Zdjęcie Jewhena Bukieta
FORUM CZYTELNIKÓW
JAK ZOSTAĆ PRYMUSEM?
Tłumaczenie maszynowe
Odpowiadając na artykuł Wołodymyra Iljina „Czy elitarna jest nasza elita” („Słowo Proświty” nr 1, 2009 rok), chciałabym poznać opinię autora, a także innych czytelników, dotyczącą obecnych perspektyw politycznych ukraińskości. Kilka lat temu, podniesiona przez pomarańczową rewolucję, dzisiaj znalazła się ona nawet nie przed wyborem, co byłoby nieporównanie łatwiejsze, a przed rozdrobnieniem wyboru, przed niesformułowaniem tego systemu władzy, który w końcu miałby stać się na Ukrainie efektywnym, przed „absolutną nieadekwatnością elity władzy do rzeczywistości”. Autor twierdzi, że „nowa, pełna godności osobowość jest zdolna dokonać intelektualnej modernizacji życia politycznego, co otworzy drogę do modernizacji Ukrainy”. Wspaniałe, napawające nadzieją stwierdzenie! Oprócz tych, którzy uformowali się jako taka osobowość i zdołali twardo stanąć na nogi na Ukrainie, oczywiste jest, że z powodu kryzysu ekonomicznego na świecie i w Europie powróci do nas część rodaków, którzy przywykli do innego typu relacji w społeczeństwie, innego poziomu wymagań wobec władzy. Ale gdzie są te mechanizmy, dzięki którym można osiągnąć pozytywne zmiany? I czy nie stoimy przed gorszą perspektywą: rozczarowanie i spadek aktywności mogą podepchnąć wahadło rozwoju społecznego w inną stronę — autorytaryzmu, rusofilstwa, agresywnej lumpenizacji? Nam, ludziom, którzy latami i dziesięcioleciami pielęgnują ukraińskiego ducha, nie wolno zdejmować z siebie odpowiedzialności, musimy przynajmniej wykrystalizować jakąś własną koncepcję, którą moglibyśmy zaproponować społeczeństwu. ŚLADAMI NASZYCH WYSTĄPIEŃ Switłana OREŁ, m. Kirowohrad CZY URATUJE UKRAINĘ BRYGADA STRAŻACKA? Jeszcze kilka lat temu wszystko było o wiele prostsze. Wiedzieliśmy: należy wybrać nowego — demokratycznego, narodowo świadomego prezydenta i wszystko musi ruszyć ku lepszemu. No, niech nie tak schematycznie. I mimo wszystko… Swoją drogą, dlaczego my, ludzie nieobojętni na Ukrainę, nie omawiamy i nie analizujemy przyczyn osiągnięć i błędów Wiktora Juszczenki, przecież właśnie nasza wspólnota, być może jak żadna inna (finansów nie liczymy), pragnęła i dołożyła się do jego zwycięstwa? Za nas robią to inni, dosłownie drwiąc z jego pasji, podrzucając w internetowe ankiety wyzywająco-obraźliwe pytania. Ale już wtedy brzmiały głosy ostrzegawcze (w Kirowohradzie podczas jednego ze spotkań było kilka takich wystąpień): należy przygotować jasny plan działań po przyjściu do władzy, pozbywać się tych, którzy stali się przypadkowymi towarzyszami dla własnej korzyści, zespół przygotowywać nie według cechy osobistej lojalności czy kierując się politycznymi porozumieniami, a według poziomu gotowości do brania na siebie odpowiedzialności, pragnienia i umiejętności zmieniania systemu władzy na bardziej efektywny i ukrainocentryczny. Nam potrzebny jest nie jeden mądry, piękny, świadomy, patriotyczny, po europejsku myślący, otwarty i niechciwy — ich potrzeba bardzo wielu. Takich, którzy rozumieją, jak działają mechanizmy biurokratyczne i są gotowi te mechanizmy upraszczać, takich, którzy świadomie nie nakręcaliby spirali korupcji. Takich, którzy umieliby kompetentnie dobrać kadry i rozumieliby różnicę w różnych systemach zarządzania, którzy mogliby demokratycznie, z uśmiechem, nie stając po jednej czy drugiej stronie, łagodzić ostre konflikty w większych lub mniejszych zespołach, takich, w systemie wartości których duchowe i moralne stałoby znacznie wyżej niż materialne. Gdzie takich ludzi wziąć? Logika podpowiada: trzeba ich uczyć. I nie ma w tym nic dziwnego i haniebnego, przecież jak dziecko, które wychowywało się w internacie, nie ma modelu rodziny, nie rozumie, czym jest miłość bliskich, tak i my, wyszedłszy z totalitarnego społeczeństwa, nie mamy modelu demokratycznej, otwartej, przejrzystej władzy. Dlaczego my tylko kontynuujemy zachowywanie starego, faktycznie zapożyczonego jeszcze z Imperium Rosyjskiego, systemu władzy — pozostaje zagadką. Obecna władza, będąc swego czasu w opozycji, miała szansę czy to jednocząc się, czy osobno w każdej partii, zorganizować taką naukę przyszłych kadr na podstawie nowych, demokratycznych, europejskich podejść do zarządzania, uformować swego rodzaju brygadę strażacką. Oczywiście, władza stałaby się o wiele bardziej efektywna. Jest na to przykład — eks-minister obrony Anatolij Hrycenko, który zdołał stać się i efektywnym kierownikiem, i zachować autorytet, ale nie wpisał się w nowe realia polityczne. Więc jakież to priorytety ma demokratyczna władza — czy nie takie, jak stara autorytarna? I czy nie w tym też przyczyna naszych problemów? Swoją drogą, w jakimś wywiadzie Anatolij Hrycenko powiedział, że setka kompetentnych, specjalnie przygotowanych menedżerów zdołałaby dość szybko zmienić sytuację w kraju. Teoria zaś świadczy o czymś innym: jaki naród, taka władza; dopóki naród nie wymaga od władzy stawania się odpowiedzialną, dopóty ona nieodpowiedzialną pozostaje. A zatem, należy znowu czekać, dopóki „zmądrzeje” naród? I w którą stronę on „zmądrzeje”? Czy będzie zdolny zagłosować na jeszcze jednego mądrego, w znaczeniu nie populisty i nie demagoga? Kontynuacja na str. 4 PIĄTE KOŁO LITERATURY? Dobrowolne datki „Na Cerkiew Kobzarza”: MBF „Ukraińska Rodzina” R/r nr 26045200145101 w Podolskiej filii AKB „Kijów”, MFO 320401 ZKPO 21709106
Tłumaczenie maszynowe
Petro ANTONENKO. CZYM JEST GAZ? Nie chodzi o wzory chemiczne. Zamiast tego kilka niezwykle potrzebnych cyfr. Rosja jest największym dostawcą gazu dla Ukrainy, my jesteśmy największym tranzyterem rosyjskiego gazu do Europy. Gaz stanowi 50 procent nośników energii na Ukrainie (reszta to ropa, węgiel, inne źródła). 75 procent potrzebnego nam gazu kupujemy w Rosji. Z kolei 80 procent gazu, który Rosja sprzedaje Europie, transportowane jest przez gazociągi Ukrainy. Nie trzeba dodawać, co oznaczają nośniki energii dla ukraińskiego przemysłu. Ale tak samo nie trzeba tłumaczyć, co oznacza dla Rosji sprzedaż nośników energii. Nie przypadkiem to właśnie „naftodolary” przedłużyły na pewien czas istnienie komunoimperium pod nazwą Związek Radziecki. I w znacznej mierze wydobycie ropy i gazu sprzyjało imitacji „poziomu życia narodu” w latach 1970-80., o czym niektórzy z nostalgią wspominają do dziś. Nie mniejszą wagę dla Rosji mają obecnie „gazodolary”. Dzisiejsza „potęga” imperium, jej wpływ na Europę – poprzez kasę gazową. Bezprecedensowy zysk rosyjskiej elity polityczno-ekonomicznej, oligarchów i mafii też stamtąd pochodzi. Nawiasem mówiąc, „Gazprom” jest największym płatnikiem do budżetu Rosji. NIE DOGADALI SIĘ CZY NIE UGIĘLI SIĘ? Formalnym powodem dla Rosji, by z początkiem roku wstrzymać dostawy gazu na Ukrainę i jednocześnie tranzyt go przez nasz kraj do Europy, było niepodpisanie umowy międzypaństwowej. A nie została ona podpisana z powodu niezgody Ukrainy na nowe taryfy za gaz, które zaproponowała Rosja. Przypomnijmy, że w ubiegłym roku kupowaliśmy gaz w Rosji w cenie nieco ponad 170 dolarów za tysiąc metrów sześciennych. Biorąc pod uwagę inflację, ale jednocześnie spadek światowej ceny ropy (to obniża również cenę gazu), Ukraina zgadzała się na nową cenę 201-218 dolarów. Rosja natomiast podała zupełnie inną cyfrę – 450 dolarów. Powiedzmy, że niewielu europejskich konsumentów płaci tak wysoką cenę. Jeszcze w październiku rządy obu krajów podpisały memorandum, w którym wyraźnie powiedziano: cenę gazu dla Ukrainy Rosja będzie podnosić do taryf europejskich stopniowo, w ciągu trzech lat. Jednocześnie tak samo wyraźnie przewidywano etapowe podnoszenie taryf za tranzyt rosyjskiego gazu przez Ukrainę. Ten punkt Rosjanie zignorowali. Wystawiając dziwną cenę za gaz, zaproponowali, by taryfy za tranzyt na razie nie zwiększać. W takich warunkach jak mogła Ukraina podpisywać podobną umowę gazową na 2009 rok? PODŁOŻE Co skłoniło Rosję do wysunięcia tak świadomie nieakceptowalnych warunków dla najbliższego sąsiada i najściślejszego partnera gospodarczego w sferze gazowej? Tylko nie motywy ekonomiczne. Czy warto po raz kolejny przypominać o historycznym doświadczeniu stosunków obu krajów, o tym, co właśnie utrata Ukrainy oznacza dla Rosji i w planie historycznym, i dla jej prób reanimacji imperium oraz statusu supermocarstwa. Ten aspekt w stosunkach obu państw jest stały. Porozmawiajmy o bliższych realiach. Przypomnijmy, że 2008 rok był rokiem kolejnej wojny kaukaskiej Rosji, tym razem przeciwko Gruzji. I przypomnijmy o jasnym stanowisku Ukrainy w obronie Gruzji i potępieniu agresji Rosji. Tego szowinizm nie zapomina. Jeśli zaś mówić bardziej ogólnie, to wojna gazowa jest częścią wojny Rosji przeciwko przyjęciu Ukrainy do Unii Europejskiej, zamiarom wstąpienia do NATO. To szantaż krajów Zachodu rosyjskim gazem. Między innymi, już dwukrotnie zadziałał, kiedy Ukrainie w ciągu roku dwukrotnie odmówiono przyznania MAP do NATO. Tutaj Rosja znajduje łagodnych sojuszników, przede wszystkim Niemcy i częściowo Francję. To teraz zaczęli się krzątać, marznąc bez rosyjskiego gazu, zawstydzając Rosjan za zerwanie jego dostaw i wyrzucając Ukrainie. A w ciągu ostatnich lat jawnie podgrywali imperialnym zapędom Rosjan. Nowy Rok i Boże Narodzenie świętowaliśmy pod informacyjną kanonadą kolejnej rosyjsko-ukraińskiej wojny gazowej. Co jest u jej podstaw? Co robić dalej, aby witać najcieplejsze święta roku rzeczywiście w cieple? Przyczyną zaczęto nazywać przerwy w dostawach gazu. Pierwszy wicepremier Turczynow zwołał konferencję prasową, na której oświadczył: „przypuszcza”, że gaz do naszych elektrociepłowni celowo wstrzymują. Mówmy szczerze: chodzi o sabotaż, jeśli nasi dostawcy gazu nie dostarczają go konsumentom. A do tego służby komunalne, obwodowe przedsiębiorstwa ciepłownicze „pod szum” oszczędzają na ludziach, zarabiając na cieple. Chętnych do ogrzania rąk na gazie nie brakuje. Jest też czysto polityczny aspekt. Przecież o sabotaż podejrzewa się nasze struktury biznesowe, w tym kierowane z Rosji, które dążą do przywrócenia korupcyjnych schematów w branży gazowej, czyli zlikwidowanych przez rząd pośredników. Imię Dmytra Firtasza zostało wymienione przez W. Putina. On też powoływał się na umowy podpisane przez urzędników W. Janukowycza – te umowy chronią interesy gospodarcze Rosji, a nie Ukrainy. Ale jeśli po prostu chodzi o sabotażystów, to znowu pytanie: gdzież jest nasza władza? I czy nie czas już, oprócz „przypuszczeń”, przejść do działań? KOMU POTRZEBNY JEST GAZ? Jak to komu? Nam, Ukrainie. A jeśli konkretniej? Wszystkim wiadomo, że tylko nieznaczna część gazu u nas idzie na sferę bytową, komunalną, a lwia część – na produkcyjną. Ale przecież u nas odbyła się masowa prywatyzacja. Główny przemysł, od giganta „Kryworizstal” do jakiegoś zakładu lniarskiego w centrum rejonowym – jest w prywatnej własności. Przede wszystkim u oligarchów. Czy więc nie mogliby i czy nie powinni byli Achmetow, Kołomojski, Hajduk, Jarosławski, Pinczuk i inni „asy” naszego biznesu zatroszczyć się o zakupy gazu? Dla ich własnych przedsiębiorstw. Zajmują się przecież sami biznesmeni, właściciele tysięcy przedsiębiorstw, zakupem surowców, części zamiennych, w tym za granicą. Dlaczego więc gazem ma zajmować się tylko państwo? Dlatego, że to szczególny, strategiczny towar? Główny nasz przemysł skoncentrowany jest na Donbasie, ogólnie na wschodzie i południu kraju, czyli w regionie najbliższym Rosji nie tylko geograficznie, ale (tak już się złożyło) i politycznie. To dlaczego by nie dogadywać się biznesowi tego regionu, przede wszystkim donieckiemu, ze swoimi ideowymi pobratymcami z Rosji? Czyżby tutaj znowu nie tyle ekonomii, co polityki? I niektórzy wolą szybciej dogadywać się o sabotaż na tle politycznym, aniżeli o współpracę gospodarczą. Cóż, to też test na państwowość, na to, kto czuje się biznesmenem swojego państwa, a kto innego lub kosmopolitą. OŚWIADCZENIE Zjednoczenia Ukraińców Rosji. Zjednoczenie Ukraińców Rosji wyraża głębokie zaniepokojenie z powodu kolejnego „gazowego” konfliktu w stosunkach rosyjsko-ukraińskich. Okazuje się, że deklaracje o strategicznym partnerstwie Rosji z Ukrainą są tylko rozmowami, a każdy powód jest wykorzystywany do nakręcania antyukraińskiej histerii w rosyjskich środkach masowego przekazu. Ukraińska społeczność Rosji uważa, że spór handlowy powinien być rozwiązywany przez podmioty działalności gospodarczej drogą negocjacji, bez wnoszenia w nie podtekstu politycznego, ponieważ szkoda dla stosunków między ludźmi, między narodami w wyniku takich działań może być bardzo wielka. A stosunki międzypaństwowe Ukrainy i Rosji powinny bazować na podstawie wzajemnego zrozumienia, uwzględnienia interesów obu krajów i, co szczególnie ważne, na zasadach wzajemnego szacunku. Wzywamy kierownictwo Federacji Rosyjskiej i Ukrainy do podjęcia wszelkich możliwych wysiłków na rzecz normalizacji stosunków międzypaństwowych. Rada Zjednoczenia Ukraińców Rosji, 9 stycznia 2009 roku, m. Moskwa
Alternatywą dla dobrej wojny jest niechby i zły, ale pokój. Wiadomo to od dawna. Dlatego w końcu dwa kraje będą musiały się porozumieć. Bo my jeszcze długo będziemy kupować gaz od Rosji, a Rosja – transportować go do Europy przez Ukrainę. Choć konfrontacja, w którą Rosja wciągnęła także Europę, będzie skłaniać do zmian. Rosja, szantażując Europę, będzie forsować ideę alternatywnego tranzytu gazu, budowę północnych gazociągów. Co zatem mamy robić my? Po pierwsze – rozwijać alternatywną energetykę, o której u nas dużo się mówi, a mało robi. Po drugie – szukać alternatywnych źródeł zaopatrzenia w gaz, przede wszystkim z Azji, regionu kaspijskiego, świata arabskiego. Wreszcie po trzecie – rozwijać własne wydobycie gazu. Chodzi przede wszystkim o kolosalne zapasy gazu, ukryte na szelfie Morza Czarnego. Ale i tutaj na przeszkodzie stoi nasza główna bolączka – brak państwowego podejścia, jedności elity politycznej. Konkretnie przelało się to w bezpośrednią konfrontację Prezydenta i rządu w kwestii wydobycia czarnomorskiego gazu. Tutaj, zamiast współpracy, doszło do bezpośrednich wzajemnych oskarżeń o gazową korupcję. Cóż, przy takim podejściu „gazawat” może przybrać formy nie tylko międzypaństwowe, ale i wewnątrz ukraińskie. KTO KOMU JEST WINIEN? Chciałoby się zakończyć jeszcze jednym aspektem. Ktoś powie, że nie będzie on sprzyjał porozumieniu, konkretniej – gazowym targom i negocjacjom. Ale nie da się go w końcu ominąć. Chodzi o słabość naszego państwa, władzy w relacjach z Rosją. Mowa o kwestii natury historycznej: kto komu jest winien? Nie cofajmy się w głąb wieków, w czasy politycznej, duchowej, cerkiewnej aneksji i agresji Rosji. Weźmy najbliższy okres. W tych dniach mija 90 lat od Aktu Zjednoczenia, połączenia rozdartych przez stulecia ukraińskich ziem w soborną Ukraińską Republikę Ludową. Rosyjskie imperium okupowało ją przez siedem dziesięcioleci. Należy więc stawiać pytanie o historyczną, moralną, wreszcie materialną rekompensatę dla Ukrainy od Rosji. ZA WSZYSTKO niezliczone, począwszy od milionów ludzkich ofiar, po ruinę gospodarki przez dziki socjalistyczny eksperyment, zniszczenie bogactw naturalnych, wywiezienie narodowych dóbr historycznych. Wreszcie, po ograbienie w momencie rozpadu ZSRR z ogromnej sumy wkładów obywateli na ich rachunkach w Oszczędbanku. A to dziesiątki miliardów dolarów, które wielokrotnie przewyższają gazowe miliardy. Taki historyczny rachunek już przedstawiły Rosji kraje nadbałtyckie. Może kiedyś przedstawimy go i my. Ale do tego trzeba być innym państwem – silnym, zjednoczonym, sobornym.
Tłumaczenie maszynowe
Ukraina w 2007 roku przesłała tranzytem 112,1 mld metrów sześciennych rosyjskiego gazu po taryfie 1,7 dol. za 1 tys. metrów sześciennych na 100 km. Średnioeuropejska taryfa wynosi około 4,7 dol. W rezultacie samego tylko w 2007 roku Ukraina straciła 3,6 mld dol. Ponadto z powodu ulgowej ceny dla rosyjskich partnerów za usługi ukraińskich podziemnych magazynów gazu tracimy dodatkowo jeszcze około 0,3–0,5 mld dol. rocznie.
Nie mniej niepokoi Rosję, a także niektórych w najedzonym Zachodzie, również inny polityczny wektor Ukrainy – ani rosyjski, ani natowski. Chodzi o kształtowanie, umownie mówiąc, Bałtycko-Czarnomorskiej Wspólnoty Państw, w której Ukraina odgrywa bardzo ważną rolę. Jej pierwowzorem jest GUAM, ale chodzi o znacznie szersze zjednoczenie z udziałem nawet niektórych państw NATO i UE, a w perspektywie także Białorusi, której nie wiecznie będzie się wlec w rosyjskim obozie. Takie przejawy samodzielności, przede wszystkim gospodarczej, oczywiście niepokoją apologetów dwubiegunowego ładu świata. Dlatego nie powinniśmy szczególnie liczyć na jakiekolwiek potężne wsparcie Zachodu w naszym konflikcie gazowym z Rosją.
„SIŁA WROGA — W NASZEJ SŁABOŚCI” To powiedziano już ponad dwa tysiące lat temu. Jak zatem my, państwo ukraińskie, społeczeństwo, przyjęliśmy kolejny atak gazowy? Niestety, przypadł on na czas trwającego kryzysu politycznego na Ukrainie, a jedynie lekko zamaskowały go świąteczne uroczystości. Nasza słabość, będąca skutkiem kryzysu, tych starć elity państwowej, ujawniła się nawet w tak prostej sprawie jak „wojna informacyjna” — składowa część wojny gazowej. Przegrywamy ją stale. Zacznijmy od tego, na jakim szczeblu ona się toczy. Jeśli ze strony Rosji do boju rzucono ciężką artylerię na szczeblu prezydenta, premiera i innych wysokich urzędników, to po naszej stronie są to pistoletowe „pyknięcia” trzeciorzędnych urzędników z Pieczerskich Wzgórz. Przejdźmy jednak do polityki wewnętrznej, do tego, co dzieje się u nas. Zwykłego człowieka, zwykłego Ukraińca, i tak przestraszonego najpopularniejszym dziś w mediach słowem „kryzys”, zawrotnymi skokami dolara, wzrostem cen i taryf, dręczy prosta sprawa: „Czy będę mieć gaz?” Nieco ogrzała ludzi rzadka dziś wspólna deklaracja Prezydenta i Premiera z tezą, że „żadna ukraińska rodzina nie odczuje w domu kryzysu gazowego”, ponieważ, jak mówiono, nasze własne zapasy gazu wystarczą na ogrzewanie przez całą zimę. Okazało się to nieprawdą. Ze wszystkich obwodów Ukrainy napływają doniesienia o przerwach w zaopatrzeniu w ciepło. I nie tylko w ogrzewaniu. Zaczęto odłączać w mieszkaniach ciepłą wodę. A to, zasadniczo, jedna i ta sama usługa komunalna: w wielu miastach ustalono jednolitą taryfę — za ogrzewanie i ciepłą wodę.
Tłumaczenie maszynowe
To Wiktor Lewi z Dniepropetrowska.
Mój wiersz napisano jeszcze w 1992 roku. Wtedy Jelcyn rozgadał się o tym, jak to w Rosji kochają Ukrainę.
Kocham cię, dziewczyno, jak łakomy wilk młodą owieczkę. Iwan Kotlarewski.
Bat świśnie, bo kocha nasze boki. Iwan Sokulski.
Kto zapali się miłością,
Zawsze osiągnie swoje.
Pies nie lubi kija,
A kij lubi jego.
Ci kochają, a ci — polują,
Pragną jedynie korzyści.
Matka kocha dziecko,
A kotka kocha… myszy.
Miłości nie ma hamulca,
Miłości nie ma granic.
My kochamy naszą Ukrainę,
Moskwa ją „kocha” też!
Tłumaczenie maszynowe
Dla przypomnienia: 2 października 2008 r. podczas spotkania premiera Rosji Wołodymyra Putina i premier Ukrainy Julii Tymoszenko podpisano memorandum o współpracy w sferze gazowej. Jedno z kluczowych postanowień dokumentu to możliwość przejścia na bezpośrednie długoterminowe stosunki między OAO „Gazprom” a NAK „Naftohaz Ukrainy” od 1 stycznia 2009 roku. OAO „Gazprom” zachowuje możliwość bezpośredniej sprzedaży konsumentom na Ukrainie 7,5 mld m³ gazu rocznie. Dokument potwierdza także zamiar etapowego przejścia na rynkowe, ekonomicznie uzasadnione i wzajemnie uzgodnione ceny gazu dla Ukrainy, a także na taryfy za tranzyt gazu przez jej terytorium. Warunkiem wykonania postanowień memorandum jest pełna spłata przez NAK „Naftohaz Ukrainy” całego zadłużenia za dostarczony gaz.
Tłumaczenie maszynowe
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
ПОГЛЯД
Юрій ІЛЛЄНКО, кінорежисер, ВО “Свобода”
Боже! Як вони раділи! В сусіда корова здохла: ніби дрібничка, але приємно. Особливо приємно, коли у всіх сусідів виздихали всі корови. В чорну п’ятницю 26 грудня, коли ВР голосувала за “Бюджет-2009”, вся країна побачила, яка це насправді велика радість для народних депутатів — натиснув кнопку і всі некоаліційні корови здохли. Економіка — середній і малий бізнес — лише натиснути ґудзика — і гаплик — і нема бізнесу, як корова язиком злизала. А село? Дави кнопку що є сили — і нема села. Не треба ніякого Голодомору. Достатньо вказівного пальця. Про армію можна не говорити, кнопкодави перемогли українську армію одним рухом мізинця. Про культуру і кіно годі й згадувати — забудьте слово культура на найближчі… на скільки?.. на рік?.. на два?.. на сто років?.. Мародерам байдуже, мародерів не обходить, що, здираючи з конаючої культури останні лахи, вириваючи з її роздертого криком про порятунок рота, ще живої, ще в конвульсіях, золоті коронки, вони, мародери, розправляються з наймогутнішою в Європі нацією. Тому, коли настане час відповідати перед трибуналом за злочинний “Бюджет-2009”, хай ніхто не скаже, що не було запланованого документа про геноцид нації під кодовою назвою “Бюджет-2009”. Не скиглю. Спаси, Боже! Не витираю сльози. Я впевнений у собі, спокійний. Отим солодкоголосим нікчемам, окозамилювачам і мародерам з ВР більше мене не надурити. Я висвячую ножі люстрації. Як же вони раділи, треба було бачити — душили одне одного в обіймах, цілувалися, підстрибували, горлали, як навіжені, як на стадіоні, коли забивають переможний гол з
26 грудня 2008 року Україна вшановувала загиблих унаслідок трагедії в Євпаторії: 24 грудня вибуху житловому будинку на вулиці Некрасова вщент зруйнував два під’їзди. Під завалами загинули 27 осіб, серед них — троє дітей. Ще 21 людину вдалося врятувати. На місці одразу почав працювати оперативний штаб із ліквідації наслідків надзвичайної ситуації на чолі з міністром МНС Володимиром Шандрою. Аварійно-рятувальні роботи вели 706 осіб і 87 одиниць техніки. Україна відмовилася від допомоги Чорноморського флоту Росії, яку запропонував Дмитро Медведєв. Уже 25 грудня в Євпаторії побували Ю. Тимошенко та В. Ющенко, а також інші представники влади. Того самого дня Президент підписав Указ “Про невідкладні заходи щодо подолання наслідків надзвичайної ситуації у місті Євпаторії”, яким зобов’язав уряд, Раду міністрів АРК і Генеральну прокуратуру вжити всіх заходів, щоб якнайшвидше подолати наслідки аварії. Причиною вибуху в житловому будинку стала розгерметизація одного із газових балонів, які зберігались у підвальному приміщенні та вміст якого вступив у реакцію із паливно-мастильними матеріалами, що були поруч. Про це заявила слідча комісія, яка з’ясовує причини та обставини трагедії. У знайдених балонах, крім бутану та кисню, містився інший газ, так званий МАФ, що має більшу летючість та значно нижчий поріг вибуховості. Потерпілим видають грошові компенсації. У місцевому центрі соцзахисту повідомили, що мешканположення поза грою, і суддя той гол зараховує. Президент “Бюджет- 2009” зарахував. Підписав. Підписав смертний вирок, який сам і визнав, як катастрофу. Підписав катастрофу української державності. Фактично капітулював, зрікся своїх президентських зобов’язань — стояти на сторожі державності. Історія зловісно повторюється. Понтій Пілат кинув через плече: я вмиваю руки, а ви його розпинайте, згідно з бюджетом розп’яття. Боже, як вони раділи! Дехто навіть від щастя плакав. Було від чого. Єдиний приклад зі всього бюджету, про який знаю абсолютно все. А бюджет від першої до останньої статті однаковісінький. Тому приклад однієї забитої корови намалює повну картину бійні — “Бюджету- 2009”. Приклад з кіно. Те, що я знаю, краще за всю коаліцію, опозицію і Секретаріат Президента купно. Фінансування кіновиробництва всієї України на 2009 рік передбачено в розмірі 6 млн гривень. В Україні є потреба принаймні в 30 фільмах національного виробництва щорічно. Суми 6 млн гривень вистачить лише на половину одного фільму, і то в режимі жорсткої недоплати за всіма статтями. Хтось може резонно зауважити, як це зробив в ефірі міністр культури В. Вовкун: “Годі вже кінематографу сидіти на шиї бюджету, хай користується грошима інвесторів”. І це було б правильно, аби не одна дрібничка. Для того, щоб залучити в кіно гроші приватного капіталу, треба було ще 1992 року Верховній Раді прийняти протекціоністський пакет законів про кіно. Цей пакет було розроблено у Фонді Української кінематографії при Кабінеті Міністрів ще за прем’єрства Вітольда Фокіна. За розробку законів про кіно Фонд було ліквідовано наступним прем’єром Леонідом Кучмою, мене з посади голови Фонду звільнено, а самого пакета досі не прийнято жодним скликанням Верховної Ради.
Виникає запитання: чому пакет законів, який врятував російський кінематограф, було заблоковано в Україні, чому доленосний пакет вперто не приймала влада в Україні? Відповідь очевидна і проста, бо безпосередньо “влада”, тобто “мародери” з ВР, приватизувала кіно-, телеі відеоринки та робить шалені гроші на відносно дешевій імпортній продукції, не витрачаючи жодної копійки на власне виробництво. Те, що в такий спосіб було розбещено, принесено в жертву депресивному імпортному кінопродукту ціле покоління глядачів і принагідно знищено національного виробника (кінематографістів), їх, “мародерів”, не обходить. Зникнення цілої галузі (і, до речі, дуже прибуткової) національного виробництва заклало в інформаційний простір України міну сповільненої дії, яка вибухнула кризою в колись славетній кіноіндустрії України. А стаття про 6 млн гривень в “Бюджеті-2009” поставила масну крапку в історії українського кіномистецтва. Власне, ці 6 млн гривень — це не що інше, як гроші на процедуру ліквідації галузі й охорону зачищеної території. Постає питання: криза колись закінчиться? Без сумніву, криза закінчиться, як і кожна велика криза, національним відродженням. На це піде чимало років. Але за той час від кіноіндустрії в Україні не залишиться й сліду. Зникне вже друга хвиля молодих кінематографістів. На кадрове відновлення піде ще кілька років. Питання наступне: чи варто терпіти наругу влади над культурою України? Може, простіше всім постраждалим від влади (не лише кіно) зібрати свою волю, інтелект і славу в єдиний кулак і вибити владі мародерів ікла аж до кутніх? Винести владу з коридорів влади ногами вперед. Але, увага! Корупція стоїть на сторожі влади! Скрізь зваричі! Зваричі всюди! Зваричі, як круки, обсіли всі гілки влади — і судову, і міністерську, і банкову, і всі ліхтарі вздовж вулиці Банкової. Розігнати круків можна цілком в конституційний спосіб — люстрацією — на наступних парламентських і президентських виборах. Не допустивши до владних крісел жодного з тих, хто спланував і запровадив кризу в Україні. Жодного зварича.
Petro Antonenko
To pytanie nasuwało się po konferencji prasowej ministra rodziny, młodzieży i sportu Jurija Pawlenki. Nie, spotkanie przebiegło rzeczowo, przedstawiono sporo ciekawych informacji, którymi minister dobrze operuje. Przy okazji zaznaczył, że raport podsumowujący rok przygotowują wszystkie ministerstwa Ukrainy. I słusznie, bo ludzie pytają, jak wykonuje się dobre programy wyborcze, ogłoszone w swoim czasie. Wykonuje się je mimo dawnych i nowych kryzysów. O tym właśnie mówił minister, dołączając wielostronicowy raport, nafaszerowany setkami liczb. Nie będziemy ich nadużywać ani szukać między wierszami raportów, w czym dokładnie ministerstwo nie dopracowało. Lepiej porozmawiajmy o problemach, które mają charakter ogólnopaństwowy. Od razu trzeba zaznaczyć, że ministerstwo Jurija Pawlenki należy do tych, które z dawnego sowieckiego przyzwyczajenia z jakiegoś powodu uważa się za „resztkowe”. Innymi słowy, takie, które finansuje się według zasady resztkowej, w ostatniej kolejności. Mówiąc prościej: resort trzeciorzędny, sfera trzeciorzędna. A szkoda, bo chodzi o rodzinę – w Ukrainie, gdzie rozpada się ponad połowa małżeństw. O sport, ogólnie kulturę fizyczną w, łagodnie mówiąc, połowicznie chorym społeczeństwie. Wreszcie o młodzież, którą wielu już uważa za utracone pokolenie. Czy to sprawy trzeciorzędne, czy pierwszorzędne? Jednak z jakiegoś powodu w wielu punktach tej sfery mówi się znów tylko na poziomie „projektów”, „programów” i „koncepcji”. Na przykład jednym z najostrzejszych społecznych problemów młodzieży jest kwestia mieszkaniowa. Wrażenie jest takie, że bezpłatnych mieszkań u nas już się nie przydziela. Co najwyżej kategoriom obywateli objętym ulgami i dużymi ulgami. Cała reszta mieszkań – za pieniądze. A w ciągu ostatniej dekady, wbrew gospodarce rynkowej, na podstawie przed ogółem utajnionych praw korupcji, mieszkania u nas podrożały niemal dziesięciokrotnie. Czy zwykła młoda rodzina może więc kupić mieszkanie? Może, oszczędzając z dwóch zwykłych pensji przez jakieś 40 lat, a kiedy ta „młoda” rodzina będzie już miała wnuki, spłaci kredyt. Co się robi, by rozwiązać ten nierozwiązywalny problem? Takie pytanie zadałem ministrowi na konferencji prasowej. Przecież jeszcze półtora roku temu, w kampanii wyborczej, dzisiejsi przywódcy państwa roztaczali piękne wizje, że „za kilka lat” problem dostępnego mieszkania dla młodzieży zostanie zlikwidowany. Co się zmieniło? Prawie nic. Zamiast tego istnieje tak zwany „program mieszkań socjalnych dla młodzieży”. Oprócz niego do Rady Najwyższej wniesiono projekt ustawy o dostępnym mieszkalnictwie, w którym wydzielono osobny rozdział dotyczący młodych rodzin. Lecz tej ustawy jeszcze nie uchwalono, podobnie jak wielu innych ustaw socjalnych. To wszystko, czym na razie można „ucieszyć” młode rodziny. Kolejnym poważnym problemem jest ochrona dzieci. Również tu można przytoczyć liczby dotyczące liczby adoptowanych w 2008 roku (ogłoszonym Rokiem Adopcji), domów dziecka, internatów i tym podobnych placówek. Ale nie jest tajemnicą, że oficjalna statystyka „widzi” znacznie nie wszystko. Weźmy na przykład skrajny przejaw takiej bezbronności dziecka, jakim jest bezdomność. Dotąd liczby
„dzieci ulicy”, które jako pierwsze padają ofiarą świata przestępczego, nie zostały nawet policzone, choćby przybliżenie, a orientacyjnie podaje się niepokojące liczby — dziesiątki tysięcy. Mogło uspokoić wyraźne oświadczenie ministra, że jego resort i rząd w ogóle, mimo kryzysu, nie dopuszczą do obniżenia finansowania programów ochrony dzieciństwa, czyli że będzie ono co najmniej na poziomie 2008 roku. Ale bardzo istotne doprecyzowanie, o którym bez większego optymizmu poinformował minister: realne finansowanie w związku z inflacją zmniejszy się w tym roku co najmniej o 30 procent. Propozycja finansowania programów ochrony dzieciństwa z indeksacją na inflację pozostaje życzeniem. Na tym spotkaniu rozmawiano o sporcie i kulturze fizycznej. Właśnie w takiej kolejności, bo wygląda na to, że według starych sowieckich receptur akcent w naszym państwie kładzie się jednak na wielki sport, który nadal pozostaje wizytówką kraju, przedmiotem prestiżu. Tym bardziej że rok był olimpijski. Otóż na konferencji prasowej z dumą mówiono o czwartej Olimpiadzie niezależnej Ukrainy, która okazała się „najmedalowszą”, o sukcesach naszych paraolimpijczyków. Jednak, moim zdaniem, najważniejszy dla zdrowia narodu jest jednak masowy sport, kultura fizyczna. Jurij Pawlenko poinformował, że w 2008 roku na Ukrainie za środki budżetowe wybudowano ponad tysiąc boisk sportowych — zwykłych, dostępnych dla wszystkich, w osiedlach mieszkaniowych, miejscach wypoczynku. To już konkrety. Ale martwi, że to zaledwie 30 procent potrzeb w zakresie takich ogólnodostępnych boisk sportowych, a ogólnie obiektów sportowych do masowych zajęć. Bo, niestety, ta dostępność coraz bardziej maleje. Dzieci z prostych rodzin nie stać na to, by chodzić do płatnych siłowni, basenów, na korty tenisowe. Jako pozytyw można wspomnieć, że w państwie opracowano nowy system wychowania fizycznego, w którym akcent położono na zdrowie dzieci, a nie na pokazowe osiągnięcia sportowe. Pozostaje mieć nadzieję, że te zamiary staną się rzeczywistością. Być może parlament również zdoła uchwalić potrzebny projekt ustawy — nową redakcję Ustawy „O kulturze fizycznej i sporcie”. Pomarzmy, żeby te mądre zarysy były realizowane, a nie pozostawały na papierze, jak wiele innych „programów, koncepcji i projektów”. A oto dwa życiowe fakty. Niewesoło było się dowiedzieć, że z wydziału rodziny, młodzieży i sportu rejonowej administracji państwowej w moim rodzinnym rejonie na Polesiu odszedł znakomity specjalista, pedagog. Skutecznie zajmował się rozwojem masowego sportu. Teraz się rozliczył, wyjechał na zarobki do stolicy — jako kierowca, gdzie ma pensję trzykrotnie wyższą niż w administracji państwowej. Pola i lasy wokół Czernihowa pokryte są śniegiem. Tuż przed Nowym Rokiem wszedłem do zwykłego miejskiego sklepu, by sprawdzić, czy w sprzedaży są narty. Pytam o cenę. 310 hrywien — za zwyczajne narty, bez „fajerwerków”. Czy zwykła rodzina może kupić to, co powinno być dostępne dla każdego dziecka? Nie wszyscy przecież mogą jeździć na modne kurorty narciarskie...
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
po 20 tysięcy hrywien otrzymują mieszkańcy całkowicie zniszczonych mieszkań, po 10 tysięcy – mieszkań częściowo zniszczonych. 12 stycznia Julia Tymoszenko odbyła kolejną roboczą wizytę w Ewpatorii, podczas której wręczyła klucze do mieszkań obywatelom, którzy ucierpieli w wyniku wybuchu, a także przydziały mieszkaniowe osobom, które mieszkały w klatkach IV–VI częściowo zniszczonego budynku. W związku z podejrzeniem o popełnienie przestępstwa zatrzymano dyrektora przedsiębiorstwa komunalnego „Żytłowyk-1”, którego warsztat ślusarski znajdował się w piwnicznym pomieszczeniu zniszczonych klatek budynku, mistrza sekcji technicznej oraz gazowo-elektrycznego spawacza. Śledztwo trwa, jego przebieg kontroluje Prokuratura Generalna Ukrainy.
Czy przedstawiciele organizacji kontrolnych, do których kompetencji należą kwestie kontroli takich obiektów, poniosą odpowiedzialność – nie wiadomo. W końcu bezczynność urzędników może być główną przyczyną tragedii. Przez cały rok ludzie pisali listy do naczelnika zarządu gospodarki miejskiej o tym, że w piwnicy budynku przechowywano butle, które zagrażają ich życiu. Wszystkie te listy pozostały bez odpowiedzi… Lecz bez wątpienia sprawa ta zostanie doprowadzona do logicznego końca. Państwo zrobiło wszystko, co od niego zależało, aby ofiary katastrofy nie czuły się zapomniane.
Na podstawie materiałów z Internetu przygotował Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «W CZYM TERAZ TKWI NASZA PERSPEKTYWA?», s. 1
Zakończenie. Pocz. na str. 1
Minęło kilka lat, odkąd pracuje władza, także na szczeblach lokalnych, wybrana na zasadzie fundamentalnie nowej dla naszego kraju — proporcjonalnej. Wiele głosów (czasem cały chór) rozbrzmiewa o tym, że okazała się ona mniej efektywna niż stara — większościowa, gdzie każdy deputowany był przypisany do okręgu i rzekomo miał odpowiadać przed konkretnymi wyborcami. Rada obwodowa w Kirowohradzie obecnej kadencji również podejmowała decyzje o sprawozdaniach deputowanych przed wyborcami, a w każdej frakcji partyjnej wszyscy deputowani są przypisani do określonego terytorium. Więc na pierwszy rzut oka niby nic się nie zmieniło. W rzeczywistości więzi osłabły, a stąd — i ten chór rozczarowanych głosów, których właścicielom było jednak wygodniej i przyjemniej widzieć deputowanych w roli mini-chottabyczów, którzy mogą rozwiązać choćby jakąś sprawę (drobniejszą czy poważniejszą — w zależności od szczebla). A teraz i tego nie ma (a jeśli jest, to w znacznie mniejszej skali), choć nie ma też innego — bardziej profesjonalnego rozumienia problemów stojących przed obwodem i podejmowania bardziej jakościowych decyzji właśnie po to, aby potrzeba mini-chottabyczów choćby stopniowo zanikała, co właśnie miał zapewnić partyjny zasada wyborów. Z tego samego punktu widzenia udzielane są wytyczne deputowanym przez kierownictwo frakcji: musicie przeprowadzić spotkanie gdzieś w zespole czy w komitecie kwartałowym i żeby o tym była notatka w gazecie(?!). Znowuż — formalnie wszystko pięknie. Tym bardziej, że każdy ma w rękach informacje przygotowane przez aparat wykonawczy rady obwodowej do przeprowadzenia sprawozdań deputowanych przed wyborcami. Przy posiadaniu najmniejszego potencjału intelektualnego można takie sprawozdanie — posiedzenia stałych komisji, sesje, decyzje, pomoc dla ubogich z funduszu deputowanego (jest dość mizerny, ale choć jakąś kopiejkę tym, którzy znaleźli się w trudnej sytuacji, ma możliwość przekazać), współpraca z organami samorządu lokalnego — zmajstrować, że ho ho! Ale komu to potrzebne, jeśli wszystko pozostaje po staremu? Kierownictwu partii? Ta partia, która potrzebuje takich sprawozdań, ma szansę pęknąć jak bańka mydlana. Bardzo szybko zapomnieliśmy, dlaczego swego czasu partie opozycyjne występowały za wprowadzeniem właśnie proporcjonalnego systemu wyborów. A dlatego, że większe i mniejsze worki z pieniędzmi po prostu wykupywały głosy wyborców, w zdecydowanej większości, delikatnie mówiąc, niezamożnych. Tak w radach zaczęli pojawiać się lokalni „autorytety”, rekieterzy itp. A w partiach opozycyjnych, choćby fragmentarycznie, byli jednak ludzie ideowi, profesjonalni. Ale nie wzięto pod uwagę tego, że i z wprowadzeniem proporcjonalnego systemu głosowania wszystkie te worki z pieniędzmi i ich interesy nigdzie się nie podzieją, a jak woda, wpłyną w te szczeliny, gdzie nie będzie oporu i gdzie będzie im komfortowo. Bardzo dobrze pamiętam to straszne uczucie, kiedy na konferencji obwodowej BJuT na pół roku przed minionymi wyborami do rad lokalnych, w pierwszych jej minutach rozejrzałam się wokół i zamiast zwykłych znajomych twarzy zobaczyłam czarną (kolorem garniturów wyjściowych) ścianę tych, którzy przyszli „rozwiązywać problemy”, i tych, którzy ich reprezentują, i tych, którzy przystosowują się i do jednych, i do drugich, i do… Kiedy zdążyli zostać członkami partii, a na dodatek delegatami konferencji?! Oczywiście, na papierze wszystko można załatwić w terminie. Choć jeden z nich, nawiasem mówiąc, daleko nie najgorszy, wtedy nie wstydził się pochwalić jednej lokalnej gazecie, że o dziewiątej rano napisał wniosek do partii, już po kilku godzinach stał się jej członkiem, otrzymując, najwyraźniej, legitymację z rąk przewodniczącego. Widocznie nasz rozmówca chciał podkreślić swoją szczególną wartość dla społeczeństwa, ale nie pomyślał, w jak niedorzecznym położeniu stawia partię i jak jej po tym będą ufać, jeśli można tam przyjść, zapisać się, wyrazić swoje propozycje i po kilku godzinach zostać kandydatem na deputowanego rady obwodowej. Co najśmieszniejsze — tego nikt nie zauważył: ani wyborcy, ani partyjniacy, ani pracownicy gazety… Jak uniknąć podobnych sytuacji? Recepty są znane: pozbawienie kierownika organizacji dyktatorskich uprawnień poprzez usunięcie zależności od niego pracowników etatowych (jest ona z reguły totalna — od mianowania na stanowisko do określenia wysokości pensji i częstotliwości jej otrzymywania), no i, rzecz jasna, przestrzeganie wszystkich wymogów statutu. Jest też doświadczenie europejskie: kandydatem na jakąkolwiek pracę wybieralną w partii (w tym deputowaną) można zostać, tylko przechodząc szkolenie poprzez pracę społeczną. I o najważniejszym. Bo przecież wszystkie rozważania łatwo rozbijają się o jedno zdanie: „Partii potrzebne są pieniądze!”. Ryzykuję narażenie się na niezrozumienie, ale doświadczenie pokazuje: partie parlamentarne i odpowiednio te, które zwyciężyły na różnych szczeblach, powinny być finansowane z budżetu. Państwu i wspólnotom terytorialnym wyjdzie to nieporównanie taniej niż „odbijanie” przez worki z pieniędzmi, czyli grupy finansowe, swoich wydatków na wybory z budżetu, majątkiem wspólnot, ziemią. Można to zrobić także w formie, gdy każdy zwolennik partii z obowiązkowego podatku, który płaci, będzie kierował jeden lub dwa procent na rozwój partii. To samo dotyczy sektora społecznego. Mechanizmy są znane, można je wypracować, udoskonalić, nie są one aż tak skomplikowane, ale kto jest zainteresowany ich wdrożeniem? Znacznie prościej i korzystniej jest krzyczeć o tym, że partii potrzebne są pieniądze, i dysponować tymi pieniędzmi według własnego uznania. Właśnie tacy ludzie najwięcej opowiadają o interesach partii i o tym, że nie można wynosić śmieci z domu (czyli publicznie omawiać problemów partyjnych). Nie wierzę, że pozostali jeszcze choćby pojedynczy ideowi demagodzy, jeśli człowiek mówi o tym — ma konkretny interes. Ale dlaczego zapominamy, że partia — to dosłownie część, a dokładniej, dźwignia, metoda, za pomocą której ludzie próbują zatwierdzić jakieś idee, zmieniając system władzy, wpływając na społeczeństwo. Dlaczego więc (tak zdarza się i w naszej radzie obwodowej, do tego w różnych frakcjach) czasami deputowani nie głosują za jakąś decyzją tylko dlatego, że zaproponowali ją przedstawiciele „wrogiej” siły politycznej? Jak powiedzieliby współcześni nastolatkowie, to głupie. Ocena nieco zbyt szorstka, ale dokładna. Tym bardziej nie zrozumiałe jest, dlaczego nie popierają niektórych zapytań deputowanych, powinny być one przyjmowane a priori, przecież to — tylko dodatkowa weryfikacja, zwrócenie uwagi na problem, a nie ostateczny wniosek. Jedną z głównych funkcji rady lokalnej jest przygotowanie i przyjęcie budżetu. Specjalistów, którzy sprawnie władają tą procedurą, wśród deputowanych jest garstka. Natomiast jest wielu profesjonalistów w różnych dziedzinach, którzy dobrze znają i rozumieją, jak te sfery udoskonalić. Właśnie we frakcji, moim zdaniem, należy stworzyć profesjonalne grupy, które razem z pracownikami odpowiednich wydziałów tworzyłyby zarówno programy, jak i cyfry budżetu. Praca w komisjach — to już zatwierdzanie wyniku, na który można wpłynąć minimalnie. Zrozumiałe, że pojedynczej osobie w warunkach frakcyjności jest to nie do zrobienia, ale frakcja mogłaby wypracować odpowiednie mechanizmy. W ideale każda cyfra budżetu powinna być przejrzysta i zrozumiała dla każdego mieszkańca obwodu. Mógłbym się mylić, ale mam takie wrażenie, że większość cyfr budżetu — to terra incognita dla większości deputowanych. Budżet faktycznie tworzy aparat wykonawczy, deputowany zaś, jeśli ma przebojowość i bezczelność, może „wbić” pewną sumę dla „swoich” (instytucji czy branży). Z tego powodu, nawiasem mówiąc, też wielu ludzi pragnie zostać deputowanymi. Ale przecież to ta sama zasada mini-chottabycza. Co więc otrzymaliśmy? Powrót do większościowego systemu wyborów do rad lokalnych? To, że nie przyniesie to poważnych pozytywnych zmian, jest oczywiste.
* * * Wyrażone tutaj przemyślenia dotyczące formowania i funkcjonowania władzy zarówno w centrum, jak i w terenie, to jedynie próba zainicjowania szerokiej dyskusji na ten temat. Autor będzie wdzięczny wszystkim, którzy się do niej przyłączą. Switłana OREŁ, m. Kirowohrad
Tłumaczenie maszynowe
W życiu Ukraińców niepowodzenia stały się już tradycją. O ich naturze i przyczynach pojawienia się należy dziś nie tylko informować społeczeństwo, jak czynią to różne media, lecz rozpoczynać fachowe dyskusje. Inicjatorem takiego rodzaju działalności jest redakcja czasopisma „Słowo Proświty”, która stale porusza problemy o skali państwowej. Olga HRAB, kandydat nauk o sztuce, docent katedry kulturoznawstwa Rówieńskiego Państwowego Uniwersytetu Humanistycznego. Wśród szeregu zjawisk kryzysowych w 52. numerze gazety z 25–31 grudnia ubiegłego roku uwadze czytelników zaproponowano oficjalne zatwierdzenie przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Ukrainy czterech nowych zawodów – astrologa, jasnowidza, chiromanty i wróżbity. Taka pozycja Ministerstwa całkowicie zniwelowała status Ukrainy jako kraju wysoce moralnego, duchowego, religijnie świadomego. Faktycznie cała historia rodzimej kultury w jednej chwili znalazła się pod znakiem zapytania, a o przyszłości strach nawet pomyśleć. Całkowicie podzielając ból i zaniepokojenie zastępcy redaktora naczelnego czasopisma, autora artykułu „Chiromancja astrologii” Petra Antonenki, co do stanu wydarzeń w społeczeństwie, ze swojej strony zaznaczmy, że takie decyzje wysokich urzędników wymagają szerokiej debaty publicznej. Obywatele powinni wiedzieć, co tak naprawdę kryje się w takim scenariuszu osób oficjalnych: potrzeba zalegalizowania, kontrolowania, opodatkowania „nieczystych” spraw czy próba kolejnego „skoku na kasę” słabodusznego kontyngentu Ukraińców. Bardziej przypomina to to drugie, wszak w momencie sztucznie wywołanego kryzysu gospodarczego, masowych redukcji kadr w przedsiębiorstwach i instytucjach, niestabilności finansowej i zadłużenia wobec ludności, społeczeństwo raczej nie zauważy zagrożenia takiego „uporządkowania” spraw. Jak tylko drwiono z Ukraińców w różnych okresach: język zakazywano, religię niwelowano, terytorium przywłaszczano – jednak tak działali ekspansjoniści. A co dzieje się w naszych czasach w już niepodległym, samodzielnym europejskim kraju? Czy można nazwać kroki Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej wyważonymi, takimi, które chronią moralne aspekty rodzimej kultury, konserwują tradycje duchowe, które zasadniczo nie dopuszczały do swego łona okultyzmu, związku z nieczystymi siłami? Ile racjonalności i irracjonalności mieści się w podobnych działaniach urzędników? I wreszcie, kto monitorował zapotrzebowanie społeczeństwa na takie zawody, gdzie można zapoznać się ze wskaźnikami statystycznymi, które przekonują, że narodowi brakuje astrologów, jasnowidzów, chiromantów, wróżbitów, a nie wykwalifikowanych lekarzy, nauczycieli, ekonomistów, dziennikarzy, budowniczych, kierowców itd.? Do czego doprowadzi zawodowe oszustwo przedstawicieli nowych sfer działalności, widać gołym okiem. Jeszcze większą przestrogę wywołuje fakt, że większość bezrobotnej, leniwej, moralnie zdegradowanej, dalekiej od działalności intelektualnej części populacji obowiązkowo „skusi się” na tę propozycję. A Ministerstwo wie, że popyt wśród obywateli będzie szalony, wszak co jest łatwiejsze niż „wieszanie makaronu na uszy”, wprowadzanie w trans, zaglądanie w linie dłoni, w świadomość ludności? To przecież marzenie! Nic odpowiedzialnego nie robisz – a jeszcze otrzymujesz za to pieniądze, zdobywasz magiczny autorytet, tworzysz kręgi korporacyjne spośród wpływowych ludzi, którzy dziś z jakiegoś powodu bardziej liczą nie na Boga, a na prognozy oszustów. I dzieje się to w czasie, gdy należy zadbać o narodowe, zorientowane na wartości podstawy wychowania młodzieży, zapewnić godną przyszłość młodemu pokoleniu, zagwarantować im przekazanie najlepszych doświadczeń! Oprócz wspomnianego, fachowej dyskusji wymaga pytanie, nad czym dziś rzeczywiście powinno „głowić się” Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy: nad udoskonaleniem systemu niezależnego testowania absolwentów szkół, zapewnieniem ochrony socjalnej pedagogów, wsparciem humanistycznego komponentu szkolnictwa wyższego, zwiększeniem liczby godzin audytoryjnych na dyscypliny humanistycznego cyklu normatywnego (w tym historii Ukrainy, języka ukraińskiego, kulturoznawstwa), co dziś gwałtownie maleje. Czy nad tym, w jakich placówkach edukacyjnych prowadzić przygotowanie licencjatów, specjalistów i magistrów wątpliwych zawodów i kto z pedagogów ma podjąć się tej awantury? Oczywiste jest, że pierwsza lista jest bardziej aktualna, niezwykle ważna dla rodzimej edukacji, formowania nowoczesnej elity. Dlatego przeładowywanie MONU zwodniczymi propozycjami jest po prostu niepoprawne i nieodpowiedzialne. Z przerażeniem przegląda się też strukturę perspektywicznych (a być może i Państwowego standardu?!) planów nauczania nowych specjalności, zwłaszcza cykl dyscyplin zawodowo zorientowanych dla wróżbitów; treść praktyk szkoleniowych i produkcyjnych, gdzie i na kim będą testowane wiedze teoretyczne, co stanie się obiektem i przedmiotem badań naukowych (prac kursowych i dyplomowych, magisterskich)? Zastanówmy się, szanowni koledzy, narodzie ukraiński! Dalej, zgodnie z logiką, oficjalny nacisk odczuje też Wyższa Komisja Atestacyjna Ukrainy, którą będą „gwałcić” w celu wprowadzenia nowych specjalności na uzyskanie stopnia kandydata i doktora nauk „okołonaukowych”. Napawa nadzieją, że w celu kontynuacji odrodzenia duchowego wychowania młodzieży Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy w grudniu 2008 roku utworzyło Radę Społeczną ds. współpracy z kościołami i organizacjami religijnymi pod przewodnictwem wiceministra Pawła Polańskiego. Na początek lutego 2009 roku zaplanowano przeprowadzenie kolejnego posiedzenia Rady Społecznej, która składa się z przedstawicieli wszystkich istniejących na Ukrainie wyznań religijnych. I pomimo zasadniczych różnic w interpretacji przez nich Pisma Świętego, kanoniczności obrzędów itp., wspólną powinna stać się kwestia ochrony Ukraińców przed amatorskim i profesjonalnym wpływem chiromantów, astrologów, jasnowidzów, wróżbitów. Przynajmniej jest to sprawa honoru związków religijnych, które tylko w ten sposób będą mogły zapewnić pewną odporność dla MONU, który już w najbliższym czasie zaczną naciskać. Pozostaje mieć nadzieję, że społeczeństwo aktywnie zareaguje na takie oficjalne innowacje władzy, rozpocznie odpowiednią fachową pracę rodzima inteligencja, działacze społeczno-kulturalni, religijni, nieobojętni na los kraju. W końcu musimy wyjaśnić: kryzys duchowy na Ukrainie – to zjawisko przypadkowe czy prawidłowe? Dalszy rozwój wydarzeń udzieli odpowiedzi na wszystkie pytania i wyzwania, które stawiają przed nami nie życie, a realni ludzie, ze znanymi nazwiskami i planami na przyszłość.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
dyrektorów placówek pozaszkolnych edukacji technicznej. Ścisłe twórcze relacje studio utrzymuje z uczniami szkół ogólnokształcących I—III stopnia wsi Boratyn w rejonie łuckim. To właśnie uczennica tej szkoły wymyśliła imię dla bohatera filmowego Fosi, którego szczerze pokochały wołyńskie dzieci i czekają na kontynuację filmu. Przedszkola w rejonie łuckim otrzymały 25 płyt z filmami o Fosi i źródłach Okońskich. Wrażenia ze spotkania z żywym jeżykiem w Międzynarodowym Dniu Ochrony Zwierząt w miejskim przedszkolu nr 25 oraz obejrzenie filmu stały się dla maluchów prawdziwie niezapomniane. Wielokrotnie M. Łukaszewycz i jej studenci brali udział w audycjach radiowych „Radiokazoczka”, „Hrono kalyny”. Współpracują z obwodową biblioteką dla dzieci, scentralizowaną miejską biblioteką dziecięcą, gdzie przeprowadzali spotkania twórcze i wspólne wydarzenia. Pani Maria jest autorką zestawu pocztówek o rodzinnym kraju „Młodym o Wołyniu” oraz albumu fotograficznego „Podróżujemy po Wołyniu”, jej prace fotograficzne zostały wykorzystane w albumie „Wołyń. Szlakami do Europy”. Maria Łukaszewycz jest aktywnym członkiem oddziału „Switeć” Wołyńskiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświty”. Rodzina przychylnie odnosi się do jej przekonań, wspiera we wszystkich przedsięwzięciach. Wiele prac technicznych wykonuje się po prostu w domu. Wszyscy w rodzinie zajmują się twórczością. Dla twórczego lotu człowiekowi ważne jest czuć pokrewieństwo z rodzimą ziemią. Więc z rosy Wam i wody, szanowna siostro! Niech spełnią się wszystkie Pani zamierzenia i plany.
Tłumaczenie maszynowe
L. SZANIUKEWICZ, proświcianka z ogniska „Świteź” Wołyńskiego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Trzymam w rękach komplet zakładek „Wołyń” „Kochaj i poznaj swój rodzinny kraj”. Piękny design. Bliskie i miłe sercu słowa. Wyraziste, ciekawe, wysokiej jakości fotografie: „Stary Łuck”, „Łucki zamek górny”, „Pole bitwy pod Beresteczkiem”, „Muzeum Łesi Ukrainki w Kołodnie”, „Starożytny Włodzimierz”, „Zimneński Monaster Zaśnięcia Matki Bożej”, „Muzeum Igora Strawińskiego w Uściługu”, „Muzeum „Pieśni leśnej” w Neczymnem”, „Muzeum historii rolnictwa Wołynia we wsi Rokynie”, „Czeremski Rezerwat Przyrody” w Maniewiczach, „Szacki Narodowy Park Przyrodniczy”, „Narodowy Park Przyrodniczy „Prypeć-Stochód”. Mały kalejdoskop przepięknych miejsc wołyńskiego kraju. Z każdej fotografii promieniuje energia rodzimej ziemi. Przyjemnie zatrzymać się na wyodrębnionych przez czujne oko fotografa chwilach, zakątkach, które widziałam nie raz, ale w codziennych kłopotach przechodziłam obok. A podarować jako suwenir przyjaciołom z innych miast, krewnym — bardzo stosownie. Człowiek popatrzy — i ma wyobrażenie o naszym kraju, może zdecydować, dokąd pojechać dla bardziej szczegółowego zapoznania się. A na odwrocie każdej zakładki niespodzianka — aforyzmy i przysłowia. Ludowe słówko, które mimowolnie znika z naszego surżykowo-uproszczonego porozumiewania się, podsuniętego przez teraźniejszość chronicznego kryzysu, zubożenia, braku ochrony pracującego Ukraińca. I podsumowanie — wołyński hymn „Wołyń moja”, słowa i muzyka Stepana Krywenkiego. Wszystko to rezultat wysiłków twórczych ludzi: rodziny Łukaszewiczów i ich współpracowników Niny Liszczuk oraz Bohdana Honczaruka. Maria Łukaszewicz jest liderem. Oparcie fizyczne, materialne, techniczne — mąż Ihor i córka Ołena. O Marii Łukaszewicz chcę powiedzieć więcej. Po pierwsze, w tych dniach kończy pół wieku. Po drugie, wzruszył swoją szczerością bulecik. Po trzecie, zasada za błędy skrytykuj, za dobry uczynek pochwal, którą kierują się pedagodzy wobec dzieci, jest skuteczna także dla dorosłych. Zdjęcie Jewhena Buketa. Los zetknął mnie z panią Marią niedawno w naszych proświciańskich kłopotach. Piękna zewnętrznie, przyjemna w kontaktach. Szczera, bezinteresowna, życzliwa, inteligentna. Sama przychodzi z pomysłami, które ją przepełniają, nie „wiesza” ich na kimś, i za nią ciągną inni. Pracuje Maria Nykanoriwna w Centrum turystyki, sportu i wycieczek. Doświadczony krajoznawca i przewodnik. Jako umiejętny organizator dziecięcego kolektywu M. Łukaszewicz zgromadziła młodych poszukiwaczy, foto- i kinoamatorów w dziecięce studio twórcze „Borywiter” w 2003 roku. Od tego czasu wiele dzieł filmowych pojawiło się w ścisłej współpracy z ludowym studiem filmowym „Wołyń”: „Władcy starego zamku” o pustułkach, które osiedliły się w Łuckim zamku; „Okoński cud”, naukowo-popularny film o źródłach krasowych we wsi Okońsk w rejonie maniewickim; „Fosia. Podróż do Łucka” i „Fosia w Łucku” — przygody jeżyka Fosi na miejskim festiwalu filmowym i na obchodach Dnia miasta Łucka; „Ty nie zgasłaś, gwiazdo jasna…” — o losie deportowanych Chełmian; „Podróż w przeszłość” — o wykopaliskach zabytku kultury trypolskiej we wsi Hołyszów w rejonie łuckim; „Nasza Łesia” — taśma na 135. rocznicę urodzin Łesi Ukrainki; „Mała ojczyzna Łypynskiego”. Te filmy stały się laureatami i dyplomantami wielu ogólnoukraińskich i międzynarodowych festiwali. Placówki oświatowe Łucka i rejonowe wydziały edukacji i nauki otrzymały w prezencie od studia płyty z filmami „Na pomoc szkole”. Według opinii wołyńskich pedagogów, jest to konkretna pomoc w procesie nauczania i wychowania. Film „Nasza Łesia” demonstrują dla pedagogów w instytucie kształcenia ustawicznego, na Wołyńskim Uniwersytecie Narodowym imienia Łesi Ukrainki, w telewizji obwodowej, w muzeum krajoznawczym. Na ogólnoukraińskim konkursie „Nauczyciel roku języka ukraińskiego i literatury”, który odbył się w Łucku w 2007 roku, wszystkim uczestnikom i członkom jury wręczono płyty z filmem „Nasza Łesia”. Spodobał się on także uczestnikom ogólnoukraińskiego semina-
Tłumaczenie maszynowe
Wasyl BEREZOWYJ, artysta, dziennikarz. Oglądając stare fotografie, nie można pozostać obojętnym. Wpatrując się w twarze, odczuwa się ludzkie tragedie. Zdjęcie pozostawia ślad w czasie. Ludzie, którzy przychodzili do fotografa, pozowali skupieni i chcieli wyglądać naturalnie. Każda odnaleziona stara fotografia porusza nas, zwraca nasze myśli ku przeszłości, ponieważ jest ona odbiciem określonego wydarzenia. Przemijający czas nieubłaganie wymazuje z pamięci ważne oznaki ludzkiego bytu. Wystarczy przypomnieć, ile zniknęło niezarejestrowanych „nieperspektywicznych” wsi, chutorów lub ilu przypadł w udziale los bycia zatopionymi pod śmierdząco-zielonymi algami „rękoma stworzonych” mórz, na dnie których znajdują się żyzne czarnoziemy i ludzka pamięć, która rozproszyła się wraz z wysiedleniem rdzennych kozackich osad o głębokich tradycjach. A ile wsi, które były położone w pobliżu dużych miast, zaopatrując je w warzywa, „połknęły” potwory-miasta lub prywatne budowy „carskich pałaców” na nadbrzeżnych dnieprzańskich łęgach, „sprywatyzowane” przez milionerów? Gdzie zniknęły chatki dnieprzańskich rybaków i latarników? Przykro, bo tylko w Prypeci zginęła cała warstwa etnograficznych historycznych świadectw fotograficznych, niepowtarzalnych wartości materialnych rodzin, poszczególnych mistrzów. Obecnie fotografia osiągnęła doskonałe formy. A w niedalekiej przeszłości fotografowanie „na pamiątkę” nie wszyscy mogli sobie pozwolić. Lecz znajdowali się w naszej historii poszukiwacze i strażnicy skarbów rodzinnego kraju: niezrównany ludowy artysta Ukrainy Iwan Honczar, na podstawie zbiorów którego stworzono Państwowe Muzeum jego imienia, gdzie staraniami syna Petra Honczara, pracowników naukowych uporządkowano ekspozycje, wychodzą encyklopedyczne wydania „Ukraina i Ukraińcy”, których znaczenie trudno przecenić. Na stulecie jubileuszu artysty wyjdzie dziesięć tomów, gdzie zostaną zamieszczone fotografie ze wszystkich zakątków Ukrainy. W 2005 roku dziennikarz-krajoznawca Jurij Domotenko w „Uriadowym Kurjerze” opublikował dokumentalnie uzasadniony materiał „Kim on jest, ataman Zełenyj?”. Tamże wydrukowano rzadkie zdjęcie, na którym pomiędzy dwoma wojakami siedzi z szablą na kolanach D. I. Terpyło (ataman Zełenyj). To rzadkie zdjęcie datowane jest na 1919 rok. Zaproponowana fotografia kompozycyjnie jest bardzo podobna (czy nie ten sam mistrz fotografii ją robił?) i datowana jest na 1922 rok. Kiedy zginął ataman, miał 33 lata. Na fotografii mężczyźni są tak samo młodzi. Na odwrocie zachował się napis: „7.I—1922. Gali. Na wspomnienie o przeszłości. Od Szury”. Kimże oni są, ci chłopcy? Który z nich to Szura? I kim jest ta Gala? Czy mieli przyszłość, i jaką? Być może ktoś rozpozna i odezwie się.
Tłumaczenie maszynowe
Tetiana KROMBET, członkini Proświty, wieś Byszów w rejonie makarowskim na Kijowszczyźnie. Niedawno wróciłam z Truskawca, ale wciąż jeszcze moją wyobraźnię cieszą piękne krajobrazy, barwne budynki na miejskich uliczkach, a duszę przepełniają wrażenia. Truskawiec nie bez powodu uważany jest za stolicę ukraińskich uzdrowisk. Znaczącą rolę odgrywają w tym nie tylko lecznicze źródła, ale także rozwinięta infrastruktura miasta. Moim zdaniem, niemal połowa efektu leczniczego osiągana jest dzięki dobrze zorganizowanemu programowi kulturalnemu. W celu zapoznania się z tym wspaniałym krajem zorganizowano wiele tras turystycznych. Różnorodny program koncertowy w Centralnym Domu Kultury im. Tarasa Szewczenki. Przyjeżdżają tu znani artyści z całej Ukrainy, a także miejscowe zespoły ludowe „Dżereła Karpat”, „Truskawczanka” i inne. Jedną z wizytówek Truskawca jest to, że przy pijalniach wód kuracjusze śpiewają ukraińskie pieśni. Wokół grupy śpiewaków gromadzą się słuchacze. Kieruje tym niezwykłym chórem Hryhorij Draha. Były frontowiec, zdemobilizowany w 1966 roku, przez długie lata wykładał fizykę w szkole, ponad 20 lat jest na emeryturze, z czego około dziesięciu mieszka w Truskawcu. On jest tym rdzeniem, wokół którego gromadzą się miłośnicy ukraińskiej pieśni. Patrząc na jego wojskowo wyprostowaną sylwetkę, nigdy nie powiedziałoby się, że ma 84 lata – z wyglądu jest znacznie młodszy. To dlatego, twierdzi Hryhorij Ołeksijowycz, że zajmuje się ulubioną pracą, która dodaje sił. Dzień po dniu przyciąga on rodaków, którzy mieszkają na Ukrainie, ale posługują się językiem rosyjskim, oraz Ukraińców z diaspory do ojczystej pieśni. Widzielibyście, z jaką radością od razu przechodzą oni na ukraiński, śpiewając pieśni, które słyszeli jeszcze z dzieciństwa od mamy. Przypomniało mi się doświadczenie z fizyki. Nauczyciel postawił na katedrze w rzędzie kilka kamertonów i uderzył młoteczkiem w jeden z nich. Kamerton zabrzmiał, potem ten obok, dalej odezwał się trzeci, potem następny – i oto już gabinetową ciszę przenika melodyjny dźwięk kilku kamertonów. Tak jest i z pieśnią. Najpierw było słowo poety, które poruszyło duszę kompozytora, dalej włączył się wykonawca, a potem odezwała się dusza słuchacza. Chce się życzyć Hryhorijowi Ołeksijowyczowi, aby kamertony naszych dusz jeszcze brzmiały po każdym spotkaniu ze wspaniałymi ukraińskimi pieśniami, do których nawraca nas w Truskawieckim chórze ludowym.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
ukraińskimi, używane są także w języku serbskim w niemal identycznym brzmieniu i z tym samym znaczeniem: haj, wabyty, wyr, kałużia, krok, kut, kuniaty, snaha, treba itp. Nie ma wątpliwości, że także zapisane przez bizantyjskiego historyka Priskosa z Panion w 448 r. w obozie huńskiego wodza Attyli słowa med i strawa — to już słowa ukraińskie.
3. Język ukraiński w czasach Rusi Kijowskiej Wraz z przyjęciem chrześcijaństwa w 988 roku językiem literackim w Rusi Kijowskiej staje się starosłowiański, czyli język dawnych Bułgarów, na który w tamtym czasie przetłumaczono księgi liturgiczne. W nim sporządzano dokumenty państwowe, kroniki, kazania, utwory. W tym języku napisano zarówno „Powieść minionych lat”, jak i „Słowo o prawie i łasce”, i „Ruską Prawdę”, i „Słowo o wyprawie Igora”, oraz wiele innych utworów staroukraińskiej literatury. Ostatnim na Ukrainie, który w nim pisał, był H. Skoworoda. Jednak prosty lud w Rusi Kijowskiej i, bez wątpienia, jeszcze Włodzimierz Wielki oraz Jarosław Mądry wraz ze swoimi bojarami rozmawiali w języku ukraińskim. Świadczą o tym te bezsprzecznie ukraińskie formy słów, słowa, wyrażenia, które tu i ówdzie przebijają się przez starosłowiańszczyznę w ówczesnych tekstach. Ważnym najdawniejszym świadectwem o języku Rusi Kijowskiej są graffiti (wydrapane napisy) na ścianach kijowskiej Sofii. Pochodzą one z XI—XIV w. Graffiti napisane są językiem starosłowiańskim. Ale niemal wszystkie imiona męskie w celowniku mają końcówki -owi, -ewi: Petrowi, Dmytrowi, Wasylewi, Borysowi, Iwanowi, popowi Iwanu. W wołaczach konsekwentnie używany jest przypadek wołacz: swiatyj Foko, swiata Sofije i swiatyj Onufrije, Andronycze, neboże. Używane są imiona męskie na -o: Marko, Dmytro, Hawryło. Dwukrotnie przytaczane jest imię Wołodymyr właśnie w takim zapisie. Niemało świadectw o języku ukraińskim XII w. znajdujemy w „Słowie o wyprawie Igora”. Poemat, jak uważają uczeni, został ułożony w 1185—1187 rr., a znany odpis jego wykonano, być może, w XV—XVI w., kiedy w tekstach usilnie poprawiano odstępstwa od języka starosłowiańskiego. „Słowo o wyprawie Igora” też, najwyraźniej, jest poprawione. Bo, na przykład, w całym tekście konsekwentnie użyto starosłowiańskiej formy imienia Władymyr, ale jeden raz pominięto Wołodymyr, wszędzie — chrabryj, i nagle chorobroje hnisdo; pięć razy słowa dewicja, dewa podane są przez literę „jać”, a szósty — przez y: krasnoju dywyceju; przez „jać” napisane są słowa poletety, razumety, ale przez y: pomolodyty. Zatem litera „jać” już wtedy czytana była jako i, a nie jako je, jak to jest w języku rosyjskim. Dziewiętnaście razy użyto w dopełniaczu liczby pojedynczej przymiotników starosłowiańską końcówkę -aho (staraho, welykaho), a dwudziesty raz przebija się -oho: pohanoho Koszczaja itp. Wcale nie starosłowiańskie są też takie wyrażenia, słowa i formy słów, jak łysycy breszut na szyty, druhaha dny wełmy rano, uże kniaże tuha um połonyła, zastupyw korolewi put, zahorodyte polu worota, oksamyty, kożuchy, stiah itp. Niektóre wiadomości o języku Rusi Kijowskiej są u autorów zagranicznych. Żydowski teolog Salomon Icchaki w XI w., mówiąc o języku Żydów, którzy żyli wtedy w Rusi Kijowskiej, zapisuje zapożyczone przez nich słowo snih — właśnie z dźwiękami i oraz h, tak jak i teraz, po niemal tysiącu lat, mówimy. Inny żydowski teolog Izaak ben-Mojżesz w połowie XIII w. zapisał słowo płit, w którym już mamy wymianę o z i, tak jak we współczesnym języku ukraińskim. Najlepiej odzwierciedliły język dawnej Rusi ukraińskie pieśni ludowe. Na przykład, w zapisanej na Iwano-Frankowszczyźnie pieśni kupałskiej: Hej, oko Łada, Lele Ładowe, Hej, oko Ładowe, nicz propadaje,
Autorka pracy Iwanna Romaniuk
Bo oko Łada z wody wychodyt, Ładowe swiato nam prynosyt. Hej, Łado! A ty, Perune, Daj doczekaty Ładi Kupała — i szczególny rytm, i imiona pogańskich bóstw, i wyobrażenie o przyrodzie — wszystko starodawne, tylko nie język. Być może, jeszcze dawniejsze poglądy naszych przodków odzwierciedla wiosenka, zapisana na Wołyniu: Oj ty, sołowiejku, ty rannij ptaszku, Oj czoho tak rano iz wyr’jiczka wyszow? — Ne sam że ja wyszow, Dażboh mene wysław, Z prawoji rułejky j kluczyky wydaw, Z prawoji rułejky — lito widmykaty, Z liwoji rułejky — zymu zamykaty. W tej pieśni, jak i w poprzedniej, odbiło się światopogląd naszych dalekich przodków w całej swojej pierwotności: i przekonanie, że na zimę ptaszki chowają się pod rzekę, a nie odlatują gdzieś daleko, i podział roku na trzy pory: zimę, lato, jesień, i wiara w wielu bogów. Dawność tej pieśni jest bezsprzeczna. A język jej — naturalny, żywy, jakby ta pieśń niedawno została ułożona. Zatem ludność Rusi Kijowskiej rozmawiała dialektami języka ukraińskiego. Nie można tu nie wspomnieć też myśli znanego rosyjskiego historyka XIX w. W. Kluczewskiego, którą cytuje N. Połońska-Wasylenko w swojej „Historii Ukrainy”: „Wyobraźcie sobie, że Kijów nie zostałby zdobyty i zniszczony przez Tatarów… Kijów pozostałby stolicą pierwszego wielkiego ruskiego państwa… Oficjalnym językiem stałaby się nie mieszanka języka starosłowiańskiego i fińskiego, a słowiańsko-ukraiński”.
4. Utrwalenie jednolitego ukraińskiego języka literackiego Decydującą rolę w formowaniu jednolitego języka ukraińskiego, takiego, jakim jest dzisiaj, odegrała Sicz Zaporoska. Na Sicz Zaporoską schodzili się ludzie z całej Ukrainy, ze wszystkich środowisk dialektalnych i przynosili tutaj swoje słowa, tutaj w rozmowach unifikowali gramatykę, normowali system fonetyczny języka ukraińskiego. Potem nierzadko ci autorytatywni na Ukrainie ludzie, po odbyciu służby kozackiej, wracali do swoich wsi, miasteczek i nieśli tam język kozacki — rozwinięty, bogaty, zgrabny, odszlifowany.
Jedyną ukraińską mowę na Ukrainie rozpowszechniali także wędrowni kobziarze i lirnicy. Dlatego, kiedy Iwan Kotlarewski pisał „Eneidę” i „Natalkę Połtawkę”, a Taras Szewczenko — genialną poezję, mieli oni już do dyspozycji leksykalnie bogaty oraz fonetycznie i gramatycznie ujednolicony język. Jak widzimy, język naszego narodu przez wiele stuleci rozwijał się, wzbogacał, odrzucał to, co przypadkowe, a utrwalał to, co prawidłowe, rozszerzał swoje możliwości wyrazowe i poznawcze. Język ukraiński, przekazywany z pokolenia na pokolenie, akumulował w sobie życiowe doświadczenie naszych najodleglejszych przodków, a zatem ułatwia nam orientację w relacjach międzyludzkich, w warunkach przyrodniczych swojej ziemi i w ogóle w tym świecie. Taki język jest jak najlepiej przystosowany do psychologicznych cech narodu — twórcy języka, jego sposobu myślenia, mentalności, środowiska naturalnego, a zatem jak najlepiej sprzyja wszechstronnemu ujawnieniu jego twórczych sił duchowych. Język ojczysty, język ojczystego narodu wzmacnia intelekt człowieka, pomnaża jego twórcze możliwości. Taras Szewczenko od piętnastego roku życia znalazł się w rosyjskojęzycznym otoczeniu: pan Engelhardt, Petersburg, służba wojskowa, znowu Petersburg („w niewoli wyrósł wśród obcych” — mówił o sobie), nawet pisać zaczynał w języku rosyjskim. Ale stał się genialny właśnie dlatego, że tworzył w języku swojego narodu i swojej ziemi. Panas Myrny z racji ówczesnych warunków musiał od małego korzystać z obcego, rosyjskiego języka. Nawet swój dziennik w wieku niespełna szesnastu lat zaczął pisać po rosyjsku. Lecz już trzeciego dnia zaczął się zastanawiać: „Jakie nieszczęście dla Ukrainy, tej biednej wdowy; naród stłamszony, wychowanie w języku ojczystym zakazane… Nieszczęsna Ukraino!.. Czy nie zacząć pisać dziennika w języku ukraińskim? Od jutra rzucam moskiewski i biorę się za swój”. I rzeczywiście, następnego dnia w dzienniku zapisuje już w ojczystym, ukraińskim języku: „Ja tylko wiem, że jestem głupcem, i to wielkim, że nie uczyłem się naszego języka”. W rosyjskojęzycznym środowisku rozpoczynali swoje życie także tak znani pisarze, jak Borys Hrinczenko, Ołeksandr Ołes, Wołodymyr Sosiura, i czyż tylko oni? Ale powrócili do ojczystego języka praojców i stali się wybitnymi działaczami ukraińskiej kultury. Wołodymyr Sosiura później wspominał: „Jeden mi mówił: — Po co zamieniłeś królewski flet na fujarkę? Ja gorąco odpowiedziałem: „Fujarka” jest dla mnie droższa od tysięcy królewskich fletów”. I dlatego, że nasz naród, jego najlepsi przedstawiciele zachowali język ukraiński, pozostaliśmy Ukraińcami i mamy teraz swoje ukraińskie państwo. Język ukraiński jest obecnie jednym z najbogatszych i najbardziej rozwiniętych języków świata. Na nasz język przetłumaczono większość arcydzieł literatury światowej. W nim jednakowo cudownie brzmią Biblia i poematy Homera, „Dekameron” G. Boccaccia i „Don Kichot” M. Cervantesa, utwory W. Szekspira i A. Mickiewicza, poezje G. Byrona i A. Puszkina. Swoją drogą, pierwsza na świecie „Encyklopedia cybernetyki” (dwa tomy, 1158 stron) została wydana w 1973 roku w języku ukraińskim. I słów, i terminów, i specjalnych wyrażeń do tego zawsze w nim, w naszym bogatym i śpiewnym języku, wystarczało i wystarcza. Trzeba tylko doskonale go znać. 5. Struktura języka jako systemu Aby czuć język, trzeba uświadomić sobie strukturę języka jako systemu, pojąć jego prawa, wewnętrzną logikę. Osiąga się to poprzez studiowanie prawidłowości jego układu fonetycznego, budowy słowa, słowotwórstwa, budowy związków wyrazowych i zdań.
Tłumaczenie maszynowe
Iwan JUSZCZUK, profesor. Kontynuacja. Początek w nr 1 z 2009 r. Język — największe bogactwo człowieka i narodu 1. Funkcje języka. 2. Nasz język w czasach prehistorycznych. 3. Język ukraiński w czasach Rusi Kijowskiej. 4. Utrwalenie jednolitego ukraińskiego języka literackiego. 5. Struktura języka jako systemu. 1. Funkcje języka Język — to najważniejszy dorobek każdego poszczególnego człowieka i największa wartość społeczna. Jego podstawowe funkcje to kształtowanie myśli i obsługa międzyludzkiej komunikacji. Wspólny język jednoczy ludzi, tworzy w nich poczucie grupowej jedności, a zatem sprzyja przekształceniu populacji w wysoko zorganizowane społeczeństwo. Od języka zaczyna się naród, a w konsekwencji i państwo. Język jest środkiem poznania i przyswajania otaczającego świata oraz rozpowszechniania zdobytej wiedzy wśród członków społeczeństwa. Nauka odbywa się głównie poprzez język. Dlatego język trzeba znać doskonale. W Ukrainie, zgodnie z artykułem 10 Konstytucji Ukrainy, język ukraiński jest językiem państwowym. Nadano mu, jak zaznaczono w decyzji Sądu Konstytucyjnego Ukrainy z dnia 14 grudnia 1999 roku, „status prawny obowiązkowego komunikowania się w sferach publicznych życia społecznego” na całym terytorium Ukrainy. 2. Nasz język w czasach prehistorycznych Język ukraiński nie powstał od razu. Wyodrębniwszy się w pradawnych czasach z jakiegoś dialektu indoeuropejskiego, kształtował się przez tysiąclecia. Wiele elementów, które wyróżniają nasz język spośród innych (rozróżnianie g i ґ, wymiana u i w, rodzaje rzeczowników, wołacz, odmiana czasowników itd.), obserwuje się już w archaicznej łacinie (V–I w. p.n.e.), która również należy do języków indoeuropejskich. Niemało pradawnych słów jest wspólnych dla języka ukraińskiego i łacińskiego. Dzieci Latynów tak samo zwracały się do rodziców mamma, tata, jak i współczesne ukraińskie, na chleb mówiły papa, obite miejsce nazywały va-va, chowając się, wymawiały kuku. Jeszcze bardziej przekonujące argumenty o dawności języka ukraińskiego daje język serbski. Serbowie na Bałkany przesiedlili się z terytorium współczesnej Ukrainy w VI–VII w. n.e. I choć przez trzynaście-czternaście wieków w językach ukraińskim i serbskim zaszły niemałe zmiany, to jednak i teraz bardzo odczuwalna jest ich bliskość. W szczególności w języku serbskim przed dźwiękami e oraz i spółgłoski wymawia się tak samo twardo, jak i w ukraińskim: weseli, tychy. Wiele wspólnego jest w odmianie rzeczowników, które w obu językach jednakowo dzielą się na cztery deklinacje. Ze wszystkich języków słowiańskich tylko w ukraińskim i serbskim, a także w słoweńskim, czasowniki w pierwszej osobie liczby mnogiej mają końcówkę -mo: oremo, stojimo. Prawie jednakowo w obu językach zmieniają się czasowniki w trybie rozkazującym: czekaj, czekajmo, czekajte. Niemało słów, które wydawałoby się, że są specyficznie ukraińskimi... Język — to kody narodowe, niezrozumiałe tylko dla wroga!
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
formowanie tekstu. Język ukraiński dzięki swojemu długotrwałemu rozwojowi posiada wypracowane, zwarte systemy dźwiękowe i przejrzyste systemy gramatyczne, wystarczająco uporządkowane środki wyrazu, a prawidłowości te są w nim łatwo dostrzegalne, zwłaszcza w jego wariancie literackim. Nasz język, jak każdy wysoko rozwinięty język, składa się z trzech głównych komponentów: fonetyki (skład dźwiękowy), leksyki (zbiór słów) i gramatyki (zbiór zasad oraz środków do ich realizacji). Każdy z tych składników pełni swoją specyficzną rolę. Fonetyka stanowi materialną powłokę języka. Dzięki dźwiękom, czyli różnym drganiom powietrza, które działają na błony bębenkowe naszych uszu, język nabiera odczuwalnej formy: słyszymy swojego rozmówcę, a rozmówca słyszy nas. Za pomocą leksyki dzielimy świat na poszczególne elementy i przypisujemy im określone nazwy — słowa. I kiedy się komunikujemy, kiedy przekazujemy innej osobie lub osobom określoną informację, to zamiast przedmiotów i zjawisk używamy jako ich symboli odpowiednich słów. Gramatyka wyraża związki między przedmiotami i zjawiskami oraz niektóre najważniejsze właściwości bytu. Za pomocą jej środków montujemy z poszczególnych słów modele zdarzeń, zjawisk, stanów itp., czyli tworzymy sensowne zdania i w ten sposób przekazujemy potrzebną informację. Każdy z wymienionych wyżej głównych komponentów funkcjonalno-strukturalnych języka ma swój, w określony sposób zorganizowany system środków, potrzebnych do wykonywania przez język swoich funkcji. Kiedy mowa o budowaniu wypowiedzi w celu przekazania określonej treści, to w tym przypadku wyróżnia się hierarchiczne (od najniższego do najwyższego) poziomy wyrażania. Najniższy poziom — fonemowy. Fonemy (poszczególne typowe dźwięki) same w sobie treści nie wyrażają: a, b, w. Ale z nich budowane są wszystkie wyższe poziomy mowy. Następny poziom, który wyraża na razie tylko najbardziej ogólne elementy treści — morfemowy. Morfemy (znaczące części słowa) — standaryzowany, obdarzony określonym znaczeniem materiał budulcowy dla słów. Istnieją one tylko w składzie słów. Z trzech dźwięków b, z, e możemy złożyć przedrostek bez-, możemy go dodać do rdzenia, dołączyć jeszcze określony przyrostek oraz końcówkę. Ale same w sobie ani przedrostek, ani rdzeń, ani przyrostek, ani końcówka nie przekazują żadnej konkretnej treści. Poziom słowa przekazuje już konkretne elementy treści, na przykład z przedrostka bez-, rdzenia -chmar-, przyrostka -n- i końcówki -yj utworzymy słowo bezchmurny, które ma już określone znaczenie leksykalne. Ale samo w sobie słowo, jeśli nie jest w zdaniu, treści nie wyraża. A żeby wejść w skład konkretnego zdania, słowo musi nabrać określonej formy, czyli stać się formą wyrazową, powiedzmy: bezchmurne. Poziom związku wyrazowego doprecyzowuje znaczenie poszczególnych słów jako środków wyrazu, przygotowuje je do wyrażenia konkretnej treści w zdaniu: bezchmurne dzieciństwo. Tutaj znaczenie słowa bezchmurne nie jest tym samym, co, powiedzmy, w związku wyrazowym bezchmurne niebo. W związku wyrazowym wszystkie znaczenia słowa, niepotrzebne do wyrażenia określonej treści, są odcinane, pozostaje tylko aktualne znaczenie. Treść wyrażana jest zdaniem: Minęło bezchmurne dzieciństwo. Ale często jedno zdanie bywa niewystarczające do wyrażenia określonej informacji. Wtedy zdanie wchodzi w tekst jako jego część składowa, łącząc się w określony sposób z innymi zdaniami: Szkołę ukończono. Minęło bezchmurne dzieciństwo. Trzeba wybierać zawód, żeby potem pracować, nie być zbędnym w życiu. Taka hierarchiczna organizacja środków wyrazu (fonem — morfem — słowo — forma wyrazowa — związek wyrazowy — zdanie — tekst) zapewnia oszczędne i dość dokładne wyrażenie treści. Zatem uczyć się języka ukraińskiego oznacza zrozumieć jego wewnętrzną logikę i jak najpełniej opanować jego środki wyrazu. Do tego potrzeba nie tylko rozumieć zasady, ale także czytać dużo literatury w języku ukraińskim, stale się nim posługiwać. Ciąg dalszy w następnym numerze.
Tłumaczenie maszynowe
— Jak to się stało, panie Serhiju, że tak głęboko zainteresował się Pan historią rodzinnych stron? — Historia wsi, rejonu — to historia Ukrainy w miniaturze, tylko znacznie bliższa człowiekowi. To zadziwiające źródło nie tylko dla badania historii, ale także języka i kultury. Na przykład, oto jakie wspaniałe imiona zapisałem w swoim rejonie, których nie ma w słownikach imion własnych: żeńskie — Anasija, Chorusza; męskie — Łarij, Orłon, Dywon. W rodzinnej wsi usłyszałem 200 dialektyzmów, których brakuje w słownikach języka ukraińskiego. Odkryto także hafty, motywy wzorów, które można śledzić przynajmniej do trzeciego tysiąclecia przed Chrystusem. — Dlaczego zabrał się Pan za tłumaczenie Welesowej Księgi, skoro tłumaczeń jest wystarczająco dużo, w szczególności B. Jacenki i H. Łozko? — „Słowo o wyprawie Igora”, które znaleziono znacznie wcześniej niż Welesową Księgę, do dziś zawiera niemało niejasnych miejsc. Kiedy zacząłem uważnie wnikać w tłumaczenia, odkryłem niemało niestosowności i żeby dokopać się do prawdy, zabrałem się za tłumaczenie sam — nie święci garnki lepią. — O jakie niestosowności chodzi? — Na przykład, kmyto (ludzie wojenni) — u moich poprzedników-tłumaczy to z jakiegoś powodu ziemia i grunty, pieńky — czarownicy, chazarskie miasto Tamatarcha — książę, chałabuda (namiot nad wozem) — też książę, dawną nazwę naszego narodu bory, prabory oni przetłumaczyli jako walkę i wojnę, pieczery — jako pożary. A to zupełnie inne rzeczy, które zmieniają sens. Jak dla mnie, także błędnie jest tłumaczyć na swój sposób imiona bogów, książąt, nazwy miast, gór, rzek, plemion. Jazywów, na przykład, jeden nazywa jazygami, inny — poganami, imię Boga-Stwórcy w oryginale czytamy jako Swarh, Swarha, a tłumacze podają go jako Swaroga. Jednak rogi nie mają żadnego związku z bogiem nieba i światła. Rogi — to o Gotach i Pieczyngach, którzy przyczepiali je sobie do hełmów i nosili w swoich imionach — Hermanaryh, Aldoryh, Rohwołod, Rohnida. Nasi zaś przodkowie obdarzali rogami tylko czartów. A wysokie, czyste u nich było „ho, hor”, na przykład Swiatohor z ukraińskich bylin, Złatahor z hymnu Bojana, i zapożyczone od nas odpowiednio przez Egipcjan i Greków — Hathor, Pitahor. Niejednokrotnie wspomina się w Księdze pojęcie Hordynstwa, którym oznaczano wojskową dzielność naszych przodków i siłę ducha narodowego, ale i ono pozostało poza uwagą. W rezultacie — prawdziwy literacki i historyczny arcydzieło naszej przeszłości zostało zniekształcone i zdewaluowane. I nie dziwi, że do dziś Welesową Księgę nazywają fałszerstwem. — A co Panu nie spodobało się w dawno uznanych interpretacjach historii Herodota, w szczególności, co dotyczy jego opisu naszej ziemi? — Wezwała mnie do zwrócenia się do Herodota Welesowa Księga, a także niektóre badania rosyjskich historyków, których książki, nawiasem mówiąc, opanowały ukraiński rynek książkowy. Tylko Rosjanie są zdolni tak bez żadnych argumentów i odniesień, bez cienia wstydu twierdzić, że kraj bogów Hiperborea znajdował się na północy Rosji, a Roś — na Syberii. Dziwne, ale wśród ukraińskich badaczy są kłamczuchy. Tymczasem autor Welesowej Księgi naszą główną rzekę Dniepr nazywa Niper, na jej brzegach żyli borejowie, zatem Hiperborea — to nic innego, jak sfałszowana przez Greków Niperborea. Borysten — to nazwa nie rzeki, a kraju — Borystan. Roś, która także jest wspomniana u Herodota, — to dopływ Dniepru. Ci, którzy próbowali władać naszymi ziemiami, nie chcieli, żebyśmy wiedzieli o sobie prawdę, i próbowali na wszelkie sposoby zagmatwać naszą historię. Wystarczyło zmienić tylko jedną literę w nazwie Skytija na Skifija (Skufija), i już nie możemy się odnaleźć. Jednak właśnie pod tym imieniem o nas napisano w Biblii — kitti (kuty). Nasi przodkowie pisali słowa ciągłym tekstem, redaktorzy zaś nie oddzielili „s” „LUDZIE SKUTII”, czyli z Kutii. Na Ukrainie i teraz jest niemało nazw miejscowości na „kut” — rejonowe centrum Kuty, wsie Wesełyj Kut, Krasnyj Kut, Korżiw Kut. Kut (kąt) także oznacza chatę lub część chaty, wsi. Najwyraźniej i chutor także pochodzi od kutów. O tym wszystkim mowa w mojej nowej książce „Kod Ukrainy-Rusi”. — Ktoś może powiedzieć: a po co wszystko przeglądać, skoro to było tak dawno? — W społeczeństwie jest wielka potrzeba dowiedzenia się, kim jesteśmy naprawdę. Mnie, na przykład, i wielu moich rodaków obraża niesprawiedliwość, którą nas karmią do dziś: jakoby na naszej ziemi żyli nie nasi przodkowie, że wszystko zaczęło się od Greków. Nie rozumiem także, dlaczego wyjaśnienia ukraińskich imion, na przykład Hordij, należy szukać w języku greckim, a Siła — w łacinie, kiedy one wyraźnie mówią same za siebie bez żadnych obcych interpretacji. Dokuczają (i, myślę, nie tylko mnie) inne niespójności, na przykład, dlaczego naród mówi „wyjty zamuż”, czyli „za muża”, a słowniki piszą „zamit”? Kto to jest „mit”? Kto zniekształca nasz język — naród czy uczeni? Albo oto takie: dlaczego ukraińscy rodzice zapożyczają imiona dla swoich dzieci w sąsiednich krajach? Gdyby wiedzieli, że, na przykład, Krestina — po rosyjsku to krest i tina, czyli krzyż i bagno, wątpię, żeby ktoś nazwał tak swoją córkę. Natomiast Chrystyna po ukraińsku ma inne znaczenie: Chrystusowa obrończyni (Chrystus-tyn). Bardzo popularnym od niedawna stało się imię Karina, a Welesowa Księga wyraźnie wskazuje, że Karina — to bóstwo kary. Nie wierzycie — zajrzyjcie do oryginalnych tekstów tabliczek Welesowej Księgi, sami się przekonacie. U dawnych ludzi każda litera, każdy dźwięk i archetyp miały szczególne znaczenie. I jeśli rozwiążemy tajemnice naszych przodków, zmienimy siebie, zmienimy świat. — Chce Pan powiedzieć, że odpowiedzi na wszystkie pytania: kim jesteśmy, w co wierzyli nasi przodkowie
ki, na przykład, trzy tysiące lat temu, jakim językiem rozmawiano — dziś można przeczytać w dawnych księgach? — Tak, w księgach, obrazach, symbolach. „Kod Ukrainy-Rusi” na konkretnych przykładach opowiada o założycielach naszego rodu według Biblii, według Herodota, według Welesowej Księgi. I wszystko to jest poparte dużą liczbą źródeł, w szczególności rzadkimi ilustracjami, na które dotąd uczeni nie zwracali uwagi. I tak samo o przedchrześcijańskich bogach, o języku, imionach, nazwach. Tam są wszystkie nasze źródła i podstawy. — Przy okazji, przyzwyczailiśmy się uważać, że większość naszych imion ma pochodzenie greckie, łacińskie. A Pan poddaje to w wątpliwość. — Bardzo ważne jest znać swoje imię. Po nim możemy określić, na przykład, swoje etniczne korzenie, wiek etnosu. Oto proszę spojrzeć: o moim imieniu Serhij mówią, że jest rzekomo łacińskie, ale król Sumerów Sargon nosił je, jeszcze kiedy o Latynach nie słyszano. Imię Wasyl rzekomo greckie, ale jeszcze na długo przed Grekami miało ono to samo znaczenie u Hindusów — Wasisztha. Bardzo popularne na całym świecie imię Ołeksandr. Ono też rzekomo greckie. Ale wspomnijmy imię jednego z założycieli rodu scytyjskiego — króla Kołoksaja. Odrzucamy pierwszą literę, zmieniamy końcówkę i mamy Ołeksandr. Więc dlaczego jest ono greckie? Naukowcy zaprzeczają, że Ukraińcy są bezpośrednimi spadkobiercami Scytów (lub Kytów, jak w Biblii), ale nasze imiona wyraźnie wskazują na to: Mykyta, Kyfor. Także mówią, że nie jesteśmy Antami, ale skąd w takim razie u nas wzięły się imiona Antyp, Antyfij, Anton, Antonina? Imiona Oranta, Orest, Orij (Jurij) wskazują, że jesteśmy także potomkami ojca Orija, który był jeszcze przed Scytami; Mykoła — my kołani, którzy zostali wspomniani w Welesowej Księdze, tymczasem greckie Nikolaos już wskazuje na to, że nosiciele tego imienia nie są kołanami. Budymyr — poszło od budynów, którzy, według Herodota, mieszkali na ukraińskiej ziemi w połowie I tysiąclecia przed naszą erą, Borysław — od borów. Oto o czym mogą opowiedzieć imiona. — W swoich książkach Pan zaprzecza naturalności języka rosyjskiego… — Nie tylko ja. Akademik, Rosjanin O. Trubaczow, badając język rosyjski według etymologicznego czterotomowego słownika Fasmera, z 10779 słów tego języka wykrył właściwie rosyjskich tylko 0,9 procenta, reszta — zapożyczenia. Nawet bez akademickiego tytułu widać, że u podstawy większości rosyjskich słów, a nawet nazwisk — są ukraińskie korzenie. — Nie oskarżają Pana o próbę przepisania historii? — W przypadku Ukrainy takie oskarżenia są bezpodstawne. Przecież my, w istocie, nie mieliśmy własnej nauki historycznej. Według jakich tylko teorii nas nie uczono: greckich, niemieckich, rosyjskich. Oczywiście, formowały się one tak, aby przedstawić swoją przeszłość jako coś wielkiego, a naszą — jako nic niewartą. A historia, mówił Taras Szewczenko, to „poemat Wolnego narodu!” Dlatego musimy napisać własną historię — prawdziwą, obiektywną i uczciwą. Nam niczego nie trzeba wymyślać — należy jedynie oczyścić źródła i pokazać, kim jesteśmy naprawdę. Oprócz tego, w większości przypadków nie ma czego przepisywać. Na przykład, uczeni dotąd nie ustalili, gdzie położone jest miasto Gelon, o którym wspomina Herodot, ja zaś na konkretnych faktach pokazuję, że mogło ono być w międzyrzeczu Synyci i Synychy, które są na zachodzie obwodu kirowohradzkiego. Jeśli ktoś ma inne wersje i ważne argumenty, niech broni ich. — Jakich jeszcze książek oczekiwać od Pana w najbliższym czasie? — Zważywszy na to, że musiałem sam szukać środków na wydanie „Kodu Ukrainy-Rusi”, musiałem zmieścić się w określonej sumie. Dlatego zostało „za burtą” jeszcze wiele ciekawego materiału. Na przykład, planowałem przygotować osobny rozdział o tym, że Trypolanie (a to 3—4 tysiące lat przed R.Ch.) mieli swoje pismo i, w szczególności, boga Chorsa oznaczali na dzbanach tymi samymi literami, które odpowiadają dzisiejszym ukraińskim. Zatem prawdopodobnie może być pełniejsza wersja „Kodu”. Także marzę o wydaniu Welesowej Księgi z słownikiem objaśniającym i z kolorowymi ilustracjami. To materiał dla fantastycznych rysunków. Mam nadzieję, że ktoś z artystów odpowie. Już prawie gotowa do druku jest książka „Hołowaniwszczyna: od Trypillia do współczesności”, gdzie zebrano unikalne materiały, ciekawe nie tylko dla pochodzących z tego kraju. Niestety, jest pewne opóźnienie z wydaniem, sponsorzy trochę zawodzą, ale mimo wszystko, może ona ujrzeć światło dzienne już na początku 2009 roku. Rozmawiała Switłana OREŁ. Jest na Kirowohradszczyźnie badacz, który studiuje historię Ukrainy, zagłębiając się w tajemnice ojczystego słowa. W ciągu ostatnich kilku lat wydał szereg ciekawych książek: „Filozofia ukraińskiego słowa”, „Tajemnice ukraińskiej starożytności”, „Herodot. Scytia. Imperium Gorros”, „Ilar Choruhyn. Welesowa Księga”, a niedawno światło dzienne ujrzała jeszcze książka „Kod Ukrainy-Rusi”. Zaczynał dziennikarz i działacz Proświty z miasteczka Hołowaniwśk, które jest na Kirowohradszczyźnie, Serhij PIDDUBNYJ od badania historii rodzinnej wsi i rejonu.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
na stronę deweloperów, ziemię zwrócono im w dzierżawę. Mało tego, Kijowska Rada Miejska 20 grudnia 2007 roku podjęła decyzję już o sprzedaży tej działki spółce z o.o. „Alians-Centr”. Zatem niespełna półtora roku wcześniej anulowano nawet dzierżawę, a tutaj — nawet sprzedano na własność. Co się stało w ciągu roku? Niektórzy całkiem słusznie tłumaczą to „zmianą klimatu”: wtedy, w 2006 roku, nowa władza stolicy jeszcze demonstrowała „walkę z korupcją”, „obronę interesów ludzi” i inne pozytywne przedsięwzięcia. A potem się zmęczyła. I oto po pewnej pauzie rozpoczął się kolejny akt teatralno-metro-budowlanej dramatu. Tej jesieni zawrzała tu praca — aż w dwóch kierunkach. Ogłoszenie na zielonym płocie wyjaśnia, że jednocześnie prowadzone są tu prace zarówno przy remoncie stacji metra, w szczególności hydroizolacji, jak i przy wzmocnieniu fundamentów przyległych budynków. Po co je wzmacniać, wiadomo, wszak niemal w bezpośrednim sąsiedztwie rozpoczyna się budowa centrum biurowo-handlowego. Dlatego nie zaszkodzi wzmocnić i metro, i niemal pół kwartału. Nie będę opowiadał, z jakim oburzeniem wypowiadali się na konferencji prasowej w sprawie kolejnej epopei z nową budową zarówno przedstawiciele wspólnot mieszkaniowych, jak i dyrekcja teatru oraz czołowi architekci. Ich zdaniem, budowa biurowo-handlowego potwora oszpeci jedną z centralnych ulic miasta, którą proponowano uczynić prospektem duchowości: z teatrami, muzeami, salami wystawowymi. Zatrzymajmy się na kwestiach prawnych. 13 grudnia 2007 roku zarządzeniem Ministerstwa Kultury i Turystyki na całkiem prawnych podstawach tę działkę, dawny, już zrujnowany przez budowlańców skwerek, uznano za strefę ochronną zabytku historii o znaczeniu narodowym — budynku teatru im. Łesi Ukrainki. A już tydzień później Rada Kijowska sprzedaje działkę pod zabudowę. A oto jeszcze jeden dokument — nakaz prokuratury Kijowa z 13 listopada 2008 roku. Zawiera on polecenie dla Państwowej Inspekcji Architektoniczno-Budowlanej Ministerstwa Rozwoju Regionalnego i Budownictwa Ukrainy, a także Inspekcji Państwowego Nadzoru Architektoniczno-Budowlanego w mieście Kijowie, aby anulować pozwolenia na prowadzenie prac budowlanych i wstrzymać wszelkie inne prace na danej działce. Ale dla sprytnych deweloperów nie są już obowiązkowe nawet pozwolenia. W nakazie prokuratury mowa o tym, że spółka „Alians-Centr” rozpoczęła budowę bez pozwolenia organu władzy wykonawczej w sferze ochrony dziedzictwa kulturowego, a takie pozwolenie jest obowiązkowe. Obecny na konferencji prasowej przedstawiciel Głównego Zarządu Ochrony Dziedzictwa Kulturowego Kijowa oświadczył, że zarząd nie wydawał i nie będzie wydawał pozwolenia na taką budowę. Dziwi to: jest to stanowisko struktury Rady Kijowskiej, która sprzedała ziemię i faktycznie pozwoliła na budowę. Główny Zarząd ds. Sytuacji Nadzwyczajnych jest zaniepokojony planami budowy centrum biurowo-handlowego nad stacją metra obok teatru i budynku mieszkalnego oraz proponuje zrewidować tę decyzję. Tak więc międzyresortowe batalie trwają w najlepsze, podobnie jak skandaliczna budowa. Dlatego mieszkańcy budynku, członkowie wspólnoty mieszkaniowej, zdecydowali, że radykalnym rozwiązaniem tego konfliktu może być tylko jedno: odebranie spółce „Alians-Centr” działki, i złożyli odpowiedni pozew do sądu. Przeciąganie sądowe trwa. Wszak precedensu zwrotu sprzedanej ziemi w stolicy jeszcze nie było. Ale marzyć nie zabronisz. Być może warto posłuchać propozycji jednego z architektów i stworzyć w Kijowie społeczną radę architektoniczno-artystyczną złożoną z fachowców i przedstawicieli społeczeństwa, z której rekomendacjami liczyłaby się władza. Choć, jak widzimy, instancji, organów i organizacji w stolicy jest już nie mniej niż wieżowych dźwigów budowlanych. Wystarczy powiedzieć, że w ciągu ostatnich trzech lat odnotowano 7 tysięcy przypadków prób przejęcia cudzej własności na łączną sumę 46 miliardów dolarów, a to przewyższa roczny Budżet Państwowy Ukrainy. Na uwagę zasługuje ostrzeżenie Antyrajderskiego Związku o nasileniu rajderstwa w związku z kryzysem finansowo-gospodarczym. „Kryzysowe” rajderstwo będzie atakować średni i mały biznes jako mniej chroniony, a także ziemię i nieruchomości. Jeszcze jedna osobliwość — rajderstwo aktywizuje się w regionach, gdzie jego oparciem, niestety, często staje się władza lokalna. Błędy w pracy, niewykonanie budżetu, pozabudżetowe transakcje próbuje ona przerzucić na barki małego i średniego biznesu — podnosi dla niego taryfy i podatki, dąży do doprowadzenia do sztucznej upadłości, aby uzyskać kontrolę nad przedsiębiorstwami lub odsprzedać je osobom zbliżonym do władzy. Biorąc to wszystko pod uwagę, Antyrajderski Związek stworzył centrum konsultacyjne „Bezpieczeństwo korporacyjne”, którego celem jest pomoc ukraińskiemu biznesowi w przeciwdziałaniu atakom rajderskim. Związek ostrzega ukraiński biznes przed nowymi zagrożeniami rajderstwa i zaprasza do współpracy. Pragnąc pomóc narodowemu biznesowi, podajemy koordynaty Antyrajderskiego Związku Przedsiębiorców Ukrainy. Recepcja społeczna: 03148, m. Kijów, ul. Bohaterów Kosmosu, 2-B (teren OAO NPP „Saturn”). Oficjalny zasób internetowy: www.ANTIRAIDER/org. Telefon gorącej linii: ([kontakt ukryty]. Zakończyć chciałbym sentencją przewodniczącego Towarzystwa „Znannia” Wasyla Kuszercia: „Rajderstwo objęło także pole prawne państwa”. I jest to już problem społeczny, który wykracza poza granice bandytyzmu prawnego, przepraszam, „rajderstwa”. Stronę przygotował Petro ANTONENKO. Chaotyczna drapieżna zabudowa Kijowa kontynuuje szpecenie oblicza dawnego miasta. Krajobraz stolicy, niczym kolcami, naszpikowany jest sterczącymi dźwigami budowlanymi. Kryzys gospodarczy nieco przyhamował rozbój budowomanii, znaczna część której okazała się niezbyt potrzebna. Ale problem zniewagi miasta pozostaje. I nie mniej niż chaotyczna zabudowa, dziwi niespójność, a często i konfrontacja licznych struktur państwowych, powołanych do dbania o zachowanie dziedzictwa historycznego. Potwierdził to po raz kolejny kolejny skandal budowlany, który wybuchł w centrum stolicy.
Tłumaczenie maszynowe
Właśnie on stał się tematem konferencji prasowej w agencji „Ukrinform” z udziałem przedstawicieli struktur państwowych, organizacji społecznych, a także Teatru Dramatu Rosyjskiego im. Łesi Ukrainki. Nieteatralna drama pod murami teatru rozpoczęła się kilka lat temu. Wówczas, w maju 2003 roku, Rada Miasta Kijowa oddała w dzierżawę spółce z o.o. „Alians-Centr” działkę ziemi. Skwerek przed fasadą siedmiopiętrowego budynku przy ulicy Chmielnickiego, wzniesionego kilka dekad temu i wpisanego do rejestru zabytków architektury, a 15 metrów dalej teatr. Oto „scena”, miejsce akcji dramatu. Pierwszy akt rozpoczął się w 2006 roku, kiedy zdziwieni mieszkańcy budynku zobaczyli pod swoimi oknami płot, którym ogrodzono skwerek. Ta sama dekoracja witała także teatralnych widzów, którzy szli do świątyni muz. Okazało się, że wspomniana spółka rozpoczyna tutaj, na zielonym skrawku, na ciasnym skrzyżowaniu w historycznym centrum miasta, budowę wieżowca biurowo-handlowego. Co więcej, nad stacją metra „Teatralna”, jej halą kasową i schodami ruchomymi. Naruszeń praw, zasad i norm było tak wiele, protesty oburzonej opinii publicznej były tak silne, że Kijowska Rada Miejska uchyliła decyzję z 13 lipca 2006 roku o oddaniu spółce z o.o. „Alians-Centr” w dzierżawę tej działki ziemi. Sprzyjało temu również to, że w czerwcu prokuratura Kijowa wniosła do odpowiednich służb nakaz wstrzymania i zakazu budowy. Wydawałoby się, oto wzór zgodnych działań organów władzy i społeczeństwa. Ale wbrew wszystkiemu zielony płot stał nadal. Spółka z o.o. „Alians-Centr” zaskarżyła decyzję Rady Miasta Kijowa w sądzie. Długotrwała sądowa batalia zakończyła się porażką społeczeństwa i rady miejskiej: sąd stanął po stronie spółki. Typowym przykładem jest historia z próbą przejęcia hotelu Towarzystwa „Znannia” w Kijowie. Ten hotel staraniami jego dyrektora, bez zgody, a nawet wiedzy kierownictwa Towarzystwa, najpierw został „przypisany” do spółki z o.o. „Zariczczjabud”, potem do spółki z o.o. „Hotelni innovaciji”. Tam hotel po prostu został „zarekwirowany” jako „wkład” do kapitału zakładowego spółki. A następnie odsprzedany nowemu właścicielowi. To znaczy (i jest to typowe dla reiderstwa), własność (hotel) chciano kilkoma przekazaniami, odsprzedażami odsunąć jak najdalej od prawdziwego właściciela. A bazowało wszystko na absolutnie nielegalnych decyzjach kilku sądów lokalnych. Co więcej, pozwy sądowe (nawet od mitycznych „obywateli”) składano w całej Ukrainie — to również taktyka reiderstwa. Zaangażowano sądy: Malinowski w Odessie, Sychiwski we Lwowie, Czuhujiwski w obwodzie charkowskim. Do procederu podłączyły się także lokalne sądy Kijowa — Szewczenkowski, Dnieprowski, Darnicki, Hołosijiwski. Absurdalność naszej jurysprudencji polega również na tym, że właściciel mienia, w tym przypadku „Znannia”, mógł nawet nie wiedzieć, w jakim sądzie rozstrzygają losy jego mienia. Okazuje się, że wszystko to można rozpatrywać nawet bez udziału właściciela, co więcej, nawet nie informować go o decyzji. Więc prawowity właściciel często po prostu staje przed faktem: jego mienie zostało sądownie odebrane. Od lutego 2006 roku Towarzystwo „Znannia” musiało przejść przez 19 sądów, aby ta zawierucha zakończyła się sprawiedliwie. 9 grudnia 2008 roku Sąd Najwyższy Ukrainy podjął decyzję, którą hotel zwrócono Towarzystwu. Tym samym wszystkie poprzednie decyzje sądów uznano za nielegalne. Zaznaczmy, że ogółem w tej epopei odnotowano 50 naruszeń prawa przez sędziów. Podsumowaniu tej sądowej batalii poświęcono konferencję prasową w UNIAN. Przeprowadziły ją Towarzystwo „Znannia” i Antyreiderski Związek Przedsiębiorców Ukrainy. Właśnie dzięki wsparciu ukraińskich mediów „Znannia” wygrało sąd. Dlatego na konferencji prasowej przewodniczący zarządu Towarzystwa Wasyl Kuszereć podziękował naszym mediom za wsparcie. W szczególności „Słowu Proświty”. W konferencji prasowej wzięli również udział adwokat Anatolij Moroz, który przez wszystkie te lata reprezentował „Znannia” w sądach, oraz kierownicy Antyreiderskiego Związku — przewodniczący Andrij Semydidko i jego zastępca Serhij Kołomijec. Sprawa wygrana, sprawiedliwość przywrócona, ale tylko w tym konkretnym przypadku. A co dalej, co dzieje się ogólnie? Dlatego zasadnie na konferencji prasowej pojawiło się pytanie o odpowiedzialność urzędników za prawny „deryban” (podział łupów). Przede wszystkim sędziów. Niestety, sprawa ograniczyła się do niemrawych „postanowień szczególnych”, gdzie tego czy innego sędziego zawstydzono za nielegalne decyzje. Jednemu nawet ogłoszono naganę, ale Wysoka Rada Sprawiedliwości uchyliła ją, ponieważ przygotowywano wniosek do Rady Najwyższej… na dożywotnie mianowanie go sędzią. A z naganą… jakoś niezręcznie. Sprawę karną przeciwko jednemu z głównych figurantów tej historii — byłemu dyrektorowi hotelu — zamknięto. I dopiero na żądanie Towarzystwa „Znannia” Zarząd Spraw Wewnętrznych stolicy wznowił sprawę. Nieprzypadkowo Antyreiderski Związek przyjął bardzo ostre Oświadczenie, w którym zwraca uwagę władz i społeczeństwa na wyjątkowe niebezpieczeństwo tego zjawiska społecznego. „Inwestycyjna atrakcyjność Ukrainy dzisiaj jest już mitem. Nie może jej być w państwie, gdzie ignorowane są prawa właścicieli na każdym poziomie — od kierownika wielkiego przedsiębiorstwa do właściciela małego kiosku. Państwo, gdzie własność jest niezabezpieczona, a organy ścigania występują po stronie raiderów, nie może liczyć ani na wielką przyszłość, ani na wsparcie światowej wspólnoty”. Kierownicy AZPU poinformowali, że ich organizację społeczną stworzyły w 2005 roku przedsiębiorstwa, które doświadczyły ataków raiderskich. Obecnie w Związku zjednoczyło się 327 przedsiębiorstw ze wszystkich regionów Ukrainy, które pragną chronić siebie, ogólnie biznes tam, gdzie nie ma wystarczającej ochrony ze strony władzy. Właśnie z inicjatywy Związku przy Gabinecie Ministrów stworzono Międzyresortową Komisję ds. Przeciwdziałania Reiderstwu. I pracy ma ona, jak i Związek, jak i organy ścigania, pod dostatkiem. Publikacja w „Słowie Proświty” pomogła odeprzeć atak raiderski na Towarzystwo „Znannia”. Obiektami reiderstwa stało się 7 tysięcy przedsiębiorstw, firm, organizacji, których łączne aktywa przewyższają Budżet Państwowy Ukrainy. Sędziowie, którzy wydawali niesprawiedliwe wyroki, skończyli na strachu. Nowe życie — nowe pojęcia. Od niedawna w społeczeństwie upowszechnił się termin reiderstwo. Jednak tutaj pasowałby dawny sprawdzony termin bandytyzm, nawet pomimo tego, że chodzi o struktury powołane właśnie do walki z tym — organy wymiaru sprawiedliwości. Przecież reiderstwo to nie tylko nielegalny podział własności, przymusowe bankructwo, „deryban” ziemi, ale uświęcenie całego tego bezprawia przez wymiar sprawiedliwości. Właśnie dzięki niesprawiedliwym decyzjom sądów trwają ataki raiderskie.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Panorama Placu Pocztowego. Rycina z lat 70. XIX wieku.
Tłumaczenie maszynowe
W Radzie Urbanistycznej Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej niejednokrotnie rozpatrywano kwestię potrzeby rekonstrukcji Placu Pocztowego na Podole, w rezultacie czego podjęto decyzję o przekształceniu placu w ciągły węzeł komunikacyjny. Zgodnie z jednym z wariantów projektowych planuje się wyburzenie niewielkiego, jednokondygnacyjnego budynku dawnej stacji pocztowej w pobliżu cerkwi Narodzenia Pańskiego. Plac Pocztowy to jeden z niewielu historycznych placów w centrum Kijowa, który do dziś zachował ducha starodawności. Jednakże wielkoskalowe nowe budowle, które powstały tu niedawno, znacznie zaszkodziły jego historycznemu zespołowi. Dlatego szczególnego znaczenia nabiera budynek stacyjny w centrum placu — zabytek architektury i historii, który nadał mu nazwę. Ze stacją pocztową związane są nazwiska wielu wybitnych ludzi, którzy przyjeżdżali do Kijowa. Jej budynek wzniesiono w latach 1850–1860 według projektu petersburskiego architekta M. Benzemanna w charakterystycznym dla epoki stylu klasycyzmu. Warto zaznaczyć, że obecnie na całym terytorium byłego Imperium Rosyjskiego zachowały się jedynie pojedyncze przykłady tego typu budynków. W planie budynek stacyjny jest prostokątny z występem w części tylnej. Główna fasada budowli jest symetryczna względem osi centralnej; podkreśla ją prostokątny szczyt. Budynek jest wykwintnie wykończony: ściany opracowano boniowaniem, otwory ozdobiono archiwoltami i płycinami; pod gzymsem znajdują się duże modyliony. Zabytek posiada tradycyjną dla klasycyzmu żółto-białą gamę kolorystyczną. W 1963 roku państwo objęło budynek stacji pocztowej ochroną (nr rej. 27; zob. Uchwałę Rady Ministrów USRR nr 970 z 24.08.1963 r.). Jako jedynej budowli o przeznaczeniu pocztowym z XIX wieku, która zachowała się do naszych czasów, nadano jej status zabytku architektury o znaczeniu narodowym. W latach 1976–1982 budynek poddano renowacji. Urbanistyczne znaczenie zabytku nabrało jeszcze większej wagi w związku z odtworzeniem w latach niepodległości w jego pobliżu „szewczenkowskiej” cerkwi (Narodzenia Pańskiego). Zespół dwóch budynków z epoki klasycyzmu przywrócił placowi historyczny koloryt.
Fasada Budynku Pocztowego. Zdjęcie z początku XX wieku.
Zgodnie z Ustawą Ukrainy „O ochronie dziedzictwa historycznego” zabytki architektury i historii muszą zachowywać autentyczny wygląd; nie wolno ich rekonstruować (czyli przerabiać, przebudowywać, przenosić w inne miejsce), a tym bardziej rozbierać i wyburzać. Dozwolona jest jedynie renowacja tych budynków na odpowiednim poziomie naukowym z wykorzystaniem nowoczesnych technologii. W Budynku Pocztowym obecnie mieści się stała ekspozycja muzealna z okazji 500-lecia prawa magdeburskiego w Kijowie (czyli kijowskiego samorządu miejskiego). Ponieważ Muzeum Historii Kijowa obecnie, jak wiadomo, nie posiada pomieszczeń, a jego ekspozycja została zwinięta (złożona do skrzyń), to znaczącą rekompensatą dla turystów i mieszkańców miasta jest właśnie muzeum na Podole. Wyburzenie Budynku Pocztowego (a w konsekwencji likwidacja znajdującego się w nim muzeum) świadczyłoby o skrajnie lekceważącym stosunku do historii dawnego Kijowa i aktualnego problemu samorządu miejskiego, a także do rozwoju turystyki (tym bardziej w przededniu Euro-2012).
Prawo magdeburskie (kompleks praw samorządu miejskiego, właściwy dla wielu miast Europy Zachodniej) obowiązywało w Kijowie przez ponad trzy stulecia — od końca XV wieku do 1834 roku. Rozciągało się ono głównie na najstarszą część handlowo-rzemieślniczą miasta — Podół, którego mieszkańców zwalniano z bezpośredniego wpływu feudałów — wojewodów i namiestników, mianowanych w Kijowie przez litewskich książąt i polskich królów, a później — przysyłanych przez rosyjskich carów. Wtedy Kijów składał się z trzech administracyjnie niepowiązanych ze sobą dużych części: Podola (Dolnego Miasta), Górnego Miasta oraz osady położonej na wzgórzach peczerskich, w pobliżu Ławry Kijowsko-Peczerskiej. Za miasto uważano właśnie Podół, najbardziej rozwinięty ekonomicznie. Podół zamieszkiwali głównie rzemieślnicy, kupcy, mieszczanie, którzy dzięki prawu magdeburskiemu mieli możliwość swobodnego wybierania ze swojego otoczenia przedstawicieli do miejskiego organu samorządu — magistratu, którym kierował wójt (burmistrz miasta w nowoczesnym rozumieniu). Górne, czyli „miasto książęce” (tak je nazywano w dawnych czasach), było miejscem budowy zamków feudałów, różnorodnych budowli fortyfikacyjnych, koszar dla żołnierzy garnizonu, magazynów z amunicją, żywnością itp. Peczersk początkowo był osadą „podległych” Ławry Kijowsko-Peczerskiej, składającą się z rzemieślników i chłopów pańszczyźnianych. Dopiero z czasem (z początkiem budowy za Piotra I Twierdzy Kijowsko-Peczerskiej) przekształcił się on w nowe centrum wojskowo-administracyjne Kijowa, przeniesione tutaj z Górnego Miasta. W 1708 roku Kijów staje się miastem gubernialnym i na Peczersku lokalizuje się administracja gubernialna. Ale miejskim organem zarządzania pozostaje magistrat na Podole. Jak wiadomo, nie tylko Ławra, ale i wiele innych kijowskich klasztorów było feudałami, którzy posiadali wielkie dobra ziemskie z lasami, pastwiskami, wsiami z chłopami pańszczyźnianymi. Często fundatorami i patronami klasztorów stawali się ukraińscy i litewscy książęta, hetmani, polscy królowie, znaczni hierarchowie cerkiewni, którzy specjalnymi gramotami, uniwersałami, przywilejami zatwierdzali własność klasztorów. Źródła historyczne świadczą na przykład, że własnością Monasteru św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach od 1525 roku staje się jeden z chutorów na Borszczahówce, od 1560 roku — uroczysko Płoskie, a od 1800-go — miejscowość, którą nazwano Teofanią (wcześniej Łazarewszczyzna). Monaster Wydubicki na przykład w XVI–XVII wieku posiadał położone w pobliżu wsie Wydubycze i miejscowość Zwierzyniec. Monaster Meżyhirski był właścicielem osady Wyszogród, która w dawnych czasach była rezydencją kijowskich książąt. Z tego powodu między kijowskim magistratem, który bronił praw mieszczan, a feudałami i klasztorami często wybuchały spory i sprawy sądowe dotyczące zatwierdzenia praw do posiadania nieruchomości. Znane są na przykład sprawy sądowe o prawo własności do obołońskich łąk, pastwisk na wyspie Truchanów, młynów położonych na brzegu Dniepru, jezior rybnych na Czartoryi itp. Po tym, jak w 1775 roku na rozkaz Katarzyny II zlikwidowano Sicz Zaporoską, a wraz z nią pozostałości ukraińskiej autonomii, wzmacnia się także ograniczanie starodawnych przywilejów magdeburskich kijowian. Ostatecznie w 1834 roku na mocy ukazu Mikołaja I prawo magdeburskie w Kijowie zostało zlikwidowane, a do zarządzania miastem utworzono instytucję państwową — dumę miejską. Zatem do likwidacji prawa magdeburskiego nie istniał wyraźny podział administracyjny terytorium Kijowa. I dopiero po 1834 roku opracowano plan generalny miasta, którym zatwierdzono podział na poszczególne dzielnice: Podolską, Starokijowską, Peczerską, Pałacową, Płoską i Łybidzką.
Stronę przygotował Mychajło DEHTIAROW, historyk sztuki, członek Narodowego Związku Artystów Ukrainy, członek rzeczywisty Nowojorskiej Akademii Nauk
Pomnik ku czci prawa magdeburskiego w Kijowie (1802). Zdjęcie z lat 60. XIX wieku.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
— Olgo Wasyliwno, wiem, że szczególnie owocna była Pani praca w Ukraińskim Państwowym Centrum Inicjatyw Kulturalnych, które funkcjonowało w połowie lat 90. ubiegłego wieku. Razem z kierownikiem wydziału kultury Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Elimą Bortniczuk zapoczątkowały Panie w Kijowie świętowanie na prestiżowych scenach świąt kalendarzowych i obrzędów już w nowych warunkach, zachęciły do tej sprawy wiele zespołów folklorystycznych. — Przeglądając strony historii Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki czasów niepodległości, nie można nie wspomnieć o takim ważnym kierunku jego działalności na przełomie tysiącleci, jak prowadzenie w stolicy wielkich wieczorów etnograficznych nie tylko cyklu kalendarzowego, ale i rodzinno-obyczajowego. Dla wielu stały się one prawdziwym odkryciem, gdyż widz po raz pierwszy zobaczył cudowne obrzędy, zapomniane pieśni i tańce. Wtedy pojawiło się nowe zadanie — podnieść mało znane warstwy twórczości ludowej, odtworzyć środkami scenicznymi najlepsze wzorce tradycyjnej kultury, pokazać ich głęboką istotę i znaczenie wychowawcze, unikając zewnętrznego efektu i funkcji rozrywkowej (jak to było wcześniej, w czasach radzieckich). Nowe czasy wymagały nowego myślenia i nowych idei. Był to proces odkrywania, przyswajania i twórczego rozwoju dorobku przeszłości. Starano się także wesprzeć żywych nosicieli narodowych zwyczajów i obrzędów nie tylko jako relikty folklorystyczne, ale i zatroszczyć się o środki zapisu i transmisji tego, co pozostało w codziennym życiu i pamięci starszych ludzi. — Twórcza współpraca entuzjastów „Proświty” i Ukraińskiego Państwowego Centrum Inicjatyw Kulturalnych dała owocne rezultaty — udało się zaangażować do realizacji ciekawego projektu dziesiątki oryginalnych zespołów i wykonawców. Kto konkretnie udzielał Pani pomocy w prowadzeniu wydarzeń? — Przede wszystkim dołączył jako organizator i konsultant dyrektor muzeum historii rolnictwa w Talnem na Czerkaszczyźnie, etnolog, archeolog i folklorysta Wadym Mycyk, który miał już doświadczenie w sprawie odrodzenia duchowych skarbów u siebie w rejonie i w obwodzie. Z jego pomocą i przy wsparciu kierownictwa rejonu kijowianie zobaczyli w wykonaniu folklorystyczno-etnograficznego zespołu repertuarem i wyrazistymi regionalnymi osobliwościami nieprosto. Gdzie i jak ich znajdowano? — Zapraszano zespoły folklorystyczne z obwodów, jeśli odpowiadały koncepcji naszego zamysłu. W szczególności z rejonu kozeleckiego obwodu czernihowskiego (program „Już wiosna zmartwychwstała”), obwodów tarnopolskiego i czerniowieckiego (Święto Małanki, Bukowińskie wesele), rejonu wasylkowskiego Kijowszczyzny („Zielona Niedziela lato zaczyna”), z osady Daszawa rejonu stryjskiego obwodu lwowskiego („Święto Dziewczęcego Losu”, „Wielkanocne zabawy”) i in. Pomagali specjaliści z obwodowych centrów twórczości ludowej, rejonowych domów kultury, obwodowych oddziałów towarzystwa „Proświta”. Tak, unikalny program „Rodziny. Chrzciny. Po chrzcinach. Po trzecinach” na wieczorze „Żeby dziecko było szczęśliwe, żeby dziecko było urodziwe” z udziałem folklorystyczno-etnograficznego zespołu „Bryksa” ze wsi Bohonyki na Winnicczyźnie przygotowano dzięki staraniom ówczesnego zastępcy naczelnika obwodowego zarządu. Zespół folklorystyczny „Daj, Boże”
Tłumaczenie maszynowe
Dzisiaj w szeregach aktywnych prośwician, tak jak dawniej, działa wielka liczba naukowców, artystów, literatów, działaczy społecznych, nauczycieli szkół, pedagogów średnich i wyższych uczelni. Towarzystwo ma także wielu przyjaciół, którzy nie są jego członkami, ale wspierają ruch proświciański i sprzyjają jego rozwojowi oraz rozkwitowi. Wśród nich jest znana znawczyni ludoznawstwa, członkini Ogólnoukraińskiego Związku Muzycznego i Międzynarodowej Organizacji Społecznej „Wołyńskie Bractwo”, dziennikarka Olha Rutkowska, z którą postanowiłam porozmawiać o roli „Proświty” w jej życiu i twórczości. Olha Wasyliwna jest znaną działaczką w dziedzinie badania i popularyzacji ukraińskiej kultury pieśni ludowej i tradycyjnej. Przedmiotem jej zainteresowań jest stan rozwoju twórczości ludowej, autentycznego folkloru, problemy odrodzenia duchowego. Jest autorką licznych audycji radiowych o tradycyjnej obyczajowości, jej nosicielach, zapomnianych i mało znanych imionach sławnych postaci historii narodowej, kultury; artykułów popularnonaukowych w wydawnictwach encyklopedycznych i etnograficznych, prasie periodycznej, scenarzystką i reżyserką programów folklorystyczno-etnograficznych, organizatorką wieczorów ludoznawczych, koncertów, tematycznych imprez masowych w Kijowie, obwodach Ukrainy i poza jej granicami. Święto Małanki. W centrum — Elima Bortniczuk i Olha Rutkowska. „Orijany” Tałniwskiego Kolegium Budowlano-Ekonomicznego, obrzędowe przedstawienia z cyklu zrekonstruowanych i wystawionych przez nich na podstawie miejscowego materiału etnograficznego świąt Kręgu Słonecznego: „Piękne święto Kality”, „Wesele Świecy”, „Złoty blask Kołodija”, „Szczęśliwego życia w nowym domu” (wprowadziny), „Blask Świecy niegasnący” (na 130-lecie towarzystwa „Proświta”). To przedsięwzięcie wsparły stołeczne biblioteki, muzea, wydawnictwa, uczelnie, a także naukowcy, sponsorzy informacyjni — gazety, czasopisma, radio i telewizja. Większość akcji proświciańskich odbywała się w historycznym budynku byłej Centralnej Rady, obecnie Kijowskim Miejskim Domu Nauczyciela, którego niezmienna dyrektor, zasłużona pracownica kultury Ukrainy Łarysa Melnyk, udzielała nam wszechstronnego wsparcia przez cały czas, gdy realizowaliśmy projekt, trwający od 1994 do 2000 roku. — Kto jeszcze brał udział w programach obrzędowych? Przecież dobranie zespołu z odpowiednim re... kultury, kandydatki nauk historycznych Switłany Tworun. — Jakie jeszcze zespoły folklorystyczne i teatry zostały zaangażowane? — Dołączyło się niemało stołecznych, przeważnie dziecięcych zespołów, które orientują się na materiał etnograficzny i pracują w manierze zbliżonej do autentycznego wykonania. To zespół „Daj, Boże”, uczestnik prawie wszystkich programów naszego projektu, a także wielu innych akcji, które prowadzi „Proświta”, począwszy od lat 90. Zespół ma w repertuarze cały kalendarzowy roczny cykl obrzędowy. To także dziecięce studio „Berehynka” przy teatrze ukraińskiego folkloru „Berehynia”, zespoły „Krałycia”, „Lubystok”, „Medunycie”, „Kwiteń”, „Mandryk” i inne. Oprócz folklorystycznych zapraszano także profesjonalne i amatorskie zespoły artystyczne: akademicki teatr „Berehynia”, zasłużony zespół pieśni i tańca Ukrainy „Darnyczanka”, chór etnograficzny „Homin”, teatr folklorystyczny „Kicmanczany” z obwodu czerniowieckiego, towarzystwo kulturologiczne „Wertep” z Tarnopola, poszczególnych wykonawców, muzykantów ludowych, mistrzów ludowych, studia sztuki dekoracyjno-użytkowej, kółka szkolne. Niezwykle ważne zadanie powierzano komentarzowi, gdyż niektóre zapomniane rytuały są niezrozumiałe dla współczesnego człowieka, trzeba je tłumaczyć, aby widz rozumiał, co dzieje się na scenie. Komentarzy udzielali specjaliści, a także niezmienna prowadząca Elima Bortniczuk, która wykazała talent artystyczny, była organiczna, umiała improwizować i komunikować się z zespołami oraz widzami. My z nią z wyprzedzeniem pisałyśmy scenariusze, przygotowywałyśmy teksty afiszy, programy, ulotki, zapowiedzi dla prasy i radia. Aby odtworzyć prawdziwą atmosferę święta, uczynić je wizualnym, w teatrach wypożyczano dekoracje, a do programu „O, wiję wieńce na wszystkie święta” Elima Petriwna porozumiała się z leśnictwem i przywiozła cały samochód zielonych gałęzi. Scena sali koncertowej „Złote Wrota” (to wspaniałe pomieszczenie obok Opery Narodowej zajmują obecnie struktury bankowe i japońska restauracja) była jak prawdziwa polana — z krzewami, kwiatami, huśtawką, studzienką. To niezapomniane widowisko. Gdyby zespoły wiejskie miały możliwość częściej przyjeżdżać do stolicy, to kijowianie zobaczyliby w autentycznym wykonaniu niemało rzadkich zwyczajów i obrzędów, które, na szczęście, zachowały się. Wieczory szeroko relacjonowali dziennikarze, transmitowano je w środkach masowego przekazu, większość materiału nagranego przez radio i sfilmowanego przez telewizję znajduje się w funduszach. Tak, dzięki staraniom Oksany Pryłypko, która pracuje w redakcji muzycznej Narodowej Kompanii Radiowej, do dziś brzmią na Pierwszym Kanale fragmenty transmisji, zrobionych wiele lat temu. Z okazji jubileuszu towarzystwa „Proświta” chcę wyrazić szczere podziękowanie wszystkim, którzy dołożyli starań, pomagając przygotowywać i przeprowadzać proświciańskie akcje kulturalno-artystyczne. Są to, w szczególności, zastępca przewodniczącego Towarzystwa Mykoła Nesterczuk, pisarki Rajisa Iwanczenko, Kateryna Motrycz, etnolodzy Wadym Mycyk, Mykoła Tkacz i Pani, Pani Nadijo; folkloryści Olha Melnyk, Nina Łewyćka, etnolodzy Romana Kobalczynśka i Lidija Oreł; chórmistrzowie Leopold Jaszczenko, Mykoła Burawśkyj, Iryna Jakubowśka, Petro Andrijczuk, moi koledzy-reżyserzy, pracownicy „Proświty”, Mu-
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
muzeum architektury ludowej i budownictwa, metodycy Kijowskiego Miejskiego Domu Nauczyciela, pracownicy Ukraińskiego Domu i inni. Dobrym słowem warto wspomnieć przyjaciół, którzy odeszli do lepszego świata, ale pozostawili jasny ślad w naszych sercach i w naszej wspólnej pracy: świętej pamięci poetę Wasyla Juchymowycza, pisarza Fedora Pohrebennyka, kompozytora Wołodymyra Konoszczenkę, kierowniczkę artystyczną zespołu „Orijany” Tamiłę Żuczenko, byłego dyrektora generalnego Ukraińskiego Państwowego Centrum Inicjatyw Kulturalnych Mychajła Buriaka. — W jednym z artykułów pisze Pan, że „Proświta” zaczynała się od folkloru. Jakie procesy zachodzą dzisiaj — jego zmartwychwstanie czy zamieranie? — Odrodzenie narodowo-kulturowe to złożony i długotrwały proces, jednak od niedawna jest on hamowany. Tej bolesnej, naglącej kwestii nie można odkładać na później i puszczać na żywioł. Jeśli gospodarka i rolnictwo z czasem obowiązkowo staną na nogi, to żywe strumienie kultury ludowej, naszego dziedzictwa duchowego, można utracić na zawsze; wspomnienie o nich pozostanie w muzeach, fundacjach i archiwach. Dlatego mimo trudności, skrajnie konieczne jest podjęcie pilnych działań w celu jego zachowania — czas mija, wraz z nim odchodzą starsi ludzie, nosiciele lokalnych tradycji, źródła pamięci ludowej gubią się i zamulają, folklor staje się masową etnozabawą (podziękujmy za to telewizji, stacjom FM), wzorcowe wyroby twórców ludowych dzięki niskiej jakości wykonania są powielane i przekształcają się w masowy towar. Całkowita komercjalizacja ogarnia też nasze ludowe bogactwo pieśniarskie i uzupełnia repertuar wykonawców klubów nocnych i dyskotek — na antenie mówi się o tym otwarcie. Proszę spojrzeć choćby na program „Folkmusic” w Pierwszym Narodowym kanale telewizyjnym, gdzie estradowe „gwiazdy” swoimi prymitywnymi aranżacjami i nieudolnym wykonaniem, z pewnymi wyjątkami, dosłownie znęcają się nad pieśnią ludową. A na to bezwstydne widowisko na czele z wulgarną prowadzącą patrzą obecne w studiu wspaniałe zespoły folklorystyczne i amatorskie, które przyjechały z różnych regionów Ukrainy. A zdjęcia i wyjazdy po obwodach kosztują niemałe pieniądze. Czyż nie można było ich wykorzystać bardziej racjonalnie? — Jak więc uratować i ochronić nasze skarby folklorystyczne? Jakie radykalne środki, Pana zdaniem, należy podjąć? Jakie są drogi i perspektywy rozwoju kultury tradycyjnej? — Bić na alarm, mobilizować różne instytucje państwowe (akademickie, resortowe, wyższe uczelnie), muzea, środki masowego przekazu; towarzystwa, związki, fundacje, centra, wydawnictwa, studia nagraniowe — są ich dziesiątki w stolicy i setki w całej Ukrainie — mające styczność z folklorem, wykonawstwem kobziarskim, instrumentalnym, choreografią ludową. Należy połączyć wysiłki tych organizacji i instytucji, aby przeciwstawić się nieprofesjonalnej ingerencji w proces odtwarzania, aranżowania i rozwoju autentycznych wzorców twórczości ludowej. Jeśli nie zatrzyma się tego żywiołu, to nasza kultura za kilka lat przekształci się w całkowity „badyr”, wszędzie będą rozkwitać karczemno-jarmarczne „arcydzieła”. Nie warto przymykać oczu na sytuację, która zaistniała w kulturze, przede wszystkim na wsi. Oczywiście, trzeba ratować dziedzictwo tradycyjne, które jest w niebezpieczeństwie, w tym celu już dawno można było stworzyć strefy chronione, gdzie zachowują się relikty obrzędowo-pieśniarskie, zapewnić ochronę nosicielom folkloru, wpisać unikalne gatunki i ich wykonawców do swoistej „czerwonej księgi” (jak w przyrodzie, gdzie chroni się rzadkie rośliny i zwierzęta), zachęcić tych już starszych ludzi, wszak dokonują oni prawdziwego wyczynu — w oceanie antykultury zachowują w czystości bezcenne skarby ludowe, lokalne tradycje korzenne i próbują przekazać je młodszemu pokoleniu. — Nakreślił Pan smutny obraz: w to trudno uwierzyć, wszak Wadym Mycyk na święcie „Wesele Świecy”. Zespół folklorystyczny „Berehynka”. Ludzie pracują — i na miejscu, i w stolicy w instytutach naukowych, i na katedrach uczelni wyższych, w średnich specjalnych placówkach oświatowych. Są wspaniałe zespoły folklorystyczne, które biorą udział w ogólnoukraińskich konkursach i festiwalach, godnie reprezentują nasz kraj za granicą. — Chodzi przede wszystkim o autentyczny sposób wykonania, który dostępny jest daleko nie każdemu. Ten specyficzny styl charakterystyczny jest nawet nie dla wszystkich narodów, więc Ukraińcy mogą być dumni z tego, że on jeszcze gdzieniegdzie się zachował. A na międzynarodowe fora, tak jak wcześniej, 30—20 lat temu, tak i teraz wiejskie, autentyczne zespoły — tam, gdzie one jeszcze istnieją — prawie (albo i wcale) nie trafiają. Rzeczywiście, jest niemało ciekawych grup folklorystycznych, tak zwanych wtórnych, lecz to daleko nie autentyka. Oczywiście, trwa ogromna praca badawcza i popularyzatorska. Ale nikt jej nie koordynuje, brakuje systemu w jej propagowaniu. Na Ukrainie nie ma jednolitej polityki państwowej zachowania dziedzictwa narodowego, jak na przykład w Polsce, Chorwacji, byłych republikach bałtyckich, w Rosji, gdzie opracowany przez rząd i wcielany w życie jest ogromny program narodowo-kulturowego odrodzenia kraju. — Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” i jego oddziały na miejscu mogłyby niemało zrobić dla odrodzenia autentyki. — Nie chcę przeceniać możliwości Towarzystwa, nie jest ono wszechmocne, ale twórcza, organizacyjna pomoc, rady, konsultacje przede wszystkim dla wsi, współpraca z miejscowymi organami muszą być bardziej konstruktywne. Inteligencja, która skupia się wokół „Proświty”, jest odpowiedzialna za duchowe zdrowie narodu. Powinna stanąć na czele jego kulturowego odrodzenia. Tak, dla „Proświty” pracy jest bardzo dużo. Takimi ważnymi kwestiami humanitarnymi, jak zachowanie dziedzictwa historyczno-kulturowego, patriotyczne wychowanie dzieci i młodzieży, propagowanie wartości narodowych, ochrona zabytków historii i kultury, moim zdaniem, powinny zajmować się przede wszystkim instytucje państwowe, a organizacje społeczne — jedynie wspierać je. Wszak na samym entuzjazmie bez wsparcia państwa daleko się nie zajedzie. Boli o tym mówić, ale duchowa ruina prowadzi do katastrofy. Rozmowę prowadziła etnograf, pisarka Nadija DANYLEWSKA. Od redakcji. Wydają nam się słuszne myśli i życzenia wyrażone w rozmowie folklorystek i etnografek Olhy Rutkowskiej i Nadiji Danylewskiej. Być może zaczniemy od małych rzeczy: nazwiemy wszystkie grupy folklorystyczne, które są nosicielami narodowych zwyczajów i obrzędów. Prosimy prośwician, a także autorów, aby pisali do nas o zespołach folklorystyczno-etnograficznych, które działają na terenach Ukrainy. Wołodymyr ŁYSENKO, akademik, proświcianin
Pieśń… Czarująca, wspaniała, porywająca ukraińska pieśń rozbrzmiewa dwa razy w tygodniu w Ukraińskim Centrum Kultury „Młodzież” w Charkowie, gdzie odbywają się zajęcia ukraińskiej grupy śpiewaczej „Charkowianie” pod kierownictwem zasłużonego pracownika kultury, profesora Anatolija Zoryka. Zespół stworzyła przy Charkowskim Obwodowym Zjednoczeniu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Lidia Zoryk, która założyła Ukraińskie Centrum „Młodzież”. Obecnie pracuje ona społecznie jako dyrektor organizacyjny grupy. Do pracy twórczej w grupie dołączył syn Lidii Iwaniwny i Anatolija Semenowycza, Wadym, profesjonalny muzyk, laureat wielu konkursów. Zajmuje się on aranżacją i akompaniamentem kompozycji wokalnych zespołu. Z okazji uroczystości 140-lecia „Proświty” oraz 20-lecia odrodzenia Towarzystwa w Charkowie grupa śpiewacza „Charkowianie” zaproponowała barwny program artystyczny, którym powitała proświtian, przedstawicieli społeczeństwa oraz mieszkańców Charkowa i obwodu. Dziesięciolecie pracy twórczej grupy śpiewaczej „Charkowianie” artyści świętowali w gronie przyjaciół, przedstawicieli społeczeństwa i proświtian. Uczestnicy zespołu otrzymali nagrody, a także gratulacje i najlepsze życzenia od wielbicieli ich twórczości. Z roku na rok wzmacnia się jakościowy i ilościowy skład grupy, dołączają do niej patrioci Ukrainy, miłośnicy kultury pieśniarskiej Słobożanszczyzny. Wśród śpiewaków zespołu są: naukowiec, poeta, kompilator dwóch zbiorów „Śpiewają proświtianie Charkowszczyzny” Wiktor Hramma, nauczycielka Switłana Fiłonenko, lekarz pediatra, proświtianka Ludmyła Kabatowa, zbieracz i wykonawca folkloru Witalij Nełypa, wykonawca piosenki autorskiej Wołodymyr Poliszczuk, niezrównana wykonawczyni pieśni ludowych Lubow Trempoleć, poszukiwaczka-amatorka, ekonomistka Julija Szyrina. Najbardziej śpiewacy dumni są z Serhija Zamnyćkiego, który po raz pierwszy przyszedł do grupy jako nastolatek, śpiewał w niej, a obecnie jest solistą Charkowskiego Teatru Opery i Baletu. Śpiewacy naszej grupy docierają do ogółu z ukraińską kulturą pieśniarską, mimo że nasz kraj jest zrusyfikowany. Do tego dochodzi niełatwa sytuacja materialna, żadna struktura władzy nas nie wspiera. Dlatego staramy się wszystko tworzyć własnymi siłami: kostiumy śpiewaków, rekwizyty teatralne. Pomieszczenie na próby udostępnia Ukraińskie Centrum Kultury „Młodzież” dzięki Lidii Zoryk, gdyż pracowała tam jako dyrektor przez 35 lat. Aby twórczo się rozwijać, zespół potrzebuje stałego wsparcia materialnego. Marzymy, że będziemy pracować jeszcze aktywniej — energii nam nie brakuje. Wszak grupa „Charkowianie” daje koncerty na wszystkich ogólnomiejskich wydarzeniach, często wyjeżdża do rejonów obwodu, bywa w szkołach i wyższych uczelniach, prowadzi wykłady-koncerty z historii kultury Słobożanszczyzny i Ukrainy. Wiedzą o nas nie tylko w obwodzie, ale i w całym kraju, gdyż zespół jest laureatem wielu ogólnoukraińskich konkursów.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
przedstawicieli „srebrnego wieku” literatury dziecięcej Anatolij Kaczan. I mimo wszystko tych nazwisk nie wystarczy, aby stała się ona pełnowartościowa. Wciąż czeka na swoich rycerzy dramaturgia i poematy dla dzieci, prawie nie ma wielkiej prozy. Być może dlatego, że tutaj oprócz natchnienia, cierpliwości i wytrwałości potrzebna jest także znajomość przynajmniej podstawowych praw tworzenia wieloformatowego dzieła. A gdzie się tego nauczyć? Dlatego musimy częściej się spotykać, potrzebujemy własnego „Słowa i czasu”. Ale dopóki go nie ma, mogłyby przyjść z pomocą czasopisma – „Dnipro”, „Dzwin”, „Kurjer Krywbasa”, „Bereził”. Byłoby dobrze, gdyby zaczęły tam działać dziecięce stronice, gdzie nie tylko wysławiano by słoneczko-okienko, ale i drukowano materiały analityczne. Byłoby nieźle, gdyby pisarze dziecięcy opowiadali o urokach literatury dziecięcej studentom wydziału twórczości literackiej Uniwersytetu Narodowego… Wszak wiele o tajnikach pisarskiego rzemiosła mogą opowiedzieć Wsewołod Nestajko, Borys Komar, Mychajło Słaboszpycki, Anatolij Kaczan. Potrzebna jest ogólnoukraińska gazeta dziecięca, potrzebny jest ściślejszy kontakt z ministerstwami kultury i edukacji. Bo sprawa jest wspólna, a porozumienia między nami brakuje. Jednak nie wszystko jest tak źle. Po długim przemilczaniu do literatury dziecięcej zwracają się twarzą czołowi ukraińscy krytycy W. Panczenko, H. Kłoczek, O. Słoniowska. I ich ocena, ich autorytatywne słowo są koniecznie potrzebne. Bo kiedy pisarz siada do stołu, jest mu obojętne, co o nim myślą i czego od niego oczekują. Musi się wygadać, inaczej niewyrażone uczucia go uduszą. A już społeczeństwo decyduje, czy potrzebuje tego dzieła. I tutaj właśnie krytykom przypada wiodąca rola. Nie najgorsza sytuacja jest z wydawnictwami. Kiedy w czasach radzieckich mieliśmy jedną „Weselkę”, to obecnie w dziedzinie literatury dziecięcej pracują dziesiątki wydawnictw. Wśród nich „A-BA-BA-HA-ŁA-MA-HA”, „Machaon”, „Wydawnictwo Starego Lwa”, „Teza”, „Jarosławiw wał”. Coraz głośniejszy staje się internetowy głos „Litakcentu”, ulubionego dziecka Wołodymyra Panczenki. Wciąż trwają spory, czy pisarz dziecięcy powinien, czy nie, kokietować młodego czytelnika. Uważam, że „popadać w dzieciństwo” nie trzeba. Ale liczyć się z wiekiem jest niezwykle potrzebne. I tutaj pisarzowi dziecięcemu jest o wiele trudniej niż dorosłemu. „Dorosłym” pisarzom przypisana jest jedna maniera opowieści – dla trzydziestoletniego i dla siedemdziesięcioletniego człowieka. A dziecięcemu… Powiedzmy, trzyletnie dziecko lubi łamać rzeczy, żeby dowiedzieć się, co tam jest w środku. Słowo dla niego to zabawka, którą trzeba rozłożyć na części składowe. I pisarz, jeśli chce, żeby go zrozumiano, musi to uwzględniać. Musi wcielić się w dziecko, on też powinien bawić się słowem, rozkładać je, pokazywać w nieoczekiwanym ujęciu, nadawać mu pierwotne znaczenie. I wcielać się musi nie raz i nie dwa, bo przecież czteroletnie, siedmioletnie i piętnastoletnie dziecko mają różne światy, różne horyzonty, różne zdolności postrzegania świata. Jednak czy wielu z nas to potrafi? Dzisiejsza ukraińska literatura dziecięca ma odmienne cechy od literatury wczorajszej. Młody czytelnik nie odbiera długich opisów i nieskończonych dygresji lirycznych. Przyciąga go kinematograficzna szybkość akcji, lakoniczna, niemal aforystyczna opowieść, ukraińska istota, humor. Bez tego ostatniego szczegółu każde dzieło jest dla niego nieciekawe. Powszechnie wiadomo, że aby celnie wystrzelić, trzeba dobrze przymierzyć. I tutaj jest od kogo się uczyć. Jestem szczerze zdumiony tym, jak jeszcze przed napisaniem pierwszego tomu swojej Potteriany, J.K. Rowling już wyraźnie, aż do poszczególnych szczegółów, wyobrażała sobie, co dokładnie będzie w drugim, piątym, siódmym tomie. Oto ono, prawdziwie fachowe podejście do pracy! Literatura dziecięca ma dwa potężne skrzydła: historię i folklor. Jestem przekonany, że nasza historia nie jest gorsza od francuskiej czy angielskiej, nie mówiąc już o amerykańskiej czy rosyjskiej. Wspomnijmy o klęsce perskiego króla Dariusza na naszych czarnomorskich stepach, o heroice epoki książęcej, o bitwie pod Grunwaldem, o Sinych Wodach, wspomnijmy choćby o naszym sławnym kozactwie! Jakie postacie, jakie wydarzenia, jakie namiętności wciąż czekają na biografów i artystów! Nawiasem mówiąc, niektórzy już z tego skorzystali. Na przykład światowej sławy howardowski barbarzyńca Conan-zdobywca pochodzi z Kimmerii, czyli jest protoukraińcem. A my, niestety, wciąż milczymy. Jedynie Ołeksandr Hawrosz z Użhorodu wydał dwie błyskotliwe, wesołe i głęboko narodowe powieści historyczne: „Niewiarygodne przygody Iwana Siły, najsilniejszego człowieka świata” oraz „Przygody trzykroć sławnego rozbójnika Pynti”, zapoczątkowując we lwowskim „Wydawnictwie Starego Lwa” serię „Ukraińska siła”. Sądząc po zamiarach autora, ta seria będzie miała długie życie. I bardzo chciałbym, aby do historycznych ekskursów pana Ołeksandra tak samo skutecznie dołączyli jego koledzy, których nazwiska są na razie nieznane. Ukraiński folklor też w niczym nie ustępuje twórczości najdawniejszych narodów planety. Jak tę skarbnicę wykorzystują nasi pisarze dziecięcy? Prawie wcale. Ślepo podążając za modnym obecnie na świecie nurtem „fantasy”, bez większego sukcesu łamią sobie głowy nad tworzeniem wszelakich abstrakcyjnych, amorficznych stworków, które nie przynoszą sławy ani sobie, ani swoim twórcom. Zapomnieli, albo jeszcze nie zrozumieli, że droga do europejskiego uznania rodzi się tylko na narodowym gruncie. Przykładów nie trzeba szukać daleko. Tove Jansson zasłynęła tym, że pokazała całemu światu Muminki ze swoich narodowych bajek. Astrid Lindgren osiedliła swojego Karlssona na sztokholmskim dachu. Harry Potter czy hobbici wyrośli na hojnym gruncie angielskiego folkloru. Jednak nie słychać, aby coś podobnego stworzyli nasi mistrzowie pióra i komputera. A u nas pełno własnych perelesnyków, poterczat, Ochiw, Wijów, leszych, rusałek, domowych duchów, Koszcziejów Nieśmiertelnych, którzy aż proszą się do narodowej baśni literackiej. W życiu literackim dojrzewają, a nawet już dojrzały, ważne wydarzenia. W zeszłym roku Lwowskiemu forum postanowiono podzielić się na dorosłe i dziecięce. Niektórzy uważają, że organizatorzy skorzystali z zasady „z wozu koniom lżej”, jednak ja popieram tę decyzję. Nasza literatura dziecięca jest już w stanie stać się statkiem dalekomorskim, a pisarze nie mają powodu, by w pojedynkę utrzymywać się na powierzchni – korzystniej jest im stworzyć załogę tego statku. I nie tylko na forum, ale i w codziennym życiu. Bo ktoś musi domagać się przywrócenia nominacji „Literatura dziecięca” w Komitecie Szewczenkowskim, chodzić po ministerstwach, bronić interesów pisarzy dziecięcych przed władzą i społeczeństwem. Nadszedł czas na zjednoczenie pisarzy dziecięcych, artystów i wydawców – wszystkich tych, którzy dbają o poziom duchowy dorastającego pokolenia.
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr RUTKIWSKYJ, pisarz, m. Odessa
Dziś światowa literatura dziecięca przeżywa prawdziwy renesans. „Władca Pierścieni” i Harry Potter od wielu lat podbijają serca młodych czytelników. W Wielkiej Brytanii w piątce najlepszych pisarzy są troje autorów literatury dziecięcej. Obywatele Rosji od ponad pół wieku śpiewają na stojąco słowa napisane przez poetę dziecięcego. W Szwecji mało który pisarz odważy się stanąć obok Astrid Lindgren i Tove Jansson. I zrozumiałe, dlaczego wszędzie do pisarza dziecięcego podchodzi się tak jak do dorosłego, tylko jeszcze lepiej. Bo w tych krajach dorastające pokolenie znajduje się w centrum uwagi społeczeństwa. Tylko u nas wszystko jest nie tak, jak u ludzi. Literatura dziecięca jest praktycznie odcięta od państwa. Nawet od swoich „dorosłych” kolegów po piórze trzeba usłyszeć lekceważące: „Literatura dziecięca? Przecież to prymityw na poziomie »słoneczko-okienko«!” Takim „znawcom” nie zaszkodzi przypomnieć, że w ukraińskiej literaturze dziecięcej pracowali Mykoła Winhranowski, Hryhir Tiutiunnyk, Jewhen Hucało, Wasyl Blizniec, Dmytro Bilous, Wsewołod Nestajko, Anatolij Kostećkyj, Wiktor Kawa, dzięki którym osiągnęła ona szczyty prawdziwie „srebrnego wieku”. A mimo to w tej wyniosłości jest odrobina prawdy. Po odejściu z życia naszych klasyków literatura dziecięca nagle jakoś spłyciła się, stała się anemiczna i nieśmiała. Zamiast ją wspierać, literaccy przywódcy poszli inną drogą. Komitet Szewczenkowski unieważnił nominację „Literatura dla dzieci”. Na forach pisarskich zapewnia się, że literatury dziecięcej u nas nie ma, takim tonem, jakby mówiono o babie z wozu. Doszło do tego, że kierownictwo pisarskiego Związku zlikwidowało komisję ds. literatury dziecięcej. Najsmutniejsze jest to, że takiemu stosunkowi sprzyjają sami pisarze dziecięcy lub ci, którzy sami siebie za takich uważają. 90 procent z nich nie ma najmniejszego pojęcia o roli i znaczeniu literatury dziecięcej w społeczeństwie, nie mówiąc już o jakichkolwiek tajnikach pracy literackiej. Przejdźcie się po szkołach, zajrzyjcie do bibliotek — tam jest mnóstwo grafomańskich utworów, które narzucili samozwańczy autorzy. A nauczyciele muszą je proponować uczniom, bo innych nie ma. Więc pojawia się myśl, że właśnie ta makulatura jest prawdziwą literaturą dla dzieci. A my jesteśmy bezradni, by poprawić sytuację, bo ci samozwańczy autorzy od razu podnoszą krzyk: a kto was upoważnił do oceniania, co w literaturze jest dobre, a co złe? A na naszą odpowiedź, że prawdziwy utwór literacki powinien mieć rytm i rymy, że rozwija się zgodnie z odpowiednimi prawami gatunku, odpowiadają nam: to przedwczorajszy dzień, dziś literatura jest zupełnie inna! Dziś podaje się jak najwięcej przekleństw i przemocy na jednostkę powierzchni papieru. Więc sądzę, że właśnie tutaj powinni powiedzieć swoje słowo mężowie stanu, jeśli chcą widzieć Ukrainę i jej obywateli jako ludzi kulturalnych i wykształconych. A kto, jak nie ministerstwa rodziny i młodzieży, kultury i edukacji, powinien się tym zajmować? Literatura dziecięca to gatunek specyficzny. Niektórzy nawet twierdzą, że ci, którym brakuje wyobraźni, idą do literatury dorosłej, a ci, którzy ją mają, pozostają w dziecięcej. Inni dowodzą, że pisarz dziecięcy i dorosły jednakowo wołają „Hop!”. Jednak jeśli po tym „dorosły” pisarz zapomina o wszystkim i gorzko rozmyśla nad tym, w co się „wpakował”, to „dziecięcy” musi koniecznie dobiec do końca, inaczej młody czytelnik go nie zrozumie… Ale jakoś nie widać, by literatura dla dzieci na Ukrainie w sposób jakościowy różniła się od dorosłej. A kiedy ktoś chce napisać lepiej, nie wie, jak to zrobić. I w rezultacie — dziś w utworach dla młodego pokolenia przeważa powierzchowność, nudna sentencja, nieudolna pouczającość. A jeśli odciąga się młodego czytelnika od jego własnej literatury, od zabawy, fantazji, bajki — tym samym niszczy się czytelnika w ogóle. Bo ten, kto od dzieciństwa nie przyzwyczaił się do czytania, nie będzie czytał jako dorosły. A to doprowadzi do degradacji narodu ukraińskiego… Dlatego dziś wszystkim zainteresowanym warto nie użalać się nad niezadowalającym stanem ukraińskiej literatury, lecz zacząć rozmowę o tym, jak podnieść jej autorytet w społeczeństwie. W końcu chciałoby się doczekać, aż o tym czy innym pisarzu będzie się mówić: dobry z niego pisarz, zdobył wszystkie nagrody. Tylko że na nagrodę im. Łesi Ukrajinki jeszcze nie ma u niego dość odwagi! Od czego zacząć? Chyba od siebie samego. Od autora, krytyka, wydawcy, redaktora. I nie od tego redaktora, który za pieniądze przepuści wszystko, co tylko zechce, lecz od tego, kto w pracy z autorami kieruje się najwyższymi priorytetami. A takich redaktorów u nas już są. Ja, na przykład, jestem zachwycony poziomem redagowania błyskotliwego poety i wydawcy Iwana Małkowycza. Jak subtelnie wyczuwa fakturę utworu, jak delikatnie i niezauważalnie, na jakimś molekularnym poziomie potrafi poprawiać autora! Jednocześnie jest niezwykle wymagający i nieustępliwy. Małkowycz — jeśli nie jedyny, to jeden z nielicznych, którzy dziś dążą do podniesienia ukraińskiej literatury dla dzieci do europejskiego poziomu. Jednak czekać, aż u nas pojawią się nowi Małkowyczowie i zaczną nas poprawiać, nie warto. Pisarz powinien podnieść poprzeczkę wymagań wobec siebie. Powinien pamiętać, że w twórczości najważniejsze są smak i dążenie do samodoskonalenia. I im więcej u nas będzie jaskrawych, niezwykłych, w dobrym sensie agresywnych pisarzy dziecięcych — tym lepiej dla samej literatury dziecięcej, a więc i dla czytelnika. A oni u nas są. Z książki na książkę podnoszą poziom mistrzostwa kijowianki Zirka Menzatiuk i Lesia Woronina, Halyna Malyk z Zakarpacia, Saszko Dermański z Kijowszczyzny, Maryna Pawlenko z Umania, wpadł w literaturę dziecięcą jak huragan Ołeksandr Hawrosz z Użhorodu. A mają z kogo brać przykład: w imię rozwoju języka i literatury ukraińskiej (zwłaszcza dla nastolatków i młodzieży) pracuje Myhajło Słabosznycki, który wciąż zadziwia twórczą energią, być może ostatni z
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Niespodziewanie natrafia na ciemną odwilż – okrągłą polankę bez śniegu: tutaj, gdzie latem spał pod kępkami trawy, głęboko pod ziemią ludzie położyli wielkie grube rury z gorącą wodą, a na ziemi, na górze, znajduje się żeliwny krąg. Stanął na nim Skowronek i… poczuł ciepło! Zatrzymał się – przykucnął, by odpocząć. „Naprawdę, cieplutko! – cieszy się ptaszyna. – I nóżki ogrzeję, i piórka wyschną…” Wtedy otuliłaby Skowronka swoim skrzydłem noc, gdyby nie to, że… Nie wiadomo skąd – na tę ciepłą polankę mościły się aż trzy wielkie potwory: jeden – czarny, drugi – brunatno-szary z białymi łatami na bokach, a trzeci, niczym liszka – rudy, z uszami postawionymi do góry. Przyczaił się Skowronek. Ale na wszelki wypadek zapytał: – Wy kto?.. – Bezdomne Pieski – słychać głęboki miedziany bas i głodne skomlenie: – Garr-rr! Co tam za drobiazg piszczy na naszym legowisku?! A kysz stąd, póki żyjesz!.. Biedny Skowronek nie wiedział, że to czyjeś zimowe legowisko. Przestraszył się i – hyc w dziurę, pod ten żeliwny właz. A jaka to psotnica i figlarka! To przymierza swoje puszyste czapy na drzewa i krzewy. To zakłada na nie grube futra. To, niby żartem, okrywa okolicę włochatymi kocami. A potem długo wiruje w szalonym białym tańcu – kręci zamieciami i zawiejami, świszcze zaspami… I wtedy musimy lecieć po nasiona jesionów i klonów, wyszukiwać jagody tutaj, w kalinowych gajach i na jarzębinach, które obfitują w czerwień niczym paciorki drogich korali. Rok w rok, nie dzień i nie dwa, my w drodze; nawet Słońce ledwo nadąża za nami. A kiedy już się zmęczy i toczy się za krawędź Ziemi – na spoczynek, siada na nasze skrzydełka i podmalowuje piórka; a noc na czubek głowy nam kładzie swój czarny aksamit i…” – pokazuje przystojny Gil czerwoną kamizelkę i niebieskawo-popielatą szarą chusteczkę na grzbiecie. I nachyla do Skowronka gałązkę jarzębiny: „Skosztujesz jagód?.. A my podarujemy i tobie takie, jak nasze, barwne ubranie”. „Dziękuję – mówi Skowronek – ale nigdy nie siadam na drzewach, jak wy, Gile albo Dzięcioły, Sikorki, Kowaliki, Czyżyki, Sójki, Szczygły… Choć śpiewam wysoko, wysoko w niebie, to żyję tylko na ziemi. Tutaj, wśród traw – jest i moja chatka… W swoim szarym, w bursztynowe kropki, ubranku zręcznie i lekko chowam się w trawach: przytulę się pod krzaczkiem chwastu – nikt mnie nie zauważa. Lepiej, Gilu, poproś Słoneczko, jak będzie siadać na twoje skrzydełka odpocząć, żeby szybciej ciepło posyłało na nasze gaje i pola, moje rodzinne, miłe i drogie”. Jakoś o świcie Gile-wędrowcy ruszyli w swoje dębowe, rozłożyste świerkowe lasy, bo pora im już tam gniazda wić. Oto lecą przez dalekie światy i wszędzie po drodze rozsiewają owoce jarzębiny oraz drobne kalinowe serduszka. I darują Słońcu sonaty skowronkowych pieśni. Usłyszało Słońce srebrzystą fujarkę Skowronka, uśmiechnęło się radośnie, a jak uderzy w swoje cymbały! I oślepiająco, niby powodzią diamentów, zaiskrzyły się śniegi! Światła staje się więcej, a dzień się wydłuża. W odwilż z drzew, z jarzębiny, gdzie spotkał się z Gilami Skowronek – „kap… kap… kap…” To daje swój głos wesoły wiosenny Sopel. Dotknie go słoneczny promień, aż nagle – „trzaś… trzaś! Trzaś!” – spada on na zmarzniętą ziemię, dźwięcznie rozsypując się kryształowymi lodowymi odpryskami. Błyśnie promyczkiem Słońce i jednym okiem zajrzy w małą kałużę… Cieszy się Skowronek: Słońce na lato już zawraca! I leci – pola budzić: „Siu-i-i-r! Si-ju-i-i-i-i-i-siii!”
Tłumaczenie maszynowe
Adel SKOWRONEK Ilustracje Marii GRYSIUK NOC Wieczór noc zaprasza do chaty. Drzwi, słyszę, “och” sobie i “ach”. Noc, zapewne, wkrótce pójdzie spać, Bo już myła nogi w rdestach. W kącie u nas pod obrazami Będą spały cichutko całą noc. W chacie sny zagrzechoczą wozami, Rozkołyszą naszą senną piec. Spać będą i stół, i parapet, Zeszyt, długopis, niebieski ołówek... Jęknął próg sobie przez sen, W kaganku zgasła dawno cierpliwość. Jeszcze tylko chwila. Wszystko będzie spać w chacie. Ręczniki na ścianach szepczą. Cienie po kątach stoją czubate... Noc u nas w chacie będzie spać! GDZIE MIESZKA DOBRO Zapytałem kiedyś mamę: — Gdzie dobro mieszka? — Tam, gdzie gałązki zielone, Gdzie rzeka płynie. Zapytałem swojego tatę: — Gdzie dobra szukać? — Gdzie mniszki włochate Położyły się spać. Ja wtedy pomyślałem później: — W każdym z nas. W strumyku, gdzie ciche wody, W szkole, gdzie moja klasa. W ogrodzie, co oddycha słońcem W porannej chwili… Więc otworzę okienko — Niech wietrzyk wleci. No a jeszcze w moim sercu, W mojej duszy. Ja dobro czerpałem z jeziorka, Z cichych rdestów. I dlatego dobra kropelkę Wam oddać rad. Więc przychodźcie na chwilkę Po dobro do ogrodu! Ihor ZELINSKI, 13 lat, wieś Majdaniec, obwód czerkaski. Tego dnia Skowronek po raz pierwszy zobaczył śnieg: dookoła biało-biało! Skowronkowe pole z gęstymi kępkami traw śpi pod zimną kołdrą. “Gdzieś i Słońce się schowało — nie wyjrzy. Jak tu nie smucić się? Było tak ciepło i ładnie…” — Skowronek otrzepuje śnieżynki, które obkleiły go. Rozpuchuje piórka. Rozczesuje i podbija delikatny puch. Rozprostowuje ochrowo-brunatne cętki na skrzydłach. I znowu znaczy nóżkami śnieg. “Gdzieś tutaj były kępki chwastów i wysokie trawy ze smacznymi nasionami… No, poszukam”, — drobi zaśnieżonym polem mały puszysty Skowronek. Aż tu jak na dobre wspomnienie — matczyna rada: “W srogie chłody, Skowroneczku, trzymaj się blisko ludzkich siedzib. Tam, na ścieżkach-drogach, można znaleźć choć jakieś jadalne okruchy…” “Siu-i-r-siui-i-r-siu-ii-r..,” — płynie jego pieśń nad śniegowymi zaspami. Ale zatrzymała się na poboczu drogi. Skowronek zobaczył: o tam, spod włochatej śniegowej czapy sterczą wierzchołki łobody. A tam, dalej — kępka osetu… Jak on ucieszył się nimi! Szybko wspiął się na nogi i już wydziobuje z łodyg nasiona. Zimny wiatr napina i przeczesuje każde jego pióro. Zbija z nóg, ale one u Skowronka niewysokie, i on dzielnie trzyma się na ziemi. Zima nieustannie sypie i sypie gęstą zamiecią. W jakąś chwilę żadnej kępki z nasionami chwastu już nie widać. Sterczą tylko pojedyncze łodygi osetu, łobody i szarłatu… Skowronek chwieje się w sypkich głębokich śniegach i z całych sił przebiera nóżkami. Nie omija żadnej roślinki, wyszukuje i wyzbiera drobne, jak ziarna maku, nasiona. Wkrótce jego ubranie całkiem zmokło. Piórka zjeżyły się, zbiły i nie grzeją. Zgrabny czubek na głowie jakby wyhaftowało szronem i lodem. Zima szaleje mocniej — śmieje się zimnym kłującym śmiechem… Maleńkie ciałko Skowronka aż drży. “Lada moment zamarznę!.. Zginę z głodu! Chciałem wiosną całemu światu podarować swoje fletowe melodie! Ale teraz mnie samemu choćby jakieś ziarenko i odrobinkę ciepła…” — ledwo-ledwo przebiera łapkami Skowronek. A trzaskający Mroziwo trzaska! Zaplata białą pajęczyną wzorzystego szronu każdą trawkę. “Gdzież ratować się?! Dokąd biec?” — nie wie Skowronek. mają u Skowronka pole! Kopią głębokie rowy, kwitnące trawy piaskiem i kamieniami zasypują. A tam, gdzie jeszcze zielenią się ocalałe jedwabne wysepki, wyrywają trawę z korzeniami. “Nieszczęście — żadnej trawinki i krzaczka! Nie szanują i niszczą piękno?! Gdzież gniazdko uwić?! ” — głosi i leci światami smutna pieśń Skowronka. Od tamtej pory tak i zostały między niebem a ziemią Skowronkowe sonaty, a sam pieśniarz — na białym pustkowiu… Aż wzdryga się ze strachu we śnie i otwiera oczka. Na dworze zamieć. Wyje zawieja. Zimno oddycha zima. “Oj-oj! Wszystkie ścieżki zasypała zimna zimowa zamieć! — otrzepuje i otrzepuje śnieżynki ze swoich skrzydełek Skowronek. — Polecę szukać Słońca, żeby śniegi roztopiło”. I tylko co wzleciał, jak zakręciła białymi muchami zimowa chmura i zasłoniła od Skowronka niebo i ziemię. Samotnie Skowronkowi. Tylko piosenka jego splata się z głosami wiatrów i zamieci. Ale jakoś podpatrzył Sławko, gdzie Skowronek grzeje się, i za każdym razem nasypuje tam, na rozmarznięte miejsca, kupki prosa i płatków owsianych, nasion chwastów i traw, które zebrał za ciepła. Wesoło śniadają Skowronki, Kowaliki, Zięby i Sikorki. “Siu-ii-ir”, — odzywa się do Sławka Skowronek; niby kropka, krótka ta zimowa piosenka, która w ptasim języku oznacza: “Dzięki…” Niespodziewanie gdzieś niby w flet gwizdnęło — i potoczyły się Skowronkowym polem srebrzyste nutki. I z niewysokiego drzewa jarzębiny zajaśniały żywe, rumiane Słoneczka… “Niby podobne do wielkiego Słońca, — cieszy się Skowronek i prosi: — Drogie Słoneczka, rzućcie po snopku złotych promieni, i zima pobiegnie strumykami; i pieśń popłynie nad polem, i obficie pokryje się ono trawami i kwiatami!..” “Ależ my — nie Słoneczka…” “To może wy — jego dzieci? Takie same malinowo-czerwone, jakimi bywa o zmierzchu Słońce, kiedy schodzi za horyzont spać…” “My — Gil-wędrowcy!..” “To wy z daleka zalecieliście tutaj?” “Z tych krajów, gdzie mieszka władczyni Zima. A ona tam taka lodowata, że i Słońce omija czok, który na ziemi leży. A tam, na dole, jeszcze cieplej!.. “To może tutaj, jak w swoim domu, i schowało się Słońce?” — rozgląda się Skowronek. Ale rozczesuje-upiększa pióra-puszki. Ogrzał się. Staje się okrągłym. Okrywa się puszystą pierzynką z piórek. Zmrużył zmęczone oczy. Śpi. Tylko ciemna zimowa noc nie zasnęła — brnie po piersi w zaspach. Nosi sny… I śni mu się złote Słońce, łaskawe i łagodne. Wielkie — na całe niebo!.. Pod jego błękitną kopułą na dole — szmaragdowe Skowronkowe pole. W pachnącym wonnym różnotrawiu — wszelakie nasiona. “Na całą zimę ”, — cieszy się we śnie ptaszyna. Tutaj nagle, jak spod ziemi, wzięły się przerażające dwunożne ludzkie potwory i odni-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
prawdziwe rarytasy — jeśli starannie poszukać. Teraz swój skarb, z własnej kolekcji, postanowił przekazać dla ukraińskiego muzeum, które wkrótce zostanie otwarte w Kijowie. Właśnie w tym celu przyjechał na Ukrainę z Paryża. A ze sobą do Francji zabiorę podarowaną mi „Księgę pamięci obwodu sumskiego”, skąd pochodzi ród mojej mamy, która oprócz nieszczęść wojny przeżyła na Ukrainie Hołodomor lat 1932—1933. — Czy będzie Pan nadal przekazywał rzadkie dokumenty muzeum? — Oczywiście, jeśli trafi się szczęśliwa okazja nabycia czegoś rzadkiego, zawsze będę starał się być użyteczny dla Ukrainy. Rozmawiał Światosław MIZERNIUK Zdjęcie autora nego, bo cała ludzkość jest integralna. Wśród liryki realnych krajobrazów istnieje jednak wystawa w wystawie — wielki cykl „Podróże we śnie i na jawie”. Tutaj znów pojawia się znakowość, właściwa Witrowi-plakaciście. Ale już nie mentalne, a bardzo wrażliwe, czasem nawet zmysłowe wrażenia z jego spotkań z różnymi miastami pozwalają bezbłędnie odgadywać nazwy tych miast, choćby były nam znane jedynie z ekranów telewizyjnych. Prawie południowe słońce nad bagienkiem w środkowej strefie dawnej Rusi, fioletowe cienie na śniegu w karpackiej Hucie, Ławrska dzwonnica nad wiecznym Dnieprem… Te akwarele Wałerija Witra rozjaśniają duszę bez pouczeń i notacji. Bo gdziekolwiek byłby człowiek, przez jakiekolwiek kontynenty by wędrował, dusza jego kwitnie na ojczystej ziemi. Wszystkie te proste prawdy wypływają z głębi serca w galerii „Nef”, jeśli tylko zatrzyma się widz i cicho będzie przyglądał się: a coż zobaczył po wszystkich światach artysta Wałerij Witer… i język oraz przekazał je swoim dzieciom i wnukom. Jako współprzewodniczący naukowo-kulturalnego centrum Ukraińców Baszkortostanu „Kobzar” aktywnie wspiera i propaguje ukraińskie wartości chrześcijańskie poprzez edukacyjne placówki przedszkolne i szkolne, szkółki niedzielne, wystawy, projekty wydawnicze. Już ponad dziesięć lat w kierowanej przez W. Babenkę uczelni wyższej kształcą wykwalifikowane kadry do nauczania języka ukraińskiego i literatury w szkołach ogólnokształcących. Filolodzy z Nieżyna wraz z kolegami z Chersońskiego Uniwersytetu Państwowego oraz Narodowego Uniwersytetu „Politechnika Lwowska” byli mile zaskoczeni tą wyspą ukraińskiej duchowości, którą zobaczyli w obcojęzycznym środowisku na tle kultury muzułmańskiej. Po wygłoszonych wykładach byli na lekcjach, zapoznali się z wystawami malarskimi i artystyczno-dekoracyjnymi, z zainteresowaniem obejrzeli zabytki historyczne stolicy Baszkortostanu. W wyniku seminarium podpisano umowy o dalszej współpracy między ukraińskimi a rosyjską uczelnią wyższą. Wasyl Babenko, Ołena Petryk oraz Ołeksandr Zabarnyj na wystawie „Chrześcijańskie wartości oczami dzieci”
Tłumaczenie maszynowe
Nadija ONYSZCZENKO, Niżyn
Międzynarodowy seminarium „Doskonalenie przedmiotów cyklu ukrainoznawczego w ogólnokształcących szkołach Federacji Rosyjskiej" odbyło się w Ufie. Zorganizował je dyrektor Ufimskiej filii Moskiewskiego Państwowego Uniwersytetu Humanitarnego im. Michaiła Szołochowa, kandydat nauk historycznych Wasyl Babenko, przy udziale dziekana Wydziału Filologicznego Niżyńskiego Państwowego Uniwersytetu im. Mykoły Gogola, kandydata nauk filologicznych Ołeksandra Zabarnego oraz specjalistki Centrum Współpracy Humanitarnej z ukraińską diasporą Heleny Petryk. Emigrant w trzecim pokoleniu, Wasyl Babenko, pamiętając o swoich korzeniach z Czernihowszczyzny, zachował ukraińskie przekonania, kulturę
Tłumaczenie maszynowe
Hanna KOZACZENKO, członkini zarządu Ukraińskiego Funduszu Kultury
Zdjęcie autorki
Dziś plakat jako gatunek sztuki wizualnej przeżywa bynajmniej nie najlepsze czasy, toteż wystawa, którą przygotował Walerij Witer właśnie w tym gatunku, wzbudziła spore zainteresowanie, przede wszystkim te prace, które połączyły filozoficzną i psychologiczną głębię oraz trafność w lakonicznych obrazach. Jak ziarno zawiera informację o całej roślinie, tak one niosą informację o strasznym pласті historii, który do dziś boli nasz naród. Chodzi zwłaszcza o serię, która odzwierciedla istotę Hołodomorów, jakie wyniszczyły połowę ludności Ukrainy w XX wieku. W Narodowym Związku Artystów na jubileuszową wystawę artysty zagraniczni wielbiciele jego talentu udostępnili te plakaty, które koncentrują uwagę na podstawowym zawodzie Walerija Witra — solisty popularnego zespołu „Kobza” (obecnie „Kobza Original”). Bo nie sam tylko głos — cała jego śpiewająca dusza. Choć właśnie dzięki działalności koncertowej artysta wiele podróżował po świecie. Jego chwytne artystyczne oko, niezmiennie życzliwe, w nieoczekiwanych ujęciach przedstawia nam, widzom, rysy wielu stolic, a zwłaszcza naszej własnej — Kijowa. Galeria „Nef” Narodowego Ławry Kijowsko-Peczerskiej Historyczno-Kulturalnego Rezerwatu otworzyła dla wielu Walerija Witra — nie plakacisty, lecz subtelnego liryka. Wystawa akwarel „Echo” jest tak przesycona radością życia, że otwierają się nie tylko oczy, lecz także serce. Nasza świadomość, zamulona polityką i różnorodnymi kryzysami, znów zaczyna dostrzegać to, czego nie da się zniszczyć — piękno, które niezmiennie istnieje obok zniewag wyrządzanych przez człowieka. Walerij Witer lekkim ruchem pędzla (w technice akwareli na mokrym papierze) odsłania kwitnące zakątki Londynu, bo w mglistym Albionie kawiarenki pod gołym niebem spowite są pnączami kwiatów. A most przez Sekwanę w Paryżu bywa zamglony, jak nasze kijowskie mosty przez Dniepr. W Kanadzie Walerij Witer widzi szczyty grzbietu górskiego, jakby oddzielone od podnóża chmurami, gdzie przycupnęły domki tak podobne do prostych zabudowań wokół Kijowa, gdy jeszcze zamożny niesmak współczesnych pałacyków nie zniekształcał podmiejskiej strefy. I — osobliwość: dzwonnica Ławry Kijowsko-Peczerskiej zimą, wiosną, latem i jesienią, rano, w dzień i wieczorem za każdym razem inna. Takiej serii, jeśli nie zawodzi pamięć, nie zrobił nikt spośród kijowskich artystów. Pod białym sklepieniem galerii „Nef” echem śpiewających wędrówek artysty wyłaniają się pejzaże pełne słonecznych akordów i soczystych barw, które znów budzą miłość do ojczystego kraju w duszy widza. Oto białokolumnowa altanka Hlibowa w Sniedwie wśród kolorowego listowia drzew i kwitnących traw na pagórku. A rzeczywiście — „stoi góra wysoka, pod górą gaj”, a artysta kontempluje ten zakątek rodzimej wieczności, która skupiła dla człowieka wszystko, co najlepsze. Wśród kilku niewielkich sal wystawowych „Nefu” na wystawie akwarel Walerija Witra pojawia się wyraźne uświadomienie jedności świata i tego, że ludzie zależą jedni od drugich.
Tłumaczenie maszynowe
Od dzieciństwa Francuz Serż Getz ma w sercu Ukrainę. Z dalekiej Francji przywiózł unikatowe materiały z czasów Ukraińskiej Republiki Ludowej: wydawnictwa z epoki, rękopisy, mapy, księgę wspomnień szefa rządu URL Wołodymyra Wynnyczenki „Odrodzenie narodu”, pierwsze wydanie, tom III, kilka książek poświęconych dyplomatycznej aktywności URL na paryskich rokowaniach pokojowych w latach 1919—1920. Większość przekazanych materiałów uzupełni kolekcję Muzeum Ukraińskiej Republiki Ludowej, którego otwarcie zaplanowano na 22 stycznia 2009 roku — w 90. rocznicę Aktu Zjednoczenia — w historycznym budynku Ukraińskiej Centralnej Rady, obecnie Kijowskim Miejskim Domu Nauczyciela. Rarytasy z wdzięcznością przyjął p.o. przewodniczącego Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej akademik Ihor Juchnowski. Jak zaznaczają w UIPN, to jeden z pierwszych odzewów światowej społeczności na apel o wsparcie tworzonego Muzeum URL w Kijowie. Ekskluzywny wywiad dla „Słowa Proświty” udzielił gość z Francji Serż Getz.
— Co skłoniło Pana, obywatela Francji, do tak szlachetnego czynu — podarowania swojej unikatowej kolekcji? — Z dzieciństwa — zamyślony wspomina pan Serż — mama śpiewała mi ukraińskie piosenki. Pochodziła bowiem z obwodu sumskiego. W czasie drugiej wojny światowej moi przyszli rodzice przebywali w Niemczech: mama jako ostarbajterka w fabryce, a tata — francuski jeniec wojenny — na farmie, niedaleko. Tak się poznali, a potem pobrali. Pamiętam, że od dziecka ojciec czytał Wynnyczenkę po francusku, a mama wiele opowiadała o Ukrainie. Od tego czasu zacząłem interesować się językiem ukraińskim, piosenkami, historią… Lecz przez całe życie pracowałem jako wykładowca języka rosyjskiego. Pasjonuję się też starymi książkami, zwłaszcza ukraińskimi: kolekcjonuję je. Dlatego często chodzę po księgarniach. — We Francji jest wiele książek w języku ukraińskim? — W naszym Orleanie jest duży „targ staroci”. Udaje się kupić coś z rzadkich książek. Szczególnie interesuje mnie wszystko, co się tam trafia o Ukrainie. Czasem trafiają się…
Tłumaczenie maszynowe
Wyjątkową hojność okazał mecenas, który zechciał pozostać nieznany — przekazał Akademii Ostrogskiej foliał, który eksperci wycenili na sto pięćdziesiąt tysięcy dolarów.
Jewhen CYMBALIUK, obwód rówieński. Zdjęcie autora
Chodzi o „Apostoł”, wydany przez Iwana Fedorowycza w 1574 roku. Dokładniej o egzemplarz przepisany przez mnichów na początku XVII wieku. „Apostoł” z 1574 roku, czyli „Dzieje i listy apostolskie”, tradycyjnie uznawany jest za najstarszą datowaną książkę wydrukowaną na ziemiach ukraińskich. Jak wiadomo, książkę wydał pierwodrukarz Iwan Fedorowicz (Fedorow) za własne pieniądze oraz z ofiar zebranych wśród zamożnych ludzi. Co ciekawe, praca nad wydaniem trwała od 25 lutego 1573 roku do 15 lutego 1574 roku. Zapewne nie krócej trwało przepisywanie „Apostoła”, które wykonali mnisi na zamówienie Ławry Poczajowskiej. Przez trzy stulecia książka przeszła trudną, męczeńską drogę. Przetrwała wojny, zapomnienie, ateistyczne znieważenie. A pod koniec minionego stulecia trafiła do prywatnej kolekcji. Jednak raritas w niej nie przebywał długo. Kolekcjoner, bywając pewnego razu w Narodowym Uniwersytecie „Akademia Ostroska” i zobaczywszy starania o stworzenie biblioteczki starodruków, podarował relikwię tej placówce edukacyjnej. Kijowianin tak motywował swój czyn: „Sprzedawszy tę książkę oligarsze, mógłbym znacznie poprawić swoje warunki mieszkaniowe, ale serce podpowiedziało: książka ma służyć nie jednemu człowiekowi, lecz społeczeństwu. Tym bardziej, gdy ciągnie się do niej młode pokolenie, jak w Akademii Ostroskiej. Dlatego właśnie tę placówkę edukacyjną wybrałem do dobroczynności”. — Przepisany „Apostoł” uczynił naszą kolekcję starodruków unikatową — stwierdza kierowniczka Naukowo-Badawczego Centrum Badania Dziedzictwa Muzealnego Narodowego Uniwersytetu „Akademia Ostroska” Switłana Darczyk. — Kolekcja ma podtrzymać chlubną tradycję akademii jako pierwszej wyższej uczelni narodów wschodniosłowiańskich. Bo tutaj, dajmy na to, w latach 1580—1581 powstała najwybitniejsza książka Iwana Fedorowa, arcydzieło ówczesnego drukarstwa — Biblia Ostroska. Potem pojawiła się ogromna biblioteka z wydań łacińskich, greckich i cerkiewnosłowiańskich (130 z nich przechowywanych jest w Centralnej Bibliotece Naukowej im. W. Wernadskiego). Jak świadczył współczesny Symon Pekalid, w 1600 roku w Ostrogu „kwitnie biblioteka, zebrana niemałym trudem”. Obecnie u nas następuje podobne odrodzenie księgozbiorów. I miło, że do tej sprawy przyłączają się mecenasi, jak dobrodziej z Kijowa, który podarował „Apostoła”. Zrozumiałe, że foliant objęto szczególną ochroną — najnowocześniejszą i najpewniejszą.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Kateryna STEPYKO
To było pierwsze, co usłyszałam, dzwoniąc do teatru „Dach”, gdy zapisywałam się na spektakl „Prolog do Makbeta”. I rzeczywiście, większej głupoty trudno wymyślić: chodzić do teatru dla zabawy, żeby „przyjemnie spędzić czas”. Przecież nie chodzimy do galerii sztuki, żeby się pośmiać lub zrelaksować, pragniemy czegoś dotknąć. Czego dokładnie, sformułować trudno, wszak sztuka nie tłumaczy się racjonalnie, ale ten proces kulturalnego wzbogacenia jest skrajnie potrzebny wykształconemu człowiekowi, bo bez niego pełnowartościowe życie jest niemożliwe. Kijowskie Centrum Sztuki Współczesnej „Dach” jest właśnie tym zbawiennym łykiem powietrza dla myślącej publiczności. Teatr otworzył 12 listopada 1994 roku Wład Troicki. Już od samego początku nie była to instytucja akademicka, w której kierują się ustalonymi i ogólnie przyjętymi tradycjami. Cechą charakterystyczną „Dachu” stało się poszukiwanie: aktorów, którzy posiadają nie tylko dyplom państwowej instytucji teatralnej, ale przede wszystkim duchowość i profesjonalizm; tendencji, którym właściwa jest trwała siła życiowa i aktualność, a nie skostnienie i zgrzybiałość; formy, która połączyłaby archetypy, jakimi nasycona jest kultura narodu ukraińskiego, z dorobkiem Szekspira. I teraz, po czternastu latach, można powiedzieć, że wszystkie postawione zadania zostały błyskotliwie wykonane. Z sukcesem zrealizowano projekt „Ukraina mistyczna”, do którego weszły trzy spektakle: „Prolog do Makbeta”, „Ryszard III. Prolog” oraz „Król Lear. Prolog”. Do dziś „Makbet” pozostaje jedynym spektaklem, który pokazali Ukraińcy w Londynie w „Barbican Centre”. Miło, że spektakl otrzymał tak pochlebne recenzje londyńskich krytyków: „To Makbet, ale nie ten, którego znamy my. Widziałem swego czasu kilka dość oryginalnych szkockich inscenizacji sztuki, ale żadna z nich nie była tak nieprzewidywalna i tak nieoczekiwanie erotyczna, jak ten niezwykły i zdumiewający spektakl z Ukrainy. Nikt nie wyobrażał sobie, że ukraińscy aktorzy przyjadą z tak niepojętym Makbetem”. „Troicki koncentruje się na istotach, archetypowych elementach sztuki, tworząc zrytualizowany spektakl,
Jewhen HOLYBARD Zdjęcie autora
Wizytówką tego zespołu można uznać Puchar „Najlepsza grupa tańca ludowego”, wręczony solistom zespołu na międzynarodowym festiwalu „Chicago Celebration 2007” (USA). Występując na otwarciu koncertu, rektor MAUP Mykoła Hołowatyj zwrócił się do obecnych ze słowami szczerej wdzięczności pod ad-
Solistka zespołu „Perłyna” Wiktorija Łewczuk wykorzystując tańce, maski i muzykę oraz opowiadając historię w atmosferze zbliżonej do transu. Troicki mówi o swojej wierze w teatr „intelektualnej błazenady, misterium, rytuału i neobarokowej estetyki, teatr jako środek duchowej samorealizacji. Rezultat — czarująca surrealistyczna inscenizacja Makbeta, niepodobna do żadnej z szekspirowskich inscenizacji, którą kiedykolwiek widzieliście”. Z nie mniejszym sukcesem nabiera rozpędu artystyczno-audiowizualno-teatralno-litera-
Wład Troicki resem jubilatów: „Gdyby nie było tych wspaniałych chłopaków i dziewcząt, nie byłoby i naszej Akademii. Dopóki mamy taki zespół, dopóki jest takie głębokie i sprawcze rozumienie swojego ludowego i naturalnego, dopóki nasza istota tak jaskrawo ilustruje się ludową choreografią, dopóty jest Naród Ukraiński. Szczerze dziękuję kierownikowi artystycznemu „Perłyny” Andrijowi Naumence, który w ciągu trzech lat stworzył z amatorów — studentów, absolwentów, wykładowców — kolektyw, który pracuje na profesjonalnym poziomie”. I rzeczywiście, w ciągu półtorej godziny, z krótkimi repryzowymi pauzami na przebieranie wykonawców, kolektyw tak „rozkręcił” salę zapalającymi tańcami, że owacje prawie nie cichły. Gatunkowa i stylowa różnorodność repertuaru tego nieprzeciętnego zespołu może zadowolić najbardziej wybredne gusta widzów. Pedagodzy-choreografowie Iryna Krykun i Kateryna Wulyćka, oprócz wystawienia własnych opracowań tanecznych, takich jak taniec-naśladowanie ptaków „Gołubka”, ciekawych pod względem fabuły obrazków choreograficznych „Lalki” i „Tyrolskie zaloty”, unikalnego tańca sportowego ze skakankami, zademonstrowali we wspaniałym wykonaniu grupy żeńskiej zespołu liryczny taniec „Płeskacz” w choreografii Pawła Wirskiego, kompozycję taneczną „Horłycia”, która wywołała pochlebne okrzyki „brawo”. W końcu „bis!” i „brawo!” słychać było tego wieczoru prawie po każdym tanecznym turno-filozoficzny projekt „1. Międzynarodowy Festiwal Sztuki „GOGOLFEST”, zapoczątkowany w 2007 roku. Do jego realizacji dołączyli znani ukraińscy artyści, rzeźbiarze, muzycy, śpiewacy, aktorzy dramatyczni, literaci. Cel widowiska — „stworzenie bajkowego drzewa świata współczesnej ukraińskiej cywilizacji artystycznej”, tak sformułował go Wład Troicki. Jeszcze jedno dziecko Troickiego — grupa etno-chaos „Dacha-Bracha”, której muzyka łączy różne etnostyle i zasady klasycznego minimalizmu końca XX w. Nacisk, oczywiście, kładzie się na muzyczne dorobki narodu ukraińskiego. „Dacha-Bracha” — dość udany projekt, który oprócz tego, że zdobył popularność na Ukrainie, aktywnie koncertuje za granicą. Czytając to, można nawet nie uwierzyć, że wszystkie te projekty — to dzieło rąk jednego człowieka, ale teatr koncertuje (spektakle były już prezentowane na dziesięciu międzynarodowych festiwalach), „Dacha-Bracha” nagrywa trzeci album, niedawno odbyła się długo oczekiwana premiera spektaklu „Edyp”. Z niecierpliwością oczekujemy kontynuacji i realizacji nowych planów twórczych głównego reżysera i producenta „Dachu” oraz jego utalentowanego zespołu.
Fragment koncertu numerze. Publiczność pochlebnie oceniła majestatycznego „Poloneza” i figlarną „Mazurkę” w wykonaniu nowicjuszy zespołu, którzy przedtem wykonali taniec, który tak właśnie się nazywa: „Taniec nowicjuszy”. Wśród bogatej palety scenicznej tańców ukraińskich jako osobne egzotyczne wtrącenia wykonano temperamentny „Cygański”, pełen jaskrawego humoru „Żydowski”, stylowy amerykański „Country”. We wszystkich rozwiązaniach scenicznych przebijał się gust artystyczny i zrozumienie charakteru narodowego, czemu w znacznej mierze sprzyjała praca kostiumologa Oksany Naumenko. Apoteozą koncertu była choreograficznie różnorodna, długa i emocjonalnie bogata kompozycja taneczna „Ukraiński hopak”, błyskotliwie wykonana przez pełny skład zespołu. Bez wątpienia ten zespół ma świetlaną przyszłość. Bo właśnie na taką przyszłość już dziś ci ludzie z oddaniem pracują i dają przykład tego, jak należy twórczo wykorzystywać czas życia, czynić go radosnym i jak obecnie odpowiadać na wyzwania kryzysu. Nazwa zespołu zobowiązuje, a kolektyw w pełni ją usprawiedliwia.
Jubileuszowy koncert-sprawozdanie zespołu choreografii ludowej „Perłyna” okazał się nieprzeciętnym wydarzeniem artystycznym w stolicy.
Tłumaczenie maszynowe
Julia KARPACZOWA, m. Połtawa
Widowisko teatralne „Świąteczna feeria” odbyło się 7 stycznia na Placu Teatralnym w Połtawie. Już czwarty rok z rzędu organizatorzy tego święta — poseł do Rady Najwyższej Ukrainy, przewodniczący Połtawskiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Mykoła Kulczynski oraz Zarząd Kultury i Turystyki Połtawskiej Obwodowej Administracji Państwowej — zapraszają kolędnicze zespoły ze wszystkich zakątków naszego obwodu. Jakież piękne pieśni, kolędy i szczedriwki rozbrzmiewały ze sceny, wysławiając narodzenie Zbawiciela! Półtora tuzina zespołów z różnych zakątków Połtawszczyzny, nie zważając na mróz, przyjechało, by wziąć udział w świątecznym widowisku. Ten wspaniały festyn otworzył zasłużony zespół pieśni i tańca „Łtawa” im. Witalija Miszczenki. Szopkę pokazał kolędniczy zespół „Plast” Narodowej Organizacji Skautowej Ukrainy. Byli tu i książę Włodzimierz, i hetmani Bohdan Chmielnicki oraz Iwan Mazepa, i diabeł, i król Herod, i koza, która nie boi się mrozu „nawet przy odciętym gazie”, anioł, który zwiastował gwiazdę na niebie, o narodzeniu Jezusa. A jak kolędowały dziewczęta z folklorystycznego zespołu „Strybożi wnuki”! Ludzie nie mogli stać z boku, wszyscy podśpiewywali i przytupywali. Dlatego chcemy życzyć wszystkim uczestnikom i gościom „Świątecznej feerii” szczęścia, zdrowia, sił w pracy, wesołych kolęd i smacznej miodowej kuti, jak śpiewały wychowanki centrum twórczego Natalii Maj. Chrystus się narodził! Sławmy Go!
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Ksenija HŁADYSZEWA Zdjęcie autora gobelinów, od pisanek po skórzane oprawy, od tradycji po abstrakcję. Nie obyło się, oczywiście, bez prac samej Marii Prymaczenko. Kontemplując jej dzieła, dziwisz się niepohamowanie burzliwej wyobraźni i wyczuciu kompozycji, dowcipnemu humorowi, który wylał się na rysunku “Trzej dziadkowie wódkę pili”. Temat bożonarodzeniowy przedstawiony jest nie mniej jaskrawo. Słomiana, drewniana, szklana, metalowa, gliniana, marmurowa, papierowa. Wszystko to — o rzeźbie. Patchworkowe, ceramiczne, haftowane, malarskie, tkane (gobeliny), emaliowane panele. “Chrystus się narodził”, aniołowie śpiewają, kolędnicy kolędują, ludzie się radują, dzień z nocą się spotyka. Różnorodni bohaterowie, różnorodność techniki i gatunków — wszystko to łączy się w harmonijnym wszechświecie — Sztuce. Wystawa będzie czynna do 19 stycznia. Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział języka Swiatosław MIZERNiUK 279-39-55 Dział pracy oświatowej Nadia KYRIAN 270-55-57 Dział korekty Ołena SZuŁHA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55 Redaktor dyżurny Nina HNATiUK Księgowość 279-41-46 A d r e s r e d a k c j i : ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie “Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301202 Nakład — 7000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji powołanie się na “Słowo Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y “Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 4,27 hrywny. na 3 miesiące — 12,36 hrywny. na 6 miesięcy — 23,42 hrywny. 0 9 0 0 2 4 820095 780016 Zima — to pora bogata w święta i różnorodne wystawy, zwłaszcza bożonarodzeniowe. “Ogólnoukraińska wystawa bożonarodzeniowa”, która otworzyła się w Domu Artysty, stała się już tradycyjną. W tym roku poświęcona jest 100-leciu od dnia urodzin Marii Prymaczenko. W ekspozycji jest wiele prac według motywów twórczości mistrzyni oraz jej dedykowanych. Dzieła charakteryzują się różnymi stylami i techniką wykonania. Tutaj możemy zobaczyć wszystko: od malowideł na ceramicznych talerzach i rzeźb (M. Biłyk, rzeźba — dedykacja dla Marii Prymaczenko) po odzież (H. Zabasztą, bluzka według dzieła Marii Prymaczenko “Maki”) i szkło (O. Zwir, rzeźba “Coś”), od malarstwa po haft i 22 stycznia, w czwartek, o godzinie 17:00 w Wielkim studiu koncertowo-studyjnego kompleksu Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy (Dom Nagrań, stacja metra “Kłowska”, ulica Leonida Perwomajskiego, 5-a), w ramach transmisji na żywo “Radio “Kultura” prezentuje” odbędzie się spotkanie twórcze z ukraińskim pisarzem, laureatem Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki, założycielem i redaktorem naczelnym czasopisma “Kurier Krzywbasu” Hryhorijem Husejnowem. Do udziału w wieczorze zaproszono znanych pisarzy. Relacje pokoleń literackich, estetyczny antagonizm ich platform twórczych — oto tematy, które staną się podstawą dyskusji. W programie radiowego wydarzenia zaplanowano występ laureata nagrody “Hłodoski skarb”, kobziarza i kierownika artystycznego zespołu “Chorea Kozacka” Tarasa Kompaniczenki. Prowadzący — laureat Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki, pisarz Mychajło Słaboszpycki.
Tłumaczenie maszynowe
Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświata” im. Tarasa Szewczenki, Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN
Redaktor główny Ljubow HOŁOTA
Kolegium redakcyjne: Ljubow HOŁOTA (przewodniczący), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK
Pierwszy zastępca redaktora głównego
Nina HNATIUK 279-49-47
Zastępca redaktora głównego
Petro ANTONENKO 279-49-47
Zastępca redaktora głównego ds. produkcji
Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Tłumaczenie maszynowe