Strona · s. 4strona oryginału ↗
ZARASTA MOJA BRUZDA…
Слово Просвіти, №02 за 2004 рік
PREMIERA RUBRYKI: WIEŚ NA NASZEJ UKRAINIE Między Bachmaczem a Pryłukami kursuje szynobus. Często zdarzało mi się nim jeździć. Wysiadałem na „720. kilometrze”. Stąd mam do przejścia jakieś sześć kilometrów. Przez wieś, potem — lasem, a dalej — polem, które przychyliło się do doliny. Tym razem zeskoczyłem ze stopnia wagonu, rozejrzałem się — sam. Przeszedłem przez tory — nie, nie sam. Na pniu siedział mężczyzna, zdejmował buty. — Dzień dobry. O, dobrze — razem będzie raźniej iść — mówię, zbliżając się do podróżnego. Spojrzał na mnie obojętnie, coś mruknął. Potem wyciągnął z koszyka bukiet tulipanów, a tam włożył buty. Wstał i boso ruszył. — Po co pan to robi? Ziemia jest zimna. — Rodzima ziemia nie bywa zimna — odparł i pomaszerował w stronę ścieżki. Szedłem za mężczyzną-filozofem, jak w myślach go nazwałem. W prawej ręce trzymał koszyk. Lewa wyciągnęła się do przodu. W niej — bukiet tulipanów; kwiaty — szklarniowe, a cienkie łodygi nie utrzymywały ciężkich główek. Pochyliły się na rękę, jakby ją obejmując. Idąc za mężczyzną, rozumiałem, że swoją obecnością naruszam jego uroczystą tajemnicę. Ale i odstępować nie chciałem. Tak zaintrygował mnie ten mężczyzna-dziwak. Ścieżka rozwidliła się. Szersza poprowadziła w lewo w górę, gdzie za sadami widać było wieś. Zawsze chodziłem właśnie nią. Węższa szła dołem za sadami, ogrodami. Nie będę przecież mówił do pleców. I szliśmy w milczeniu. Sady się skończyły. Za drogą zaczynał się las. Zielone skraje lasu nienaturalnie zamigotały błękitem. Podeszliśmy bliżej, a to — cmentarz. Ogromne dębowe krzyże, pomalowane na niebieski kolor, świadczyły, że cmentarz jest stary. Widać, niebieska barwa kryła w sobie jakiś miejscowy zwyczaj. I nikt nie odważał się go naruszyć. Mogiła świeża, a krzyż niebieski. Prawda, z boku tuliło się kilka pochówków, obramowanych współczesnymi metalowymi ogrodzeniami i tanimi pomnikami. Przy jednym z takich krzyży podróżny stanął. Z koszyka wyjął celofanowy woreczek, rozłożył na ziemi i uklęknął. Położył na mogile pochylone główki tulipanów, kilka cukierków, ciastek i znieruchomiał. Cicho się wycofałem. Musiałem wyjść na swoją drogę. I poszedłem. Ile przeszedłem, nie wiem. Lecz obraz nieznajomego nie opuszczał mnie. I zawróciłem. Zastałem go w tej samej nieruchomej pozie. Nie dał po sobie poznać, że usłyszał moje kroki. Na krzyż usiadła sikorka, zaćwierkała. Zobaczyła pożywienie i czekała, aż ludzie się rozejdą. Wreszcie mężczyzna poruszył się, wzuł buty i, jakby zwracając się do mnie, albo do samego siebie, powiedział: — Za dwie godziny szynobus będzie wracał. Trzeba zdążyć. — Poznajmy się — mówię do niego. Podałem swoje imię. W odpowiedzi: — Iwan Wasiljewicz. Znowu idę za jego plecami. Uliczka wąska. Jesienią rozjechały ją maszyny. Wyboje i głębokie koleiny. Pomyślałem, że ta wiejska uliczka byłaby dobrym torem przeszkód na placu, gdzie testują auta. Po obu stronach uliczki — smutny widok. Oto podwórko jak podwórko: na płocie kot, na podwórku pies szczeka. Znaczy, są żywe dusze. Inne — rozwalone: sztachety spadły, chwasty zaglądają w okna, dach się zawalił. I tak co drugi dom. To ruina, to ktoś mieszka, odzywa się. Z furtki wyjechał na rowerze chłopiec. Pedały odpadły, nogami przebiera, jedzie i trąbi na całą uliczkę. Przez powalone wrota Iwan Wasiljewicz skręcił na podwórko. — To moja chałupa. Tu mieszkałem. A-ja-ja! Prosiłem przecież bratanka, żeby pilnował. A on jak pilnuje… Trzeba będzie przyjechać… Domek pod cynkową blachą. Ściany jeszcze białe. Okna duże, niepowybijane. Widać, że jednak ktoś dogląda obejścia. — Chodźmy chociaż podnieśmy wrota i czymś podeprzyjmy. Postawienie wrót nie było łatwe, bo słup się zawalił. Maszyna zahaczyła. Zdjęcie W. Orłowa — Po tym, jak moja Katinka umarła, nie mogłem tu żyć. Albo zwariuję, myślę, albo się zapiję, albo targnę się na życie. — A co — dzieci nie ma? — Są. Są dzieci. Ale uważajcie, że nie ma. Czy myśmy ich nie tak wychowywali? Czy na nich jakiś deszcz niedobry spadł? Czy jakaś siła odwróciła ich od nas, od domu, od kraju, co nam przez Boga dany? Ruszyły za morza-oceany, za góry. Na obcych ziemiach się przyjęły. I dusza ich nie boli… Chyba pytanie, dlaczego dzieci w świat ruszyły, jątrzyło serce Iwana Wasiljewicza. Mówiąc o tym, aż szlochał. Rozmowa się nie kleiła. …Podjechał szynobus. W wagonie ludzi mało. Weszła konduktorka. — Odwiedziłeś, Iwanie, Katinkę? — Odwiedziłem. — Chałupy nie sprzedałeś? — Nie sprzedałem. — Głupiś ty, Iwanie. Nie przyjadą po tylu latach dzieci. A jak i przyjadą, to nie w tę głuszę. Sprzedawaj. Nie dręcz się. Dialog konduktorki z Iwanem Wasiljewiczem, chyba nie był pierwszy. Oni, jak się wyjaśniło, z jednej wsi. Zapadła pauza. Wagon stukotał. Za oknem migały zagajniki. Na przystankach przy ławkach — kolejki. Chleb z Pryłuk przywieźli. Iwan Wasiljewicz oparł łokieć o ramę okna, skłonił głowę na rękę. Wspomnienia napłynęły na niego ciężkim brzemieniem. — Tak, było życie, i nie ma — powiedział. — Było wszystko: szczęście, miłość, dzieci, praca, gospodarstwo. Wszystko. E-e-e, człowieku dobry, życie przeżyć — to nie pole przejść. Prawda. Zarasta moja bruzda… Oto co. Zaraz już będą Pryłuki. Chodźmy do mnie. Posiedzimy, pogadamy. Może i mnie stanie się lżej — niespodziewanie zwrócił się Iwan Wasiljewicz do mnie. Zgodziłem się. Niedługo szliśmy. Zatrzymaliśmy się przed furtką. Na podwórko prowadziła asfaltowa ścieżka. Domek — niewielki, oszalowany, pomalowany na żółty kolor. Mijamy. Idziemy dalej. Pod jabłonią — całkiem mała budowla. Też oszalowana, pomalowana. — To moje mieszkanie. Przyjęła mnie jedna kobietka. Nie pomyślcie, że w przyjmki. Przyjęła na prawach gospodarza czy jakby to nazwać. Kliknął zamek i weszliśmy do pokoju. Stół, łóżko, kuchenka gazowa, piec z leżanką. Czysto. Uporządkowane. Nie powiesz, że tu brakuje kobiecego oka i ręki. — Siadajcie. A ja coś zmajstruję. Rozglądam się. Na ścianie w ramie — reprodukcja „Jeźdźczyni” Briułłowa. Jak na ten mały pokój, obraz za duży. Briułłow i jeźdźczyni jakby chcą podnieść niski sufit. W kącie — ikona św. Mikołaja w ręczniku. I wszystko. Nie ma zdjęć w ramkach — obowiązkowego elementu wystroju wiejskiej chałupy. — Nic nie wziąłem z domu. Tylko ikonę i obraz.
I jeszcze o, bułeczkę. — Na parapecie płonął jaskrawoczerwony kwiat. Iwan Wasylijowycz postawił na stole karafkę, pokroił kiełbasę, słoninę, podał kiszoną kapustę i podgrzane smażone ziemniaki. — No, pijmy. Niech Bóg pomaga nam i naszej Ukrainie. — Niech pomaga. — Gospodyni posiadłości to dobra osoba. Ona też jest z naszej wsi. Przychodź, mówi, mieszkaj. Co planowała, kto wie. Tylko ja powiedziałem, jeśli chcesz, żebym u ciebie został, to to jest moje miejsce. Nieszczęśliwa kobieta. Męża pijaka wygoniła… A i nie mogłem ja po Katince do kogoś innego należeć. Gospodarz sprzątnął ze stołu. Wytarł ręcznikiem. — Oto pytają, czym jest szczęście. A ja zaznałem. Trudne ono było, ale zaznałem. Szczęście to wtedy, gdy wszystko, co zaplanowałeś, wychodzi. Odmierzyłeś — zrobiłeś. I kropelka radości zamieszkała w twojej duszy. I tak — kropelka do kropelki. I stajesz się silny. Góry byś przenosił. Oto jest szczęście. Na Katinkę rzuciłem okiem jeszcze w szkole. Ale oto poszedłem do wojska. A ona pojechała do Kijowa zdawać na studia. Aż piszą mi rodzice, że szybko wróciła do wsi. Wielka niesprawiedliwość ją tam spotkała. Skrzywdzili ją. A ona przecież uczyła się dobrze. Interesowała się wszystkim: historią, literaturą, chemią, sztuką. Oto Briułłowa ona kupiła. W domu poszła na fermę. I tam książki brała. Zasłużyłem na dwutygodniowy urlop. Przyjechałem do domu. Spotkałem Katinkę i wydawało mi się, jakby ktoś podpowiadał: ona jest twoja. Wyjeżdżałem — umówiliśmy się, że będzie czekać. Wróciłem z wojska. Odby-
Ze źródeł pisanych wiemy, jak cierpiała nasza wieś w dawnych czasach od najazdów koczowników, którym zostawało po nawałach tatarsko-mongolskich. I dobrze wyobrażamy sobie obraz ukraińskiej wsi jako formacji społecznej w czasach przedpańszczyźnianych i pańszczyźnianych. „Wieś jakby spłonęła, Jakby ludzie powariowali” (T. Szewczenko). Ale to, co się stało
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
