Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 13strona oryginału ↗

IKONOMALARZ Z BOŻEJ ŁASKI

Слово Просвіти, №02 за 2004 рік

Doktor nauk teologicznych, doktor nauk o sztuce Dmytro Stepowyk podczas otwarcia wystawy prac Ołeksandra Ochapkina w Ukraińskim Funduszu Kultury, które odbyło się w katolickie Boże Narodzenie — 25 grudnia — określił ikonopisarstwo artysty jako najbardziej wyraziste zjawisko narodowe we współczesnej sztuce sakralnej. Historyk sztuki i etnograf Romana Kobalczynśka, która już od 15 lat opiekuje się twórczością ikonomalarza, zaznacza, że jego dzieła od pierwszego wejrzenia przyciągają swoim jaskrawym, świeżym kolorytem. Artysta śmiało zestawia dźwięczne, czyste i nasycone kolory — czerwony i zielony, niebieski i żółty; w jego obrazach jest dużo bieli — czystości i powietrza — oraz złota — światła niebieskiego i ziemskiego. Boskiego i słonecznego. Przewodniczący Ukraińskiego Funduszu Kultury akademik Borys Olijnyk jest przekonany o tym, że zjawisko sztuki Ol. Ochapkina wykracza poza ramy narodowe, stając się zjawiskiem światowym. doprowadziło do połączenia malarstwa ikonowego z malarstwem sztalugowym, sakralnego ze świeckim. Ikona Ołeksandra Ochapkina staje się ikoną-obrazem. To znaczy, nie naruszając podstawowych wymogów kanonicznych malarstwa ikonowego, artysta zdobywa się na syntezę, która jest skrytym marzeniem każdego indywiduum w sztuce. I co zawsze będzie aktualnie współczesne dla każdej twórczości. A stylową manierę mistrza można by nazwać polistylizmem. Ponieważ z Pisma Świętego wiemy, że miejscem przebywania Boga i wszystkich, którzy Go kochają, jest niebo, stworzone przez Pana i „przepełnione chwałą, blaskiem, światłem, czarującym lśnieniem, niewysłowionym pięknem”, to ikona, na której przedstawieni są święci, też musi być piękna. Piękno ikony — to Boży dar. Ikony Ołeksandra Ochapkina są piękne również w wyniku przestrzegania tej istoty ikonotwórczości. Przez to, że ikonopisarz musi obrazowo interpretować nie tylko duchowe, ale i cielesne, nie tylko realne, ale i wyobrażone, przyłączać się do Bożych prawd, nie tylko zrozumiałych, ale i niewytłumaczalnych, nieosiągalnych, tajemniczych, to i koncepcja ikony-obrazu wymaga od artysty tworzenia złożonych kompozycji, gdzie realne graniczy z irrealnym, święty obraz staje się i „rzeczywistością”, i ikoną, i ideą, a przestrzeń, w której ten obraz „przebywa”, ściślej, w której ten obraz jest przedstawiony, staje się wielowymiarowa i, jak najzłożieńsze Boże twory, — także niewytłumaczalna i tajemnicza. Cała ikona staje się tym, o czym marzył artysta, gdy pragnął „połączyć człowieka z przeszłością i kosmosem, wyprowadzić go poza czasowe, przyjęte ramy” (zob. wywiad artysty z Romaną Kobalczynśką, wydrukowany w albumie z 2001 roku „Ołeksandr Ochapkin. Malarstwo”). Wyjaśniwszy dla siebie główne cechy tak zwanego „współczesnego” w ikonomalarstwie: wysoka duchowość świętego obrazu i obrazu jako ikony w całości, nadanie ikonie charakteru narodowego i rozwiązanie formalnego problemu stworzenia ikony-obrazu, artysta w swoim języku artystycznym kontynuował poszukiwania innych cech współczesności, tych cech, które ukazałyby wyrazisty zespół pojęcia „współczesne”. Wielowymiarowość przestrzeni czy różnoprzestrzenność w ikonie również jest jedną z takich „cech”. Do tego dochodzi określenie artysty: „...pojawia się obraz, natchniony z innego świata...”. Filozoficzność jego sztuki — jest bezdyskusyjna. Ikona Ołeksandra Ochapkina „Matka Boża-Orędowniczka” z 2000 roku przedstawia Marię z Niemowlęciem, wzniesioną nad ukraińską drewnianą cerkwią, która stoi na kamiennych fundamentach, na polanie zasłanej kwiatami i ręcznikami. Ponad cerkwią groźne płonące niebo w kłębiących się chmurach. Obraz Bogurodzicy z Krzyżem przedstawiony jest na złotym tle ikony, której róg po prawej stronie otulony jest białym, dziwnie ażurowym ręcznikiem, wpisanym w zachmurzoną, ale z błękitnym niebem przestrzeń, ze ścieżką w polu i wiatrakami. A lewa jego krawędź — nie tylko rozmyta, ale i zniszczona. To nieprzypadkowe, ponieważ w ikonie Ochapkina przedstawiona jest, właściwie, drama pożaru na terenie Kijowskiego Muzeum Architektury Ludowej „Zbawiciel”. 2003 r. tej pożogi, która cudem wstawiennictwa Bogurodzicy nie zdołała zniszczyć przedstawionej cerkwi. Lecz artysta ukazuje i siłę Jezusa Chrystusa, który, błogosławiąc świat prawicą, w swojej lewej ręce trzyma snop łodyg pszenicy z kłosami. Cień od ręki Pana, łodyg i chwostów-wiązania łodyg — jakby Boża siła dotykała purpury i gasiła ją. Lewy skraj ręcznika — niby Pokrow Bogurodzicy, który opada aż do ukwieconej łąki. Cząstką Bożej siły są rozesłane na ziemi białe materie, a także anioł — stróż-posłaniec Pański. I białe ptaki na tle pożaru — także niby Boża siła dobra. Jeszcze jedną umownością jest ograniczenie prawego górnego rogu ikony, gdzie namalowana jest czy to rama, czy odrzwia ze starożytnymi ochronnymi znakami solarnymi, krzyżami. Bardzo piękna, bardzo wyrazista ikona z niezwykle złożoną kompozycją, w której jest wiele symboli, wiele duchowej treści, ale i prostoty, siły oraz przekonującości. Ikona, którą można uważać także za obraz historyczny, przez to, że rzeczywiście kilka lat temu w podkijowskim Pyrohiwie podczas pożaru cudem została uratowana cerkiew ze wsi Kanory. Najczęściej mistrz przedstawia święty obraz Bogurodzicy z Niemowlęciem. Są sceny Zwiastowania, Jezus Chrystus, Święty Mikołaj, Święty Pantelejmon... Lecz jedna z głównych dominant sztuki Ołeksandra Ochapkina do reszty otworzyła się przed nami w obrazie „Świętej Ludmiły” — z 2002 roku wykonania. Czyste, z cienkim, lekkim światłocieniem, z gładziutką fakturą przedstawienie oblicza świętej, owa błogość, głęboki wewnętrzny spokój i łaska ducha, można by rzec, wewnętrzne Królestwo Ducha — otoczone burzliwym otoczeniem, niby niebieskie — ziemskim, jakby — naszym burzliwym światem, gdzie wszystko kręci się, „sferuje”, w dynamice, w ekspresji, wzburzone. Tutaj jest coś i z tego, co artysta nazywa „impresjonizmem w malarstwie” — błyski, lśnienie, kiedy jeszcze w dzieciństwie zachwycał się różnobarwnymi przelewami krawędzi rozbitych kamyków. Ale tutaj owe kontrastowe kolory, gra światła, reliefowo nałożona warstwa farby, a zatem namacalne traktowanie formy, owa krętanina, jakby nielogiczne, nierealne łuki i ruch form — oprócz celu zestawienia dwóch światów — potrzebne są artyście, aby wyrazić uczucie nieznanego, pozaziemskiego, czyli wyższych, nieznanych, niezbadanych sfer. Rozprzestrzenienie światła w kosmosie, lśnienie boskiej siły, chwały i łaski — także jest jednym z elementów sztuki artysty. Zatem język artysty — jest współczesny, napięty, energetyczny, bogaty w kolor, obrazy, formy, środki malarskie. Język — zbliżony do syntetycznego, a w tym samym czasie — jest on łaskawy, ponieważ przepełniony duchowością, niesie idee dobra, piękna i miłosierdzia. Ołeksandr Ochapkin pisze za Bożym poleceniem i nazywa to — „pod nastrój”, „przez pryzmat swoich uczuć”. Używa barw — błękitnych, żółtych, różowawych, białych, czerwonych, zielonych... Swoją ikonę Bogurodzicy-Przewodniczki odnalazł. Odnalazł na krzewie... kaliny. W ukraińskiej wsi. W ukraińskiej sztuce. Jak powiedział Jakiw Krechowećkyj, autor opracowania „Teologia i duchowość ikony”: „Ikonografia — to chrzest kultury i cywilizacji każdego konkretnego narodu. Ponieważ czerpie ona nie tylko z nauki Kościoła, a tworzy się z osobliwości kultury narodu oraz z doświadczenia ikonopisarzy, — to tak uświęcają się schrystianizowane kultury i wartości duchowe”. Wołodymyr PIDHORA

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn