Strona · s. 12strona oryginału ↗
OD POCZĄTKU ŚWIATA! Światłodajna moc ukraińskich kolęd
Слово Просвіти, №02 за 2002 рік
Najdawniejsze religie naszej planety u podstaw swojej żywotności miały astrologię — naukę o ruchu niebieskim. Przeciwieństwo Światła i Ciemności w kosmicznych skalach, Dobra i Zła, ich odwieczna walka stanowiły
Bohdan-Ihor ANTONYCZ (1909 — 1937)
Urodził się bóg na saniach w łemkowskim miasteczku Dukli. Przyszli Łemkowie w krysaniach i przynieśli księżyc okrągły.
Noc w śnieżnej zawiei kręci się dokoła strzech. W dłoniach u Marii księżyc — złoty orzech.
Ciosają cieśle ze srebra sanie, ściele się śnieżysta droga. Na tych saniach w siną nieznaną Dziecię Boże powiozą.
Ciosają cieśle ze srebra sanie, śnią się wiosenne sny. Na tych saniach Jasna Pani, oczy jak u sarny.
Chodzi słońce w krysanie, śpi słowiańskie Dziecię. Jadą sanie, płacze Pani, śniegiem ściele się życie. (Z książki “Trzy pierścienie”, 1934)
zasady religijnych ideologii. Zwycięstwo Światła nad Ciemnością, Ciepła nad Chłodem w kosmicznej Bezmiarze, Dobra nad Złem — w ludzkich wymiarach i warunkuje nieustanny Ruch Świata — właściwie, odwieczne kosmotwórcze procesy. Od dawien dawna życie przodków naszych toczyło się według słonecznego rocznego cyklu. Kiedy przychodzi najdłuższa grudniowa noc (przypada ona na zimowe przesilenie 22—24 grudnia), w głębinach kosmicznej Ciemni potężnie rozświetla się najmocniejsze Światło Światowego Bezmiaru. To znaczy, wstąpiwszy w gwiazdozbiór Peruna-Strzelca, który jest centrum Wszechświata, nasze Słońce na nowo się “rodzi” — zaczyna wzrastać jego cieplna potęga. Nastaje oczekiwane święto Bożego Narodzenia. Dalszą drogę Słońce pokonuje w ciągu 12 dób i pośrodku tej odległości — równo po 6 dobach rodzi się Gwiazda i Księżyc (noworoczne święto Małanki—Wasyla), a kończy się wszystko narodzinami Wody (święto Chrztu Pańskiego — Or-Dany). Święto Bożego Narodzenia odbywa się także jako symbol uświadomienia widzialnego i niewidzialnego, człowieka i dusz przodków, planetarnego zasiewania nowego życia oraz narodzin i duchowego oświecenia — wywyższenia każdego, kto znajduje się w magnetycznej atmosferze świątecznych obrzędów. Wchodzenie ludzkiej duszy w światotwórcze rytmy, odczuwanie przez nią Niebieskich Łask — wcielonego i wszechkosmicznego Początku rodzi w człowieku niewymownej siły świętość. Dusza pragnie dołączyć do odwiecznych procesów Stwarzania Świata, stając się organiczną jego cząstką. Ogniami — zapalonym światłem (“żywym ogniem” — od tarcia dwóch patyków, jak to robiono od zarania dziejów) do przygotowania rytualnych potraw, świec na świątecznych stołach w izbach domostw — nasi przodkowie sławili odnowienie życiodajnej Siły Niebios ziemskiego słonecznego roku. Kolędy i kolędnicy tworzyli atmosferę wielkości zimowych świąt. W najstarszych kolędach Ukraińców gospodarstwo rolnika opiewane jest jako niezmierzone obszary, — właściwie, bezkresny Wszechświat, a jego rodzina — to promienista niebieska rodzina (słońce, księżyc, gwiazdy). Kolędnicze hymny określają człowieka kosmiczną wielkością, tożsamą z niebieskimi ciałami niebieskimi, i staje się on organiczną cząstką całego Świata.
Gospodarstwo Na siedmiu słupach, Słupy toczone, pozłacane, A na samym dworze Stoją trzy terezy. Oj daj Boże! Że pierwszy terem — Czerwone słońce, A drugi terem — Jasny księżyc, A trzeci terem — Drobne gwiazdeczki. Czerwone słońce — sam pan gospodarz, Jasny księżyc — to żona jego, Drobne gwiazdeczki — ich dzieciątka.
Wielbienie przez naszych przodków Bożego Narodzenia Wszechświata było ich potrzebą pomnożenia kosmotwórczych potęg najwyższego nieba. Właśnie w najdawniejszym kolędniczym micie o Stworzeniu Świata — Narodzinach Światła (Ognia) i Wody (został on zapisany w połowie XIX w. w Karpatach) poetycko wyobrażono pierwotne obszary Wszechświata: “sine morze” — to Prawoda, czyli Pierwsza Zasada Świata, “zielony jawor” — Rajskie Drzewo, a ono jest także Światowym Pradrzewem lub astralną triadą, słowem, Drogą Mleczną, która stale warunkuje pojawienie się coraz to nowych światłotwórczych impulsów w planetarnych skalach dla tworzenia nowych galaktyk. “Trzy gołąbeczki radę radzą” — to wyższe duchowe istoty, widasralne siły, które tworzą nowe planety i nowe kosmiczne przestrzenie wokół nich, Świętym Duchem Stwórcy przeniknięte. Oto tak o światowym bycie obrazowo myślał nasz praprzodek-rolnik jeszcze od niepamiętnych czasów.
* * * Kiedy nie było od początku świata, Powiejże, powiej, Panie, ze Świętym Duchem po ziemi. Wtedy nie było nieba, ani ziemi. A tylko było sine morze. A pośrodku morza zielony jawor. Na jaworku trzy gołąbeczki. Trzy gołąbeczki radę radzą. Radę radzą, jak Świat snuć: — To spuśćmy się na dno do morza I dostaniemy drobnego piasku. Drobny piaseczek posiejemy my: To nam się stanie czarna ziemica. To dostaniemy złoty kamień, Złoty kamień posiejemy my: To nam się stanie jasne niebko, Jasne niebko, piękne słoneczko, Piękne słoneczko, jasny księżyc, Jasny księżyc, jasna gwiazda, Jasna gwiazda, drobne gwiazdeczki.
Lecz nie tylko uroczystym śpiewem kolędnicy od wieków wysławiają Niebieskie Wysokości (Stwórcę Nieba, Słońce, Księżyc, gwiazdy, obfity deszcz). I do dziś kolędnicze grupy Karpat, zwłaszcza w rejonie wierchowińskim (a wiele lat jeszcze za czasów totalitaryzmu działo się to pod kierownictwem znanego molfara Mychajła Nyczaja) rozpoczynają świąteczne obrzędy przed drzwiami domostwa
Kładź kołacze z jarej pszenicy. Będą do ciebie z nieba goście. Że pierwszy gość — czerwone słońce. A drugi gość — jasny księżyc. A trzeci gość — drobny deszczyk idzie.
Uznany badacz ukraińskich zwyczajów i ludowych obrzędów przedchrześcijańskiej epoki poeta Jurij Fedkowycz zaznaczył, że praprzodkowie nasi jasne słoneczko nazywali Ładem, a święta na jego cześć — Ko-Ładą (czyli dzisiejsze święto Bożego Narodzenia). Tych, którzy śpiewali wielbiące pieśni Ko-Ładzie, odtąd nazywano “ko-ladnikami” — kolędnikami. (A nie z łacińskich saturnaliów czy z greckiej terminologii, widzicie, przez nas zapożyczone!) J. Fedkowycz pisał: “Kolęda — jasna, wielka i święta pamiątka”, a o posłańcach Światła przy tym zauważał: “…kolędnicy tworzą tych rycerzy, co w starodawnych czasach Bóstwu służyli i święte jego kontyny (cerkwie) wartowali. Dlatego i teraz muszą być kolędnicy tak jasno i ładnie ubrani, jak tylko może być”. Kolędnicy zawsze byli kanonem religijnej świętości, posłanej z Niebios, by nieść między ludzi wieczne łaski: Światło, Radość, Miłość, Dobro, Zgodę. W różnych historycznych epokach — dobie neolitu, trypola i w czasach późniejszych — z głębi pra-tysiącleci i do dziś, — w najtrudniejszych warunkach, trwa nieprzerwany światłonośny etno-pochód Ukraińców w wieczność, w którym Duch Narodu celowo utwierdza się w swojej Miłości, Jedności z Wszechświatem, staje się uczestnikiem Twórczych Potęg Nieba, jego Boskiego działania. W tym kosmogonicznym świętowaniu — nasze duchowe wzbogacenie i nieustanne wywyższanie światopoglądowych ideałów, nieustanny rozwój kultury narodu ukraińskiego. Dzięki kolędowaniu nasz naród, w ciągu wieków doświadczając licznych ekspansji, zachował swoją tożsamość jako kosmo-genetyczną substancję. Zachodni świat naukowy zmuszony jest przyznać, że ukraińskie kolędy pod względem artystycznych cech i kosmologicznej treści nie mają analogów w twórczości ludowej narodów planety.
Nowa Rada nastała, Jaka nie bywała…
Dzisiaj płynie po naszych miastach i wsiach, w każdym domostwie najwspanialsze zwiastowanie. To Ukraina w najwyższym locie swoim do Wysokich niebios lśni drogocennymi perłami swojej nieśmiertelnej Duszy. Zapatrzonej we Wszechświat. Zdumionej...
Ołeksandr FYSUN
z
BOŻE NARODZENIE
KOLĘDA
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
