściwszy oczy. Nie zaprzeczał i się nie tłumaczył. Sekretarz komitetu rejonowego krzywił się, pokasływał, wściekle spoglądając spod łba na odważną chłopkę. Potem groźnie powiedział przewodniczącemu kołchozu: „Нєхарашо поступаєш, прєсєдатєль, нє по-партєйному. Людєй абєжаєш, про дєтішек нє беспокоїся”. A po słowach „a wy, таваріщі, бистрєє, бистрєє рабатайтє, ми ва всьом розбірьомся” poszedł do biura kołchozu. Nawet nie pożegnał się z ludźmi. Po pół godzinie rajkomowska bryczka odjechała. Nikt z kołchoźników nie wierzył słodkim słowom partyjnego sekretarza.
Nazajutrz żona przewodniczącego kołchozu (nauczycielka wiejskiej szkoły, ale latem, zwłaszcza podczas żniw, na równi z wszystkimi pracowała na kołchozowym klepisku) opowiedziała takie zdarzenie. W gabinecie przewodniczącego sekretarz komitetu rejonowego, wypiwszy szklankę mocnego samogonu i zjadłszy porządny kawał domowej...
20 lutego – Dzień Niebiańskiej Setki Bohaterów
Jedna z najbardziej bolesnych dat najnowszej historii Ukrainy. Tego dnia czcimy wyczyn uczestników Rewolucji Godności, którzy w lutym 2014 roku oddali życie za europejską przyszłość i wolność państwa. Właśnie 18–20 lutego konfrontacja na Majdanie osiągnęła szczyt, gdy siły specjalne otworzyły ogień do bezbronnych protestujących. Ich ofiara zmieniła bieg historii, stając się symbolem niezłomności ducha Ukraińców w walce z dyktaturą.
26 kwietnia – Dzień Katastrofy Czarnobylskiej
W 2026 roku Ukraina i świat będą obchodzić 40. rocznicę największej katastrofy technogennej w historii ludzkości. W nocy z 26 na 27 kwietnia 1986 roku wybuch w 4. bloku energetycznym Elektrowni Jądrowej w Czarnobylu na zawsze podzielił życie milionów ludzi na „przed” i „po”. Radioaktywna chmura pokryła nie tylko Ukrainę, lecz także znaczną część Europy, zaznacza UINP. Tego dnia Ukraińcy oddają hołd heroizmowi likwidatorów, a zwłaszcza strażakom, żołnierzom, inżynierom i medykom, którzy kosztem własnego zdrowia i życia uratowali świat przed jeszcze większymi skutkami.
8 maja – Dzień Pamięci i Zwycięstwa nad nazizmem w II wojnie światowej 1939–1945
Ukraina obchodzi tę datę wspólnie z [fragment dalej]
kiełbasą, huknął pięścią w stół i po zwierzęcemu rzucił się na jej męża. I już po ukraińsku, ale z kacapskimi przekleństwami, wściekle krzyczał: „Po co ty ludziom pozwalasz, żeby nie bali się otwarcie występować z antypartyjnymi przemówieniami. Kim jest ta językata baba, która domagała się podniesienia wynagrodzeń i występowała przeciw podatkom? To przecież wrogie, antyradzieckie, antykołchozowe wezwania. Wszyscy mają milczeć i pracować. I dziękować genialnemu Stalinowi i ukochanej partii za wyzwolenie od faszystowskiego jarzma – naszego narodu i świata. Głównym zadaniem partii i rządu jest za wszelką cenę pomóc bratnim partiom Europy dojść do władzy i za naszym przykładem budować socjalizm w swoich krajach, zrozumiano? Aby sąsiednie narody odczuły zalety nowego ustroju społecznego, musimy pomóc im żywnością. Sami będziemy biedować (nasz naród przetrzyma głód i zimno), ale klasowych braci nakarmimy. Dziś wszyscy pracujemy dla zwycięstwa światowej rewolucji komunistycznej”. Wypiwszy duszkiem drugą szklankę bimbru i dojadłszy kiełbasę, partyjny funkcjonariusz zakończył wizytę słowami: „Jeśli całego zboża, które leży na klepisku, dziś jeszcze nie wywieziesz na stację kolejową, wyrzucę cię z partii. Jako sabotażystę i wroga ludu oddam pod sąd. Zasłużyłeś na to swoim liberalizmem i niewykonywaniem decyzji partyjnych”. Po brutalnych groźbach, nie dziękując gospodarzowi za poczęstunek, nie żegnając się, ten partyjny wilkołak wskoczył na bryczkę i odjechał. Później od sąsiadów dowiedział się: w czasie wojny, okupując Ukrainę, Niemcy nie rozwiązali kołchozów, zmienili im jedynie nazwę. I Hołodomoru nie urządzili. Bezprawni chłopi, jak za komunistów, musieli pracować przymusowo na polach i fermach. Ale za pracę otrzymywali niewielką zapłatę. Wystarczała, by wyżywić rodziny. Najwyraźniej hitlerowskie władze, które od okupowanych Ukraińców wymagały posłuszeństwa, porządku i dobrej pracy, nie miały zamiaru wyniszczyć chłopów głodem.
W 1947 roku, według słów naocznych świadków, w miejscowości Ternawka (wówczas w powiecie antonińskim obwodu kamieniecko-podolskiego) z powodu głodu i chorób zmarło prawie sto osób, z których większość stanowiły dzieci. Ponad dziesięć rodzin straciło po dwoje, a niektóre nawet po troje dzieci. Przypomnijmy słowa genialnego Tarasa Szewczenki z poematu „Sen”, napisanego w 1845 roku: „..Oto pod płotem spuchło dziecko. Głodne umiera. A matka pszenicę na pańszczyźnie żnie..”
Nigdy i pod żadnym pozorem nie wybaczymy ludożerczej Moskwie przerażających zbrodni, zwłaszcza ludobójstw wobec naszego narodu! Uświadamiamy sobie, że obecnie prowadzimy ciężką wojnę obronną po to, by wściekli kremlowscy szabrownicy i zaciekli kaci-psogłowcy już nigdy nie krzyżowali naszej Ukrainy.
Tłumaczenie maszynowe
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
Юрій МОСЕНКІС, Дмитро КОЛЯДЕНКО
На пошану професора Михайла Відейка
Нині широковживаною є метафора “золотий вік” на позначення розквіту, процвітання, але не взагалі, а саме в минулому. Образ сягає давньоримської літератури – відомого поета Овідія. Базуючись на давньогрецькій літературі, він у поемі “Перетворення” (“Метаморфози”, початок нової ери) зобразив чотири віки людства (золотий, срібний, мідний та залізний), серед яких найкращим був найдавніший – золотий. Джерелом образів є давньогрецька поема Гесіода “Роботи і дні” (VIII-VII століття до н.е.), де описано п’ять поколінь люд/ ства – золоте, срібне, бронзове, героїчне та залізне. Ясно, що тут поколіннями названо не буквально людські покоління, а цілі культурні епохи. Третє покоління узвичаєно в перекладах називати “мідним”, але давньогрецька мова, як не дивно, не розрізняла назв міді і бронзи. В історії людства мідного віку не існувало (з початком використання міді продовжували широко вживати кам’яні знаряддя), а от бронзовий вік був цілком реальним – люди перейшли з кам’яних знарядь на набагато ефективніші бронзові. Гесіод чітко зазначає, що бронзове покоління використовувало знаряддя праці та зброю з бронзи – поетове розуміння бронзового віку цілком збігається з розумінням сучасних археологів. Тривалий час уважали, що “золотий вік” зі щасливим життям у гарному кліматі – це лише поетична метафора втраченого минулого, що начебто відповідає концепції не розвитку, а деградації людства. Але новітні археологічні та кліматологічні відкриття показали, що минулий золотий вік, як і срібний, були цілком реальними. Археологами було з’ясовано, що впродовж майже тисячоліття (4600 – 3700 рр. дон.е., дати дещо варіюють по регіонах) у кількох доволі близько споріднених археологічних культурах України, Румунії, Болгарії та Угорщини існувала мода на золоті вироби. Це і був легендарний золотий вік, що виявився цілком реальним! Золоті вироби символізували істотну суспільну зміну – перехід від соціальної рівності до появи еліти, яка й використовувала золоті вироби. В іншій (пов’язаній зі спостереженням сузір’їв) періодизації минулого того ж таки поета Гесіода це був перехід від Хаосу до Урана (“неба”) – космічного порядку. А в наступний майже півторатисячолітній період, близько 3500 – 2200 рр. до н.е., мода на срібні вироби в культурах України, Кавказу та Трої засвідчила реальність срібного віку. Нині ясно, що золотий і срібний віки минулого були не поетичними метафорами, а епохами розвитку матеріальної культури – так само, як і наступні бронзовий та залізний віки. Більше того, з’ясувалося, що золотий вік збігався з найкращим за багато тисячоліть кліматом, що проіснував так само до 3700 р. до н.е. І золотий, і срібний віки невіддільні від історії матеріальної культури давньої України. До культур золотого віку належало класичне Трипілля середнього періоду, а найяскравішим представником срібного віку була пізньотрипільська Усатівська культура. Ранні культури Трої так само походять від пізнього Трипілля. Слід особливо наголосити, що саме Усатівська культура становила сполучну ланку між золотим і срібним “поколіннями”. Поет Гесіод повідомляє, що про “металеві” покоління йому оповіли Музи. Їхнє ім’я означає “ті, що пам’ятають”. Це були жриці – носії усної історії. На відміну від Близького Сходу, індоєвропейці воліли передавати свою сакральну історію втаємничено – усно. Муз стародавні греки вважали тракійськими. А тракійцями називали нащадків культур Трипілля/Кукутень та Гумельниця, споріднених дуже близько. Тракійська мова належала до балто/слов’янських і становила мало змінений залишок праіндоєвропейської мови. Як для давньогрецького поета золоте, срібне та “мідне” (насправді бронзове) покоління існували в минулому, так і в казці (записаній в осередках українського фольклору – на Архангельщині та Вороніжчині) мідне, срібне та золоте царства розташовані під землею. Образи належать до праіндоєвропейської спадщини. Належність золотого віку праіндоєвро/ пейцям безсумнівна: реконструйована мо/ вознавцями праіндоєвропейська назва золо/ та (не запозичена, а питома, похідна від назви світанку, ранкової зорі) датована V тисячоліттям до н.е. й у матеріальній куль/ турі може бути співвіднесена тільки з три/ пільсько/балканським золотом – іншого в тогочасному світі просто не існувало! Таким чином, золотий і срібний віки – не казкова фантазія, а доісторична реальність праукраїнського Трипілля.
лони наших бійців. Символом цього дня став соняшник, бо саме в полях стиглих соняшників полягли сотні українських героїв. 29 серпня ми вшановуємо всіх військовослужбовців і добровольців,які загинули, захищаючи незалежність України. 13 вересня (друга неділя) – День пам’яті примусового виселення українців у 1944 – 1951 роках У 2026 році ця дата припадає на 13 вересня. Вона присвячена трагічній долі українців Лемківщини, Надсяння, Холмщини, Південного Підляшшя, Любачівщини та Західної Бойківщини. Внаслідок угод між СРСР та Польщею сотні тисяч етнічних українців позбавили домівок і примусово переселили. 28 листопада (четверта субота) – День пам’яті жертв Голодоморів У 2026 році він випадає на 28 листопада. У цей день Україна та світ вшановують мільйони жертв Голодомору 1932 – 1933 років – спланованого сталінським режимом геноциду української нації. Традиційно о 16:00 оголошується загальнонаціональна хвилина мовчання, після якої українці запалюють у вікнах свічки пам’яті. Цей вогник символізує нашу скорботу і віру в те, що такий злочин більше ніколи не повториться.
W 2026 roku w Ukrainie obowiązuje szereg dni żałoby i pamięci, zatwierdzonych na szczeblu państwowym. To daty, w które organy samorządu lokalnego, stacje telewizyjne i radiowe ograniczają imprezy rozrywkowe oraz treści, aby uczcić ofiary tragedii historycznych i poległych obrońców Ukrainy. Znajomość tych dni i szacunek dla nich to obowiązek każdego świadomego obywatela, ponieważ jest to wyraz szacunku dla naszej wspólnej historii.
cywilizowanym światem, odrzucając sowieckie narracje. Symbolem tego dnia jest czerwony mak – znak pamięci o wszystkich wojskowych i cywilnych ofiarach tamtej straszliwej wojny. Ukraińcy mówią „Nigdy więcej”, uświadamiając sobie cenę pokoju i upamiętniając wkład narodu ukraińskiego w zwycięstwo nad nazizmem. Ukraińska ziemia była bowiem jednym z głównych pól bitew tamtej wojny.
17 maja (trzecia niedziela) – Dzień Pamięci Ofiar Represji Politycznych
Co roku w trzecią niedzielę maja Ukraina upamiętnia tych, których życie zabrał sowiecki system totalitarny. Las Bykiwnyjski pod Kijowem, gdzie pochowano tysiące rozstrzelanych „wrogów ludu”, jest jednym z głównych symboli tego terroru. To dzień pamięci o zniszczonej inteligencji, duchowieństwie i chłopstwie, które padły ofiarą Wielkiego Terroru i prześladowań politycznych.
18 maja – Dzień Pamięci Ofiar Ludobójstwa Narodu Krymskotatarskiego
To tragiczna data, przypominająca o zbrodni sowieckiego reżimu. 18 maja 1944 roku rozpoczęła się przymusowa deportacja rdzennego narodu Krymu. W wagonach towarowych setki tysięcy kobiet, dzieci i osób starszych wywieziono do Azji Środkowej i na Syberię. Tysiące zmarło w drodze z głodu i chorób. Dziś, w warunkach czasowej okupacji Krymu przez Rosję, ten dzień nabiera szczególnego znaczenia jako symbol walki Krymskich Tatarów o prawo do życia na własnej ziemi.
29 sierpnia – Dzień Pamięci Obrońców Ukrainy
Data ta poświęcona jest tragicznym wydarzeniom wyjścia ukraińskich żołnierzy z okrążenia pod Iłowajskiem w 2014 roku. Wówczas rosyjskie dowództwo gwarantowało „zielony korytarz”, który przekształcił się w drogę śmierci, ponieważ wróg cynicznie rozstrzelał ko-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...wał z caryzmem, Szewczenko nie tylko pokazał, „jak on gorze boriot”, ale rzeczywiście pokonał imperium nawet w nieznośnych warunkach zesłania i służby żołnierskiej: „…Powiedziałem sobie, że nie zrobią ze mnie żołnierza. I tak nie zrobili”. Znamienne, że w zapiskach III Oddziału, sporządzonych w ostatnim roku zesłania, przyznawano, że szeregowy Szewczenko „kontynuował pisanie i malowanie”… Jednak nie wszystko i nie zawsze było beznadziejne nawet na zesłaniu. Zdarzały się tam też nieoczekiwanie radosne chwile. Na przykład w liście do Andrija Lizohuba z 29 grudnia 1849 roku z Orenburga Szewczenko pisał: „W sam Wigilię siedzę sobie zupełnie sam w chacie i smucę się, wspominając swoją Ukrainę i ciebie, mój jedyny przyjacielu. Myślę: oto Bóg daje swoje wielkie święto na radość dobrym ludziom, a ja nie mam z kim słowa zamienić. I nagle! Do chaty wchodzi dobry Hern[1] i podaje mi wasz list. Panie miłosierny! Jak się ucieszyłem! Jakbym ojca rodzonego zobaczył albo rozmawiał z siostrą na obczyźnie!”
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki „Tak właśnie przyjdzie mi święto spotykać!” W przeddzień Bożego Narodzenia, a więc i Nowego Roku – 24 grudnia 1848 roku – na Kosaralu Szewczenko napisał jeden z najlepszych wierszy swojej niewolniczej liryki „Nie do domu nocą idąc…”, skierowany do bliskiego przyjaciela, urzędnika Orenburskiej Komisji Granicznej Fiodora Łazarewskiego: …Na dworze, widzisz, Nadchodzi święto… Ciężko je, druhu-bracie, Samemu spotykać W pustyni. Jutro rano Zaryczą dzwonnice Na Ukrainie; jutro rano Do cerkwi się modlić Pójdą ludzie… Kolejne wersy uderzają swoją kontrastowością z poprzednimi, rwą się, by rozpalić duszę, rozerwać serce beznadzieją katorżniczego zesłania, gnicia w przemarzniętej ziemiance na wyspie na Morzu Aralskim: …Jutro zaś rano Zawyje głodny Zwierz w pustyni, i powieje Huragan chłodny. I zasypie piaskiem, śniegiem Ziemiankę – moją chatę. Tak właśnie przyjdzie mi Święto spotykać! Lecz Szewczenko nie byłby Szewczenką, gdyby w zakończeniu lirycznej poezji nie ukazał jednoznacznie swojego niezłomnego, niepokonanego charakteru: Cóż czynić? Na to i nieszczęście, Żeby z tym nieszczęściem walczyć. A ty, druhu, mój jedyny, Jeśli masz się smucić, Przeczytaj tę notkę I wiedz, że na świecie Tylko i ciężko, że w pustyni W niewoli żyć; Lecz i tam żyją, choć kiepsko, Cóż czynić mam? Trzeba by umrzeć. Lecz nadzieja, Bracie, nie umiera. Wstrząsającą historię opowiedziała w czasopiśmie „Kijów” (2003, nr 1) urodzona na ziemi Szewczenki, była więźniarka GUŁAG-u Nina Wirczenko. W 1950 roku w obozie specjalnym w Tajszecie (obwód irkucki) w Wigilię więzione kobiety recytowały z pamięci ten wiersz Szewczenki. Wirczenko wspominała: „W baraku słychać i płacz, i jęk… Z każdym słowem, wersem wchodzimy na Ukrainę. Łzy płyną po policzkach, nikt ich nie wyciera… My wszystkie zlewamy się i duszami, i myślami, stajemy się jedną całością!.. Bez Szewczenki w obozie nie przeżyłybyśmy…”. „Dzień dobry więc, nowy roku w zeszłorocznej siermiędze, co niesiesz na Ukrainę w łatanej torbie?” Opowieść o tym, jak Szewczence zdarzało się w życiu spotykać Nowy Rok i Boże Narodzenie czy pisać, wspominać o tym, kontynuuję listem poety do Warwary Repninej z 1 stycznia 1850 roku, który Szewczenko zaczynał tak: „Pozdrawiam was z Nowym Rokiem, modlę się do Pana o obdarowanie was wszelkimi dobrami. Ja teraz siedzę sam-jedyny i wspominam tę przeszłość, kiedy my z wami pierwszy raz spotkaliśmy się w Jahotynie…”. To było w lipcu 1843 roku, potem poeta przyjeżdżał we wrześniu, a od października (gdzieś po 9. dniu) aż do 10 stycznia 1844 roku, czyli także w Nowy Rok, mieszkał z przerwami u Repninów. Według słów Warwary Nikołajewny, „jego u nas od razu zaczęto uważać za swojego człowieka”. W przednoworocznym grudniu 1845 roku Taras Szewczenko stworzył we wsi Wjunyszcze przejmujące utwory: Posłanie „I umarłym, i żywym, i nienarodzonym rodakom moim na Ukrainie i nie na Ukrainie…” (14 grudnia); wiersz „Chłodny Jar” (17 grudnia); parafrazy z Psałterza „Dawidowe psalmy” (19 grudnia); wiersz „Trzy lata” (22 grudnia). Kiedy Taras Hryhorowycz ciężko zachorował, Andrij Kozaczkowśkyj zabrał go w przeddzień Bożego Narodzenia do siebie do Perejasławia, gdzie młody Kobziarz napisał 25 grudnia nieśmiertelny wiersz „Jak umrę, to pochowajcie…” (Testament). Wyraźnie podsumowujący wiersz „Trzy lata” (chodziło o lata 1843, 1844 i 1845) dał nazwę także słynnemu rękopiśmiennemu zbiorowi. Nie mając żadnej możliwości, a i potrzeby zagłębiania się we wszystkie wspomniane arcydzieła, podkreślę jedynie w kontekście naszego tematu końcowe osiem wersów poezji „Trzy lata”: Dzień dobry więc, nowy roku W zeszłorocznej siermiędze, Co niesiesz na Ukrainę W łatanej torbie? „Dobrobyt, ukazem Nowiutkim powity”. Idźże zdrów, lecz nie zapomnij Nędzy pokłonić się. Znawca Szewczenki Jurij Barabasz słusznie zauważył, że te „wersy wiersza – sarkastyczne powitalne zwrócenie się do nowego, 1846 roku…” i wskazał na to, że w „ironicznie przeinterpretowanym słowie „dobrobyt” – bezpośrednia autoreminiscencja do poematu „Kaukaz”…”. Przypomnę te zabójcze wersy z antymoskiewskiego poematu (18 listopada 1845 roku), gdzie mowa o tym, jak w Moskowszczyźnie „We wszystkich językach wszystko milczy, / Bo dobrobyt panuje!”. Swoją drogą, to słowo w poezji Szewczenki spotyka się tylko dwukrotnie – w dopiero co odnotowanych tekstach. Ale, ale… Otwórzmy genialną misterię „Wielki loch”, napisaną w październiku tego samego 1845 roku, gdzie 1. (ukraińska) wrona, chwaląc się zbrodniami przeciwko swojemu narodowi, przyznaje: I ja sroga, a mimo wszystko Tego nie potrafię, Co Moskale na Ukrainie Z Kozakami czynią. Oto ukaz wydrukują: „Z łaski Bożej, I wy nasi, i wszystko nasze, I dobre, i niedobre!” Z podobnych ukazów przez wszystkie imperialne czasy krwawo sączyło się to samo śmiertelne – duchowo i fizycznie – rosyjskie „dobrobyt”, dlatego pytanie Szewczenki do nowego 1846 roku dotyczyło dosłownie wszystkich następnych lat, które sprawnie przynosiły na Ukrainę w nędznej „łatanej torbie” nowiutkie ukazy, powite niegasnącym dążeniem przekształcenia wielkiego i samowystarczalnego narodu ukraińskiego w małorosyjski, mówiąc słowami Szewczenki, „w naród ów zabity”…
„Pozdrawiam cię z tym Nowym Rokiem, przyjacielu mój jedyny! Niechaj z tobą dzieje się to, o co ty u Boga błagasz…” Pierwsze noworoczne powitanie zesłańca bezpośrednio z Twierdzy Orskiej spotykamy w liście do bliskiego przyjaciela Mychajła Łazarewskiego z 20 grudnia 1847 roku: „Z nowym rokiem bądźcie zdrowi, drogi i szczery mój ziomku… Tak mi teraz ciężko, tak ciężko, że gdyby nie nadzieja choć kiedykolwiek zobaczyć swój bezradny kraj, to błagałbym Pana o śmierć”. Zgodnie z tym w wierszu „Sen” („Góry moje wysokie…”), który datuje się na czas pobytu Szewczenki w Twierdzy Orskiej w 1847 roku, czytamy o spodziewanej, ratującej wolności, związanej tylko z Ukrainą i wymarzonymi górami nad ryczącym Dnieprem: Dajże, Boże, kiedykolwiek, Choć na starość, stanąć Na tych górach okradzionych W małej chacie. Choć serce zamęczone, Stoczone smutkiem, Przynieść i położyć Na Dnieprowych górach. Jak wiadomo, artysta szczególnie cierpiał z powodu zakazu malowania, o czym z bólem wyznał w liście do Warwary Riepninej z Twierdzy Orskiej 24 października 1847 roku: „A patrzeć i nie malować – to taka męka…” Nie mogę nie powiedzieć, że na początku nowego 1848 roku Warwara Nikołajewna napisała do naczelnika III Oddziału hrabiego Aleksieja Orłowa prośbę o „nieszczęsnego Szewczenkę”: „Nie mam innego wyboru, jak zwrócić się do pana i błagać o wyjednanie dla niego pozwolenia na malowanie. To łaska, o którą proszę pana ze złożonymi na piersiach rękami”. Konsekwentna biurokratyczna zwłoka w sprawie tej prośby trwała prawie dwa lata i zakończyła się znowuż około nowego roku, w grudniu 1849 roku, kiedy na odpowiednim raporcie Orłowa do cara Mikołaja I sam naczelnik III Oddziału napisał: „Wysokiego zezwolenia nie udzielono”. Oczywiście szeregowy Taras Szewczenko nie mógł znać takich szczegółów, jednak jego noworoczne powitanie, wysłane z Orenburga do Osypa Bodianskiego 3 stycznia 1850 roku, było gorzko umotywowane: „Pozdrawiam cię z tym Nowym Rokiem, przyjacielu mój jedyny! Niechaj z tobą dzieje się to, o co ty u Boga błagasz… Pan nie pobłogosławił mojego dobrego losu! – nie dał mi dokończyć wieku krótkiego na naszej drogiej Ukrainie. Ciężko! aż łzy kapią, jak wspomnę, tak ciężko!” Ten naprawdę niewiarygodnie ciężki nastrój czuć także w utworach poetyckich, powiedzmy, w pierwszej redakcji wiersza „Liczę w niewoli dni i noce…” (orientacyjnie styczeń–kwiecień 1850 roku): …Nie ma słów W dalekiej niewoli! Nie ma słów, nie ma łez, Nie ma niczego. Nie ma nawet wokół ciebie Wielkiego Boga! Jednak wczytajmy się w końcowe wersy tej poezji: Niechaj jak będzie, tak i będzie. Czy to płynąć, czy to brnąć. Choć przyjdzie się ukrzyżować! A ja jednak kreślić będę Cichutko białe kartki. Minęły lata, jednak druga redakcja tego wiersza (orientacyjnie 1858 rok) kończy się tą samą pewnością: I znów kreślić zaczynam Drobniutko książeczkę. Ruszam. Zatem, najważniejsze w tym, że, stawszy się… „Przyjeżdżał do mnie kolędować Mychajło Szczepkin” Wydaje się, że najbardziej pamiętnymi dla wyzwolonego Szewczenki były przednoworoczne dni 1857 roku, związane z przyjazdem do niego do Niżnego Nowogrodu prawdziwie wielkiego przyjaciela, genialnego Ukraińca Mychajła Szczepkina. Wczorajszy zesłaniec, który w drodze do Petersburga na długo utknął w mieście, czuł się szczęśliwy już od przeczucia spotkania z artystą, o czym świadczy list Szewczenki z 4–5 grudnia: „…Jak ty przyjedziesz tutaj i ja popatrzę na ciebie, popatrzę, niby na wszechświatową galerię, niby na wszechświatowy teatr, i zapomnę choć na godzinę swój nieustający smutek”. Dowiedziawszy się, że Szczepkin już wyjechał z Moskwy do niego, Szewczenko zanotował w Dzienniku 21 grudnia wdzięczno-ogniste słowa: „Jaki ja szczęśliwy tą nielicymierną przyjaźnią! Nielicznym z nas Bóg posyła taką pełną radość…” A radosnego 24 grudnia Taras Hryhorowycz wypuścił w Dzienniku tylko dwa zdania: „Świętom święto i uroczystość jest z uroczystości! O trzeciej godzinie w nocy przyjechał Mychajło Semenowycz Szczepkin”. W ogóle zapiski w dzienniku wznowiły się dopiero 29 grudnia po wyjeździe przyjaciela, ale dedykację dla niego poematu „Neofici” Szewczenko zrobił właśnie tego dnia: „M. S. Szczepkinowi. Na pamiątkę 24 grudnia 1857”. Taras Hryhorowycz podarował również artyście swój autoportret z dedykacją: „Mychajłowi Semenowyczowi Szczepkinowi na pamiątkę 24 grudnia 1857 roku od Tarasa Szewczenki”. Więc ten dzień naprawdę stał się szczególnym świętem i uroczystością dla poety! Jednak i następne kilka grudniowych dni przyjaciele szczęśliwie nie rozstawali się. Mychajło Szczepkin zamieszkał u znajomego Szewczenki, sekretarza kolegialnego, architekta z wykształcenia Pawła Owsiannikowa, gdzie w tym czasie mieszkał i Taras Hryhorowycz. Poeta przedstawił artystę swojemu niżnonowogrodzkiemu przyjacielowi, zarządcy miejskiego kantoru towarzystwa parostatkowego „Merkury” Mykole Bryłkinowi, w rodzinie którego i witał Nowy Rok, a dobry Mychajło Semenowycz nawet został ojcem chrzestnym córki Bryłkina, o czym wspominał dopiero w 1863 roku, kiedy znów przebywał w Niżnym Nowogrodzie: „Mieszkałem u Mykoły Ołeksandrowycza Bryłkina. Ja kiedyś u niego chrzciłem, kiedy przyjeżdżałem do Szewczenki…” Nawiasem mówiąc, to – ostatnia wzmianka o Tarasie Hryhorowyczu w papierach Mychajła Semenowycza. Oczywiście, niezwykle ważnym dla Szewczenki było zapoznanie Szczepkina z młodą aktorką miejscowego teatru Kateryną Piunową, w której poeta już się zakochiwał.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Nie ma podstaw, by nie wierzyć Piunowej, która wspominała: „Szczepkin podczas swoich występów gościnnych każdy wolny wieczór spędzał ze mną i z Tarasem Hrehorowyczem… Przypominają mi się nasze przyjacielskie rozmowy, gdy przy filiżance herbaty, obok samowara, siedzieliśmy ja, Mychajło Semenowicz Szczepkin i Taras Hrehorowicz…” Dwa dni przed Nowym Rokiem, 29 grudnia, wzruszony Taras Hrehorowicz o północy odprowadzał swojego przyjaciela do Moskwy. Nie chciał go puścić, nawet pojechał z nim do pierwszej stacji. Po raz ostatni się objęli: Szczepkin płakał, a w oczach Szewczenki stały łzy… Taras Hrehorowicz wrócił do domu o trzeciej w nocy. Długo patrzył na fotografię podarowaną przez Szczepkina, którą do końca życia strzegł jak źrenicy oka. W spisie „Fotografii z natury”, sporządzonym przez Hryhorija Czestachiwskiego po śmierci poety, czytamy: „Małorosyjski aktor Mychajło Semenowicz Szczepkin, serdeczny przyjaciel Kobzarza Szewczenki. Kobzarzowi podarował sam Szczepkin”… Ręka sama sięgnęła po Dziennik i poeta zapisał przejmujące słowa o szczęśliwych dniach spędzonych z artystą: „Sześć dni, sześć dni pełnego, radośnie triumfującego życia!” W krótkim liście do Szczepkina z 4 stycznia 1858 roku poeta wyznał: „Przyjacielu mój jedyny! Wciąż jeszcze nie ochłonąłem po tym wielkim święcie, jakie mi sprawiłeś w samotności. Jeśli wkrótce nieco nie ustąpi, nie wiem, co mam zrobić ze swoją głupią głową, myślę, ale sam już nie wiem, co myślę… A tymczasem całuję cię, przyjacielu mój jedyny, i składam ci noworoczne życzenia”2. Takiego napięcia szczerych emocji i przyjacielskich uczuć, takiej wdzięczności za prawdziwe, cudowne szczęście, podarowane przez przyjaźń, u Szewczenki już nie spotykamy. Nic podobnego, zdaje się, nie znajdziemy w światowym gatunku wspomnieniowym i epistolarnym. W słowach o Mychajle Szczepkinie – serce, które zamiera z zachwytu. Jak zauważył Iwan Dziuba, poecie „zapisy tych dni wznoszą się do apoteozy szczęścia”. Zatem jeśli kiedykolwiek wreszcie zostanie przedstawiony naprawdę szczęśliwy Taras Hrehorowicz, to obok niego na pewno zobaczymy także Mychajła Semenowicza. Rzeczywiście, w pierwszych dniach 1858 roku Taras Hrehorowicz znalazł oparcie w listownych opowieściach przyjaciołom o szczęściu, podarowanym mu przez Mychajła Semenowicza. W liście z 2 stycznia do Anastasiji Tołstaj, która wraz z mężem, wiceprezesem Akademii Sztuk Pięknych, hrabią, pomogła mu powrócić do Petersburga, wczorajszy zesłaniec-cierpiętnik podzielił się szczęśliwym ciepłem serca ogrzanego przez Szczepkina: „Witam was, hrabiego Fiodora Pietrowicza i wasze miłe dzieci z Nowym Rokiem i życzę wam na całe życie takiej radości, takiego szczęścia, jakim ja teraz się rozkoszuję”. A 4 stycznia 1858 roku zachwycał się Szczepkinem w liście do Pantelejmona Kulisza: „I skąd się w nim wzięła tak żywa, serdecznie drżąca, żywa natura? Cud, i tyle!… Bądź zdrów z Nowym Rokiem”. Tego samego dnia donosił Mychajłu Łazarewskiemu: „Przyjeżdżał do mnie kolędować stary M. S. Szczepkin, więc po jego kolędzie chodzę do dziś, jakbym miał kaca… Gratuluję ci Nowego Roku”. Nigdy wcześniej ani potem los nie dał Tarasowi Hrehorowiczowi możliwości życzyć swoim przyjaciołom Nowego Roku tak prawdziwie szczęśliwie i radośnie…
„Źle to przeżyłem, ten nowy, zły rok…” Stało się tak, że w listopadzie 1858 roku Taras Szewczenko w domu Fiodora i Anastazji Tołstych poznał znanego afroamerykańskiego aktora Ayę Fredericka Aldridge'a, którego twórczością się zachwycił. Przedświąteczne dni 1858 roku upłynęły Szewczence, że tak powiem, pod znakiem Aldridge'a. Poeta nie tylko odwiedzał przedstawienia z jego udziałem, ale również, powiedzmy, wziął udział jako „jeden z najbardziej zaszczytnych i najbardziej zachwyconych widzów” (Piotr Żur) w bankiecie na cześć Ayi Aldridge'a 20 grudnia 1858 roku. Przez jeszcze kilka dni, jak świadczą zapiski w dzienniku córki Tołstych, Katarzyny (po mężu – Junge), Taras Hryhorowycz bywał u nich na domowych deklamacjach Aldridge'a
T. Szewczenko. Autoportret (ze świecą). 1860 r.
Ira Aldridge. Ponadto 25 grudnia 1858 roku Szewczenko ukończył w swojej pracowni portret Ira Aldridge'a. Katarzyna Tołstaja wspominała: „Przychodziliśmy do Szewczenki we troje: Aldridge, moja dziesięcioletnia siostra... i ja. Tragik poważnie siadał na przygotowanym miejscu i siedział przez chwilę uroczyście i cicho, ale jego żywy temperament nie wytrzymywał, zaczynał robić miny, żartować z nami, przybierał komicznie przestraszony wyraz twarzy, gdy Szewczenko na niego patrzył. Cały czas się śmialiśmy. Aldridge prosił o pozwolenie i zaczynał śpiewać melancholijne, oryginalne melodie murzyńskie czy poetyckie dawne angielskie romanse, zupełnie nam nieznane. Taras słuchał i zasłuchiwał się, a ołówek bezczynnie opadał mu na kolana. Wreszcie Aldridge zrywał się i zaczynał tańczyć „gig” (dżig, czyli szybki dawny taniec. – W. M.) ku wielkiej radości mojej siostrzyczki... Mimo oryginalności takich seansów portret wkrótce został ukończony, podpisany przez artystę i modela...” Rzeczywiście, na portrecie po prawej stronie u dołu artysta pozostawił białym ołówkiem autorski podpis i datę: „1858. T. Szewczenko. 25 dekabrja”. Zatem w Boże Narodzenie! Zachowała się notatka z 30 grudnia 1858 roku, którą Anastazja Tołstaja zapraszała Tarasa Szewczenkę, a przez niego także Pantelejmona Kulisza i Semena Hulaka-Artemowskiego, na wieczór noworoczny 31 grudnia: „Od 7 do 10 będzie u nas Aldridge i będzie czytał…” Rok później, właśnie na Boże Narodzenie – 25 grudnia 1859 roku – Szewczenko napisał w stolicy Cesarstwa Rosyjskiego, Petersburgu, wiersz „Ozeasz. Rozdział XIV. Naśladowanie”, w którym wykorzystał niektóre motywy i obrazy z Księgi biblijnego proroka Ozeasza (VIII wiek p.n.e.). Poezja jest zbudowana tak, że prorok zwraca się bezpośrednio do Ukrainy:
Zginiesz, przepadniesz, Ukraino,
Nie zostanie po tobie znaku na ziemi,
A ty kiedyś szczyciłaś się
Dobrobytem i rozkoszą!
Ukraino! Mój drogi, niewinny kraju!
Za co Pan cię karze,
Karze ciężko? Za Bohdana,
I za szalonego Piotra,
I za tych złych panów
Niszczy kraj...
Zatem w wierszu rozbrzmiewa najbardziej przerażające ostrzeżenie Szewczenki – „Zginiesz, przepadniesz, Ukraino, / Nie zostanie po tobie znaku na ziemi...”, które w istocie wciąż jest związane z niebezpieczeństwem utraty tożsamości narodowej nie tylko w imperialnych warunkach moskiewskiej dominacji, a także w warunkach pełnowymiarowej zbrojnej inwazji, mówiąc słowami Szewczenki, „okrutnego wroga Ukrainy”. Najnowsza historia Ukrainy, zroszona krwią bohaterskich obrońców narodu przed najeźdźczą Moskwą, przekonująco pokazała, że nie wolno zapominać, a tym bardziej ignorować testamentów i przestróg narodowego Proroka. W historycznym nurcie czasu, niepodległego ludzkości, każdy naród zintegrował wartości duchowe, które pozwalają zachować jego genotyp. Ukraiński kod genetyczny tkwi w twórczości Szewczenki. Zmiana tego kodu zagraża istnieniu Ukrainy. Na noworocznym progu 1859–1860 lat jednoznacznie znamiennym zjawiskiem stało się ukończenie wydania „Kobzarza” Szewczenki z 1860 roku: 6 grudnia 1859 roku poeta korygował korektę tego utworu, a 31 grudnia otrzymał pieniądze przekazane przez Platona Symyrenkę na wydanie, pod warunkiem, że zostaną obowiązkowo zwrócone egzemplarzami „Kobzarza”. Pierwszy list z 1860 roku Taras Szewczenko napisał 3 stycznia właśnie do Platona Symyrenki – życzył mu szczęśliwego Nowego Roku, podziękował za wsparcie materialne, obiecał natychmiast po wydrukowaniu wysłać egzemplarze „Kobzarza”, co zostało zrealizowane z dyscypliną w styczniu 1860 roku. Na początku grudnia 1860 roku chory Szewczenko rozmawiał z przyjacielem Fiodorem Czernenką o swoim pragnieniu wyjścia wreszcie na ulicę, a tamten przestrzegał go i radził nie wychodzić przez całą zimę. Taras Hryhorowicz wzdrygnął się: „Więc nawet w Boże Narodzenie nie wychodzić? A kutia? A uzwar? Nie, nie wytrzymam; choćby na czworakach wyczołgam się kolędować do kumy”. Najpewniej nie mógł wtedy nie wspomnieć Bożego Narodzenia w swojej wsi; w opowiadaniu „Bliźnięta” (1855) pisał, że noc przed nim jest dziecięcym świętem u wszystkich chrześcijańskich narodów, tylko świętowanym różnie: u Niemców, na przykład, z choinką, u Wielkorusów także. A u nich, po uroczystej wieczerzy, wysyłano dzieci z chlebem, rybą i uzwarem do najbliższych krewnych, a dzieci, wszedłszy do chaty, mówiły: „Wigilia! Ojciec i matka przysłali do was, wujku, i do was, ciociu, świętą wieczerzę”. Plan kolędowania u kumy nie udał się, tym bardziej że 23 grudnia 1860 roku Taras Hryhorowicz poinformował Jakowa Tarnowskiego, że „moja kuma N[adia] W[asyliwna] zachorowała…”. Mimo to niewątpliwa jest Szewczenkowa dobra, ciepła pamięć o wielkim święcie Bożego Narodzenia i ukraińskich tradycjach ludowych, im poświęconych… Na przecięciu ostatnich w życiu Szewczenki lat 1860–1861 szczególne znaczenie miało dla niego ponownie wydanie książkowe – podręcznik do nauki czytania w niedzielnych szkołach ukraińskojęzycznych „Bukwar południoworuski”, ułożony przez poetę mniej więcej we wrześniu–październiku 1860 roku. Do końca roku nakład 10 tysięcy egzemplarzy został już wydrukowany, ale zezwolenie na wydanie cenzor wystawił 31 grudnia, więc na okładce podręcznika widnieje rok 1861. Taras Hryhorowicz osobiście troszczył się o rozpowszechnianie „Bukwara”, zwracał się w tej sprawie do Platona Symyrenki, Fiodota Tkaczenki… Michałowi Czałemu pisał 12 stycznia 1861 roku: „Bądźcie zdrowi w Nowym Roku! Wysłałem wam dziś ze swojej dobroci 1000 sztuk… Byłoby dobrze, gdyby można je było puścić na wsie, tam by się szybciej przyjęły”. Już ciężko chory Taras Hryhorowicz na początku 1861 roku – 2, 11 i 12 stycznia – kupował przybory malarskie w sklepie Awanco, i w tym kryła się jego nadzieja na przyszłą pracę twórczą. Mikołajowi Leskowowi, który odwiedził Szewczenkę pod koniec miesiąca, powiedział: „Gdyby tylko dotrwać do wiosny! A na Ukrainę… Tam może by mi ulżyło, tam może jeszcze trochę odetchnę”… Na stole, przy którym siedział Szewczenko, Leskow zobaczył dwa stosiki ułożonego przez niego bukwara, jeden egzemplarz autor podał gościowi: „Przejrzyjcie go i powiedzcie mi, co o nim myślicie”… Jednak tydzień wcześniej, w liście do Warfołomieja Szewczenki z 22 stycznia, chory poeta już z goryczą stwierdzał: „Marnie zacząłem ten nowy, kiepski rok: drugi tydzień nie wychodzę z domu – kicham i kaszlę. Aż obrzydło…” Pod koniec miesiąca – 29 stycznia – znów poskarżył się w ostatnim liście do Warfołomieja Szewczenki: „Tak mi źle, że ledwo trzymam pióro w rękach. I diabli wiedzą, kiedy mi ulży”. Mimo to nie tracił nadziei na przeprowadzkę na Ukrainę: „Kończ szybciej w Kaniowie i napisz mi, jak skończysz, żebym wiedział, co ze sobą robić wiosną”… Przypomnę, że 14–15 lutego 1861 roku, a więc wkrótce po początku „nowego, kiepskiego roku” i niedługo przed śmiercią, Szewczenko napisał swój ostatni, pożegnalny wiersz „Czy nam nie porzucić, nieboga…”, w którym brakuje słowa „śmierć”, a wręcz przeciwnie, utwór-elegia, według przejmujących słów literaturoznawczyni Eleonory Sołowiej, „jest oskarżeniem śmierci, testamentem radości w zaświatach”:
Dniepr, Ukrainę wspomnimy,
Wesołe osiedla w gajach,
Mogiły-góry na stepach –
I wesoło zaśpiewamy…
Na koniec jeszcze raz wrócę do szczęśliwych dni Szewczenki na początku 1858 roku, rozjaśnionych niedawną obecnością Michaiła Szczepkina. Wśród zachwyconych listownych opowieści, wysyłanych wtedy przyjaciołom, osobno i szczególnie zaznaczę noworoczne życzenia poety dla Michaiła Maksymowicza, którym Szewczenko w liście z 4 stycznia również donosił o „wielkim cudotwórcy Michaile Siemionowiczu”, prosząc miłosiernego Boga, by zesłał długowieczność i zdrowie „ku chwale naszej przesławnej Ukrainy”… Te wszechogarniające i przenikliwe słowa Szewczenki są, moim zdaniem, testamentalno-sakralne, bo określają, dla czego żyjemy, pracujemy, tworzymy, walczymy i zwyciężamy – „ku chwale naszej przesławnej Ukrainy”. Chwała przesławnej Ukrainie!
_____________ 1 Karl Iwanowicz Gern (1816–?) – znajomy Szewczenki, znany inżynier i kartograf kraju orenburskiego. 2 Szczegółowo zob.: Melnyczenko W. Taras Szewczenko: „Mój wielki przyjaciel Szczepkin”. M., 2009. 480 s. 3 Chodziło o Nadiję Tarnowską, która odwiedziła Szewczenkę 2 grudnia, po czym napisał on wiersz „N. T.” („Wielkomęczennico kumo!”).
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ryj, jesteśmy rówieśnikami. Z jego alegoryczno-filozoficznym poematem „Szopka” po raz pierwszy zapoznałem się w czasach studenckich. Był to samizdat, bo o oficjalnym wydaniu tak odważnych utworów wtedy nie można było nawet marzyć. „Ten świat to szopka i chyba najtrudniej w nim pozostać sobą” – zapamiętałem wersy, które towarzyszą mi przez całe życie. Już wtedy zdziwiłem się, że tak głęboki utwór napisał 18-letni młodzieniec. Ze Lwowa do nas, do Rówieńskiego Instytutu Pedagogicznego, przekazywano nowe dokonania Czubaja, które półjawnie rozpowszechnialiśmy między sobą. Jednak z samym autorem, niestety, nie udało mi się poznać. Ale z ogromnym szacunkiem i czcią odnoszę się do tej wybitnej osobowości. Jako osobowość poeta i tłumacz przeprowadził się do Lwowa. Znał język niemiecki, polski, białoruski, czeski, serbski oraz hiszpański. Wśród młodzieży uniwersyteckiej z powodzeniem recytował swój antyimperialny poemat „Szopka”. Tutaj poznał studentkę filologii Hałynę Sawkę, z którą później się ożenił. W 1970 roku urodził im się syn Taras Czubaj – obecnie artysta ludowy Ukrainy, lider zespołu „Płacz Jeremiasza”. A w 1979 roku – córka Sołomija, obecnie znana piosenkarka. W 1971 roku Czubaj przygotował samizdatowe czasopismo literacko-artystyczne „Skrynia”. A w 1975 roku stworzył poemat „Mówić, milczeć i mówić znowu”. Hryhorij Czubaj cieszył się autorytetem wśród twórczej elity Lwowa i dysydentów: znał Ihora i Irynę Kałynciów, braci Horyniów, Wiaczesława Czornowoła, spotykał się z Wasylem Stusem. Mimo to prześladowania i aresztowania twórczej inteligencji zmusiły go do ukrywania się i ciągłej zmiany pracy. Pracował jako montażysta sceny w teatrze im. Zańkoweckiej, ładowacz, artysta-dekorator w fabryce izolatorów, aby utrzymać rodzinę. W 1978 roku wreszcie spełniło się jego dawne marzenie o zostaniu studentem: Hryhorij błyskotliwie zdał egzaminy wstępne do Instytutu Literackiego im. Gorkiego w Moskwie. Jednak na czwartym roku z powodu choroby nerek zmarł w wieku Jezusa Chrystusa – w wieku 33 lat. Hryhorija Czubaja pochowano we Lwowie na cmentarzu Sichowskim, a w 1995 roku przeniesiono jego szczątki na Cmentarz Łyczakowski. I dopiero pośmiertnie utalentowanego poetę i tłumacza przyjęto do Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Równie pośmiertnie wydano wszystkie książki poetyckie autora, między innymi dzięki jego córce Sołomiji. Otworzyła ona multimedialną salę dysydencką imienia ojca w więzieniu na Łąckiego we Lwowie oraz wraz z bratem Tarasem i reżyserem Mychajłem Krupijewskim stworzyła film „Czubaj. Mówić znowu”. Imię Hryhorija Czubaja noszą teraz ulice we Lwowie, Równem oraz w miasteczku Radziwiłłów na Rówieńszczyźnie. Tak powrócił z niebytu „hetman straconego pokolenia”, jak nazwał Czubaja w swoich wspomnieniach Jurij Wynnyczuk.
Tłumaczenie maszynowe
Inna OMELIANCZUK, dziennikarka, działaczka Proświty
Ceremonia wręczenia obwodowej nagrody Proświty imienia naszego ziomka – ukraińskiego poety, tłumacza, artysty Hryhorija Czubaja – odbyła się już tradycyjnie w dniu jego urodzin, 23 stycznia. Tym razem w przytulnej sali Muzeum Literackiego Ułasa Samczuka w Równem. Wydawało się, że sam Wołyński Homer szczerze radował się wraz z szanownym towarzystwem. Przewodniczący Rówieńskiej obwodowej „Proświty” Iwan Wetrow ogłasza decyzję zarządu: laureatem nagrody imienia Hryhorija Czubaja uznać członka dwóch Krajowych związków – pisarzy i dziennikarzy, wieloletniego redaktora gazety „Nadsłuczanśkyj wisnyk”, autora dziesiątek książek, niestrudzonego badacza rodzinnego kraju, aktywnego działacza Proświty Borysa Borowcia z Bereznego. – Ta coroczna nagroda jest wynagrodzeniem za osobisty wkład w rozwój literatury, sztuki, edukacji, nauki, kultury Rówieńszczyzny. Wręczamy ją godnym ziomkom, których długotrwała praca oświatowa jest bezpośrednio związana z rodzinnym krajem. Właśnie taki jest nasz laureat – działacz Proświty Borys Borowec, niezwykle skromny człowiek, który całe życie poświęcił swojemu niebieskookiemu Polesiu, ukraińskiemu słowu oraz pełnej poświęcenia sprawie odrodzenia narodowego – zaznaczył Iwan Wetrow. Sam Borys Borowec nie ukrywał miłego zaskoczenia, że jego praca jest zauważalna, a co najważniejsze – potrzebna ludziom. – Z Hryhorijem Czubajem, który tak wcześnie odszedł za wieczny ob-
Jewhenija JURCZENKO
Kudłaty śnieg tańczył wokoło i zacierał jej ślady. Tego lutowego poranka Oksana zaniosła swojego maleńkiego synka do przytułku i zostawiła go tam. Syn niedawno skończył trzy tygodnie – ten krótki odcinek czasu, który został im podarowany, by być razem. Tydzień temu młoda matka próbowała utopić się razem z dzieckiem w Teterewie, ale nie zdołała...
-licza postacią – opowiedział laureat. Borys Borowec przekazał do biblioteki „Proświty” oraz muzeum Ułasa Samczuka prezenty – swoje książki. Wydaje je przeważnie na własny koszt – to jest prawdziwe poświęcenie, pragnienie i powołanie, by przysłużyć się tym, którzy przyjdą po nas. I jednocześnie, jak w „Szopce” Czubaja, pozostać sobą. Dla ludzi twórczych te słowa są aktualne na wszystkie czasy. Przewodnicząca Bereznieńskiego oddziału „Proświty” Natalia Bojczuk podkreśliła umiłowanie Borysa Borowcia do rodzinnego kraju – do wsi Jackowicze jest przywiązany pępowiną. Nie zrywa jej już od 77 lat, nieustannie bada wszystko, co związane z jego ziomkami, szlifując każde słowo niczym diament. W jego wnikliwym skupieniu – i ataman „Poleskiej Siczy” Taras Bulba-Borowec, i znakomity trener zapasów w stylu klasycznym Stanisław Kowals. Prawdziwym skarbem Polesia zawsze byli jego ludzie. A cóż dopiero warta jest jego powieść „Omana”! Pisarz i dziennikarz Wiktor Mażanyj opowiedział o niełatwej postaci naszego utalentowanego ziomka Hryhorija Czubaja, w szczególności o lwowskim okresie życia osobistego i twórczości. Podkreślił, że jego niełatwa, utkana z głębokich alegorii poezja wciąż czeka na poważne badania. Bard Ołeksandr Krywochyż wykonał liryczną pieśń do słów Hryhorija Czubaja, które ten napisał w wieku 15 lat.
Kimże on jest, Hryhorij Czubaj? Hryhorij Czubaj urodził się 23 stycznia 1949 roku we wsi Berezyne ówczesnego rejonu kozińskiego (obecnie dubieńskiego) w rodzinie chłopskiej. Babcia nauczyła go czytać i pisać już w wieku czterech lat. Jako uczeń Hryhorij drukował własne wiersze w gazetach rejonowych. Jego twórczość od małego miała antyradziecki kierunek, bo kształtował się pod wpływem rodziny, gdzie ponad wszystko była Ukraina. Właśnie proukraińska postawa młodzieńca stanęła na przeszkodzie w przyjęciu do Rówieńskiego Instytutu Pedagogicznego oraz Lwowskiego Uniwersytetu Państwowego imienia Iwana Franki. Dlatego pierwszy zbiór wierszy wyszedł w samizdacie. W 1969 roku już ukształtowany
Tłumaczenie maszynowe
Wydało jej się, że Myrosław się uśmiechnął. Przytuliła syna do siebie, ucałowała go i poszła do domu, gdzie znów spotkała się z pogardliwymi spojrzeniami sióstr. Starsza, Antonina, najbardziej nalegała, by oddać maleństwo do przytułku. – Będziesz go odwiedzać – powiedziała, jakby się usprawiedliwiając, i szeroko napisała na czystej kartce papieru. – Inaczej wynoś się stąd! – wyraźnie na dole dopisała środkowa, Tetiana. A o czym siostry szeptały między sobą, Oksana nie słyszała. Nie słyszała zresztą nic. Choć czasem starała się zrozumieć, o czym mowa, odczytując z ust. Zazwyczaj pisano jej na jakichś żałosnych skrawkach papieru, a czasem nawet na strzępach starych gazet. Była głucha. Porozumiewała się językiem migowym. Ale obojętność, pogardę i okrucieństwo można zrozumieć nawet bez słów. Bez słów rozumiała też miłość. Bez słów ją obdarowywała. Bez słów i bez zastrzeżeń pławiła się w miłości ukochanego, który także nie wsłuchiwał się szczególnie w gorzki gwar tłumu. Woda kiedyś odebrała jej słuch. Woda, zimno i strach... Kiedy Oksana miała sześć lat, starsi chłopcy przestraszyli ją razem z przyjaciółką Nadiją wężem. Wtedy one, uciekając przed wężem, pobiegły do rzeki. Ale łobuzy nie przestawały, dopóki dziewczynki nie weszły do zimnej wody. A chłopcy stali na brzegu i śmiali się. Przerażone koleżanki nijak nie mogły odważyć się wyjść na brzeg. Zbyt długo przebywały w zimnej wodzie. Obie się rozchorowały. Nadija wkrótce umarła, a Oksana straciła słuch.
Od tamtej pory żyła w świecie ciszy, nie słysząc nawet, jak syn płacze. Jego krzyk drażnił siostry, a ona całowała małe rączki i uśmiechała się. Maluch był podobny do jej ukochanego Ołeksandra... Gdzie on teraz jest? Oksana nie wiedziała, że nigdy już nie będą razem. Nie wiedziała też, że matka Ołeksandra kiedyś wszystko zrozumie, ale będzie za późno... Miała nadzieję, że wszystkie nieporozumienia są tymczasowe, i oddała syna do przytułku. Myrosław nie dorastał w rodzinie. Oksana nie mogła też wiedzieć, że ani jej, ani ukochanego już nie będzie, nie będzie także ich syna, kiedy ta historia wypełni się spokojem, ciszą, radością i wdzięcznością... Przy stoliku będzie siedziało dwoje: ich wnuczka, córka Mysława, i bratanek Ołeksandra. Minie pół wieku, zanim prawda, miłość i pojednanie przetną się w mieście, nad brzegiem rzeki Teteriw...
Szelest sztucznych kolorowych kwiatów,
zamiast świecy dogaśnie papieros...
Zmierzch dogania światło,
nawet oglądać się nie warto.
I łza na chwilę nie wskrzesza,
a „Przepraszam” jakoś bije w plecy.
Wiatr na polu wyje jak wilk...
Do kości i zimno, i pusto.
Ciebie tu nie ma, zostałeś w skwerze...
Czy gdzieś poszedłeś po łyżwy...
A może modlisz się w kościele –
zabłądziłeś między różnymi światami.
Pada śnieg i zakrywa ślady młodej czarnookiej kobiety, która wychodzi za bramę cmentarza...
Płatki śniegu topnieją, gdy padają na jej gorącą, wilgotną od łez twarz.
Kobieta nuci ulubiony romans Mysława...
Miłość nie przemija. Miłość daruje życie...
Tłumaczenie maszynowe
Iwan DERDA, przewodniczący Czerniowieckiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, artysta ludowy Ukrainy. W Wyżnicy na placu Bohaterów Majdanu odbyła się misteria bożonarodzeniowa „Nad karpackim krajem dziecięca kolęda brzmi” – tradycyjne rozkolędowanie, zapoczątkowane przez Wyżnickie Rejonowe Zjednoczenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki (kierownik – Ilja Strynadko). Wysokoduchowne wydarzenie z okazji narodzin Zbawiciela pobłogosławił dziekan dekanatu wyżnickiego Prawosławnej Cerkwi Ukrainy, protojerej Ołeksandr Fusztej. Do współorganizacji oświatowego wydarzenia bożonarodzeniowego dołączyły terytorialne wspólnoty rejonu wyżnickiego: berehometska, brusnycka, waszkowiecka, wyżnicka, koniatyńska, putylska, selatyńska oraz ust-putylska. Aktywny udział w organizacji wydarzenia wzięli przedstawiciele organizacji społecznej „Obrona Państwa” w Wyżnicy – weteran Wołodymyr Waljawski, Jewhen Obszytosz oraz kierowniczka Czerniowieckiego Obwodowego Oddziału organizacji Ludmyła Kusznir. Prowadzącymi święto zostali zasłużeni pracownicy kultury Ukrainy Olha Droniak oraz Mychajło Kowaliuk. Wyżnicka scena koncertowa tego dnia wypełniła się dźwięcznymi dziecięcymi głosami, które wykonywały prastare i współczesne kolędy oraz szczedriwki. Widzów ucieszyła kompozycja wokalno-choreograficzna zasłużonego pracownika kultury Ukrainy Oresta Sireckiego „Waszkowiecka Małanka Pereberija”. Grupa kolędników organizacji społecznej „Obrona Państwa” rejonu wyżnickiego zaprezentowała wojskowo-patriotyczną kolędę „Tam, w Bachmucie”. Iwan Derda wykonał starodawną kolędę „Nowaja rada”, zapisaną z pamięci od swojego dziadka Wasyla Kaszczuka (ur. 1888 r.). Święto odbyło się pod patronatem przedstawicieli władz i honorowych gości: Mychajła Andriuka – przewodniczącego Wyżnickiej Rady Rejonowej; Wałerija Wiatkowskiego – zastępcy przewodniczącego Wyżnickiej Rejonowej Administracji Wojskowej; Tetiany Belmehy – p.o. mera Wyżnicy; Petra Bryżaka – naczelnika wydziału wspierania reform i audytu programów lokalnych Rady Obwodowej w Czerniowcach; Iwana Derdy – artysty ludowego Ukrainy, przewodniczącego Czerniowieckiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki; Wołodymyra Antofijczuka – doktora nauk filologicznych, profesora; Witalija Michalewskiego – przewodniczącego Chmielnickiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki; Ałły Antofijczuk – kandydatki nauk filologicznych, członkini Rady Czerniowieckiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”. Przedstawiciele organizacji społecznej „Obrona Państwa” wsparli świąteczną inicjatywę prośwician, zaśpiewali patriotyczną kolędę i wręczyli uczestnikom pamiątkowe upominki. Kolęda majestatycznie brzmiała nad Karpatami jako znak wdzięczności dla ukraińskich obrońców i obrończyń. Dziecięce głosy, pełne wiary i nadziei, darowały ciepło Bożego Narodzenia i przypominały o sile jedności oraz miłości do ojczystej ziemi. Uczestnicy charytatywnej imprezy otrzymali podziękowania od Wyżnickiej Rejonowej Administracji Wojskowej oraz Wyżnickiej Rady Rejonowej. Dyplomami Czerniowieckiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki za wysokiej klasy i natchnione wykonanie kolęd, które utwierdzają wartości duchowe, zachowują ukraińską tradycję i wysławiają światło Bożego Narodzenia w sercach ludzi, zostały wyróżnione zespoły twórcze. Wśród nich – zespoły wokalne „Melodia” oraz „Notky” Szkoły Sztuk Pięknych w Berehometcie za wykonanie kolęd Z. Mediuchy „Modlitwa na Boże Narodzenie”, L. Horowej „Gwiazda bożonarodzeniowa”, „Święty wieczór, dobry wieczór” oraz G. i W. Łysenkiw „W jaskini” (kierownik L. Mendryszora); grupa „Brusnyccy kolędnicy” (kierownik A. Rudej) – za wykonanie kolędy „Dobry wieczór tobie”; grupa kolędników placówki oświatowej w Waszkowcach – za wykonanie szczedriwki M. Łeontowycza „Szczedryk” (kierownik Z. Perepelycia) oraz kompozycji „Waszkowiecka Małanka Pereberija” (kierownik O. Sirecki); grupa kolędników Szkoły Sztuk Pięknych Rady Miejskiej Wyżnicy – za wykonanie kolędy „W głębokiej dolinie” (kierownik F. Szpak); kolędnicy Domu Twórczości Dzieci i Młodzieży Rady Miejskiej Wyżnicy – za wykonanie kolędy „Na Boże Narodzenie Chrystusowe” (kierownik L. Pyłypko); Ispaski Liceum im. Mykoły Marfijewycza – za wykonanie kolędy „W ciemności nad miastem”; grupa kolędników liceum w Czornohuzach – za wykonanie kolędy „Kolad, kolad, kolada” (słowa i muzyka O. Piczugina); grupa kolędników Szkoły Sztuk Pięknych w Koniatynie „Huculia rulyt” – za wykonanie kolędy „Wzeszła gwiazda zza góry” (kierownik N. Martyniuk); grupa „Bożonarodzeniowe dzwony” Liceum w Putyle im. J. Fedkowycza – za wykonanie kolędy zapisanej przez J. Fedkowycza; grupa kolędników placówki oświatowej w Selatynie im. Ołeksandra Zajcia „Bożonarodzeniowy drive” – za wykonanie kolęd „Oj, czy słyszeliście, ludzie, taką nowinę” oraz „Gwiazda jasna na niebie trwożnym” (kierownik J. Danko); grupa kolędników placówki oświatowej „Roztokiwski liceum” w Ust-Putyle – grupa „Skrynia” – za wykonanie kolędy „Bożonarodzeniowa kolęda” (kierownicy L. Czewjuk oraz N. Haman); grupa kolędników organizacji społecznej „Obrona Państwa” rejonu wyżnickiego – za wykonanie patriotycznej kolędy „Tam, w Bachmucie”. Państwowa Służba ds. Sytuacji Nadzwyczajnych rozstawiła Punkt Niezłomności, aby ogrzać serca i dusze wszystkich uczestników cudu bożonarodzeniowej misterii w Wyżnicy, gdzie wśród zimowej ciszy i niebiańskiego blasku każdy poczuł powiew niewidzialnej opieki. W tym jasnym kręgu jedności, jakby pod skrzydłem samej Gwiazdy Betlejemskiej, ludzie dotknęli głębokiej ciszy, w której rodzi się nadzieja. I kiedy rozbrzmiała wspólna pradawna kolęda „Nowa radość nastała”, wydawało się, że jej melodia wznosi się ponad chmury, łącząc ziemię i niebo w jednym błogosławionym porywie. Niech dziecięca kolęda, zorganizowana przez prośwician Bukowiny, nadal brzmi nad karpackim krajem, darując światło Zwycięstwa Ukrainy nad ciemnością zła i wojny, utwierdzając niezłomność naszego narodu w obliczu agresora – nowożytnego Heroda. Niech jej czysty głos wlewa nadzieję, dobro, miłość i jedność wspólnot regionu, zachowując i pomnażając ukraińskie tradycje bożonarodzeniowe, które prowadzą nas do wymarzonego pokoju i triumfu wolności. Sędzia Bohdan Futej przesyła pozdrowienia dla wspólnoty, które przywiozła Ola Babczuk. Szczególnie wzruszające było otrzymanie podziękowania od wolontariuszy „Ukraina Silnych” dla Towarzystwa Języka Ukraińskiego (TJU) oraz wspomnienie o aktywnym organizatorze TJU, śp. Bohdanie Bodnaruku. Od 1990 roku TJU aktywnie pomaga obwodowym „Proświtom” i uniwersytetom Ukrainy. Wielki sukces świątecznego wieczoru zawdzięczamy członkom zarządu Oddziału: przewodniczącemu Wiktorowi i Hali Lisnyczym, zastępcom przewodniczącego Darii i Jewhenowi Tomaszoskim, Wiktorowi Kaplijewowi, Jarze Litosz, Oli Babczuk, Juli Danyłowec oraz ich pomocnikom. Szczere podziękowania dla wszystkich!
Tłumaczenie maszynowe
Wira BODNARUK, Referatura kulturalno-oświatowa Ośrodka, USA Zdjęcie Wiktora Lisnyczego Członkowie ukraińskiej społeczności południowo-zachodniej Florydy spotkali się w Ukraińskim Ośrodku imienia świętego Andrzeja w North Port na Florydzie, na tradycyjnej wieczerzy, aby w rodzinnym gronie przypomnieć dawne ukraińskie tradycje kolędowania i winszowania. Oraz szczerze życzyć Ukrainie Zwycięstwa nad okrutnym wrogiem, aby naród ukraiński mógł swobodnie żyć w swoim niepodległym państwie. Świąteczne dni przyniosły wspomnienia o minionych latach i tradycjach Ola Babczuk i Wira Bodnaruk Goście wieczoru
Tłumaczenie maszynowe
Ilja SZUTOW, członek Donieckiego Klubu Kolekcjonerów 1970–90 r.
Jesienią 1708 roku hetman Iwan Mazepa otwarcie wystąpił przeciwko rosyjskiemu carowi Piotrowi Krwawemu w wojnie północnej, a centrum kozactwa zaporoskiego była Sicz Czortomlicka. Mimo osobistej niechęci koszowego atamana Kosta Hordijenki do Mazepy poparł on wystąpienie hetmana, za co Sicz Czortomlicka została zniszczona przez wojska rosyjskie w maju 1709 r. Po klęsce pod Połtawą część zaporożców udała się na południe i w 1710 r. założyła Siczę Kamiańską, która rok później również została zniszczona przez Moskali, po czym Hordijenko wraz z zaporożcami przeniósł się na terytorium Chanatu Krymskiego i u ujścia Dniepru założył Siczę Oleszkowską. Kiedy latem 1733 roku kozacy wystąpili po stronie Turcji w kolejnej wojnie przeciwko Rosji, przekazano im list cesarzowej o ułaskawieniu pod warunkiem przejścia w poddaństwo rosyjskie. Na mocy łubneńskiego traktatu, podpisanego w roku następnym, kozactwo zaporoskie uznało protektorat Moskwy i zobowiązało się strzec południowych granic Cesarstwa Rosyjskiego na Północnym Przyczarnomorzu i w Przyazowiu —
Oleszkiwska Sicz została zniszczona i centrum Zaporoskiego Kozactwa stał się półwysep w miejscu ujścia rzeki Pidpilnej do Dniepru. Z Pidpilniańskiej (Nowej) Siczy wojsko zaporoskie brało udział w dwóch rosyjsko-tureckich wojnach, z których ostatnia zakończyła się w 1774 roku podpisaniem traktatu pokojowego w Küçük Kaynarca. Ustanowił on protektorat Rosji nad Mołdawią i Wołoszczyzną oraz prawo rosyjskich statków do żeglugi na Morzu Czarnym. Z powodu wielkiego deficytu drobnych monet na terytorium okupowanym w 1771 roku wybito specjalne monety miedziane. Monety te bito z zdobytych tureckich dział, które nie nadawały się do użytku. Prawo do bicia miedzianej monety otrzymał baron Hartenberg. Baron-awanturnik założył mennicę w swoim majątku w Sadagórze. Nikolaus Hartenberg, „Hartenberg” – to dosłowne niemieckie tłumaczenie słowiańskiego „Sadagora”, co oznacza „ogrodowa góra”. Począwszy od 1771 roku monety bite w Sadagórze miały na jednej stronie herby Mołdawii i Wołoszczyzny, a na drugiej nominał. Sadahura, ukr. Sadhora; l. mn. Sadagora; rum. Sadagura; Sadigora, także „Sadiger”). Dawniej było to niezależne miasto, obecnie dzielnica miasta Czerniowce/Ukraina/, położona 6 km od centrum miasta. Monety bito o nominale 2 pary (3 kopiejki) i są one powszechnie znane, natomiast 5 kopiejek z 1771 roku dla Mołdawii i Wołoszczyzny wyszło jako duża, piękna moneta i znane są wyłącznie jako próbne oraz „przebijane” (ros. „nowodiełi”). Nakład tych monet jest nieznany, ale bardzo niewielki, w związku ze zniszczeniem stempla (jest to widoczne na stronie herbowej z herbami Mołdawii i Wołoszczyzny). Są one niezwykle rzadkie na rynku, a ich cena na aukcjach rzadkich monet w najgorszym stanie przekracza 30 tysięcy dolarów. Położenie Siczy w głębokim zapleczu, zdaniem rosyjskich urzędników, pozbawiało Zaporoską Sicz funkcji bastionu przeciwko ekspansji turecko-tatarskiej, która po likwidacji w 1764 roku ustroju pułkowo-setniczego Słobożanszczyzny pozostawała jedynym autonomicznym, samorządnym terytorium Ukrainy. Ponadto w 1764 roku na terenie dawnych pułków myrhorodzkiego i połtawskiego utworzono gubernię noworosyjską, która była intensywnie kolonizowana przez Serbów, Węgrów i Wołochów, a ich osadnictwo na pograniczu z Zaporożem prowadziło do konfliktów ziemskich z kozakami.
Otrzymawszy od cesarzowej praktycznie nieograniczone pełnomocnictwa do zagospodarowania i rozszerzenia Noworosji ze środkiem w Krzemieńczuku, książę Hryhorij Potiomkin wydał rozkaz wojskom generała Petra Tekelego, które w czerwcu 1775 roku wracały z tureckiej kampanii, całkowicie zniszczyć Zapołoską Sicz oraz wywieźć cały majątek i kozackie archiwa do Petersburga. Mimo że koszowy ataman Petro Kałnyszewski odmówił obrony, został wraz ze starszyzną oskarżony o zawłaszczenie i przywłaszczenie cudzej własności, dążenie do stworzenia niezależnego zarządu i aresztowany. 3 sierpnia 1775 roku Katarzyna II wydała manifest, którym oficjalnie ogło…dyrektor Narodowego Rezerwatu „Ławra Peczerska w Kijowie” Maksym Ostapenko, namiestnik Świętouspieńskiej Ławry Peczerskiej w Kijowie biskup Boryspilski Awraamij oraz protojerej Petro Landwytowycz. Strony omówiły kluczowe zadania, które należy zrealizować w ramach przygotowań do 975-lecia Ławry Peczerskiej, której jubileusz przypada w 2026 roku. Szczególną uwagę poświęcono kwestiom funkcjonowania Ławry jako centrum duchowego i kulturalnego Ukrainy. Tetiana Bereżna podkreśliła właśnie kwestię likwidacji Zaporoskiej Sicz. Według spisu z 1775 roku na Zaporożu mieszkało wraz z kobietami 59 tysięcy 637 osób, kozaków i pospólstwa. Kilka tysięcy kozaków uratowało się ucieczką nad Bug, skąd za zgodą sułtana Imperium Osmańskiego przenieśli się najpierw na dolny bieg Dniestru, a w 1792 roku, po zajęciu Besarabii przez Rosjan, do delty Dunaju, gdzie powstała Zadunajska Sicz. Przetrwała ona do 1828 roku. Znaczna część kozaków wraz z rodzinami przeniosła się na Kubań, który historycznie był częścią Księstwa Ruskiego. Tak zakończyła się chwalebna historia kozackich Sicz. Przy okazji podaję swoje dane kontaktowe: +380 67 476-29-17.
na znaczenie koordynacji działań i zrównoważonego podejścia do połączenia składowej religijnej, kulturalnej i państwowej: „Dla państwa zasadnicze znaczenie ma, aby Ławra Peczerska w Kijowie nadal pozostawała przestrzenią ukraińskiej duchowości, kultury i ciągłości historycznej” – zaznaczyła wicepremierka – minister kultury Ukrainy. Podsumowując spotkanie, Tetiana Berezhna podziękowała Jego Beatitudo Metropolicie Epifaniuszowi za spotkanie i konstruktywny dialog.
Za inf. Ministerstwa Kultury Ukrainy
Tłumaczenie maszynowe
Minister kultury Ukrainy Tetiana Bereżna spotkała się z Prymasem Prawosławnego Kościoła Ukrainy, Jego Błogosławieństwem Metropolitą Kijowskim i całej Ukrainy Epifaniuszem. W spotkaniu wzięli udział także zastępczyni Szefa Kancelarii Prezydenta Ukrainy Olena Kowalska, zastępca Ministra kultury Ukrainy Iwan Wierbicki, przewodniczący Państwowej Służby ds. Polityki Narodowościowej i Wolności Sumienia Wiktor Jelenski, generalny
Tłumaczenie maszynowe
Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe