Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №02 за 2011 рік

16 s. · 34 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROZNAWCZY 2 (587), 13—19 stycznia 2011 KTO PROWADZI DIALOG SPOŁECZNY? ORANTO, RATUJ SOFIĘ! KRYM BEZ “KRYMSKIEJ ŚWIETLICY”

GORĄCY TEMAT Kiedy wchodzicie do Soboru Sofijskiego, pierwsze co widzicie — słynne mozaikowe przedstawienie Oranty — Bogarodzicy, która modli się z podniesionymi rękami. Modli się za wszystkich ludzi. Ta mozaika została wykonana przez greckich mistrzów jeszcze w XI w. Zawsze zachwycała wszystkich, którzy ją widzieli. I mimo wszystkich zniszczeń, pożarów, ostrzałów kontynuuje zachwycać. Może właśnie dlatego jeszcze w dawnych czasach pojawiła się legenda, że Oranta swoimi podniesionymi rękami zatrzymuje wszystkie nieszczęścia Kijowa, chroni go. I Miasto będzie stało dopóty, dopóki stoi Oranta. Czy wielu ludzi wie, że dzisiaj główna mozaika świątyni — Bogarodzica-Oranta — w wielu miejscach już na kilka centymetrów odeszła od ściany? Codzienny rezonans od ruchu transportu, wibracji od budowy niedaleko soboru i chóralnego śpiewu może na zawsze pozbawić nas tego arcydzieła! Ostatnie jest szczególnie aktualne w kontekście tego, że 22 grudnia Rada Humanitarna przy Prezydencie Ukrainy omówiła propozycję H. Herman dotyczącą przekazania soboru Sofii Kijowskiej (początek XI w.) rezerwatowi “Kijowsko-Pieczerska Ławra”. Co kryje się za podobnymi “ideami”? Zgodnie z decyzją Gabinetu Ministrów i Ministerstwa Kultury i Turystyki, muzea, które znajdują się na terytorium Ławry Kijowsko-Pieczerskiej: Narodowe Muzeum Ukraińskiej Sztuki Dekoracyjnej, Muzeum Książki i Drukarstwa, Muzeum Sztuki Teatralnej, Muzycznej i Filmowej oraz fundusze Narodowego Muzeum Architektury Ludowej i Życia Ukrainy muszą wyprowadzić się z terytorium Ławry. Mimo licznych protestów, Janukowycz i Azarow przygotowują Górną Ławrę do przekazania Ukraińskiemu Kościołowi Prawosławnemu Patriarchatu Moskiewskiego. Po co przyłączać do rezerwatu ławrowskiego jeszcze Sofię? Wszystko jest maksymalnie zrozumiałe: po to, żeby wszystko razem podarować Patriarsze Cyrylowi. Przecież zrozumiałe, że po przekazaniu wszystkich korpusów Ławry Kościołowi, rezerwat “Kijowsko-Pieczerska Ławra” stanie się tylko parawanem, który pozwoli na otrzymywanie budżetowych środków na utrzymanie klasztoru. Teraz UKP PM prowadzi gigantyczną budowę swojego centralnego soboru i do jej realizacji brakuje pieniędzy. Przynajmniej tym lobbyści Kościoła tłumaczą swoje inicjatywy odnośnie zniesienia VAT dla wykonawców tej budowy, wydzielenia na to 11 mln z budżetu Kijowa itp. Po wysiedleniu wszystkich niekościelnych struktur z Ławry i przeniesieniu centralnych struktur UKP do nowo wybudowanego kompleksu soborowego przy stacji metra Łybidska, Moskiewskiej Patriarchii już nic nie będzie mogło przeszkodzić w ogłoszeniu stauropigii (wyłączenia z UKP i bezpośredniego podporządkowania Patriarsze) klasztoru? A to oznaczałoby (w przypadku przekazania Sofii rezerwatowi ławrowskiemu) przejście także Sofii pod “zarząd” Patriarchy Moskiewskiego… Oczywiste jest, że żaden Kościół na Ukrainie ani technicznie, ani materialnie, ani pod względem “kultury muzealnej” potencjalnych opiekunów, nie jest gotowy utrzymywać na swoim bilansie zabytków światowego poziomu. To — poziom państwa. W końcu istnieje światowa praktyka zachowania przez państwo zabytków wpisanych na listę UNESCO, podobnych do Sofii Kijowskiej i Ławry Kijowsko-Pieczerskiej. I wiele Kościołów godzi się z tym, że poszczególne świątynie czy kompleksy klasztorne nie są im przekazywane — stały się one narodowym dziedzictwem, składnikiem narodowej mentalności. Przekazanie kościołom takich zabytków oznaczałoby, że ukraińscy podatnicy wszystkich wyznań faktycznie muszą płacić za utrzymanie budowli kultowej jednego z Kościołów. Innymi słowy — chodzi o niecelowe wykorzystanie środków budżetowych w warunkach oddzielenia Kościoła od państwa. Zdjęcie Olesia Dmytrenki Po raz pierwszy w niepodległej Ukrainie o zmianie statusu Soboru Sofijskiego i przekazaniu go UKP PM zaczęto mówić zaraz po pierwszym zwycięstwie L. Kuczmy w wyborach prezydenckich. Jednak nowo wybranemu Prezydentowi wystarczyło mądrości (i rozsądnych doradców), żeby nie tylko uchronić muzea ławrowskie, ale i niezawodnie ochronić Sofię statusem “narodowy” przed dalszymi zakusami: “Państwowy Rezerwat Historyczno-Architektoniczny „Muzeum Sofijskie” (m. Kijów), dalej nazywać Narodowy Rezerwat „Sofia Kijowska” (Dekret nr 587/94 z 11 października 1994 r.). Po raz drugi o możliwym oddaniu Sofii w użytkowanie jakiemuś Kościołowi zaczęto mówić po wybraniu W. Juszczenki Prezydentem Ukrainy. Na fali narodowo-patriotycznego uniesienia i głoszenia idei o potrzebie ukonstytuowania na Ukrainie Pomiestnego Kościoła Prawosławnego, zaraz kilka Kościołów zadeklarowało swoje pragnienie czasami odprawiać tam nabożeństwa (nawet na zmianę). Żeby nie wywoływać międzykościelnego napięcia, nawet “mała” czy “ciepła Sofia” (refektarz obok głównego soboru) nie została przekazana do nabożeństw nikomu. Faktycznie zostało zachowane status quo soboru i rezerwatu. Ograniczono się jedynie do przeprowadzania w Soborze Sofijskim “Modlitw za Ukrainę” z udziałem członków Ogólnoukraińskiej Rady Kościołów i Organizacji Religijnych oraz niektórych innych państwowych wydarzeń na dziedzińcu rezerwatu, głównie w Dzień Niepodległości. Obecna władza nie chce uwzględniać doświadczenia poprzedników. Latem byliśmy już świadkami gorącej dyskusji dotyczącej rezerwatu sofijskiego, kiedy przez zabudowę kwartałów wokół rezerwatu zabytek o mało nie został wykreślony z listy UNESCO. Na tle tego skandalu jakoś niezauważona pozostała prośba UKP o pozwolenie na odprawianie w Sofii codziennych modlitw, ponieważ świątynia “jest przede wszystkim domem modlitwy”… Pod koniec grudnia 2010 roku Świątobliwy Patriarcha Filaret zwrócił się do Prezydenta Ukrainy W. Janukowycza oraz Premiera M. Azarowa z prośbą o nie zmienianie podporządkowania Narodowego Rezerwatu Historyczno-Kulturowego “Sofia Kijowska”. Wcześniej UKP Patriarchatu Kijowskiego wielokrotnie zwracał się do państwa z prośbą o przyznanie prawa do sprawowania nabożeństw w świątyniach rezerwatu “Sofia Kijowska”. Stała odmowa państwa motywowana była możliwym powstaniem międzywyznaniowego konfliktu. “Dlatego zmiana podporządkowania rezerwatu „Sofia Kijowska”, a tym bardziej — przekazanie jego świątyń czy pomieszczeń w użytkowanie UKP PM — pisze Patriarcha Filaret — wywoła oburzenie wśród wiernych i zwolenników Patriarchatu Kijowskiego, wzmocni międzywyznaniowy konflikt, może doprowadzić do akcji protestacyjnych”. Jeśli chodzi o oddanie świątyń i pomieszczeń “Sofii Kijowskiej” w użytkowanie, to według przekonania Zwierzchnika Patriarchatu Kijowskiego taka decyzja może zostać podjęta tylko jeśli zostanie przyznane prawo naprzemiennego nabożeństwa dla UKP PM i UKP PK, lub po utworzeniu na Ukrainie jednego Pomiestnego Kościoła Prawosławnego. Jewhen BUKET, na podstawie materiałów wydań internetowych SZEWCZENKIANA MUZYKA OŁEKSANDRA JAKOWCZUKA Z WAMI SWITŁANA KORONENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

NIE MOGĘ MILCZEĆ, GDY…

Taisa BURLAKA, wykładowczyni Kijowskiego Uniwersytetu imienia Borysa Hrinczenki …Gdy na ukraińskim olimpijskim szczycie oświatowym ignoruje się ideę narodową, której rdzeniem i generatorem jest język tytularnego narodu ukraińskiego. …Gdy dla jej (idei) wcielenia w życie nie walczy się aktywnie we własnym domu o swoje najdroższe bogactwo — ojczysty język ukraiński. …Gdy w proponowany przez Ministerstwo Oświaty i Nauki, Młodzieży i Sportu Ukrainy projekt Koncepcji edukacji językowej na Ukrainie wrzucono „wszystkiego po trochu”, co świadczy: — o nieznajomości przez autorów własnej i światowej praktyki w nauce języków; — o głębokim ignoranctwie w dziedzinie lingwistyki jako bardzo złożonego i wielowymiarowego systemu znaków, który w sposób doskonały jest w stanie opanować daleko nie każdy człowiek; — o żonglowaniu zestawem tak wielkich pojęć, jak „język ojczysty”, „język państwowy”, „tendencje globalizacyjne”, „strategiczny cel współczesnej edukacji”, „aktualność nowej Koncepcji edukacji językowej”, „harmonizacja potrzeb społeczeństwa”, „tolerancja językowa” itd., itp., które są puste dla ukraińskich realiów, ale w nie (w słowa!) można uwięzić ufnych Ukraińców, aby osiągnąć prawdziwy cel w debilizacji młodego pokolenia poprzez narzucenie mu wielojęzyczności, rzekomo skierowanej (cytuję): — „na doskonałe opanowanie języka ojczystego przez każdego jego użytkownika”. (Pytanie. Jak, na przykład, Grecy czy Polacy, czy Żydzi itd. będą znać doskonale własny język, żyjąc poza granicami swoich ojczyzn?); — na „wolny wybór języka nauczania”. (Pytanie. Czyżby zapomniano, że tę praktykę już przerabialiśmy w imperium radzieckim, żeby „w niewolę się wpędzić”?!) …Gdy projekt Koncepcji jest manifestem wszechogarniającej i ostatecznej rusyfikacji Ukrainy, co widać choćby w takich frazach: Ze „Wstępu” (cytuję): „Dla znacznej liczby obywateli Ukrainy językiem ojczystym jest język rosyjski, którym swobodnie włada większość mieszkańców naszego kraju. Jest to język komunikacji międzynarodowej, jeden z rozpowszechnionych języków międzynarodowych, blisko spokrewniony z ukraińskim”. Spójrzcie tylko, jak w zaledwie dwa krótkie zdania włożono manipulacyjnie pojemne i uporczywie ultymatywne postulaty! A coż w nich jest prawdą, a co kłamstwem? Tak, to prawda, że języki ukraiński i rosyjski są blisko spokrewnione. Takimi samymi są, powiedzmy, języki hiszpański i portugalski, ale żaden z nich nie pretendował do swojej mesjańskiej roli — bycia językiem komunikacji międzynarodowej. Tak, to prawda, że narody kolonialne naszego byłego imperium zmuszone były władać językiem metropolii, ale tylko znikoma liczba wasali mogła (i może) swobodnie porozumiewać się językiem najeźdźcy, nawet językowo blisko spokrewnionym. Tak, to prawda, że trzy imperia (Rosyjskie przedrewolucyjne, radzieckie i obecne) batem i marchewką narzucały (i do dziś narzucają) różnym narodom jednolity język rosyjski jako środek komunikacji międzynarodowej. Ale teza o tym, że język rosyjski jest „jednym z najbardziej rozpowszechnionych języków międzynarodowych”, jest całkowicie fałszywa, bo według oficjalnych statystyk 98% literatury na świecie ukazuje się w języku angielskim, a 2% przypada na inne języki międzynarodowe (hiszpański, niemiecki, chiński itd.), wśród których zero całych i kilka dziesiątych procenta należy do języka rosyjskiego. Więc gdzież on jest rozpowszechniony?! II. Ze „Struktury edukacji językowej” (cytuję): „Na etapie przedszkolnym nauka języka charakteryzuje się organicznym połączeniem języka i mowy na podstawie działalności zabawowej. Szczególna uwaga poświęcana jest ogólnemu rozwojowi, kształtowaniu minimum pojęciowego i leksykalnego, które obejmuje główne sfery życia dzieci w wieku przedszkolnym. Wielkie znaczenie nadaje się rozwojowi umiejętności rozumienia cudzej mowy, poprawnego wymawiania dźwięków, budowania i intonowania zdań, uczenia się na pamięć wierszy, komunikowania się, przestrzegania etykiety językowej”, co wywołuje mieszane uczucia zdziwienia i oburzenia, a także szereg pytań do autorów: — Co wkładacie w pojęcie „cudza mowa” — czy to mowa chińska, koreańska, angielska itd., czy tylko rosyjska? — Jakie metody i techniki mogą być przydatne, aby nauczyć dziecię w czułym wieku zarówno rozumienia cudzej mowy, jak i poprawnego wymawiania dźwięków, budowania i intonowania zdań, a nawet komunikowania się w cudzym języku, jeśli to maleństwo niedostatecznie włada elementarnymi normami ukraińskiego języka literackiego i praktyki językowej? — Czy znacie badania i rekomendacje wybitnych naukowców dotyczące możliwości organizmu dziecka przy nauce nie tylko języka ojczystego, ale i cudzego? — Jak obalicie takie, na przykład, twierdzenie wybitnego ukraińskiego uczonego światowej klasy Ołeksandra Potebni: „Znajomość dwóch języków w bardzo wczesnym wieku nie jest posiadaniem dwóch systemów obrazowania i komunikowania tego samego kręgu myśli, ale rozdwaja ten krąg i z góry utrudnia osiągnięcie całościowości postrzegania świata, przeszkadza naukowej abstrakcji”? — A jak będą czuli się rodzice, wychowawcy i ich dzieci, którym (nie daj Boże!) przyjdzie pokonywać postawione przez was nie do pokonania trudności? Dlatego jako ukraiński filolog-praktyk z 50-letnim stażem pracy na wszystkich szczeblach oświatowych (przedszkolnym, szkolnym, wyższym) uważam, że obecna sytuacja językowa w naszym państwie wymaga: — po pierwsze, odłożenia do długiej szuflady proponowanego projektu Koncepcji edukacji językowej na Ukrainie jako nierealnego i szkodliwego; — po drugie, stworzenia strategii utwierdzenia i pielęgnowania państwowego języka ukraińskiego jako siły konsolidującej w rozwoju Ukrainy i w podnoszeniu jej wizerunku na świecie. Na stronie internetowej Ministerstwa Oświaty i Nauki, Młodzieży i Sportu Ukrainy przedstawiono do dyskusji publicznej projekt Koncepcji edukacji językowej. Wzywamy prośwician i oświatowców, wszystkich nieobojętnych do zapoznania się z projektem i wzięcia udziału w dyskusji, bo bezimienni autorzy „Koncepcji…”, twierdząc, że „Koncepcja edukacji językowej na Ukrainie określa cel i zadania, zasady nauki języków, strukturę i treść nauczania, warunki realizacji. Opiera się ona na podstawowych postanowieniach Konstytucji Ukrainy, Ustaw Ukrainy „O oświacie”, o językach, Państwowego programu narodowego „Oświata” (Ukraina XXI wieku), Europejskiej karty języków regionalnych lub mniejszościowych, Narodowej doktryny rozwoju oświaty Ukrainy w XXI wieku, Ogólnoeuropejskich rekomendacji w zakresie edukacji językowej”, nie proponują akceptowalnej strategii utwierdzenia i pielęgnowania państwowego języka ukraińskiego, a w czymś nawet powtarzają osławiony projekt ustawy regionalnych, litwynowców i komunistów.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

PROŚWIECI PRZECIWKO REPRESJOM POLITYCZNYM

Pod koniec grudnia w Dniepropietrowsku odbyła się akcja protestacyjna sił demokratycznych przeciwko represjom politycznym i prześladowaniom na Ukrainie. Miejscem jej przeprowadzenia początkowo miał być bulwar naprzeciwko budynku prokuratury obwodowej. Jednak rada miejska zwróciła się w tej sprawie z pozwem do okręgowego sądu administracyjnego, w którym prosiła o ograniczenie przeprowadzenia masowego wydarzenia w zgłoszonym wcześniej miejscu. Argumentowano to, oczywiście, powołaniem się na Konstytucję Ukrainy, tym, że na bulwarze naprzeciwko budynku prokuratury obwodowej istnieje zagrożenie dla porządku publicznego i bezpieczeństwa ludzi. Zatem zalecano przeprowadzenie akcji protestacyjnej w jednym z miejsc, których wykaz został określony zatwierdzonym przez radę miejską Regulaminem przeprowadzania masowych wydarzeń w Dniepropietrowsku. Rzecz jasna, sąd administracyjny pozew władz zadowolił, o czym organizatorzy akcji zostali powiadomieni późnym wieczorem. Dlatego w pośpiechu podjęto decyzję o przeprowadzeniu wydarzenia na placu imienia Lenina przy pomniku „wodza światowego proletariatu”, który, biorąc pod uwagę wszystko, ludzie właśnie pikietowali. Co charakterystyczne, zakazany przez sąd dla przeprowadzenia masowego wydarzenia bulwar naprzeciwko budynku prokuratury obwodu z obu stron jest odgrodzony od jezdni prospektu Karola Marksa wysokim metalowym płotem, podczas gdy plac Lenina nie jest odgrodzony niczym i przylega bezpośrednio do prospektu. Jednak rada miejska i sąd z dziwnych powodów niebezpieczeństwo dla obywateli dostrzegły właśnie na bulwarze. Występujący na improwizowanym wiecu, wśród których był także przewodniczący Serhij Dowhal przemawia podczas akcji protestacyjnej w Dniepropietrowsku Dniepropietrowskiej obwodowej „Proświty” Serhij Dowhal, wyrażali stanowczy protest z powodu prób kryminalnego ścigania pod zmyślonymi pretekstami liderów ukraińskiej opozycji Julii Tymoszenko, Jurija Łucenki, Ołeksandra Turczynowa oraz wielu innych. Serhij Dowhal, w szczególności, akcentował uwagę na tym, że brutalnie pobito w murach Rady Najwyższej wieloletniego przewodniczącego Kijowskiej miejskiej „Proświty” Jurija Hnatkewycza oraz zatrzymano członka zarządu Ogólnoukraińskiej „Proświty”, byłego ministra ochrony środowiska naturalnego Heorhija Filipczuka. Jak zaznaczył lider proświeci Dniepropietrowszczyzny, takiego ciosu ze strony władzy nasza organizacja nie doświadczyła nawet za rosyjskiego caratu. Z drugiej strony, funkcjonariusze organów ścigania uparcie „nie zauważają” (a może wspierają?) przestępstwo przeciwko „Proświcie” w centrum obwodowym — przez podstawioną osobę przejęto majątek, dokumentację, pieczątkę naszej organizacji, której praca w wyniku tego została sparaliżowana, co zgodnie z obowiązującym ustawodawstwem jest czynem kryminalnym. Jednak funkcjonariusze organów ścigania uparcie nie chcą wszczynać sprawy karnej. Chociaż Serhij Dowhal, prawnik z zawodu, już dwukrotnie przez sąd doprowadził do uchylenia postanowień o odmowie wszczęcia sprawy karnej wobec wyżej wspomnianej podstawionej osoby. Chociaż w drugim przypadku nie chodzi nawet o uchylenie. Ponieważ to postanowienie, wręczone w prokuraturze rejonu babuszkińskiego, lider proświeci Dniepropietrowszczyzny, ledwo zobaczywszy, od razu poddał szerokiemu rozgłosowi. Przecież mowa w nim była o tym, że zwrócił się on do rejonowego oddziału milicji z odpowiednim wnioskiem dopiero 6 maja bieżącego roku. Ale Dowhal w tym roku do milicji z żadnymi wnioskami nie zwracał się, a kontaktował się tylko z prokuraturą, od której rzeczywiście domagał się na piśmie wszczęcia sprawy karnej przeciwko milicjantom za fałszerstwo dokumentów, niewykonanie wyżej wspomnianego orzeczenia sądowego. W rezultacie doszło do bezprecedensowego przypadku — prokuratura uchyliła postanowienie o odmowie wszczęcia sprawy karnej, które liderowi proświeci Dniepropietrowszczyzny sama wręczyła (!?), co prawda, podpisane od razu przez pięciu (!) milicyjnych naczelników. Zatem mamy precedens nie lada: człowiek z wnioskiem do milicji nie zwracał się, ale ten wniosek „rozpatrzyło” od razu pięciu milicyjnych naczelników i pobłogosławiło w świat prokuratorskie, a potem uchyliło, łapiąc się za głowy — cóż myśmy zrobili? I od tego czasu trwa niema scena: nowego postanowienia w zamian za uchylone przez prokuraturę nikt nie odważa się przyjąć, pomimo wymagań Kodeksu postępowania karnego i instrukcji służbowych MSW dotyczących obiegu dokumentów przy rozpatrywaniu wniosków o popełnieniu przestępstw kryminalnych.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

MYCHAJŁO WOŁYNEĆ: „CHCĄ NAS ZAGNAĆ W NIEWOLĘ”

W grudniu 2010 r. Rada Najwyższa Ukrainy przyjęła ustawę „O dialogu społecznym”. Niezależne związki zawodowe Ukrainy oceniły ją krytycznie i zwróciły się do prezydenta Janukowycza z prośbą o zawetowanie tej ustawy. Na pytania naszej gazety odpowiada przewodniczący Konfederacji Wolnych Związków Zawodowych Ukrainy, deputowany ludowy Ukrainy (frakcja BJuT) Mychajło WOŁYNEĆ. — Panie Mychajle, więc „dialog społeczny”, co się za nim kryje? — Buduje się go między pracodawcami a ludźmi pracy najemnej, których reprezentują związki zawodowe. Trzecią stroną jest władza. 23 grudnia parlament przyjął ustawę, w której mowa jest między innymi o tak ważnej kwestii, jak podpisywanie regionalnych, branżowych i generalnych układów pracy. Określają one nie tylko poziom wynagrodzenia, ale także siłę nabywczą ludzi, czyli ich dobrobyt. Chodzi również o ochronę socjalną. U nas od dawna istnieje trójstronna Rada Dialogu Społecznego przy Prezydencie, która ma funkcje doradcze. Jednak, na przykład, w Polsce nie było jeszcze przypadku, aby podobna Rada Partnerstwa Społecznego przedstawiła propozycje Sejmowi państwa, a on ich nie uwzględnił. — U nas uwzględnia się daleko nie zawsze? — Nawet nie zawsze się dyskutuje. Przyjmowany jest budżet państwa, w którym przewidziano podstawowe parametry socjalne, a jego projektu Rada nawet nie omawia. — Niezależne związki zawodowe oceniły tę nową ustawę jako zamach na prawa pracownicze, próbę zniszczenia wolnych związków zawodowych. — Władza buduje społeczeństwo totalitarne, bliskie czy to wariantowi rosyjskiemu, czy białoruskiemu, czy też ukraińskiemu wariantowi bandyckiemu. I w tym totalitarnym systemie buduje się także pion związkowy. Wszystko tak, jak za czasów radzieckich, kiedy istniał jeden związek zawodowy, podporządkowany władzy, i służył on nie ludziom pracy, a komunistycznej wierzchuszce. Oto co założyli w projekcie ustawy jego autorzy — deputowani z Partii Regionów Wasyl Chara, Ołeksandr Stojan i Jarosław Suchyj. — Chara obecnie stoi na czele prorządowej Federacji Związków Zawodowych Ukrainy, Stojan stał na jej czele wcześniej, plus wszechobecny Suchyj. I, nawiasem mówiąc, właśnie oni są autorami skandalicznego projektu ustawy o nowym Kodeksie pracy. — Właśnie ich projekt ustawy o dialogu społecznym został przyjęty przez kontrolowaną przez „regionałów” większość w parlamencie. Ustawa określiła kryteria reprezentatywności związków zawodowych, czyli ich „legalności”. Zgodnie z takimi kryteriami, niezależne związki zawodowe najpierw zostaną odsunięte od możliwości ochrony pracujących, od tego samego dialogu społecznego, pozbawi się je prawa do zawierania układów zbiorowych w przedsiębiorstwach, na szczeblu regionalnym — układów szczebla rejonowego i obwodowego między ludźmi pracy a pracodawcami, a także — układów branżowych i generalnych na szczeblu Ukrainy. Zostaną odsunięte od udziału w zarządzaniu funduszami ubezpieczeń społecznych, a to oznacza — uzdrowiska, bezpieczeństwo techniczne i higiena pracy, wypłaty zasiłków chorobowych. Wreszcie celem tego wszystkiego jest zniszczenie niezależnych związków zawodowych. — W jaki sposób? — Ustawa tworzy nową strukturę państwową — Służbę Pośrednictwa i Pojednania przy Prezydencie. Będzie ona wydawać decyzje o reprezentatywności, czyli legalności, tych czy innych związków zawodowych oraz ich organów. — Ci, którzy forsowali tę ustawę, mogą powiedzieć, że to dla porządku w ruchu związkowym. — Ale Ukraina to młode państwo, prawdziwy ruch związkowy, jak i wiele innych rzeczy, jest w fazie tworzenia, zwłaszcza jeśli mówimy o poszczególnych branżach, regionach. A możliwości takiego tworzenia są hamowane. Jeśli spojrzeć głębiej, trwa niszczenie dopiero co rodzącego się społeczeństwa obywatelskiego Ukrainy. Przecież istnienie jedynego, dawnego radzieckiego związku zawodowego — Federacji Związków Zawodowych Ukrainy (FZZU) absolutnie nie zapewnia ochrony socjalnej ludzi, jest on nie tylko prorządowy, ale po prostu kieszonkowy: na wskroś skorumpowany, zwykli pracownicy nie są w stanie go kontrolować. Natomiast jest w pełni kontrolowany przez władzę i biznes kryminalny. Skutek jest jeden — znaczne pogorszenie poziomu życia zwykłych ludzi, których nie ma kto bronić. — Czy są przykłady? — Chyba najbardziej rażącym faktem jest podpisanie przez oficjalny związek zawodowy — FZZU nowej Umowy Generalnej z rządem i pracodawcami, przy czym od razu na dwa lata, na 2011—2012 rok. Stało się to 9 listopada, z pominięciem niezależnych związków zawodowych. W szczególności ta Umowa przewiduje „zamrożenie” wynagrodzeń pracowników sfery budżetowej… — Ależ to bezpośrednio przeczy niedawnym obietnicom wyborczym „regionalów” — zarówno w wyborach prezydenckich, jak i lokalnych… — Oni bardzo szybko zapominają o swoich obietnicach. Dalej, zgodnie z tą Umową, ze związkami zawodowymi nie trzeba już będzie uzgadniać podwyżek taryf na gaz, energię elektryczną. Choć w poprzednich umowach było to przewidziane. Obecnie zaś po prostu zapisano jakieś mgliste postanowienie o „konsultacjach” władzy, pracodawców i związków zawodowych w celu podjęcia „wspólnych decyzji”. Ale jasne jest, jaka może być „wspólna decyzja”, gdy kieszonkowe związki zawodowe są po stronie władzy… — A pracodawcy, czyli biznes, dawno zrośli się z tą władzą. — O jakiej ochronie praw i interesów pracujących można mówić, kiedy z chwilą wejścia w życie nowej ustawy stracą ważność postanowienia ustawowe o tak zwanych układach zbiorowych?! Za tą ustawą idzie nowy Kodeks pracy, już przyjęty w pierwszym czytaniu i gotowy do drugiego. Potem Kodeks mieszkaniowy. Niewolnicze warunki pracy i zamieszkania zwykłego człowieka zostaną utrwalone. — Bardzo bolesny temat — podwyżka taryf komunalnych. Gwałtownie, o 25—30 i więcej procent drożeje ogrzewanie, czynsz. Gaz od sierpnia podrożał o 50 procent, od kwietnia półtorakrotna podwyżka będzie już na tę taryfę. W ciągu jakichś 8 miesięcy podwyżka wyniesie 125 procent. W nowej Umowie Generalnej zniknęło, jak Pan powiedział, postanowienie o uzgadnianiu taryf ze związkami zawodowymi. Ależ oni nie mogą pozwalać na taki atak na żywotne interesy obywateli? — FZZU milcząco „przełknęła” tę podwyżkę taryf. I odsunęła się od walki o anulowanie podwyżki ceny gazu. Narodowe Forum Związków Zawodowych Ukrainy, nasza Konfederacja Wolnych Związków Zawodowych Ukrainy (KWZZU), partia „Batkiwszczyna” złożyły pozew do sądu z żądaniem anulowania tak gwałtownej podwyżki ceny gazu. Początkowo dołączyła do tego także FZZU, która również złożyła analogiczny pozew. Sąd połączył te pozwy w jedno postępowanie. A 16 września, kiedy przyszliśmy do sądu na posiedzenie, dowiedzieliśmy się, że FZZU niespodziewanie wycofała swój pozew. I sąd, powołując się na to, po prostu odmówił rozpatrzenia sprawy. A po tym, jak 9 listopada FZZU podpisała tę haniebną Umowę Generalną, stało się jasne, czyje interesy są jej bliższe. — Następny temat — fundusze ubezpieczeń społecznych. Każdy z nas, pracujących, niezależnie od tego, w jakim jest związku zawodowym i czy w ogóle jest jego członkiem, otrzymując pensję, wie, że potrącono mu swoisty podatek — wpłaty na te fundusze. To kolosalne środki, z którymi również mają do czynienia związki zawodowe. — Do niektórych funduszy idą potrącenia z pensji. Ale lwią część wpłat do tych trzech funduszy, jak i do Emerytalnego, robią pracodawcy. Lecz faktycznie jest to po prostu część niedopłaconej pracownikowi pensji, bo wpłaty idą z funduszu przedsiębiorstwa. A pracodawca nie bierze tego sobie w koszty, a wlicza te potrącenia w cenę produkowanego towaru. Kto kupuje tę produkcję? Zwykli obywatele. — Koło się zamknęło. Ciekawa ekonomia… — Zatem środki koncentrują się w skarbcu, na kontach tych funduszy. To kolosalne sumy: gdzieś 20 miliardów hrywien rocznie. To środki niepaństwowe, czyli pozabudżetowe. I oto jakieś 60 procent z tych sum, gdzieś 12 miliardów, jest rozkradanych i wykorzystywanych niezgodnie z przeznaczeniem. — Kto zatem dysponuje tymi ogromnymi środkami? — Związek Pracodawców i wierchuszka Federacji Związków Zawodowych Ukrainy, a także niektórzy urzędnicy od władzy dość poważnie żerują na tych pieniądzach. To znowu kryminał, korupcja. Państwo powinno sprawować kontrolę, tak przewiduje ustawa. Ależ zaistniała kryminalna sytuacja, kiedy ponad 50 procent gospodarki pracuje w cieniu. Zatem rozkradane są i te fundusze, i majątek oficjalnych związków zawodowych. A zwykli ludzie nie są chronieni, 75 procent populacji żyje poniżej granicy ubóstwa. Formalnie istnieje zarząd Funduszy Ubezpieczeń Społecznych, 45 członków: po 15 od władzy, pracodawców i związków zawodowych. Ale z tych ostatnich 15 — dwie trzecie, czyli 10, to przedstawiciele FZZU. Ręka rękę myje… — Zatem w kraju zamiast gwarantowanego artykułem 36 Konstytucji Ukrainy prawa obywateli do swobodnego zrzeszania się w związki zawodowe bez ingerencji i dyktatu państwa, trwa upaństwowienie związków zawodowych, dążenie do stworzenia monopolisty w osobie FZZU? — Tutaj siłą zaliczają pracujących. Nawet jeśli człowiek w ogóle nie pisał wniosku do tego związku zawodowego, trafia tam automatycznie i potrącają mu składki na FZZU. Te stare związki zawodowe otrzymują także środki od pracodawców, różnych funduszy. — A tymczasem pod adresem tej upaństwowionej Federacji padają poważne oskarżenia. W szczególności chodzi o los gigantycznego majątku, który przypadł oficjalnym związkom zawodowym po rozpadzie ZSRR. — Według szacunków Służby Bezpieczeństwa Ukrainy, FZZU nielegalnie zawłaszczyła majątek o wartości 4 miliardów dolarów. Ale tutaj nie uwzględniono majątku, który należał do lokalnych organizacji związkowych, obwodowych rad związków zawodowych i branżowych związków zawodowych. Jeśli policzyć cały ten majątek — sanatoria, domy wypoczynkowe, pensjonaty, obiekty sportowe i tym podobne, to wszystko to kosztuje około 10 miliardów dolarów. — To 80 miliardów hrywien! — Proszę uwzględnić i to, że na przykład sanatoria na Krymie mają po kilkadziesiąt hektarów terenu, a wartość tej ziemi wielokrotnie przewyższa wartość samych budowli. — Jak rozdysponowano ten majątek? — W zasadzie rozgrabiono albo powydawano w dzierżawę. Proszę wziąć sam centralny budynek Federacji Związków Zawodowych Ukrainy, który jest w centrum stolicy, na Majdanie Niepodległości. 17,6 tysiąca metrów kwadratowych powierzchni, budynek opleciony pajęczyną reklamowych billboardów: reklamy banków, które okradły ludność, marek wódczanych. I tylko z takiej reklamy otrzymują miliony dolarów. Wiele pomieszczeń budynku wynajmują, przy czym większą część — nielegalnie. Siedzą tam jakieś firmy, pieniądze przekłada się z kieszeni do kieszeni. W ogóle lwią część środków te stare związki zawodowe otrzymują właśnie z dzierżawy i sprzedaży majątku. Są trzy uchwały Rady Najwyższej, że ten majątek powinien być podporządkowany Funduszowi Mienia Państwowego Ukrainy i znajdować się w zarządzie państwa. Przecież został nabyty kosztem państwa, samych członków związków zawodowych, przedsiębiorstw, a związkom zawodowym po prostu przekazany w użytkowanie. Ale FZZU kontynuuje nielegalne utrzymywanie i sprzedawanie tego majątku. Choć w żadnym wypadku nie podlega on prywatyzacji i sprzedaży. I wszystko to przy przyzwoleniu władzy, bo każdej władzy chce się oswoić i kontrolować związki zawodowe. Interesowałem się na najwyższym szczeblu: dlaczego organy ścigania nie walczą z korupcją w związkach zawodowych? Odpowiedź — brak woli politycznej. — Jakim zatem jawi się nasze ukraińskie państwo w oczach społeczności międzynarodowej? — Międzynarodowa Konfederacja Związków Zawodowych (siedziba w Brukseli) była kategorycznie przeciwna temu projektowi ustawy o dialogu społecznym. MKZZ przeprowadziła dwie ekspertyzy projektu ustawy, skierowała swoje bardzo krytyczne oceny do spikera Łytwyna i premiera Azarowa. Lecz wszystko to zostało przez parlament zignorowane. Międzynarodowa Organizacja Pracy (siedziba w Genewie) jeszcze na początku grudnia również wydała decyzję dotyczącą tych dziwnych norm ustawy, które równolegle zawarte są także w projekcie Kodeksu pracy. Bardzo negatywna ocena. MOP proponuje kontynuować dialog społeczny i szukać akceptowalnych rozwiązań. Władza nasza zignorowała i to. Na tle niewypłacania wynagrodzeń, zwijania demokracji, blokowania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego ze strony władzy takie ignorowanie może doprowadzić nawet do międzynarodowych sankcji handlowo-gospodarczych wobec Ukrainy. Kto zatem ucierpi? Nie oligarchowie, oni nadal będą grabić. Ucierpi gospodarka, a w konsekwencji znowu zwykły człowiek. Produkcji naszych przedsiębiorstw nie będą kupować za granicą, będą tracić się miejsca pracy, pogarszać poziom życia. Sytuacja wewnętrzna w kraju będzie się zaostrzać. Bo kiedy ludzie czują się niechronieni, nie widzą możliwości cywilizowanego rozwiązywania kwestii, uciekają się do strajków, demonstracji, innych ostrych form walki o swoje prawa. — Jak Pan ocenia to, co dzieje się w naszym społeczeństwie? — Buduje się totalitarne państwo ze skorumpowaną władzą, gdzie brak wolności, nie przestrzega się praw obywateli, niskie parametry życia dla większości populacji. Ale Ukraina to nie Afganistan, nie państwo azjatyckie, ona jest na rubieżach Unii Europejskiej. Wielu naszych ludzi zna inne standardy życia, bywa za granicą, oni nie zgadzają się z taką sytuacją. I walka będzie się zaostrzać nie tylko na poziomie socjalnym, ale i politycznym. Wzrost cen, podwyżka taryf komunalnych, zamrożenie pensji, podniesienie wieku emerytalnego — wszystko to popchnie masy ludzi do powstania szerokim frontem do walki o swoje prawa. Europie zaś na ich granicach nie jest potrzebny taki kraj z niestabilną sytuacją. I dlatego Europa dzisiaj już też reaguje. Póki co to oświadczenia, ale wkrótce, kiedy będą przyjmowane takie decyzje, jak wobec Łukaszenki, kiedy 27 krajów zakazało jemu i jego otoczeniu wjazdu na swoje terytorium. A sami Ukraińcy ocenią taką naszą władzę w nowych wyborach. Niezależne związki zawodowe będą walczyć i przeciwko atakowi na same związki zawodowe, i przeciwko atakowi na prawa ludzi. Rozmawiał Petro ANTONENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Jednak tak jak każda kobieta-matka ma swoje osobliwości i cechy charakteru, tak mają je i każde języki. I ludzie, którzy stykają się z różnymi językami i zmuszeni są nimi posługiwać się, wyłapują duszą te charakterystyczne osobliwości. Są tu i osobliwości wymowy samogłosek i spółgłosek, i dominacja tych czy innych dźwięków w słowach, i rytmika języka, i wiele czegoś innego, często nieuchwytnego, co można pojąć tylko intuicją… Pozwalam sobie rozważać na ten temat, bo jestem również aktorem, w szczególności sceny operowej, a i po prostu śpiewakiem, który w każdym razie z melodyjnością jako taką związany jest bardziej niż wielu. Zresztą śpiewałem nie tylko w ojczystym języku, by określić ranking przydatności języków świata do twórczości wokalnej, to znaczy właśnie melodyjności języka. Pierwsze trzy miejsca zajęły odpowiednio włoski, ukraiński i gruziński języki. Ja jako śpiewak i pedagog mam swoją wersję takiego wniosku dotyczącego uszczegółowienia osobliwości fonetycznych, wspólnych dla tych języków. Śpiewacy po prostu czują je. Jako bardziej przestronne, swobodniejsze w śpiewie. Co do „istotnej różnicy” między ukraińskim a rosyjskim, zaznaczonej w swoim wrażeniu przez Michele Placido, to mam i inne ciekawe świadectwa. Są to, na przykład, opublikowane w naszej prasie wywiady wybitnych śpiewaków słynnej włoskiej „La Scali”, która koncertowała na początku lat 60. ubiegłego wieku w Teatrze Bolszoj w Moskwie. Śpiewali tam Mario del Monaco, Rolando Panerai, Ivo Vinco, Pietro Cagli i inni znani śpiewacy. Na pytanie, jak odbierają oni ze słuchu w śpiewie język rosyjski, wszyscy odpowiedzieli, że do śpiewu jest on „wąski”. Znowu powiem, że swoją wersję mam — dlaczego, ale to już inna kwestia — kwestia fonetyki języka. I to przy tym, że rosyjska profesjonalna sprawa wokalna jest jedną z najbardziej rozwiniętych na świecie. To już kwestia rosyjskiej historii, sprzyjających warunków dla rozwoju sztuki, czego nie można powiedzieć o profesjonalnej sztuce wokalnej (w szczególności operowej) Ukrainy, wiekami gnębionej przez Imperium Rosyjskie z wiadomymi nieskończonymi zakazami języka ukraińskiego, zaczynając od „wielkiego reformatora” Piotra I. Kiedy już jako przykładu porównania śpiewności dotknęliśmy języka rosyjskiego, który według odczucia wybitnego włoskiego aktora Michele Placido „istotnie różni się” od ukraińskiego, to na zakończenie tych rozważań chciałem przytoczyć, jakkolwiek dziwne i nieoczekiwane by to było, przekonanie naszego drugiego prezydenta Leonida Danyłowycza Kuczmy, któremu trudno zarzucić stronniczość wobec języka rosyjskiego: „Rosjanie i Ukraińcy — dwa oddzielne i pod wieloma względami niepodobne narody, każdy ze swoją kulturą, które mówią chociaż i spokrewnionymi, ale wyraźnie różnymi językami” (L. Kuczma, „Ukraina — nie Rosja”. Moskwa, 2004 r., s. 11). ukraińska społeczność nie ma prawa na swoim terytorium rozważać o własnych problemach? Czy znowu nadchodzą czasy, kiedy gnębiciel wskazuje, o czym mamy myśleć, czym się przejmować? „Dlaczego miliony… rdzennych mieszkańców południowego wschodu i centrum Ukrainy muszą… zrezygnować z ojczystego języka rosyjskiego?” — krzyczy Iszczenko. Czyżby chodziło o rezygnację? Jedynie o ustanowienie języka ukraińskiego jako jedynego państwowego. To dlaczego ta konieczność drażni rosyjskich patriotów? Nie dlatego, że „Na początku było Słowo. I Słowo było Bogiem…”? Że w słowie zakodowana jest godność ludzi, ich przeszłość i przyszłość? Niewolnicy mają tylko ten język, w którym komunikuje się z nimi pan. Po trzecie. Nie zaszkodziłoby temu Iszczence nauczyć się języka, który tak wychwala w swoim kłamliwym artykule i którego tak nierozważnie używa. Perełki w rodzaju „niekupowalnego pisarza”, „w tym kontekście walka…” itp. świadczą, że autor nie włada stylistyką bliskiego mu języka rosyjskiego. A może wcale nie jest on mu taki bliski? Czyż nie z języka takich nieudaczników pogardliwie naśmiewają się „naturalni” Rosjanie, nazywając go pokracznym? Bo któż ceni zdrajców?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

DLACZEGO I KOMU PRZESZKADZA UKRAIŃSKA SZKOŁA W ŁYSYCZANSKU?

Ukraińska opinia publiczna obwodu ługańskiego oburzona jest publicznym oświadczeniem mera miasta Łysyczańska Serhija Dunajewa o możliwym zamknięciu LSS nr 3 — jedynej w tym mieście szkoły z ukraińskim językiem nauczania. Szkoła nr 3 jest wyjątkowa dla tego donbaskiego miasta: istnieje od 1936 roku, w 1991 roku przeszła na ukraiński język nauczania i od tego czasu placówka uzyskała status narodowej. Zgrany zespół nauczycielski na czele z dyrektorem szkoły A. Sołowjowem przez wszystkie 20 lat niepodległości uparcie pracował nad stworzeniem pozytywnego wizerunku szkoły, języka ukraińskiego, ukraińskich obyczajów i tradycji oraz swoich wychowanków. Na początku brakowało nawet ukraińskich podręczników. Dyrektor sam jeździł po Ukrainie, przywoził literaturę edukacyjną, a koledzy witali go na dworcu, gdy wysiadał z pociągu. Dziś w szkole nr 3 uczy się około 200 uczniów, przy czym nie wszyscy z nich pochodzą z Łysyczańska; są też tacy, którzy mieszkają w pobliskich miejscowościach, skąd dojeżdżają autobusami — z Mirnej Dołyny, Łoskutiwki, Wowczojarowki, Matrośkiego, Szklanego Zawodu. Przy tej szkole działają także klasy młodzieży pracującej, funkcjonuje wiele sekcji sportowych. Wśród uczniów są dzieci z wadami wzroku, z diagnozą mózgowego porażenia dziecięcego i innymi schorzeniami; wobec nich panuje tu szczególne podejście. Rodzice zwołali zebranie w związku z oświadczeniem S. Dunajewa i przygotowali zbiorowy list, w którym proszą: „nie zamykać szkoły nr 3, podejść do tej kwestii z szczególną uwagą, z zrozumieniem wagi tej placówki oświatowej dla miasta”. Mają nadzieję na „porozumienie i wrażliwość na dziecięce serca” ze strony wybranego przez lud przedstawiciela. Podległych Łysyczańskiej radzie miejskiej jest dziś 23 szkoły. Żadnej z innych szkół, oprócz LSS nr 3, lokalne władze zamykać nie planują. Konieczność zamknięcia tej szkoły mer miasta wyjaśnił natomiast trudną sytuacją gospodarczą w państwie i zależnością miasta od budżetu. Dlaczego zamyka się właśnie tę szkołę? Czy nie dlatego, że jest jedyną z wszystkich — ukraińskojęzyczną? W punkcie 6 wykazu funkcji wydziału edukacji, zamieszczonego na stronie Łysyczańskiej rady miejskiej (znamienne, że ta strona jest rosyjskojęzyczna), stwierdzono, że ta struktura organu samorządu lokalnego „w granicach swoich uprawnień zapewnia wykonanie Konstytucji Ukrainy w zakresie funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego, umożliwia uczenie się w ogólnokształcących zakładach edukacyjnych w języku ojczystym lub nauki języka ojczystego w państwowych i komunalnych zakładach edukacyjnych”. Jak zatem to postanowienie łączy się z oświadczeniem mera miasta Łysyczańska S. Dunajewa o zamknięciu szkoły, która jako jedyna w tym mieście uczy uczniów w języku państwowym? Aktywiści ługańskiej „Swobody” żądają od Partii Regionów jako niemal bezwzględnej większości korpusu deputowanych Łysyczańskiej rady miejskiej oraz osobiście od S. Dunajewa zaprzestania ostatecznej rusyfikacji szkół tego miasta, pozostawienia w spokoju zespołu pedagogicznego szkoły nr 3 i umożliwienia im dalszego kształcenia przyszłych obywateli Państwa Ukraińskiego w języku ukraińskim. Prasowa służba Ługańskiej Obwodowej Organizacji Ogólnoukraińskiego Zjednoczenia „Swoboda”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

...WYRAŹNIE RÓŻNE

Anatolij MOKRENKO, artysta ludowy, profesor Narodowej Akademii Muzycznej, laureat Nagrody im. Szewczenki, laureat Nagrody Państwowej Gruzji. Niedawno na Międzynarodowym Forum Filmowym na Ukrainie gościł, nawiasem mówiąc po raz pierwszy, wybitny włoski aktor filmowy, znany szerokiej ukraińskiej publiczności z filmu „Ośmiornica”, Michele Placido. Dobrze pamiętamy tego przystojnego, męskiego, o szlachetnej duszy artystę, wykonawcę roli bojownika z mafią. Całkiem siwy i już z wąsami, nie stracił swojej elegancji i męskiego powściągliwości. Tym bardziej znacząco odbiera się jedno z jego wrażeń o Ukrainie: „Macie niezwykle piękny język. Jest on bardzo melodyjny i istotnie różni się od rosyjskiego. Jestem nim zachwycony!” („Blik”, 6.11.2010). Dla Ukrainy, której rodzimy język państwowy jest obecnie zagrożony planami obecnej władzy dotyczącymi wprowadzenia drugiego języka państwowego — rosyjskiego oraz rusyfikacją Ukrainy w ogóle, to uznanie, że tak powiem, z zewnątrz, jest nie tylko przyjemne, ale i bardzo na czasie. Bo, jak widzimy, głosu samych Ukraińców w tej sytuacji słucha się niezbyt uważnie. Zawsze trzymałem się zdania, że język ojczysty dla każdego narodu jest najmilszy. Nie ma złych języków. Są źli ludzie, którzy pozwalają sobie szkalować inny język. I mimo wszystko każde państwo ma swój język państwowy, który jednoczy organizm państwowy i bez którego on się rozpada. To osobny i obecnie ostry temat. Ja zaś nieco pociągnę temat, nakreślony przez wybitnego Włocha — aktora o szczególnej wrażliwości na muzykę języka dla słuchu w symfonii języków świata. Jeden z ojców cybernetyki Wiener, badając możliwości ludzkiego mózgu, doszedł do wniosku, że intuicja najbardziej rozwinięta jest u aktorów. I nawet to pozwala ocenę Michele Placido odbierać nie tylko jako komplement. Człowiekowi, który posługuje się jednym językiem i przeważnie go słucha, trudno, a wręcz po prostu niemożliwe jest określić jakieś szczególne zalety swojego języka: jest on najlepszy, najmilszy, bo — ojczysty, jak najlepsza i najmilsza rodzona matka. Hanna MYSKIW, m. Symferopol „…walka przeciwko językowi rosyjskiemu, prowadzona w poszczególnych krajach poradzieckich i dopiero niedawno wyciszona na Ukrainie, nosi… nienaturalny charakter” — twierdzi Rostysław Iszczenko z Kijowa w artykule „Ruski świat Ukrainy”. Na pierwszej stronie ten artykuł wydrukowała „Litieraturnaja gazieta + Kurier kultury: Krym-Siewastopol” 23 grudnia 2010 r. Zatem na początku ubiegłego stulecia radziecka nawała, porozumiewając się w języku rosyjskim, przejęła władzę w 14 sąsiednich krajach, w szczególności na Ukrainie. Zniszczyła świątynie, okaleczyła, wsadziła do więzień, pozabijała obywateli, duchowieństwo, dokonała hołodomorów, a „walkę” z tym językiem „w krajach poradzieckich” należy uważać za „nienaturalną”? Co zatem uważać za naturalne? Krótką pamięć historyczną, kiedy wnuki już nie wiedzą i nie chcą wiedzieć, kto i za co torturował ich dziadków? W jakim języku rozmawiali łotry — kaci ich rodzin? To znaczy walczyć z rozpowszechnianiem łotrowskiego języka w ojczyźnie — to „nienaturalne”? ukraińskim, a oprócz rosyjskiego, włoskim, niemieckim, polskim, hiszpańskim, estońskim, białoruskim, a już słyszałem język potoczny i śpiew bardzo wielu narodów świata. Znamienne, że języka ukraińskiego, ukraińskiego śpiewu, ukraińskich pieśni nie tyle chwalimy my sami, co inne narody, które w większości znają nas właśnie przez nasze pieśni. Dotyczy to i Rosji, gdzie bardzo kochają ukraińską pieśń. Ja sam wiele śpiewałem w Rosji jeszcze, zdaje się, nie tak dawno, i znam szczery zachwyt ukraińskimi pieśniami rosyjskich wielbicieli. A moja koleżanka z Opery Narodowej artystka ludowa ZSRR Hałyna Tuftina, rodem z Nowosybirska, opowiadała mi, jak śpiewali ukraińskie pieśni ludowe w jej rosyjskiej rodzinie, a także wśród sąsiadów. Pamiętam, jak ukraińskie pieśni śpiewał popularny niegdyś Raszid Bejbutow — Azerbejdżanin, śpiewacy z innych byłych republik radzieckich. Całkiem niedawno słyszałem jak śpiewał tutaj, w Kijowie, ukraińskie pieśni sympatyczny wielu, dobry rosyjski piosenkarz Ołeksandr Malinin. Nie wspominam już o sukcesie ukraińskiej pieśni, a znaczy to i języka, w wykonaniu najlepszych ukraińskich śpiewaków za granicą — sam to odczułem w pełnej mierze. Michele Placido z zachwytem mówi o języku ukraińskim. Bez odniesienia do tego, my, śpiewacy, uważamy za niezwykle melodyjny włoski. I chętnie śpiewamy po włosku zarówno w operze, jak i, oczywiście, włoskie pieśni, a język włoski studiują jako obowiązkowy przedmiot wszyscy wokaliści także naszej Narodowej Akademii Muzycznej. Bo jest on niezwykle śpiewny, a włoski repertuar wokalny niezwykle wielki i pożyteczny dla wychowania wokalistów, a opera jako taka narodziła się właśnie w średniowiecznych Włoszech. Z reguły nasi śpiewacy dobrze znają najlepszych włoskich śpiewaków i zawsze orientują się na ich osiągnięcia twórcze. Oczywiście, mam na myśli śpiewaków operowych, prawdziwe „złote głosy” natury i wyszkolenia, a nie „gwiazdy” show-biznesu, które często psują zarówno zdrowe gusta, jak i moralność młodzieży. Wracając do pytania o melodyjność języka, dodam, że ta jakość tego czy innego języka określała się i określa nie tylko intuicyjnymi wrażeniami wybitnych czy niewybitnych ludzi, i tutaj można by przytoczyć wiele ocen dotyczących języka ukraińskiego jako jednego z najbardziej melodyjnych. Są i inne, poważniejsze argumenty, bliskie wnioskom naukowym. Tak, mało kto wie, że w 1939 roku w Paryżu pracowała poważna komisja specjalistów-ekspertów, która właśnie miała

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Kto zatem ceni zdrajców?

…W połowie minionego stulecia dziewiętnastoletniego mojego tatę M. P. Myśkiwa kagiebiści aresztowali podczas rodzinnej kolacji. Obiecali, że się wyjaśni, i go wypuszczą. Znów w wiosce zobaczono go dopiero po pięciu latach, podczas chruszczowskiej odwilży. Wkrótce młody mężczyzna opowiedział, że w lwowskim więzieniu, podczas przesłuchania, odgryzł śledczemu palec, kiedy ten próbował wyrwać mu język. Pragnął bowiem tylko, żeby diabły w galife wreszcie go zabiły: znieść „wirówki”, „kamienne worki”, poszukiwania „piątego kąta”, zdzieranie skóry, tego młodzieniec już nie był w stanie. W Workucie więzień zrozumiał, po co nikczemnicy w pagonach katowali jego i takich jak on. Bo jedna, najszlachetniejsza, część społeczeństwa, zamieniona w niewolników, w łagrach zdobywała tani węgiel, a druga — miała możliwość korzystania z tego „taniego” węgla, drewna, rudy… Cała moralność. Niestety, Rosja nie jest jedynym państwem, w którego trzewiach dojrzał „hegemon”. Podobne potwory hodowano także w innych krajach. Ale na przykład faszystowskie Niemcy wyznały swoje zbrodnie przeciwko ludzkości i tym samym przywróciły w kraju naturalną gradację wartości moralnych. Nasz najbliższy sąsiad, Rosja, nie waży się tego zrobić. Niekarane zło woła, bije na alarm. Co dzieje się w biednej główce Rostysława Iszczenki, skoro zamiast pokuty bierze się on do pouczania wycierpiałego ukraińskiego narodu? Ale jeśli przypomnisz sobie, że w Workucie tysiące były strażnikami więźniów, zdziwienie znika. Do jakiej kohorty należą Iszczenkowie, dlaczego niepokoi ich kwestia walki naszych patriotów „o ukrainizację Ukrainy” — jest zrozumiałe. Pamięci historycznej sami nie stracili, a tani węgiel dla nich pamiętają dobrze. Bo inaczej po co zostawiliby problemy ukochanej Rosji i wzięliby się za „ciągnięcie kota w poprzek brzucha”? To — po pierwsze. A po drugie, czy naprawdę toczy się ta „walka”, o której mowa w artykule? Zaniepokojenie losem ojczystego języka, a wraz z nim państwa, wyrażone w prasie przez kilku inteligentów-patriotów, nie może być nazwane „walką”. Czy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

JAK O CHLEB POWSZEDNI...

“Człowiek przewyższa zwierzę zdolnością do mowy, a jest od niego niższy, gdy niegodnie obchodzi się z mową”. Saadi, wielki perski i tadżycki poeta średniowiecza. Omelan SOŁECKI, kandydat nauk technicznych, członek Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” im. T. H. Szewczenki, m. Borysław, obwód lwowski. Mało kto będzie zaprzeczał, że jedną z głównych przyczyn hamowania procesu przekształcania naszej niepodległej Ukrainy w wysokorozwinięte narodowe państwo demokratyczne europejskiego wzorca jest uformowany pod wpływem różnych czynników historycznych nihilizm narodowy przeważającej części naszego społeczeństwa, włącznie z urzędnikami państwowymi różnego szczebla. Łatwo się o tym przekonać, porównując nasze zbyt skromne osiągnięcia w budowaniu państwa w ciągu 19-letniego okresu z wybitnymi sukcesami w tej sferze byłych republik sowieckich krajów bałtyckich (Estonii, Łotwy i Litwy), gdzie poziom świadomości narodowej jest szczególnie wysoki. Nihilizm narodowy większości Ukraińców przejawia się przede wszystkim w ich obojętnym, jeśli nie lekceważącym, stosunku do języka ojczystego — jednej z najważniejszych oznak tożsamości narodowej ludu. Język ojczysty — największy skarb każdego narodu, który dziedziczy on po swoich przodkach. Dzięki niemu zachowuje on swoją odrębność, mentalność i kulturę. Według definicji naszego wybitnego działacza społecznego Mychajła Podolynskiego: “Język ojczysty — to zwierciadło duszy narodu, świętość, z którą związana jest nie tylko przeszłość, ale i przyszłość narodu, jego szacunek na świecie”. Szacunek do języka ojczystego jest jednym z najważniejszych atrybutów patriotyzmu narodowego — szacunku do swojego narodu, do godności narodowej i osobistej. “Utrata języka ojczystego — zaznacza akademik I. Dziuba — oznacza utratę swojego osobistego ‘Ja’, jeśli ono istnieje”. Nasz język ukraiński należy do najstarszych i najbardziej rozwiniętych języków świata. Potwierdzają to badania krajowych i zagranicznych językoznawców. Jakimiż to epitetami nie charakteryzują naszego języka! Jest on melodyjny i pieszczotliwy, śpiewny, słowiczy, kalinowy… Takie wrażenia z naszego języka znajdujemy u francuskiego dyplomaty i działacza wojskowego Pierre’a Chevaliera (1663 r.), tureckiego podróżnika Ewliji Czelebiego (1657 r.), niemieckiego podróżnika Ulricha von Werduma (1670—1672 гг.), czeskiego uczonego slawisty P. J. Šafaříka, czeskiego pisarza K. Havlíčka-Borovskiego (1842—1844 гг.), niemieckiego pisarza F. Bodenstedta, rosyjskiego malarza I. Riepina, a także wielu lingwistów i działaczy kulturalnych. Wszystkie cywilizowane narody szczycą się językiem ojczystym, uważają go za najlepszy na świecie, nawet jeśli dla innych jest on nieatrakcyjny. Tym bardziej paradoksalne, że jeden z najlepszych na świecie — język ukraiński — nie cieszy się należytym szacunkiem własnego narodu. I, co szczególnie przykre, u znacznej części jego elity intelektualnej, która powinna stać się wzorem pełnego szacunku stosunku do języka narodu tytularnego, ale, niestety, do dziś uparcie porozumiewa się językiem “starszego brata”. Obrzydliwie słuchać, jak wysokopostawione i wysoko wykształcone osoby z ukraińskimi (można powiedzieć — kozackimi) nazwiskami demonstracyjnie porozumiewają się “w języku powszechnie zrozumiałym”, chociaż niemało z nich nieźle włada językiem ukraińskim. Taki lekceważący stosunek do języka ojczystego, zdaje się, nie ma analogii na świecie (z wyjątkiem, być może, Białorusi). Ograniczone używanie przez Ukraińców języka ojczystego za czasów reżimów kolonialnych, jak wiadomo, było spowodowane jego uciskiem i zakazami, obawą przed utratą pracy, byciem zaliczonym do “burżuazyjnych nacjonalistów” czy do “wrogów ludu” z odpowiednimi konsekwencjami. Chociaż i w te ciężkie dla narodu czasy byli patrioci — orędownicy języka ojczystego, którzy, mimo wszelkich gróźb, stawali w jego obronie. Oprócz naszych geniuszy narodowych Tarasa Szewczenki, Iwana Franki, Łesi Ukrainki, są to Markijan Szaszkewycz, Mykoła Kostomarow, Pantełejmon Kulisz, Stepan Rudanski, Borys Hrynczenko, Marko Kropywnycki, bracia Tobilewyczowie, Mychajło Starycki, Mykoła Łysenko, Iwan Neczuj-Łewycki, Wołodymyr Wynnyczenko, Mychajło Hruszewski, Mykoła Skrypnyk, Mykoła Chwylowy, Wołodymyr Sosiura, Wasyl Stus, Iwan Dziuba i wielu innych. A czym wyjaśnić takie ignorowanie języka ukraińskiego teraz, kiedy oficjalnie stał się on językiem państwowym? Przede wszystkim kompleksem niższości, który narodowi ukraińskiemu wiekami wpajali jego ciemiężyciele i którego nie może się pozbyć do tej pory, a także kosmopolitycznym i prorosyjskim duchem większości deputowanych naszego parlamentu oraz kierownictwa państwowego. Niestety, odziedziczone za czasów bezpaństwowości problemy pełnowartościowego funkcjonowania języka ukraińskiego nie tylko nie zostały rozwiązane, ale zaczęły się nasilać przez nieustanne wypieranie go językiem rosyjskim ze środków masowego przekazu, które w istocie prowadzą działalność antyukraińską, szkalują naszą godność narodową. Cel tych antypaństwowych elementów w samym kraju i poza jego granicami (głównie w Rosji) jest jeden — dowieść niższości naszego języka, naszej kultury, poddać w wątpliwość istnienie narodu ukraińskiego, a wraz z tym i sztuczność utworzenia państwa ukraińskiego. Dla osiągnięcia tego celu wykorzystują oni, oprócz mediów, literaturę piękną, estradę, fałszerstwa historyczne, w szczególności renegatów w rodzaju Buzyny i Tymczenki. I ta działalność wywrotowa nie jest bezskuteczna. Pod jej wpływ trafiają obywatele (a zwłaszcza młodzież), którzy gardzą wszystkim, co ukraińskie, w szczególności ukraińskimi pieśniami, niezależnie od ich poziomu artystycznego i kunsztu wokalnego wykonawców, co skłania tych ostatnich do usuwania ich ze swojego repertuaru. W rezultacie — zalew niskiej jakości rosyjskiej “popkultury”, która opanowała nasze lokale rozrywkowe, transport, jarmarki, dyskoteki, a miejscami także place miejskie. Jednym ze sposobów niszczenia języka ukraińskiego jest surżyk. W rozpowszechnianiu surżyka osiągnęły „sukcesy” niektóre programy rozrywkowe, transmitowane niemal na wszystkich kanałach telewizyjnych Ukrainy, takie jak KVN, „Wierka Serdiuczka” (czy też A. Danyłko), „Kwartał 95” i tym podobne. W powielaniu takich programów zainteresowane są wrogie nam elementy, które wykorzystują surżyk, aby pokazać nasz wspaniały język w krzywym zwierciadle, jako takie sobie „narzecze rosyjskiego języka”. Pod wpływem przeważającego oglądania rosyjskojęzycznych programów telewizyjnych, które zalały naszą przestrzeń antenową, oraz rosyjskojęzycznych mediów, surżyk, bardziej rozpowszechniony we wschodnich i centralnych obwodach Ukrainy, w ostatnich latach zaczął intensywnie infekować język Ukraińców regionu zachodniego. Przytoczmy przykłady najpowszechniejszych rosyjskich słów w języku naszych rodaków. Zacznijmy od rzeczowników. Mówimy: butylka, ot-dych, wozduch, etaż, kłubnika, kraska, minuta, morkowka, musor, niedila (7 dni), nożnyci, nosky, obuw, oczered, peczeńje, połotencie, rostwor, sadik, seliodka, spiczky, stakan, stikło, strojka, sutky, sczot, triapka, familija, utiuh… Zamiast (odpowiednio): płyszka, widpoczynok, powitria, powierzch, połunycia, farba, chwyłyna, morkwa, smittia, tyżdeń, nożyci, szkarpetky, wzuttia, czerha, peczywo, rusznyk, rozczyn, sadok, osełeDEĆ, sirnyky, skłanka, skło, budowa (budiwnyctwo), doba, rachunok, hanczirka, praska… Przy tym mianownik liczby mnogiej niektórych rzeczowników tworzy się według rosyjskiego wzorca, na przykład, dwa brata, dwa pyriżka, a trzeba — dwa braty, dwa pyriżky. Zniewadze ulega nasza waluta narodowa — hrywnia, którą niemało osób z jakiegoś powodu uparcie nazywa rublem, a niektórzy w zniekształconej formie — hrywna lub hrywen. Reagują oni z oburzeniem na uwagę, że wszystko należy nazywać po imieniu, mówiąc: jaka różnica — i tak wiadomo. Jedna sprzedawczyni uspokoiła się dopiero wtedy, gdy zamiast pięciu hrywien dałem jej pięciorublowy banknot, który zachował się z czasów radzieckich. I już w żaden sposób nie mieści się w zdrowym rozsądku sformułowanie „dwa hrywni”, które słyszymy nawet od wysoko wykształconych ludzi (oczywiście przez analogię do „dwóch rubli”). Bo hrywnia jest rodzaju żeńskiego i trzeba mówić „dwi hrywni”. To tylko jeden z wymownych przykładów kaleczenia języka ojczystego. A imiona własne w formie pieszczotliwej! Są one przeważnie rosyjskie: Wania, Wasia, Wowa, Hrisza, Dima, Kola, Misza, Petia, Stiopa, Masza, Natasza, Sasza, Swieta. Gdzie podziały się piękne ukraińskie odpowiedniki: Iwasyk, Iwas, Iwanko, Wasylko, Waśko, Włodko, Wołodko, Hryhorko, Hryńko, Hryćko, Dmytryk, Dmytrunio, Dmytruś, Mykolcio, Mykołoczko, Mychajłyk, Mychaś, Mychasio, Petryk, Petruś, Petrusyk, Stepanko, Stefko, Stefcio, Marijka, Mariczka, Marusia, Marysia, Natalia, Natalka, Lesia, Olesia, Switłanka? Powszechnego użycia u pewnej części ukraińskiej ludności nabrały zdeformowane czasowniki, takie jak hładyty, zżymaty, krasyty, odiwatysia, połuciaty, remontiruwaty, stiraty, stojity, stroity, szczytaty, trohaty, tołkaty, fotohrafiruwaty, chwatyty, które odpowiadają ukraińskim czasownikom: prasuwaty, farbuwaty, odiahuvatysia, otrymuwaty (oderżuwaty), remontuwaty, praty, kosztuwaty (wartuwaty), buduwaty, rachuwaty (liczyty), dotorkatysia (torkaty, zajmaty), szowkaty, fotohrafuwaty, wystaczaty. Szczególnie odrażające jest używanie słowa „stojity” w znaczeniu kosztować. Nie wszystko w porządku jest z przymiotnikami, zaimkami i pochodnymi od nich przysłówkami. Zakorzeniły się w języku niektórych Ukraińców takie słowa jak wobsze, daże, dowolnyj (dowolno), lubyj, odnowriemiennyj (odnowriemienno), otdielnyj (otdielno), postojannyj (postojanno), polieznyj (poliezno), które mają takie ukraińskie odpowiedniki: wzahali (zahalom), nawit, zadowolenyj (dosyt), bud-jakyj, usjakyj, odnoczasnyj (odnoczasno), okremyj (okremo), postijnyj (postijno), korysnyj (korysno). A słowo „lubyj” w języku ukraińskim ma w ogóle zupełnie inne znaczenie niż rosyjskie słowo „luboj” (na przykład mówimy — „mij lubyj czołowik”). Jeśli chodzi o liczebniki, to, jakkolwiek dziwne by to było, w ostatnich latach nasi rodacy niemal przeszli od ukraińskich „simdesiat” i „wisimdesiat” na rosyjskie „siemdiesiat” i „wsiemdiesiat”. Wreszcie, nie można pominąć tego, jak zwracamy się do siebie nawzajem. Jeszcze do tej pory często słyszymy zwroty z czasów radzieckich według cech płci czy więzi rodzinnych: „mużczyno”, „żinko”, „tiotiu”, „diwcyno”, „didu”, „babuniu”… I bardzo nieprzyjemnie, gdy nastolatki zwracają się do starszych ludzi „mużczyna”, „żinko”. A ma nasz naród takie cywilizowane zwroty, jak „pane”, „pani”, „dobrodiju”, „dobrodijko”, „panyczu”, „pannoczko”, które powszechnie używano kiedyś wobec wszystkich ludzi niezależnie od ich statusu materialnego i cenzusu wykształcenia, co nie poniżało ich godności osobistej. Często na uwagę o używaniu nieukraińskich słów czy zwrotów można usłyszeć zapożyczoną od „starszych braci” replikę: „Po co wy użeracie się ze swoim językiem? Nie ma znaczenia, w jakim języku mówi człowiek, byle tylko był dobrym”. Ale czyż może uważać się za naprawdę dobrego człowieka, który lekceważąco odnosi się do języka matczynego? Lecz z jakiegoś powodu większość przedstawicieli rosyjskojęzycznej mniejszości nie chce być „choroszymi”, a uważa, że takimi mają być tylko Ukraińcy, którzy lekceważą własny język. Jednak oni, żyjąc dziesięcioleciami wśród autochtonicznej ludności ukraińskiej, uparcie lekceważą jej język, komunikując się z reguły wyłącznie w „obszczeponiatnom jazykie”, gorliwie chroniąc jego czystość. Czy nie czas nam, Ukraińcom, wziąć z nich przykład i uważać za „choroszych” tylko tych Rosjan, którzy komunikują się z nami po ukraińsku? Na zakończenie chcę wezwać całą ukraińską społeczność do zwrócenia się twarzą do języka ojczystego — największego skarbu naszego narodu. Dbajmy o niego codziennie, jak o chleb powszedni, jak o modlitwę, z którą zwracamy się do Najwyższego. Bo język matczyny — to także chleb dla narodu, ale duchowy, kulturowy, moralny. Utraciwszy język ojczysty, przekształcimy się w amorficzną masę, utracimy wiekami wycierpianą niepodległość państwową. Stańmy w obronie języka ojczystego przed próbami moskiewskich pachołków zalegalizowania jego obumierania poprzez zatwierdzenie ustawy o drugim języku państwowym — rosyjskim. Ta akcja powinna stać się pierwszoplanowym kierunkiem działalności wszystkich ogniw Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” z zaangażowaniem szerokiego kręgu specjalistów (nauczycieli, wykładowców, naukowców), regionalnych mediów, wszystkich nieobojętnych obywateli.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

znalazła sobie zajęcie — na swoim poziomie, aby nie uciekać od siebie w rzeczywistość, jak dobrze to ujęłaś. Wierzę, że jeszcze znajdziesz swój gatunek, w którym nie będzie potrzeba skrupulatności literaturoznawcy, lecz jedynie skrupulatności Twojego serca. Jakoś zharmonizuj to, co przyswajane, i to, co oddawane — to, jak dla mnie, wspaniała gimnastyka ducha”. Przyjęła ten „jakby przyjacielski uścisk poza granicą życia” ze szczególnym — aż do łez — wzruszeniem, uważając go za testament jej dumnego, nieugiętego przyjaciela i brata, bo przecież Wasyl Stus w pocztówkach z obozów koncentracyjnych nazywa Michajlinę-Michasię siostrą („Szczęść Ci Boże, siostro!”). Ten, kto wczyta się w jej niemal półwieczny dorobek naukowy, zebrany w dwóch książkach pod tytułem „Moje obrzeża” (2004), przekona się o bezwzględnej słuszności tej mądrej kobiety, która w wygłoszonym 4 kwietnia 2005 roku na Narodowym Uniwersytecie „Kijowsko-Mohylańska Akademia” wykładzie podsumowała: „Całe świadome życie duchowe narodu ukraińskiego — to niemal nieprzerwana opozycja, ciche lub głośne oporu wobec presji i niwelacji. Opór ten nieuchronnie przechodził z pola społecznego na terytorium duszy poszczególnego człowieka, dotykał jej egzystencjalnych głębin, a to już — materia poetycka”. Michajlina Kociubynska posiadała szczególny dar — naturalną łagodność i nadzwyczajne poczucie humoru. Do ostatnich dni swojego życia była przejęta losem Ukrainy, z wielkim entuzjazmem przeżywała Pomarańczową rewolucję — „Majdan wewnętrznej wolności”, „Majdan niepodległości w naszych sercach”, postrzegając ją „jako zakonny rozwój i kontynuację odrodzenia szestdesiatników oraz ruchu obrony praw człowieka”. Jej życie było organicznie „wszczepione” w ukraińską kulturę, literaturę i sztukę, wypełnione wysoką odpowiedzialnością za wartości społeczne i ich utwierdzanie. Do swojej „Księgi wspomnień” Michajlina Kociubynska wzięła za motto słowa Wasyla Stusa: „Pochyl się nad muszlą wspomnień — i słuchaj…” Jej dociekliwy umysł i ucho wrażliwe na spowiedne słowo nachyliło się nad wspomnieniami tych, którzy odeszli za granicę ziemskiego bytu, nad ich listami, zapiskami dzienników, poetyckimi objawieniami, ukrytymi w archiwach… Wchodziła w te suwerenne światy duchowe, które wraz z odejściem artystów pozostają, na szczęście, z nami, współprzeżywając ich losy, bóle, radości i cierpienia. A jednocześnie przygotowywała dla nas, wciąż żywych i dla tych, którzy będą się rodzić i żyć, swój świat duchowy w książkach, artykułach, esejach, listach, a także w przeżyciach swojego losu. Godne życie, zasługujące na narodowy honor i szacunek. Życie wypełnione walką o siebie i nieustannym, zgodnie z testamentem Wasyla Stusa, prostowaniem siebie. Po to, by zachować w sobie najwyższą istotę duchową — „utrzymać w sobie »Boga«”. Mykoła Żulińskyj, dyrektor Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

ŻYŁA Z BOGIEM W DUSZY

Mychajłyna Kociubynśka pożegnała się z życiem ziemskim w pierwszy dzień Bożego Narodzenia. 7 stycznia 2011 roku pozostanie w naszej pamięci dniem „Wielkiej Radości i Wielkiego Smutku”. Tak określał jej los jej brat w duchu Wasyl Stus. Wielka Radość — narodziny Jezusa Chrystusa, Wielki Smutek — zakończenie tego samego dnia ziemskiej drogi wybitnej uczonej, wspaniałej literaturoznawczyni, jednej z czołowych działaczek ukraińskiego ruchu szistdesiatnykiw (pokolenia lat sześćdziesiątych). W przemówieniu podczas uroczystości zakończenia roku na Ukraińskim Uniwersytecie Katolickim 19 czerwca 2004 r. we Lwowie Mychajłyna Kociubynśka zacytowała początek jednego z programowych wierszy Stusa: „We mnie już rodzi się Bóg” i dalej wyjaśniła symboliczne znaczenie osiągnięcia świadomej suwerenności własnego „ja” — narodzenia w duszy Boga. „Utrzymać w sobie »Boga« — tę wyższą duchową istotę, utrzymać, choćby nie wiem co to kosztowało…” — to dla Mychajłyny Chomivny oznaczało wytrzymywanie „konfrontacji na wiatrach historii, na wiatrach losu”… To wyprostowanie osiąga się niełatwo. Przede wszystkim należało stworzyć warunki, grunt, na którym ma powstać duchowe mieszkanie dla Boga, który ma narodzić się w człowieku. Tym gruntem było życie i twórczość jej sławnego wuja-pisarza Mychajła Kociubynśkiego, jej ojca — młodszego brata autora „Intermezzo” Chomy Mychajłowycza, który był założycielem i pierwszym dyrektorem Winnickiego literacko-memorialnego domu-muzeum M. M. Kociubynśkiego, a później także Czernihowskiego literacko-memorialnego muzeum Kociubynśkiego. Bo przecież i nazwana została na cześć sławnego wuja, i dorastała w kolorach i barwach ukraińskiego obrazowego słowa, pielęgnowała i zachwycała się cudownym kwieciem przyrody pośród bujności kwiatów, które kochał Mychajło Mychajłowycz — pośród czerwonych goździków, które przywoził z Capri pisarz, pośród luksusowych róż piennych, sprowadzonych przez ojca po wojnie z Królewca, dalii, malw, winogron, agaw… Jej duchowym oparciem, moralną siłą było słowo Szewczenki. „Poetyka Szewczenki i ukraiński romantyzm” — temat pracy doktorskiej, którą napisała pod kierunkiem akademika O. I. Biłećkiego i obroniła w 1958 roku. Pracując w Instytucie Literatury im. T. H. Szewczenki, Mychajłyna Kociubynśka publikuje dwie książki: „Obrazowe słowo w utworze literackim” (1959) oraz „Literatura jako sztuka słowa” (1965), wiele artykułów i recenzji, przekładów poetyckich z języka polskiego, francuskiego, angielskiego. Posiadała szczególne wyczucie obrazowego słowa, subtelnie analizowała system tworzenia obrazów, specyfikę gatunkową utworu oraz „życie” słowa w indywidualnym stylu artysty… Na książkę „Literatura jako sztuka słowa” odpowiedział Wasyl Stus: „Mistrzostwo analizy konkretnych utworów, jasność i logiczna spójność koncepcji Mychajłyny Kociubynśkiej, umiejętność dostrzeżenia poprzez pryzmat struktury utworu, twórczości, literatury, swobodne operowanie literaturą krytyczną, zdolność przekazywania piękna artystycznego słowa — wszystko to stawia monografię w rzędzie prac dalekich od przeciętnych w ukraińskim literaturoznawstwie”. Dalej dla niej, tak jak dla jej przyjaciół i braci w duchu — Iwana Switłycznego, Wasyla Stusa, Jurija Badzia, Jewhena Swerstiuka, Ałły Horskiej, Iwana Dziuby, Bohdana Horynia i innych przedstawicieli ukraińskiego ruchu Oporu, rozpostarła się „droga losu, droga bólu” (W. Stus). Mychajłyna Kociubynśka aktywnie włączyła się w pracę znanego Klubu Twórczej Młodzieży, kierowanego przez Lesia Taniuka, i tym samym trafiła pod czujne, śledzące każdy krok oko KGB, a po pamiętnej premierze filmu „Cienie zapomnianych przodków” w kinie „Ukraina” we wrześniu 1965 roku została wykluczona z partii. Po zakończeniu oskarżycielskiej egzekucji w Kijowskim komitecie obwodowym partii zapytano ją, co czuje, żegnając się z legitymacją partyjną. Mychajłyna Kociubynśka nie powstrzymała się od pożegnalnego aforyzmu: „Jeśli trzeba wybierać między ideałami a legitymacją, ja legitymację oddaję wam, a sobie zostawiam ideały”. Dalej — zwolnienie z pracy w Instytucie Literatury im. T. H. Szewczenki. Jej dramat, który rozegrała komunistyczna władza na scenie politycznego teatru absurdu, był okrutny. System karny ZSRR nie pozwolił tej utalentowanej kobiecie przez 18 lat opublikować ani jednego wiersza. Z trudem udało się zatrudnić jako redaktor w wydawnictwie „Wyszcza szkoła”. Lecz wiosną 1977 roku i stamtąd ją zwolnili za przynależność do Ukraińskiej Grupy Helsińskiej. Od swojej postawy nie odstąpiła, swoje wyprostowanie wytrzymywała i wzmacniała ciągłym prostowaniem siebie — potwierdzaniem swojej racji na przesłuchaniach w KGB, odmową skruchy, której pragnęli śledczy, bo przecież siostrzenica samego Mychajła Kociubynśkiego nie mogła świadomie wstać w kinie „Ukraina” na znak protestu przeciwko aresztowaniom ukraińskiej inteligencji śladem Wasyla Stusa, Wiaczesława Czornowoła… Ale Mychajłyna Kociubynśka zachowywała się godnie, ten egzystencjalny test, który zaproponował jej los, wytrzymała i, co więcej, jak wyzna później, „potwierdziła się jako człowiek na ziemi”. W tych ciężkich czasach zdołała „utrzymać w sobie »Boga«”, dlatego w niepodległej Ukrainie mogła rozwinąć skrzydła nadzwyczaj lekko, twórczo aktywnie, z wyjątkową natchnieniem przygotowując do druku naukowe wydanie utworów Wasyla Stusa w sześciu tomach (dziewięciu książkach), pisząc artykuły, eseje, wspomnienia, krytyczno-memuarowe rozprawy o Wasylu Stusie, Iwanie Switłycznym, Zinie Henyk-Berezowśkiej, Pawle Tychynie, Jewhenie Swerstiuku, Nadiji Surowcowej, Borysie Antonence-Dawydowyczu… Mychajłyna Chomivna w ostatnich dwóch dekadach swojej działalności skupiła się na badaniu dokumentalistyki artystycznej. Skrupulatnie studiuje wspomnienia, dzienniki, epistolografię pisarzy, wciąga w orbitę swoich twórczych zainteresowań ogromne zasoby dokumentalne. Publikuje listy Wasyla Stusa, Ołeksandra Olesia, Ołeha Olżycza, Wasyla Stefanyka, Wiry Wowk, Ziny Henyk-Berezowśkiej, przygotowuje do druku dwa tomy spuścizny epistolarnej Wiaczesława Czornowoła, podsumowuje swoje naukowe spostrzeżenia w książce „Zapisane i nieprzemijające: Rozważania o twórczości epistolarnej” (2001), która została uhonorowana Narodową Nagrodą Ukrainy im. Tarasa Szewczenki. Mychajłyna Kociubynśka, posiadając szczególną intuicję uczonego, wyczuła rosnące zainteresowanie dokumentalistyką artystyczną jako samodzielnym zjawiskiem artystycznym i wszechstronnie przeanalizowała ten specyficzny rodzaj twórczości słownej. Do tych naukowych zainteresowań Mychajłynę Chomivnę w pewnym stopniu skłonił swoją radą Wasyl Stus. Badając i popularyzując jego twórczość, Mychajłyna Kociubynśka natrafia w liście do żony z 24 czerwca 1981 roku na zwrócenie się Stusa także do niej: „Chciałbym, Mychasiu, abyś Ty

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

SMUTNA WIADOMOŚĆ Z NIEMIEC

5 stycznia 2011 roku zmarła Anna-Galina HORBACZ (z domu Łucjak; ur. 02.03.1924 r. we wsi Brodyna w Południowej Bukowinie, obecnie Republika Rumunii) — literaturoznawczyni, tłumaczka, działaczka społeczna i polityczna. Anna-Halia Horbach, doktor filozofii, redaktorka i wydawczyni antologii współczesnej i klasycznej poezji oraz prozy ukraińskiej w języku niemieckim, dziś należy do najbardziej znanych i najaktywniejszych osobistości w niemieckim świecie kulturalno-intelektualnym. Jej dorobek obejmuje ponad 50 odrębnych wydań przekładów, w tym 15 antologii. Do jej publikacji drukowanych należą: „Niebieski listopad. Ukraińscy prozaicy naszego stulecia: Antologia prozy” (1959, Heidelberg), „Studnia dla spragnionych” i inne ukraińskie opowiadania (1970, Tübingen), „Podaj mi lutnię z kamieni: ukraińska liryka XX wieku” (1996, Reichelsheim), „Lina Kostenko. Wehy życia: Wiersze” (1998, Reichelsheim) i inne; własne przekłady na język niemiecki utworów Mychajły Kocjubynskiego, Hnata Chotkewycza, Jewhena Swerstiuka, Walerija Marczenki; prace naukowe o ukraińsko-niemieckich, ukraińsko-austriackich i ukraińsko-rumuńskich związkach kulturowych („Olha Kobyłyanska i kultura niemiecka”, cykl artykułów o twórczości L. von Sachera-Masocha). Od 1941 roku przebywała na emigracji w Niemczech, mieszkała w mieście Reichelsheim. Działaczka niemieckiej sekcji Amnesty International. W latach 1960–1970 Anna-Halia Horbach informowała opinię publiczną na świecie o represjach politycznych na Ukrainie, gorąco zajmowała się losem ukraińskich więźniów politycznych, pomagała im, była jednym z organizatorów kampanii protestacyjnych w obronie Wasyla Stusa, Iwana Switlycznego, Mychajły Horbala, Wiaczesława Czornowoła i innych ukraińskich więźniów sumienia, starała się nawiązać z nimi kontakt, zwłaszcza z Wiaczesławem Czornowołem, z zachodnioeuropejskimi, przede wszystkim niemieckimi działaczami kultury, członkami Amnesty International. Wniosła znaczny wkład w popularyzację języka i literatury ukraińskiej za granicą oraz w rozwój ukraińsko-niemieckich stosunków kulturalnych. Wspólnie ze swoim (obecnie zmarłym) mężem Oleksą Horbachem w 1995 roku założyła własne wydawnictwo „Brodina”, które wydawało i rozpowszechniało w RFN utwory ukraińskich pisarzy i poetów. Małżeństwo Horbachów stało u początków utworzenia jedynej w Niemczech katedry ukrainistyki na Uniwersytecie w Greifswaldzie. Tłumaczka, działaczka społeczna, uhonorowana Nagrodą im. Iwana Franki (1994), członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Pamięć o Annie-Halii Horbach na zawsze pozostanie w ukraińskich sercach.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

JEGO NAM BRAKOWAĆ BĘDZIE

Urodził się we wsi Skorodyńce nad Seretem na Podolu 8 października 1925 r. w rodzinie chłopskiej Anny i Ilka, rolnika i cieśli. Troska o chleb nigdy nie przesłaniała marzeń o wyzwoleniu Ukrainy spod obcego jarzma, a ukraińska pieśń karmiła duszę dorosłych i dzieci. Szczególnie wrażliwy na nią był starszy brat Paweł — śpiewak i dyrygent. Wniósł do rodziny zachwyt śpiewem męskiego chóru Dmytra Kotki, na którego koncerty bywał w latach 30. XX wieku w leżącym niedaleko Skorodyniec Czortkowie. W czortkowskiej szkole bухgalterskiej, w której uczył się Stepan, nauczyciel Selskyj również z zapałem opowiadał uczniom o Koszycu i Kotce. „Odebrałem to tak, że śpiew chóru Kotki sięgał swą sztuką chmur, a kapela Koszyca — wysokich niebios — wspomina Stepan Stelmaszczuk. — Wszystko to odkładało się w świadomości, intrygowało i prześladowało mnie przez lata”. To właśnie określiło przyszły zawód Stepana Stelmaszczuka. Pocztówka z lat 30. XX wieku ze zdjęciem chóru Kotki, jak wspomina, „była mi niczym talizman podczas służby wojskowej”. Po demobilizacji i szkole wieczorowej studiował w Lwowskim Szkole Muzycznej (1950–1954), Lwowskiej Konserwatorium (1954–1959). Studiując na 3 roku, został kierownikiem chóru studentów Lwowskiego Instytutu Pedagogicznego, który od stycznia 1960 r. przeniesiono do Drohobycza. Tam wykładał na wydziale muzyczno-pedagogicznym, przez 37 lat niezmiennie kierował kapelą chóralną „Beskyd”, pisał utwory muzyczne, podręczniki, w tym: „Analiza harmoniczna partytur chóralnych: Podręcznik dla wyższych uczelni Ministerstwa Oświaty” (Drohobycz, 1995); „Pieśni pedagogiczne: Materiały praktyczne dla nauczycieli szkół średnich i ogólnokształcących” (Kijów, 1997), „Dwadzieścia ukraińskich kolęd” (Drohobycz, 1998), „Nabożeństwo Boże. Na chór mieszany” (Lwów, 2002), „Ze znakiem Jego dobroci: Wspomnienia o Stanisławie Ludkewyczu” (Drohobycz, 1991). Kompozytor S. Stelmaszczuk — unikalny interpretator ludowego melosu. Pisał muzykę do „Słowa o wyprawie Igora”, do poezji T. Szewczenki, M. Szaszkewycza, S. Rudańskiego, M. Staryckiego, I. Franki, U. Kraczenko, B. Hrinczenki, R. Kupczynskiego, J. Szkrumelaka, W. Sosiury, J. Sławutycza, Janki Kupały i wielu innych. Jego antologię muzyczną Ukraina dopiero zaczyna odkrywać. W periodykach S. Stelmaszczuk drukował interesujące wspomnienia o Wasylu Barwińskim, Romanie Symowyczu, Eugeniuszu Kozaku i wielu innych ukraińskich artystach, a fundamentalnej pracy o Dmytrze Kotce poświęcił niemal 30 lat. Książka „Dmytro Kotko i jego chóry: Artykuły, recenzje, wspomnienia, dokumenty” (Drohobycz, 2000) — to najlepszy pomnik dyrygenta ukraińskiego śpiewu chóralnego. Znane są jego rozprawy w czasopismach na tematy folkloru: zbiory „Sto ukraińskich pieśni ludowych wsi Skorodyńce na Ziemi Tarnopolskiej” (Kijów, 1967), „Pieśni Tarnopolszczyzny” (dwa tomy wspólnie z P. Medwedykiem), (Kijów, 1989, 1993), „Ach, zebrała się zwierzyna: Ukraińskie pieśni-bajki ludowe dla dzieci” (Kijów, 1991). S. Stelmaszczuk zapisywał folklor już od lat studenckich, tę pracę kontynuował ze studentami i wykładowcami katedry teorii i historii muzyki Drohobyckiego Instytutu Pedagogicznego im. I. Franki. Z jego inicjatywy wydano zbiór „Pierwszy urodzaj (materiały z praktyki folklorystycznej 1989–1994)” (Drohobycz, 2002). Urokami ukraińskiego ludowego melosu Stepan Stelmaszczuk mistrzowsko ozdobił swoje zespoły wokalne: tercet „Kwiatku drobny!” na słowa M. Szaszkewycza z towarzyszeniem fortepianu (36 utworów muzycznych na słowa M. Szaszkewycza. — Winnipeg, 1992), solo pieśni na słowa B. Hrinczenki „Zima”, pieśni dla młodzieży szkolnej, które publikował czasopismo „Świat dziecka”, oraz wiele innych. Pedagog, naukowiec, aktywny członek NTSz, kompozytor, członek Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, szczerze oddany Ukrainie Stepan Stelmaszczuk pielęgnował świadomość narodową, poczucie godności narodowej, propagował rodzinną historię. Bogate doświadczenie życiowe opisał jasno w kilku autobiograficznych szkicach: „Trzej naddnieprzanie” (Truskawiec, 1996), „Od „wyzwolenia” do „zwycięstwa”. Wspomnienia z czasów II wojny światowej w 3 częściach: 1. Pod pierwszymi sowietami; 2. Tak było za Niemców; 3. W Armii Czerwonej” (Truskawiec—Lwów, 2000). Stepan Stelmaszczuk wiele robił jako proświtianin. Z jego inicjatywy wydano plakat „Drogą ukraińskiej państwowości” z portretami wybitnych ukraińskich działaczy. Ten plakat przysłużył się wielu nauczycielom i uczniom we wszystkich zakątkach Ukrainy. Przy udziale Stepana Ilkowycza zorganizowano wiele wieczorów muzycznych. Z jego inicjatywy zrealizowano testament Dmytra Kotki, na jego grobie wreszcie wykonano napis — setnik UNR. Ostra myśl, znakomite poczucie humoru Stepana Stelmaszczuka dodawały posiedzeniom Rady Halickiego Rejonowego Zjednoczenia m. Lwowa Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki przyjemnej atmosfery i możliwości znalezienia trafnych rozwiązań w trudnych sytuacjach. Jako szlachetny, inteligentny człowiek zawsze kierował działalność proświtian w rozważnym kierunku. Na jednym z ostatnich posiedzeń dzielił się planami dotyczącymi uzupełnionego wznowienia książki o Dmytrze Kotce, o korespondencji z rodakami dyrygenta. Stepan Ilkowycz żył Ukrainą, w jego duszy odbijały się urok ukraińskiej pieśni i muzyki, w jego sercu żyła wielka miłość do ludzi, do rodziny, do piękna w życiu i sztuce. Gdy do „Proświty” przychodził ten szczupły, elegancki, siwy mężczyzna z miłym uśmiechem, u obecnych poprawiał się nastrój, rozmowa stawała się żywsza, a opracowane dokumenty — treściwsze. 3 stycznia tego wielkiego proświtianina zabrakło. Będzie nam go brakować, kolegom, Lwowowi i całej Ukrainie. Galicyjscy prosvitianie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

«KRYMSKĄ ŚWIETLICĘ» — NA KRYM!

Andrij DOBROCHOT, m. Symferopol W USRR o Ukraińców Krymu w swoisty sposób, ale jednak dbano. Mogli oni, w szczególności, zapoznawać się z wiodącą krymską gazetą komunistyczną w języku ojczystym. Jakoś niezauważenie dublerka zniknęła i dopiero w czasach ogłoszenia ukraińskiej niepodległości państwowej rozpoczął się ruch społeczny na rzecz stworzenia na Krymie przynajmniej jednej ukraińskiej pod względem języka i treści gazety na kilkaset rosyjskojęzycznych gazet. Właśnie wtedy, na przełomie 1992 i 1993 roku, narodziła się „Krymska świetlica”. Wśród jej współzałożycieli są tylko organizacje społeczne — Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” oraz Krymski Oddział Związku Pisarzy Ukrainy. A także — zespół pracowniczy redakcji — najbardziej zahartowani patrioci, którzy nieśli ideę ukraińską przez niesławne lata. Droga życiowa „KS” nie była usłana różami — finansowanie niestabilne i znikome, które stawało się możliwe tylko dzięki ukraińskim patriotom w parlamencie państwowym, ale osobna linijka budżetu państwowego mogła być i zignorowana. „KS” skupiała wokół siebie ukraińską społeczność Krymu i tych, którzy wyraźnie uświadamiali sobie — linia frontu w walce o ukraińską niepodległość przebiega właśnie przez krymską ziemię. W końcu gazetę po prostu pokochano za jej prawdziwość, obiektywizm, postawę państwowotwórczą, a także — za tolerancję, której brakowało wielu podobnym wydawnictwom Ukrainy. No i, oczywiście, — za żywotność. Była kiedyś ukraińskojęzyczna prywatna gazeta w Sakach, ale niedługo — jej redaktora i wydawcę znaleziono martwego pod oknem jego własnego mieszkania w wieżowcu. Przebrzmiał i „Dzwon Sewastopola”, który wydawany był długie lata za środki sponsorskie, w miarę ich gromadzenia. A „Krymska świetlica”, nawet kiedy jej pracownicy przez pół roku nie widzieli pensji, mimo wszystko była ze swoimi czytelnikami, przez 17 lat nie zalegała im ani jednego numeru. Po kolejnym krachu finansowym Ministerstwo Kultury i Turystyki Ukrainy na czele z Ihorem Lichowym, a później Jurijem Bohuckim, wyciągnęło do niej pomocną dłoń. Wchodząc w skład Wydawnictwa Gazetowo-Czasopiśmienniczego (w ten sposób wspierano kijowskie kulturoznawcze wydawnictwa niekomercyjne), „Krymska świetlica” jakby rozpostarła skrzydła. Ona i wcześniej nie tylko opowiadała o życiu kulturalnym Ukrainy, ale była też jego aktywnym organizatorem. Teraz stało się to jednym z jej priorytetów. Liczyło się z „Krymską świetlicą” także kierownictwo autonomii, raportując o jej udziale w realizacji zaleconych mu przez wyższe władze programów państwowych. To były trzy lata owocnej pracy, gazetę czytano w całej Ukrainie. Lecz oto w Ministerstwie Kultury i Turystyki Ukrainy oraz jego Wydawnictwie Gazetowo-Czasopiśmienniczym zmienili się ludzie. Czy to te zmiany, czy kryzys, czy jakaś inna zła wola sprawiły, że z nowym 2010 rokiem zespół redakcji kijowskie kierownictwo na czele z ministrem Wasylem Wowkunem „powitało” szczególnie — pięcioma zwolnieniami, w tym także głównego redaktora Wiktora Kaczuli. Gazety faktycznie nie stało: postarali się przedstawiciele „pomarańczowej” ekipy, właśnie ci, których wspierała „Krymska świetlica”, bodaj jedyna na Krymie, kiedy torowali sobie drogę do władzy. W pośpiechu mianując nowego głównego redaktora i wstawiając nowe zamki, kijowska brygada odjechała do stolicy, obiecując, że „KS” w nowym formacie stanie się prawdziwie europejską gazetą. Ale to, co zobaczyli prenumeratorzy później w swoich skrzynkach pocztowych, nikogo nie ucieszyło. Zasmuciło ich też pojawienie się krymskiej symboliki republikańskiej (ukraiński trójząb był wcześniej symbolem polityki redakcyjnej, skierowanej na identyfikację Krymu jako części unitarnego państwa), zdziwiły adnotacje do wszystkich publikacji w językach rosyjskim i krymskotatarskim. Przecież żadna gazeta na Krymie tego nie praktykuje — uważają się oni i bez tego za zrozumiałe dla swoich czytelników. Tylko jedyna państwowo-językowa, którą trudno było powiązać z „Krymską świetlicą”, zaczęła oficjalnie uznawać swoją niższość, flirtując z tymi, którzy nigdy nie byli wśród jej czytelników. Obrażały Ukraińców także niektóre publikacje, poniżające dla ludzkiej i narodowej dumy. Więc prenumeratorzy zaczęli żądać na poczcie zwrotu wydanych pieniędzy, przecież zamawiali zupełnie inny „towar”. Poleciały osobiste i zbiorowe listy-petycje także do Ministerstwa — ludzie prosili o zwrot ich ulubionej gazety, która na Krymie nie miała alternatywy. Tym bardziej, że odnowiona „KS” wychodziła epizodycznie i opowiadała o już nieaktualnych wydarzeniach, „zawieszała się” między Kijowem a Krymem. A latem 2010 roku gazety nie stało w ogóle. Telefony redakcyjne odłączono za niepłacenie jeszcze wiosną, nie działał Internet, za długi opieczętowano pokoje redakcyjne. Ponad 5 miesięcy dziennikarze byli pozbawieni środków do życia. Trudno było pogodzić się z tym wielbicielom „Krymskiej świetlicy”: szkoda nie tylko wyrzuconych na prenumeratę pieniędzy. Oburzało też naruszenie ich, wydawałoby się, niezbywalnych praw: dziesiątki rosyjskich wydawnictw, krymscy Tatarzy mają trzy gazety państwowe. Nie są pozbawione ojczystego słowa także mniejszości narodowe. To kimże więc jesteśmy my, Ukraińcy, w swoim państwie? Nie poddawał się też zwolniony redaktor Wiktor Kaczula, któremu kijowscy funkcjonariusze próbowali przypisać wszystkie możliwe grzechy, a nawet grozili kratami. Przez miniony rok przeszedł całą serię Przerzedzony zespół „Krymskiej Switłyci” na jednej ze swoich „ulicznych” narad sądów, które wszystkie co do jednego wygrał i miał zostać przywrócony do pracy. Zrobiła to pod koniec 2010 roku już nowa kierowniczka Wydawnictwa Gazetowo-Czasopismowego, protegowana innego obozu politycznego Wiktorija Karasiowa. Ten fakt zainspirował ukraińską społeczność, tak samo jak obietnica ministra Mychajła Kułyniaka, że gazeta wznowi swoje funkcjonowanie w zwykłym formacie, która wybrzmiała na żywo w radiu. A tymczasem dzieje się zupełnie co innego. Pracownicy „KS” otrzymali ostrzeżenie o możliwym zwolnieniu, a dalej i po naganie. Kierownictwu Wydawnictwa Gazetowo-Czasopismowego nie spodobały się przesłane przez nich raporty o wykonanej bez pomieszczenia i środków łączności pracy na rzecz nieistniejącej gazety. Lecz przed ludźmi czekał jeszcze jeden podstęp. Nie przedłużając kontraktu z Wiktorem Kaczułą i zwalniając go z pracy, pani Karasiowa powiadomiła każdego z pracowników osobnym listem: redakcja gazety zostaje przeniesiona do Kijowa, a ci, którzy nie są gotowi pakować walizek, zostaną zwolnieni już w lutym. I to bez żadnych konsultacji z innymi współzałożycielami. Panowie, a czy wy jesteście gotowi jutro ogłosić sprzedaż mieszkania, gdzie wszystko jest bliskie i wszystko wasze, wyrwać dzieci ze szkoły, a pracujących — z pracy i ruszyć w „piękną dal”, gdzie uzyskanych ze sprzedaży mieszkania środków może wystarczyć chyba tylko na budę dla psa? I gdzie zatrzymacie się w obcym mieście, dopóki będziecie szukać tej budy? A i jak długo będziecie mogli chodzić do pracy, nocując z rodziną na dworcu? Więc nie trzeba być jasnowidzem, aby uświadomić sobie: jedyna na Krymie gazeta w języku ukraińskim zostanie po prostu zniszczona i — rzekomo — z winy… jej zmęczonego zespołu. Ale czy potrzebna jest w Kijowie, gdzie gazet w języku ukraińskim jest pod dostatkiem, jeszcze jedna — z krymską nazwą i bez ani jednego krymskiego materiału? Swoją drogą, wydawanie w stolicy będzie kosztować nasze oszczędne państwo niemal trzy razy drożej niż na Krymie, a na środki z prenumeraty nie można liczyć, między innymi także dlatego, że indeksu prenumeraty „Krymskiej Switłyci” nie ma w katalogu. A oto krymscy Ukraińcy na zawsze wpiszą ten fakt do „kalendarza świętych”: obok „cnót” pana Wałujewa, Piotra I, Katarzyny II i innych „dobrodziejów”-ukrainożerców niech staną imiona tych, którzy zniszczyli jedyną ukraińską gazetę czasów niepodległości na Krymie. Komu oni służyli? Jakiemu narodowi? Jakiemu krajowi?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

BOSKIE POWOŁANIE

Dmytro STEPOWYK, doktor nauk o sztuce, doktor filozofii, doktor nauk teologicznych, profesor, akademik Akademii Nauk Szkoły Wyższej Ukrainy, główny pracownik naukowy Instytutu Sztuki, Folklorystyki i Etnologii im. Maksyma Rylskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. W tym roku Ukraina będzie obchodzić znamienne daty — 150 lat od dnia śmierci (10 marca) oraz 150 lat (22 maja) od dnia pochówku ukraińskiego poety Tarasa Szewczenki na kaniowskiej ziemi. Rok 1860, ostatni rok, był bardzo znaczący w jego życiu, jesienią tego roku wyszedł „Kobziarz”, a 2 września Rada Petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych przyjęła uchwałę o uznaniu artysty Szewczenki za akademika w dziedzinie grawerstwa. Dyplom akademika, którego oryginał jest obecnie eksponowany w sali. Narodowy artysta Ukrainy Mykoła STRATIŁAT przeprowadził koncepcyjnie nowe badanie Tarasa Szewczenki jako grafika i grawera. akwafort Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki, z podpisem Prezydenta Cesarskiej Akademii Sztuk Pięknych i odpowiednią pieczęcią, został wystawiony 31 października (według starego stylu). Znajduje się na nim napis, który mówi o tym, że dokument do przekazania krewnym-spadkobiercom odebrał radca Mychajło Łazarewski, przyjaciel poety. Szewczenko jako jeden z pierwszych artystów w Rosji został uhonorowany tytułem akademika grawerstwa i w tamtym czasie porównywano go do wielkiego Rembrandta, chociaż nie wykonał zbyt wielu rycin, obecnie posiadamy 27 tematów. Wszystkie one, począwszy od pierwszej galwanoakustyki „Król Lear” aż do ostatniej akwaforty „Portret architekta Hornostajewa”, przedstawione są w albumie „Szewczenko — akademik grawerstwa” (Chmielnicki, 2010), który został zaprezentowany w ramach studiów szewczenkowskich, stale prowadzonych w Bibliotece Parlamentarnej Ukrainy. Autorem artykułu wstępnego i redaktorem albumu jest narodowy artysta Ukrainy Mykoła Stratiłat, który sam wybrał ścieżkę grawera i pracuje w tej dziedzinie sztuki już od ponad 30 lat. O Tarasie Szewczence jako artyście, w szczególności grawerze-akwaforcie, napisano wiele, ale to nie znaczy, że wszystko zostało już powiedziane i w pełni zbadane. I właśnie w tej głębokiej, przenikliwej, choć niewielkiej pod względem objętości pracy, którą w pełnej mierze można nazwać monografią, zaczynającej się epigrafem z „Dziennika”, poetyckimi słowami wypowiedzianymi na zesłaniu o rycinie i jej znaczeniu dla szerzenia wiedzy i oświaty wśród ludu, podjęto próbę przedstawienia nowych faktów i ukazania wielkiego znaczenia tego dorobku Szewczenki. Pracować w grawerstwie, tak uważa Szewczenko, — „to być użytecznym dla ludzi i miłym Bogu”. Żaden z artystów-grawerów, nawet z tych, którzy naprawdę kochali swoją pracę, nie wypowiedział tak wzniosłych słów: „Piękne, boskie powołanie grawera!”. Nawet w chwilach wzniosłych stanów emocjonalnych poeta nie rzucał słów na wiatr, nie mówił tylko dla samej ich piękności. I tę tezę głęboko i profesjonalnie rozwija w swoim badaniu Mykoła Stratiłat. Szkic monograficzny jest naukowym wstępem do albumu reprodukcji akwafort, wykonanych w tym samym rozmiarze, co oryginały. Znaczenie tego szkicu dla obecnego szewczenkoznawstwa jest bardzo duże. Sam pierwszorzędny rysownik i grawer (także malarz), autor po raz pierwszy (nie boję się użyć tego słowa) dokonał analizy rycin Szewczenki z punktu widzenia zastosowania innowacji technologicznych, znanych artystom tamtych czasów, uporządkował jego spuściznę w dziedzinie akwaforty według chronologii wykonania, przeanalizował przygotowawcze szkice i etiudy. Ale, co najważniejsze, można mówić o technice i sposobach grawerowania, ale temat pozostanie nudny i nieciekawy dla czytelnika. Stratiłat znalazł złoty środek, mówiąc o teorii grawerstwa, o jej znaczeniu, jej szczególnej poezji, o zadaniach estetycznych, które stawiał przed sobą Szewczenko, o liczbie odbitek, które do nas dotarły, o wzruszających napisach — autografach, wykonanych na podarowanych przyjaciołom rycinach: „Mojej drogiej Księżnej Aleksandrze Michajłownie Kulisz. Od starego bojarina T. Szewczenki, na pamiątkę”. Widzimy jego otoczenie, czujemy atmosferę tamtych czasów. Tutaj też odsłania się obraz samego Szewczenki, poety, artysty, proroka narodu. Do tekstu wprowadzono materiały dokumentalne, wspomnienia współczesnych, wersy listów, co czyni opowieść żywą i fascynującą. Rozumie się samo przez się, że autor jest dobrze zaznajomiony z historią ukraińskiego grawerstwa okresu poprzedzającego epokę Szewczenki, okresu XVI—XVIII wieku, rozpatruje on dorobek Szewczenki jako część najlepszych osiągnięć naszej grafiki, a jego samego jako kontynuatora twórczości Tarasowiczów, Lewickiego, Myrskiego, Hałatowskiego, Zubryckiego i innych wybitnych grawerów. Po przeczytaniu tej pracy każdy może obecnie przyjść do Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki, aby obejrzeć oryginały akwafort i miedziane płyty, narzędzia grawera, to niezbędne wyposażenie, które znajdowało się w niewielkiej pracowni w Akademii, gdzie ukraiński poeta i artysta przeżył ostatnie lata swojego życia.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

NA RÓWIEŃSZCZYŹNIE ROZPOCZĘTO POSZUKIWANIA DAWNYCH „KOBZARZY”

Jewhen CYMBALUK, obwód rówieński. Najpierwszy „Kobzar” Tarasa Szewczenki ukazał się, jak wiadomo, w 1840 roku. A dalej historia odnotowała setki wznowień tej epokowej książki. Przekazywano ją z ojca na syna, z pokolenia na pokolenie. Dzięki temu „Kobzar” stał się nie tylko zbiorem poetyckim, ale swoistym testamentem duchowym. Testamentem dla Ukrainy i dla każdego Ukraińca, który widzi swoje państwo pod kopułami soborów i pod słońcem wolności. Zważywszy na takie znaczenie słowa Szewczenki, na Rówieńszczyźnie zainicjowano szeroko zakrojony projekt edukacyjno-badawczy „Najstarszy „Kobzar” w mojej rodzinie”. Jest on skierowany do młodzieży szkolnej, która będzie prowadzić poszukiwania starych „Kobzarzy”, badać ich losy oraz losy ludzi, którzy opiekowali się wydaniami minionych stuleci, a także zbierać materiały o działalności społecznej rodaków. Cała ta praca poszukiwawczo-badawcza ma zostać ucieleśniona w wydaniu kronikarskim, które będzie nosić tytuł „Najstarszy „Kobzar” w mojej rodzinie”. Prezentacja projektu odbyła się w Rówieńskiej Bibliotece Obwodowej z udziałem nauczycieli, uczniów i studentów ze wszystkich rejonów obwodu oraz słuchaczy Rówieńskiej Małej Akademii Nauk. Swoje słowo o znaczeniu „Kobzara” w literaturze i historii ukraińskiej wygłosili pisarze, pracownicy bibliotek, pedagodzy i naukowcy. Swoisty start do poszukiwań starych „Kobzarzy” i pisania prac dała jedna z najaktywniejszych działaczek Proświty w obwodzie, Natalia Sawczuk, która zainicjowała ten projekt. – Pomysł na tak zakrojone przedsięwzięcie pojawił się po serii materiałów w gazecie „Słowo Proświty”, poświęconych dawnym „Kobzarom” – opowiada Natalia Sawczuk – w szczególności tym, które mają związek z Rówieńszczyzną. Tak oto dyrektor szkoły w Jarosławiczach w rejonie młynowskim Wiktor Posilski zachował unikatowy egzemplarz „Kobzara” wojennego, wydanego we Lwowie w 1942 roku. A rodzina Borejków z Równego posiada aż trzy „Kobzary” – jest to wydanie winnipejskie z 1960 roku pod redakcją Wasyla Symowycza; faksymilowe wydanie „Kobzara” z 1840 roku oraz pełne wydanie naukowe „Kobzara” pod redakcją i z przypisami Wasyla Domanickiego, które ukazało się w 1907 roku. Są na Rówieńszczyźnie także „Kobzary” przebite na wojnie odłamkami. Są i takie, które „przeszły” całą wojnę. Zatem pole do poszukiwań i opisów jest szerokie, zbierzemy nie tylko unikatowe wydania, ale i unikatową kronikę przeszłości, związaną z „Kobzarami”. – Wspaniały zamysł, wierzę w jego treściwą realizację – zaznaczył podczas prezentacji projektu dyrektor szkoły w Jarosławiczach Wiktor Posilski – jeśli chodzi o zachowany w naszej rodzinie „Kobzar”, to z frontu przyniósł go do domu jeden z braci mojej mamy. Przez długi czas uważaliśmy ten „Kobzar” za rodzinną relikwię, a niedawno przekazaliśmy go do szkolnego muzeum w Jarosławiczach, aby stał się dobrem nie jednej rodziny, a szerszego kręgu miłośników Szewczenki. Nadzieje na wyraźnie szerszą publiczność, zainteresowaną zarówno Szewczenką, jak i historią rodzinnego kraju, sprawdziły się. Ponieważ na podstawie tego wydania uczniowie zaczęli pisać prace badawcze. Jednocześnie cieszy się cała moja rodzina, że rodzinna relikwia przydała się młodemu pokoleniu. …Wydaje się, że niedawno wystartował „Najstarszy „Kobzar” w mojej rodzinie”, a badacze już aktywnie zabrali się do pracy. Tak, według słów przewodniczącej Rówieńskiej Organizacji Obwodowej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Lidii Rybenko (a właśnie organizacja pisarska wraz z organizacją obwodową Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz zarządem oświaty i nauki obwodowej administracji państwowej podjęła się organizacji przedsięwzięcia), do Związku od uczniów wpłynęło kilka ciekawych esejów historycznych i opowiadań, związanych z losem „Kobzara”. W szczególności o tym, jak podczas pożaru cały majątek spłonął, a „Kobzar” pozostał nieuszkodzony. Podsumowanie tego konkursu zaplanowano na marzec przyszłego roku podczas obchodów Dni Szewczenkowskich. Wiktor Posilski i Natalia Sawczuk – inicjatorzy projektu „Najstarszy „Kobzar” w mojej rodzinie” z „Kobzarem” z 1942 roku wydania.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗
Anastasija Łacziuha Niedawno w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki odbyła się konferencja naukowo-praktyczna, na której zaprezentowano nowe obserwacje i odkrycia szewczenkoznawców — pracowników NMTSz. Organizowanie corocznych czytań naukowych stało się tradycją w Muzeum Tarasa Szewczenki. Ponadto przedstawione badania naukowe stanowią istotny wkład w krajowe muzeoznawstwo, ponieważ bezpośrednio dotyczą praktyki muzealnej. Po otwarciu w 2006 roku zaktualizowanej ekspozycji NMTSz ukształtował się główny cel badań muzealnych: studiowanie kolekcji zbiorów. Referaty naukowców w pełni odpowiadały temu celowi: dwa bloki w programie konferencji poświęcono kolekcji muzeum oraz jego oddziałowi — Literacko-memorialnemu Domowi-Muzeum T. H. Szewczenki (BMSz). Przede wszystkim były to uściślenia danych atrybucyjnych: ustalanie autorstwa, daty, określanie przedstawionych osób, historia funkcjonowania przedmiotu muzealnego itd. Przy tym badacze opierali się na analizie wizualnej oryginału z wykorzystaniem dodatkowych świadectw. Oprócz czysto praktycznych osiągnięć, badania pracowników muzeum skłaniają do dalszych poszukiwań naukowych (być może z udziałem specjalistów innego profilu). Jaskrawym przykładem współpracy między dwiema instytucjami naukowymi (NMTSz oraz Narodowym Naukowo-Badawczym Centrum Konserwacji Ukrainy) stało się badanie dzieła „Święty Tarasiusz” (referowała zastępczyni generalnego dyrektora NMTSz — T. Czujko). Cała seria badań była ukierunkowana na pogłębione studiowanie zbiorów muzealnych (zwłaszcza według grup przechowywania): „Meble antykwaryczne z kolekcji BMSz” (kierownik oddziału O. Siomka); „Przybory do grawerowania T. Szewczenki — z kolekcji BMSz” (kierowniczka sektora zbiorów oddziału T. Petryk), „Ręczniki XIX w. w kolekcji oddziału NMTSz” (starsza pracownica naukowa BMSz O. Karpenko).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

JAK ZNISZCZONO KRZYŻ NA GROBIE T. H. SZEWCZENKI ((wspomnienia))

Żandarmi przy grobie Tarasa Szewczenki. 1914 r. Iwan DUBYNETS partii komunistycznej, i to im się wtedy udawało. Dlatego w Korsuniu kierownikiem okręgowego wydziału Oświaty Ludowej był ukraiński komunista Nahorny (później zniszczony), inspektorem wychowania społecznego — energiczny i zdolny młody nauczyciel, również kandydat do Kompartii, Szulha. Do głównych dyscyplin kursów naszego pedagogicznego przekwalifikowania w Korsuniu należały: materializm historyczny i dialektyczny, podstawy wychowania społecznego i komunistycznego młodzieży, metody propagandy antyreligijnej, metodyka nauczania kompleksowego w szkole pracy (wtedy wszystkie szkoły podstawowe nazywano szkołami pracy). Kursy mieściły się w budynku Korsuńskiego technikum pedagogicznego, gdzie w oddzielnych salach kursanci mieli akademiki (łóżka i własna pościel). Wyżywienie było bezpłatne w stołówce studenckiej na koszt Okręgowego Wydziału Oświaty. Czas nauczyciele-kursanci spędzali wesoło. Tak więc po dziennych wykładach szli nad rzekę Roś w parku (dawny majątek księżnej Łopuchinej). Pewnego razu pod koniec lipca kierownik naszych kursów zaproponował nam wzięcie udziału w manifestacyjnym święcie na grobie T. H. Szewczenki z okazji odsłonięcia pomnika Szewczenki zamiast krzyża, który stał na grobie poety wcześniej. Chętnych do takiej ciekawej wycieczki było około 30 osób, bardziej młodszych, bo z Korsunia do Kaniowa trzeba było iść pieszo w obie strony, gdyż transportu nam nie dano. Wynajmować zaś podwód nie chcieliśmy. Święto zostało wyznaczone na niedzielny dzień wolny od pracy. Aby trafić do To był 1924 rok. W mieście Korsuniu, ówczesnym centrum administracyjnym okręgu szewczenkowskiego, do którego należał również rejon kaniowski, w czerwcu-lipcu odbywały się dwumiesięczne kursy nauczycielskie pedagogicznego przekwalifikowania. Na te kursy ze wszystkich rejonów okręgu przybyło 50 nauczycieli — mężczyzn i kobiet, przeważnie młodszego wieku. Wśród tych młodych nauczycieli-kursantów byłem i ja. Były to czasy, kiedy na froncie gospodarczym po wojnie światowej, wyzwoleńczej i domowej oraz wielkiej ruinie po nich, leczono rany, a całą gospodarkę odbudowywano, doganiając poziom czasów przedwojennych. Szczególnie szybko wtedy odbudowało się rolnictwo, wielką rolę w czym odegrała ukraińska kooperacja — Spożywcza, Kredytowa, Rolnicza, Wytwórcza. Były to pierwsze lata Nowej Ekonomicznej Polityki (NEP). Ukraińska walka wyzwoleńcza była zakończona, ale zamiast Ukraińskiej Republiki Ludowej powstała Ukraińska Socjalistyczna Republika Radziecka. W pierwszych latach jej istnienia dla narodu ukraińskiego niczego szczególnie złego nie wróżono. Bo na odcinku narodowym pracy wszystko to, co rozpoczęło się za czasów Centralnej Rady-Hetmanatu-Dyrektoriatu, nadal się rozwijało. Były to czasy bujnego rozwoju wszystkich rodzajów i form ukraińskiego odrodzenia narodowo-kulturalnego, poczynając od Akademii Nauk i szkół wyższych, a kończąc na wiejskich szkołach podstawowych oraz Domach Chłopskich („Proświta” w centrach rejonowych) i Chatach-czytelniach („Proświta” po wsiach). Wtedy wydawało się, że nie jest tak już źle, że mamy Socjalistyczną Radziecką Republikę Ukraińską. Młoda inteligencja wiejska, w tym i młodzi nauczyciele, politycznie byli mało rozwinięci, podstawowych idei walki narodowowyzwoleńczej dobrze nie zrozumieli, zachwycali się kulturalno-oświatowymi formami pracy. Do władzy radzieckiej odnosili się bardziej niż lojalnie. Starsze pokolenie, uczestnicy zmagań wyzwoleńczych w tamtych warunkach dostrzegali wielkie możliwości, oprócz kulturalno-oświatowej, także i pracy narodowo-politycznej, dlatego dokonywali pewnej przewartościowania poglądów na władzę radziecką i szczerze zabrali się do pracy narodowo-kulturalnej i również lojalnie odnosili się do władzy radzieckiej. Wśród miejscowych kierowników radzieckiego administracyjnego i partyjnego komunistycznego zarządzania było wielu ukraińskich patriotów, starali się oni wciągnąć jak najwięcej ukraińskiej inteligencji do komu- Aby dotrzeć do Kaniowa na godzinę 10 rano, musieliśmy wyruszyć z Korsunia jeszcze w sobotę wieczorem. Zresztą nocą podróżuje się lepiej, bo w dzień panuje upał. Przewodnikami tej wyprawy zgodziło się zostać kilku nauczycieli z Kaniowa i jego okolic, ponieważ prawie wszyscy inni nigdy nie byli na grobie Szewczenki i nie znali drogi. Ze sobą zabraliśmy tylko niezbędne rzeczy i trochę żywności. Wychodząc za Korsun, większość z nas zdjęła buty i ruszyliśmy polnymi drogami gruntowymi oraz ścieżkami pomiędzy dojrzewającym zbożem, łąkami, zagajnikami i wioskami. Szliśmy wszyscy razem, rozciągnięci w długą, jak to bywało u dawnych pielgrzymów, kolumnę. Śpiewaliśmy pieśni, opowiadaliśmy bajki, różne przygody, czasem odpoczywaliśmy, ale nie zasiedzieliśmy się. Tak prawie całą noc wędrowaliśmy przez Martynówkę, Stepieńce i jeszcze jakieś wioski do Kaniowa. W drodze kilka osób obtarło nogi i nie chcąc ich zostawiać samych, musieliśmy zmniejszyć tempo, więc nieco spóźniliśmy się z przybyciem do Kaniowa. W drodze wszyscy byli zmęczeni, głodni i odczuwali wielkie pragnienie. Postanowiliśmy zajść najpierw do Kaniowskiej szkoły zawodowej, której dyrektorem był Smal-Stocki. Tam dobrze się umyliśmy, trochę nas podkarmiono, napiliśmy się herbaty z wielkiego kotła, który podgrzano na podwórzu szkoły, i jeszcze bardziej się spóźniliśmy. Kiedy dotarliśmy na Górę Czernieczą, manifestacyjne święto już się rozpoczęło. Dzień był słoneczny. Cała Góra Czerniecza była wypełniona ludźmi w lekkich letnich strojach. Pod brzegiem na Dnieprze stały dwa parowce, którymi na tę manifestację specjalnie przyjechali kijowianie na czele z wszelkimi oficjalnymi przedstawicielami administracyjnymi, partyjnymi, naukowymi i kulturalno-oświatowymi miasta. Pod samą górą stało kilka zakurzonych aut — to przyjechali przedstawiciele władzy z Korsunia. Stało pod górą także kilkadziesiąt konnych wozów — to z okolicznych wsi przyjechali nauczyciele z uczniami oraz chłopi. Przed manifestacją okolicznym chłopom ogłoszono o dniu święta, dlatego przybyło tak wielu chłopów, którym bliski i drogi był T. H. Szewczenko oraz ta Góra Czerniecza ze szczątkami poety. Kiedy przez trawę na przełaj weszliśmy na samą górę, zobaczyliśmy, że wokół wierzchołka góry i grobu poety stał kręgiem tłum ludzi, a ze środka koła, z trybuny, płynęły słowa uroczystych przemówień różnych przedstawicieli rządowych. Zamiast dawnego krzyża, który swego czasu został postawiony na grobie przez ukraińskich patriotów, teraz znajdował się prymitywny kamienny piedestał, a na nim nieco większe od naturalnych rozmiarów człowieka bardzo ubogie brązowe popiersie Wielkiego Kobziarza, które na własny koszt i według projektu miejscowego amatora odlali w Horodyszczańskich zakładach cukrowniczych robotnicy. Zdjęty z grobu i rozbity na kawałki dawny krzyż walał się po zboczach góry. Drobniejsze kawałki tego krzyża nauczyciele i chłopi zbierali i chowali po kieszeniach jako relikwię sobie na pamiątkę, a większe kawałki krzyża rozbijali i również rozbierali. Na nas, nauczycielach, wywarło to straszne i nieprzyjemne wrażenie i dzieliliśmy się między sobą przemyśleniami: „To po co było tak barbarzyńsko postępować z krzyżem, skoro można go było zachować w jakimś muzeum, bo to przecież droga pamiątka dla Ukraińców? Czyż to pomnik, to popiersie, które prędzej przypomina karykaturę poety? Czyż nie mogli zrobić lepszego pomnika za państwowe pieniądze? Czy nie lepszy był tamten, teraz rozbity i rozrzucony po zboczach góry, krzyż? To przecież znęcanie się nad samym Szewczenką”. My, choć nie bywaliśmy wcześniej na grobie Szewczenki, wiedzieliśmy, że i na samym krzyżu, i na tym skromnym ogrodzeniu wokół grobu Szewczenki były tysiące autografów odwiedzających tę wielką ukraińską świętość. Między nimi i imiona nieznanej ukraińskiej młodzieży, i imiona wielkich ukraińskich działaczy społeczno-politycznych, pisarzy, artystów itd. I wszystkich nas to, co zobaczyliśmy, poraziło, jakby obuchem w głowę. Nasze głowy od tego otrzeźwiały i zrozumieliśmy — jaka wielka jest różnica między mówieniem a czynami władzy sowieckiej. Niektórzy z nas słuchali kontynuacji manifestacyjnych przemówień, ale większość rozproszyła się po górze między ludźmi. Schowawszy i sobie, jako relikwię, kawałeczek tego zrujnowanego krzyża, z Góry Czernieczej patrzyliśmy na Dniepr, na dalekie przestrzenie Połtawszczyzny i przejmowaliśmy się nastrojami z „Kobziarza” Szewczenki, kiedy i on przebywał jeszcze żywy tutaj i pisał swoje ogniste słowa ludzkiej prawdy… Do Korsunia wracaliśmy tego samego dnia, ale już niewielkimi grupami. Wesołego nastroju, który był, gdy szliśmy na manifestację, już nie było. Zresztą i w Korsuniu na naszych kursach prawie nie było wzmianki o tym wydarzeniu. To wydarzenie było dla nas bardzo gorzkie, więc nie chciało się o nim wspominać. Jeszcze jedno ciekawe wydarzenie z życia naszych kursów również bardzo poraziło. Nahorny, kierownik okręgowego wydziału edukacji narodowej, zaprosił na te kursy swojego dobrego przyjaciela-kompozytora Dawydowskiego — nieuznawanego przez władzę sowiecką, ponieważ w jego repertuarze były kompozycje liryczne, ukraińskie patriotyczne i religijne, a nie było nic nowego — „rewolucyjnego”. Dawydowski zorganizował z nas cudowną kapelę chóralną. Kapela uczyła się wielu pieśni, a wśród nich poematu Szewczenki (muz. Łysenki) „Jan Hus”. Chciało się po zakończeniu kursów objechać centra rejonowe ziemi szewczenkowskiej i dać tam koncerty chóralne. Najmocniejszym punktem programu kapeli był, oczywiście, poemat „Jan Hus”, ponieważ mieliśmy wspaniałe męskie głosy, a poemat śpiewany jest wyłącznie męskimi głosami. Pod koniec kursów daliśmy próbny koncert, na którym publiczność szalała z zadowolenia. Ale… Korsuński komitet partyjny (Agitprop) zaproponował Dawydowskiemu wyrzucenie z repertuaru „Jana Husa”! Po tym nasze plany wyjazdu z koncertami legły w gruzach. Zakaz śpiewania „Jana Husa” przez władzę sowiecką był dla nas drugim obuchem w głowę. Po zakończeniu kursów pedagogicznego przekwalifikowania wszyscy nauczyciele, choć po raz pierwszy wysłuchali kursu materializmu historycznego i dialektycznego, wracali już bardziej politycznie uświadomieni, ale nie z tej wiedzy politycznej, której chcieli kierownicy samych kursów… Po kilku latach wstyd i hańba za taki pomnik Szewczenki dotarły nawet do szczytów władzy. I oto autorstwa rzeźbiarza Manizera w Kaniowie na Czerniczej Górze zamiast tego prymitywnego popiersia postawiono majestatyczny pomnik Szewczenki. Tego pomnika nie widziałem. Ale widziałem jego kopię i byłem świadkiem uroczystego odsłonięcia tej kopii. W Kijowie uniwersytetowi, ulicy obok niego (dawnemu bulwarowi Bibikowskiemu) i parkowi naprzeciw uniwersytetu (dawnemu Mikołajowskiemu) nadano imię T. H. Szewczenki. W tym parku na miejscu pomnika Mikołaja I, który katował zsyłką T. H. Szewczenkę, postawiono pomnik Kobzarza. To było już w tych latach, kiedy Kijów znów stał się stolicą Ukrainy. Na odsłonięciu pomnika przemawiali przedstawiciele ukraińskiego rządu sowieckiego i partii oraz przedstawiciele instytucji naukowych i artystycznych. Gorzko było słuchać, że w Kijowie, w samej ukraińskiej stolicy i na odsłonięciu pomnika tego człowieka, który najbardziej walczył o wolność Ukrainy i całe swoje życie jej oddał, i którego tak „szanują” przedstawiciele władzy sowieckiej, wszystkie przemówienia — Hreczuchy, Kornijcia, Burmystenki i innych były tłumaczone na język rosyjski, choć te osoby dobrze znały ukraiński. Nawet Kornijczuk mówił po rosyjsku, tylko poeta Bażan przemawiał po ukraińsku. Słuchałem wtedy ze swoimi bliskimi przyjaciółmi tych przemówień, wspominałem wydarzenie odsłonięcia pomnika w Kaniowie w 1924 roku i myślałem, że to drwina z Szewczenki tych, którzy są „śmieciem i brudem Moskwy”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

UKŁOŃMY SIĘ PIOTROWI WIELOCIERPIĘTNEMU

W 2011 roku przypada 320. rocznica urodzin ostatniego koszowego atamana Siczy Zaporoskiej, sławnego działacza państwowego, politycznego i dyplomatycznego, utalentowanego wodza Piotra Kałnyszewskiego. W 2008 roku Sobór Lokalny pobłogosławił włączenie sprawiedliwego Piotra Wielocierpiętnego (Kałnyszewskiego) do grona świętych. Stanisław ZMIEWŚKIJ, m. Odessa. Syn kozackiej wdowy, Piotr Kałnyszewski, w wieku ośmiu lat trafił na Zaporoże. Tam uczył się w szkole przy siczej cerkwi Pokrowskiej, z czasem przeszedł drogę od giermka-dżury do koszowego atamana. To pod jego kierownictwem zaporoscy kozacy zasłynęli męstwem w wojnie rosyjsko-tureckiej 1768—1774 lat. W 1770 roku za szczególne zasługi w walkach przeciwko wojskom tureckim całemu Wojsku Zaporoskiemu ogłoszono podziękowanie za odwagę, a atamana nagrodzono najwyższym odznaczeniem imperium — Orderem św. Andrzeja Apostoła. A 5 stycznia 1771 roku Katarzyna II wydała ukaz, którym „za wybitne w poprzedniej i obecnej kampanii dzielne przeciwko nieprzyjacielowi czyny” obdarzyła P. Kałnyszewskiego złotym medalem, ozdobionym diamentami, z własnym portretem. Lecz gdy zagrożenie ze strony Chanatu Krymskiego minęło, na rozkaz imperatorowej, którą Taras Szewczenko ochrzcił „wrogą matką”, carskie wojsko w 1775 roku zajęło, ograbiło i doszczętnie zburzyło znienawidzoną przez nią Sicz Zaporoską. Kałnyszewskiego aresztowano i pod koniec lipca 1776 roku zesłano na dożywotnie więzienie do Monasteru Sołowieckiego. Tam koszowy ataman był w istocie żywcem zamurowany w celi baszty Przędzalnianej, jak w kamiennym worku. W 1801 roku na mocy ogólnej amnestii cara Aleksandra I ułaskawiono 110-letniego P. Kałnyszewskiego. Ale on, nie bez ironii dziękując za uwolnienie, odmówił przyjęcia darowanej mu „wolności” i poprosił o pozwolenie dożycia swoich dni w klasztorze, do którego przez 25 lat zdążył przywyknąć. Tam w 113. roku życia zmarł 12 listopada 1803 roku. Zasługi Piotra Kałnyszewskiego dla Ukrainy są nieocenione. Jako pierwszy wprowadził rolnictwo na wielką skalę na stepowych obszarach południowej Ukrainy. Kiedy rosyjscy ziemianie zaczęli przesiedlać na ukraińskie ziemie swoich chłopów pańszczyźnianych, postanowił w ramach przeciwdziałania szybko zasiedlić je kozakami. W tym celu stworzył na Zaporożu nową grupę społeczną — pospólstwo, ludzi cywilnych, którzy zajmowali się rzemiosłem, rolnictwem i handlem. Rezultat nie kazał na siebie czekać. Jego poprzednik na stanowisku koszowego atamana Hryhorij Fedoriw (Łantuch) zapewniał rosyjskich urzędników, że zaporożcy nie uprawiają zboża, a i w stepie mało co rośnie. Lecz za czasów atamanowania Kałnysza na Zaporożu zaczęto mówić: „Jak koszowym był Łantuch — nie było co wsypać w łantuch (worek), a jak został koszowym Kałnysz, to pojawiły się palanycia, korż i knysz”. Dzięki niemu Ukraina od tamtej pory stała się prawdziwą „spichlerzem Europy”. A ponadto koszowy ataman przywiązywał wielką wagę do rozwoju kultury i duchowości. Jego kosztem wzniesiono wiele świątyń, w szczególności cerkwie w Łochwicy, w Monasterze Meżyhirskim, w Romnach, w jego zimowniku (obecnie wieś Petrykiwka). P. Kałnyszewski hojnie obdarowywał świątynie kosztownymi ikonostasami, obrazami i księgami. W muzeum jego rodzinnej wsi Pustowijiwka w obwodzie sumskim do dziś przechowuje się Ewangelię, oprawioną w srebro i ozdobioną drogimi kamieniami, którą podarował wzniesionej przez siebie cerkwi Świętej Pokrowy. Data urodzin Piotra Kałnyszewskiego nie jest znana, przyjęto obchodzić ją 12 lipca, w Dzień świętych apostołów Piotra i Pawła; a dzień pamięci — 14 października, w święto Pokrowy Najświętszej Bogurodzicy, które jednocześnie jest Dniem Ukraińskiego Kozactwa. Jego rodacy z obwodu sumskiego corocznie czczą pamięć koszowego atamana w dzień świętej Trójcy. Szereg organizacji społecznych, w szczególności Fundacja Charytatywna imienia Piotra Kałnyszewskiego, wystąpiło z inicjatywą ogłoszenia 2011 roku rokiem Kałnysza, jak z miłością nazywano koszowego atamana w ludzie. Fundacja zwróciła się z tą propozycją do Wiktora Janukowycza. Chce się wierzyć, że 320. rocznica P. Kałnyszewskiego będzie szeroko obchodzona wszędzie nie tylko przez ukraińskie duchowieństwo i kozactwo, ale także przez narodowo świadomą społeczność. A czy starczy ducha naszym mężom stanu, by nie oglądając się na Moskwę, uczcić naszego ukraińskiego świętego, zwycięskiego rycerza Piotra Kałnyszewskiego na najwyższym szczeblu? Przecież nie jest tajemnicą, że państwu-spadkobiercy carskiej i komunistycznej imperii nie w smak jest historyczna prawda o niezliczonych krzywdach wyrządzonych ukraińskiemu narodowi. My w szczególności musimy pamiętać, jak i po śmierci Kałnysza jego oprawcy kontynuowali znieważanie szczątków więźnia Sołowek. Jego grób został zniszczony, a cmentarz, gdzie go pochowano, za czasów radzieckich zaorano i zamieniono w ogród warzywny. Za siedmioma zamkami, w specjalnych archiwach przechowują do dziś nasi północni „bratolubni” sąsiedzi archiwum Piotra Kałnyszewskiego, o istnieniu którego dowiedzieli się niestrudzeni poszukiwacze ukraińskich historycznych relikwii i zabytków. Informując o tym odkryciu, redaktor czasopism „Nowa Sicz” i „Muzea Ukrainy” Wiktor Tryhub zauważył, że skarby te staną się dostępne dla naszych historyków chyba dopiero wtedy, gdy w Rosji do władzy dojdą rozsądni, wykształceni ludzie. które zdejmą klauzulę tajności… A póki co nie ma co liczyć, że minister spraw zagranicznych, premier czy prezydent Ukrainy odważą się poruszyć tę kwestię podczas swoich pełnych pokłonów wizyt w Białokamiennej. Warto wspomnieć, że w naszej najnowszej historii był niewielki odcinek czasu, kiedy władza państwowa z naciskiem demonstrowała swoją miłość i szacunek do postaci Piotra Kałnyszewskiego. Było to za czasów premierostwa i prezydentury Wiktora Juszczenki, który uważa legendarnego Kałnysza za swojego przodka. Z jego inicjatywy w rodzinnych stronach koszowego atamana w Pustowojtiwce w 2006 roku wzniesiono drewnianą cerkiew Trójcy Świętej, a w następnym roku utworzono państwowy rezerwat historyczno-kulturowy „Posullia” (tak nazywają się te ziemie wokół rzeki Suły). Do kompleksu memorialnego P. Kałnyszewskiego, oprócz świątyni i muzeum wiejskiego, wszedł także pomnik koszowego, ustawiony w 1991 roku. Właśnie przy nim na Sumszczyźnie co roku przeprowadzają „Kałnyszową Radę” — kozackie święto z nabożeństwem, uroczystym pochodem, kozackimi zabawami, koncertami. Wizyty Wiktora Juszczenki w Pustowojtiwce i na Sołowkach zostały uwiecznione w filmach dokumentalnych „Powrót Piotra Kałnyszewskiego” oraz „Rycerz Dzikich Pól”. Chciałoby się w tym roku zobaczyć świeże prace dokumentalistów filmowych, poświęcone P. Kałnyszewskiemu. I żeby jego postaci nie zasłaniali nasi urzędnicy wysokiego szczebla, jak to było we wspomnianych filmach. Ale chyba próżno liczyć, że obojętne na kozacką sławę zrusyfikowane nasze kanały telewizyjne zamówią taki film. Liczyć możemy co najwyżej na amatorskie wideoreportaże, nakręcone przez entuzjastów ze środowiska kozackiego. O tym, jak aktywizują działalność z okazji 320. rocznicy urodzin Piotra Kałnyszewskiego oddziały Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, opowiedzą później jego liderzy. Ja natomiast chcę przytoczyć tutaj tylko jeden konkretny przykład. Odescy proświcianie w przeddzień roku Kałnysza postanowili przypomnieć miejscowemu kierownictwu o obietnicy otwarcia w mieście w 2009 roku pomnika koszowego atamana Siczy Zaporoskiej. Inicjował to ówczesny gubernator Mykoła Serdiuk. Zgodnie z decyzją rady miejskiej przeprowadzono konkurs na najlepszy projekt. Zwycięzcami uznano kijowskich rzeźbiarzy Petra Drozdowskiego, Mykołę Obeziuka oraz architekta Anatolija Hajdamakę, którzy zaproponowali przedstawienie atamana na koniu, z piką i kozackim sztandarem. Przewidywano, że pomnik zostanie ustawiony na rogu prospektów Szewczenki i Gagarina. Nic z tego nie zrobiono, zamiast tego właśnie w tym czasie ustawiono pomnik Katarzyny II — najokrutniejszego kata narodu ukraińskiego. Proświcianie zażądali od władz obwodowych i miejskich, aby poinformowały opinię publiczną, jak i kiedy zostaną wykonane ich własne decyzje o ustawieniu pomnika koszowego atamana. Uświadamiając sobie, że dla realizacji tego zamysłu w okresie kryzysu gospodarczego trudno znaleźć niezbędne środki, zalecają niezwłocznie rozpocząć zbiórkę datków na budowę pomnika, a w 2011 roku przeprowadzić uroczyste wmurowanie kamienia węgielnego pod monument. Ich zdaniem bardzo stosownie byłoby nazwać jedną z ulic lub placów miasta imieniem Piotra Kałnyszewskiego, który wiele dobrego zrobił dla Nadczarnomorza. Ale trudno liczyć, że obecne „regionalne” kierownictwo Odessy się na to zgodzi. Niedawno ogłosiło nawet zamiar przemianowania ulic Iwana i Jurija Łypów oraz Pyłypa Orłyka, uważając również tych ukraińskich patriotów za swoich wrogów. Rozmyślając nad tym, jak chciałoby się widzieć rok Kałnysza, radziłbym wszystkim zapoznać się z doświadczeniem jego ziomków. Już na drodze do wsi Pustowojtiwka na trasie „Kijów—Sumy” każdego wita symboliczny znak w kształcie trójkąta, na którym zaznaczono: „Do wsi Pustowojtiwka — 2 km, do Siczy Zaporoskiej — 511 km, do Sołowek — 1 551 km”. Tak oto połączone są trzy znaczące punkty na ziemi, związane w jedno losem rycerza Dzikich Pól Piotra Kałnyszewskiego. A niedaleko, przy monumencie P. Kałnyszewskiemu, corocznie w dzień świętej Trójcy organizowana jest licznie odwiedzana Kałnyszowa Rada. Kilka lat temu ta ludowa zabawa

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

stało się ogólnoukraińskie. Najpierw, jak to jest przyjęte u Kozaków, odbywa się molebień w cerkwi Trójcy Świętej, potem — zebranie ludowe z przemówieniami mówców i śpiewem kobzarzy. Tu też według tradycyjnego obrzędu wprowadza się młodzieńców do grona Kozaków. Prawda, fajek oni nie zapalają, za to razów nahajką nie uniknął. A ponadto w programie święta są kozackie zabawy, koncerty najlepszych zespołów folklorystycznych z różnych obwodów, jarmark, na którym mistrzowie ludowej twórczości sprzedają swoje wyroby. Mieszkańcy słynnej Pietrykiwki na Dniepropetrowszczyźnie, którzy rozsławili Ukrainę na cały świat swoimi cudownymi malowidłami, również uważają za założyciela i najwcześniejszego patrona swojej osady Piotra Kałniszewskiego. W muzeum wsi, które bardziej przypomina galerię obrazów, każdego, kto przekracza próg, wita obramowany kwiatami majestatyczny wizerunek koszowego atamana. Na cześć hetmana pietrykiwcy również urządzają ludowe festyny. W Doniecku jest swoja wysokoduchowa ukraińska oaza, zwana Bractwem świętego sprawiedliwego Piotra Kałniszewskiego, które działa przy parafii o tej samej nazwie Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego. Na jego koncie jest mnóstwo różnorodnych patriotycznych przedsięwzięć. W Roku Kałnysza przeprowadzą zarówno molebnie, jak i uroczystą procesję, zorganizują wystawy i koncerty, wysłuchają bandurzystów. Ich świątynię zdobią ikony, wykonane w duchu tradycyjnego ukraińskiego ikonopisarstwa. A bracia modlą się za poległych Kozaków i o odrodzenie kozactwa, które zawsze było obrońcą Ukrainy i chrześcijaństwa, przed obrazem swojego niebiańskiego patrona. Ikonę „Święty sprawiedliwy Piotr Kałniszewski” na ich zamówienie przed dwoma laty namalował doniecki artysta Taras Nosar. Nie jest wykluczone, że również inni współcześni ikonopisarze, których jest wielu we Lwowie, Kijowie, Mikołajowie, w tym roku także zwrócą się ku wizerunkowi świętego Piotra Wielocierpiącego, a ich dzieła ozdobią cerkwie. Będzie to niewielka cząstka na znak naszej wdzięcznej odpłaty za wzniesione przez niego kiedyś świątynie i hojne dary dla cerkwi. Mam nadzieję, że rozmowę o tym, jak godnie uczcić 320-lecie Piotra Kałniszewskiego, rozpoczętą dziś, podejmą nasi czytelnicy. Moim zdaniem najstosowniej czcić go 12 lipca, czyli w dzień apostołów Piotra i Pawła. Równocześnie warto byłoby odrodzić także dawny ludowy zwyczaj, urządzając po molebniu częstunek mandrykami. Tak nazywają się pampuchy pieczone na patelni, przygotowane z twarogu, śmietany i jaj. Według ludowych podań nimi żywili się święci apostołowie Piotr i Paweł, wędrując po świecie. Pewnego razu kukułka ukradła Piotrowi z torebki mandrykę, a gdy zaczęła jeść, udławiła się. Dlatego też zawsze mówią, że w dzień Piotra kukułka udławiła się mandryką, bo kukanie tego ptaka już nie słychać. Pozwólcie zakończyć tę rozmowę słowami, wynesionymi w tytuł: pokłońmy się Piotrowi Wielocierpiącemu (Kałniszewskiemu)! Całym swoim życiem i walką dowodził, że można ujarzmić ciało, ale nie można ujarzmić duszy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

MUZYKA, KTÓRA JEST W STANIE UZDROWIĆ NASZE SPOŁECZEŃSTWO

Obecnie istnieje już wiele badań, które przekonująco dowodzą, że ukraińska muzyka ludowa, w szczególności obrzędowa (zwłaszcza hajiwky), niezwykle dobroczynnie wpływa na zdrowie, harmonizuje człowieka i otoczenie. Podobne działanie mają utwory klasyczne Mozarta, Berezowskiego, Łeontowycza… Niedawno nasz korespondent miał okazję przekonać się, że taką muzykę tworzą również niektórzy współcześni ukraińscy kompozytorzy, w szczególności laureat wielu prestiżowych krajowych i międzynarodowych nagród Ołeksandr Jakowczuk. Po prawdziwym wstrząsie, jakiego doznałem podczas jego autorskiego koncertu o wymownym tytule „Sercem płynę na Ukrainę” w Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego, podczas którego odbyły się dwie światowe premiery kompozytora, zapragnąłem dowiedzieć się o nim więcej. NA ZDOBYCIE NAGRODY NARODOWEJ Halyna MOJSEJEWA Sasza dorastał w muzycznej rodzinie na Podolu. Ojciec — nauczyciel historii — Mykoła Jakowczuk grał na gitarze, matka — lekarka — miała wykształcenie muzyczne, wiele pieśni znała babcia Jawdocha. Sam chłopiec śpiewał w chórze szkolnym. Jednak muzycznych „tajemnic” w Kamieniecko-Podolskiej szkole muzycznej uczył się tylko pół roku. Ale to nie przeszkodziło mu w dostaniu się do Chmielnickiej szkoły muzycznej, w której uczył się tylko trzy lata, ponieważ został przyjęty do Kijowskiego Konserwatorium do klasy kompozytora Anatolija Kołomijcia, ucznia sławnego Lewka Rewuckiego. Mimo wybitnych zdolności droga młodego artysty nie była łatwa. Zarabiając na życie, jeszcze jako student cztery lata śpiewał w chórze studium operowego Kijowskiego Konserwatorium. Potem pracował jako redaktor muzyczny w Ukraińskim Radiu, cztery lata kierował częścią muzyczną Kijowskiego „Młodego Teatru”. Nie odmawiał zamówień na napisanie muzyki do spektakli („Za dwoma zającami”, „Swatanie na Honczariwce”, „Trzy siostry”); chętnie tworzył dla dzieci („Przygody Alicji w Krainie Czarów”, balet „Przygody w Szmaragdowym Mieście”), napisał wiele piosenek estradowych. Ale, jak zauważyła doktor filozofii w dziedzinie sztuki Wałentyna Kuzyk, na czołowym miejscu w twórczości Ołeksandra Jakowczuka zawsze były tematy o wydźwięku filozoficznym i społecznym. (Opera „Niezapomniane” na podstawie powieści Ołeksandra Dowżenki, ludowa feeria „Siedem słów Małachija” na podstawie Mykoły Kulisza, symfonia-requiem „Trzydziesty trzeci” do wierszy Wasyla Juchymowycza, gdzie po raz pierwszy przejmująco tragicznie wybrzmiał temat Hołodomoru, symfonia „Biorytmy Czarnobyla”, którą napisał zaraz po tragicznym wybuchu). Tworząc muzykę, Ołeksandr jeszcze od czasów studenckich, przy każdej okazji, zarówno na Ukrainie, jak i w byłej Jugosławii (gdzie pod koniec lat 80. pracował w operze miasta Nowy Sad), zbierał i zapisywał próbki ukraińskiego folkloru. Obecnie w dorobku kompozytora jest ich ponad półtora tysiąca. W latach 90. Ołeksandr wraz z żoną Nadią (znakomitą pianistką) i trojgiem dzieci wyjeżdżają do Kanady. Tam pracują jako pedagodzy w placówkach muzycznych Toronto, ucząc młodych muzyków, w tym także z rodzin ukraińskich. Ołeksandr żył nadzieją, by Zdjęcie Jewhena Buketa Ołeksandr Jakowczuk — gość redakcji „Słowo Proświty” demonstrować kanadyjskiej publiczności wysoki poziom artystyczny i kompozycyjny współczesnej ukraińskiej muzyki. Jednak było to prawie niemożliwe. A w kręgach muzycznych zaczęto już mówić o „latach milczenia” kompozytora. Tymczasem Ołeksandr Mykołajowycz dużo pracował. Po prostu nie pokazywał swoich utworów. W tamtym okresie powstało ponad 200 nowych opracowań pieśni ludowych, Liturgia św. Jana Złotoustego, koncert duchowy „Jak miłe są przybytki Twoje”, sześć psalmów. W Kanadzie odbyło się wiele koncertów kameralnych i chóralnych Ołeksandra Jakowczuka. Jednak właśnie tam przyszło zrozumienie, że zrealizować się w wielkich projektach będzie mógł tylko na Ukrainie. Dlatego, począwszy od 2005 roku, Ołeksandr co roku przyjeżdża do Kijowa, bierze udział w prestiżowych festiwalach muzycznych. Jego utwory wykonują znane zespoły chóralne, nagrywają na płyty CD… A w 2009 roku kompozytor na zawsze wraca na Ukrainę i zaczyna wykładać na katedrze kompozycji Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego. Tułaczka po świecie tylko utwierdziła go w przekonaniu: Ukraina to główne źródło jego inspiracji, jest na zawsze w jego sercu, bez Ojczyzny jego muzyka ledwo żyje. A podczas wydarzenia, od którego zaczęliśmy rozmowę, zabrzmiały: koncert chóralny „Jak miłe są przybytki Twoje” (premiera światowa), „Liturgia świętego Jana Złotoustego” (pierwsze wykonanie w Kijowie) oraz kantata do wierszy Tarasa Szewczenki na solistów, chór mieszany i instrumenty perkusyjne „Płynie woda w sine morze” (również premiera światowa) w niezrównanym wykonaniu kameralnego miejskiego chóru akademickiego „Chreszczatyk” pod dyrekcją zasłużonego artysty Ukrainy Pawła Strucia (soliści Oksana Dondyk, Marija Sołomin, Julija Łewczenko, Witalij Palczykow, Wołodymyr Palejew). I jako słuchacz, który odbiera muzykę sercem, muszę powiedzieć o swoich wrażeniach z koncertu: każdy z wymienionych utworów przywraca równowagę, harmonizuje duszę, ciało oraz wznosi i łączy naszego Ducha z wyższymi sferami. Co właściwie daje nam zdrowie — duchowe, psychiczne i fizyczne. …Tego wieczoru miałam zadanie być na jeszcze jednym wydarzeniu, które zaczynało się również o godzinie 18 w stołecznym Domu Nauczyciela. Więc zdecydowałam: posłucham pierwszego utworu kompozytora i — biegiem dalej. Ale oczarowana muzyką, która niesie prawdziwą duchowość, nie byłam w stanie wstać z miejsca do ostatniej nuty ostatniego utworu… Jestem pewna, że takie lub podobne wrażenia wynieśli też inni słuchacze (zarówno profesjonalni muzycy, jak i neofici), nie na darmo przecież witano kompozytora i wykonawców jego dzieł głośnymi oklaskami. Muzyka Ołeksandra Jakowczuka pomoże nam żyć w harmonii z sobą i światem. I gdyby ta lub podobna muzyka współczesnych ukraińskich kompozytorów częściej brzmiała w naszych salach koncertowych, w radiu, w telewizji, podczas świąt i uroczystości, to nasze społeczeństwo szybciej by wyzdrowiało, zarówno fizycznie, jak i moralnie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

RZĄDOWY ARCHITEKT STOLICY

Najsłynniejsza praca S. Hryhorjewa — obecna Administracja Prezydenta Ukrainy. Dmytro MAŁAKOW, starszy pracownik naukowy Muzeum Historii Kijowa. W ubiegłym roku stołeczne wydawnictwo „KYJ” zaprezentowało w „Ukraińskim Domu” książkę autora tych słów, która ukazała się w serii „Biblioteka Muzeum Historii Miasta Kijowa” i nosi tytuł „Architekt Hryhorjew. Kijowskie dziedzictwo”. Wydanie zrealizowano dzięki wsparciu i wsparciu finansowemu dyrektora VD MAIS Wołodymyra Ołeksandrowycza Dawłedenki. Książka ma wymowną dedykację: „Przywracamy z zapomnienia”. To ostatnie wyjaśniamy: dziesiątki lat nazwisko Serhija Hryhorjewa pozostawało poza uwagą historyków i historyków sztuki, ponieważ jesienią 1943 roku architekt na zawsze opuścił Kijów, nie licząc na lepszy los po powrocie władzy radzieckiej. Zarówno dlatego, że przebywał na okupowanym terytorium, jak i dlatego, że „wiele wiedział” w latach 30. Dopiero w 1997 roku w dodatkowej części słownika biograficznego „Sztuka Ukrainy” zamieszczono krótką wzmiankę o Serhiju Wołodymyrowyczu (a nie Wiktorowyczu) Hryhorjewie i wskazano datę śmierci: 7 listopada 1943 roku. I chociaż w rzeczywistości przeżył jeszcze trzydzieści dwa lata, to jednak widocznie komuś zależało, aby życie kijowskiego architekta skończyło się drugiego dnia po wyzwoleniu Kijowa spod nazistowskiej okupacji… Zatem o tym, co było naprawdę. Serhij Wiktorowycz Hryhorjew urodził się 28 lutego 1896 roku w Charkowie. W 1928 roku ukończył wydział architektury Charkowskiego Instytutu Artystycznego, mając już na koncie autorskie prace. Był to czas rozbudowy nowej ukraińskiej stolicy, doba industrializacji. Wtedy według projektów S. Hryhorjewa wznoszono najróżniejsze obiekty, takie jak wielomieszkaniowe budynki mieszkalne w Charkowie, Zaporożu, Sofijiwce, kompleksy mieszkaniowe — spółdzielnie robotnicze dla przemysłowych gigantów w tym samym Charkowie, Doniecku, Dniepropetrowsku i Mariupolu, ambulatorium w Kadijiwce, uniwersytet robotniczy w Rowenkach dla „Cukrobudu” — elektrownia w Sumach, klub i suszarnia wysłodków w Buryniu, fabryka obróbki drewna w Ługańsku, elektrozakład w Charkowie. Wszystko to — w latach 1925—1932. Kiedy w 1927 roku na Krymie wydarzyło się niszczycielskie trzęsienie ziemi, S. Hryhorjew odbudowywał i rekonstruował domy wypoczynkowe w Jałcie, a w Ałuszcie — hotel z całkiem jeszcze wtedy naturalną tatarską nazwą „Jaly-Bachcza”. Oczywiście wszystko to budowano w oszczędnym stylu konstruktywizmu, rozpowszechnionym w całej ówczesnej Europie. Ale S. Hryhorjew nieodzownie dodawał fasadom projektowanych przez siebie budynków mieszkalnych cechy ukraińskiego baroku — w zarysach frontonów, obramowaniu okien itp. Najlepsze jego prace w Charkowie — budynki mieszkalne przy ul. Czernyszewskiego 88, Sumskiej 110. Budując socjalistyczny raj dla pracujących, bolszewicka władza nie zapominała też o sobie. W 1932 roku S. Hryhorjew bierze udział w konkursie projektów daczy Rady Komisarzy Ludowych USRR w Hajdarach, buduje na rządowej daczy tak zwany pawilon-gabinet oraz kuchnię-jadalnię. Mając duże doświadczenie w projektowaniu i budowie różnych pod względem przeznaczenia budowli, zdobywszy niezaprzeczalny autorytet, S. Hryhorjew w 1933 roku wykonuje projekt przearanżowania i rekonstrukcji centralnej części oraz magistrali Charkowa. W tym samym roku według jego projektu przebudowano sobór na Świętych Górach na… teatr związkowego domu wypoczynkowego — epoka dawała o sobie znać! Wtedy też projektuje wystrój wnętrz charkowskiego hotelu „Astoria”. 21 stycznia 1934 roku WUCWK USRR przyjął uchwałę o przeniesieniu stolicy republiki z Charkowa do Kijowa. 24 czerwca rząd przybył do nowej stolicy. Razem z nim przeprowadził się do Kijowa i „rządowy” architekt Serhij Hryhorjew. Przy okazji zaznaczmy, że on, nie będąc w szeregach KP(b)U, nie wykonywał żadnych prac projektowych dla instytucji partyjnych! W Kijowie S. Hryhorjew zaprojektował dla Rady Komisarzy Ludowych (obecnie — Gabinet Ministrów) budynki mieszkalne: w 1934 roku — 12-mieszkaniowy przy ulicy Tereszczenkowskiej 5; 24-mieszkaniowy przy Instytuckiej 20/8; 32-mieszkaniowy przy Szołkowycznej 10 oraz 50-mieszkaniowy — przy Szołkowycznej 23—25; w następnym, 1935 roku — 78-mieszkaniowy przy Instytuckiej 16. Na korzyść architekta — wszystkie jego kijowskie prace nie naruszyły otaczającej zabudowy, nie zniszczyły obrazu ulic, który ukształtował się wcześniej, nie miały agresywnego wyglądu. Można przypuszczać, że zamawiający całkowicie ufał architektowi-specjaliście i jego gustowi. W tamtym czasie przez nowe technologie i „szybkie bolszewickie tempa” jakość słynnej kijowskiej żółtej cegły odeszła w przeszłość. Tak samo trzeba było zapomnieć o charakterystycznych, tradycyjnie kijowskich ceglanych fasadach, tym bardziej, że w całej Europie weszły w modę tynkowane „pod baranka” powierzchnie ścian. Biorąc pod uwagę te okoliczności, S. Hryhorjew nadał swoim kijowskim nowym budynkom tynkowane szare fasady, ale bardzo taktownie, z poczuciem miary i smaku rozmieszczał dekoracyjne wstawki w postaci soczyście lepionych, typowych dla ukraińskiego baroku motywów roślinnych. To też różniło jego prace od ascetycznie uproszczonych „proletariackich” budynków-bloków, wznoszonych przed przekształceniem Kijowa w stolicę. Pojawił się w tych rządowych budynkach i taki nie bardzo „proletariacki” szczegół, jak obecność w każdym mieszkaniu niewielkiego pokoiku dla służby, zawoalowanego pod pojęciem „pomoc domowa”. Budynki Rady Komisarzy Ludowych na rogu Instytuckiej i Szołkowycznej powstały symbolicznie na miejscu dawnego domu generała-gubernatora, spalonego w 1920 roku przez polskie wojsko. A wspaniały park generała-gubernatora, też tradycyjnie po kijowsku nazwany ogrodem, pozostał. Architekt na nowo rozplanował jego aleje, przewidział korty tenisowe, wazy i fontannę ze złotymi rybkami. Uważano, że w niedalekiej szczęśliwej przyszłości tak będą żyć wszyscy pracujący Kraju Rad. Obecnie fasady tych budynków są obficie pokryte tablicami pamiątkowymi na cześć radzieckich działaczy państwa, kultury i sztuki, którzy mieszkali w różnym czasie w tych elitarnych mieszkaniach. Mieszkał tam i autor — architekt-artysta Serhij Hryhorjew — przy Szołkowycznej 10, mieszkanie 29. A piętro niżej — reżyser filmowy Ołeksandr Dowżenko — też w latach 1935—1941. Syn architekta, Ołeh, wspomina, jak jeździł na dziecięcym trzykołowym rowerku po korytarzu, a sąsiad (Ołeksandr Petrowycz) pytał rodziców: „Wy co, tam w kręgle gracie?”. Jednocześnie na rogu Niekrasowskiej i Nowo-Pawłowskiej ulic wznoszono nowoczesną bazę samochodową RKL z warsztatami naprawczymi na 100 „zisów” i „emek” oraz „cadillaców” dla pierwszych osób. A w malowniczym kijowskim uroczysku nad rzeką Syreć, znanym pod nazwą dacza Wasylczykowska, S. Hryhorjew wznosi w 1936 roku kompleks dacz RKL. Od nazwiska pierwszego „wczasowicza” — szefa rządu — to miejsce zyskało wśród kijowian nazwę „dacza Lubczenki”. Los tego ostatniego potoczył się typowo dla tamtych czasów: 30 sierpnia 1937 roku, wcześniej ostrzeżony o aresztowaniu, dopełnił serii samobójstw wraz z żoną. Według nieoficjalnej wersji, „pomogli” im w tym. Obecnie znajduje się tu park „Nywky”. Jeszcze jeden budynek rządowy według projektu S. Hryhorjewa wzniesiono przy ulicy Obserwatornej 23. S. Hryhorjew dwukrotnie brał udział w konkursach na projekty centrum rządowego w Kijowie oraz sali sesyjnej Rady Najwyższej. W latach 1936—1939 według projektu S. Hryhorjewa wzniesiono jego najsłynniejszy budynek — przy ulicy Bankowej 11, który przeznaczono na sztab Kijowskiego Specjalnego Okręgu Wojskowego (KSOW). Kto miał okazję tu bywać, z pewnością zwrócił uwagę na niewiarygodną grubość ścian pierwszego i drugiego piętra. Dzieje się tak dlatego, że wykorzystano istniejące dwa symetryczne korpusy, wzniesione w latach 70. XIX wieku według projektu kijowskiego architekta Ołeksandra Szile, i po prostu nadbudowano na nich nowe ściany. Nowy, majestatyczny budynek otrzymał wyrazistą, zauważalną fasadę, wydłużone skrzydła, a w centrum kompozycji — masywny ryzalit z wstawioną kolumnadą wielkiego porządku korynckiego. Władczą monumentalność budynku podkreślono ciężkim belkowaniem, licowaniem cokołu polerowanym labradorytem, szarym tynkiem. Majestatu dodały też cztery polerowane kamienne kule, flankujące portal głównego wejścia. Utalentowany architekt tak precyzyjnie obliczył wszystkie detale, że ogromny budynek, mimo usytuowania przy wąskiej ulicy, nie tylko nie przytłoczył otoczenia, ale jest dobrze widoczny ze wszystkich punktów: z Instytuckiej i Luterskiej, z sąsiedniego placu im. Franki oraz z dalekiego placu Mychajłowskiego. Od 1991 roku mieści się tu Administracja Prezydenta Ukrainy, a majestatyczna fasada jest znana w świecie politycznym nie mniej niż fasada Białego Domu w Waszyngtonie. W tamtym przedwojennym czasie S. Hryhorjew brał aktywny udział w życiu społecznym stolicy, publikował w prasie fachowej. W 1937 roku wybrano go na członka zarządu Związku Architektów Radzieckich Ukrainy. Na grupowym portrecie fotograficznym widzimy go wśród architektów starszego pokolenia — W. Kryczewskiego, W. Rykowa, K. Żukowa. Podczas dysputy twórczej latem 1939 roku, gdy omawiano budowany już gmach KC KP(b)U na placu Mychajłowskim, architekt S. Hryhorjew wypowiedział się zdecydowanie przeciwko, zaznaczając, że to „bardzo ciężka i tępa bryła, która przygniotła swoim ciężarem naddnieprzańskie wzgórza. To podstawowy błąd projektu, który nie uwzględnia warunków rzeźby terenu i dalekiej widoczności sylwety”. Minęły dziesięciolecia i ten sam błąd, ale już nie jako błąd, a jako zuchwałe drwienie z norm urbanistycznych i etycznych, jako brutalne wyzwanie rzucone wszystkim intelektualistom, estetykom i po prostu prawdziwym kijowianom oraz wszystkim porządnym ludziom, popełnili nowi, nietykalni dorobkiewicze, wtykając na skraju Parku Maryńskiego, w dawnym ogrodzie Rady Komisarzy Ludowych i w całym historycznym centrum Kijowa jeszcze gorsze potwory! Prawdziwie bowiem historia uczy, że niczego nie uczy… W ostatnich przedwojennych latach S. Hryhorjew był docentem Ukraińskiego Instytutu Artystycznego (obecnie — Narodowa Akademia Sztuk Pięknych i Architektury), o czym warto przypomnieć tej szanowanej placówce. Według projektu S. Hryhorjewa wzniesiono także wiadukt nad torami kolejowymi na Demijiwce — również z czterema granitowymi kulami (niestety, przy niedawnej rekonstrukcji zniszczono ciekawe pylony po obu stronach wiaduktu autorstwa S. Hryhorjewa). Projektował budynek komisariatów ludowych w dwóch wariantach, budował kompleks mieszkalny Dnieprzańskiej Flotylli Wojskowej na rogu ulic Melnyka i Makariwskiej, projektował i zrealizował w naturze wystrój wnętrz stołówki w N-skiej jednostce wojskowej, wnętrza hotelu „Spartak”, restauracji i kawiarni „Grand-Hotelu”. Obie ostatnie prace zginęły podczas bolszewickiego niszczenia Chreszczatyku 24 września 1941 roku w okupowanym Kijowie. Z początkiem wojny, starszy niż wiek poborowy, architekt S. Hryhorjew z żoną i małym synem wyruszył w ewakuację, ale wpadł w okrążenie, więc musiał wrócić do Kijowa. Budynki rządowe na Łypkach zajęli okupanci, rodzina tułała się, głodowała, pozbawiona realnej możliwości pracy zawodowej. Musiał zarabiać na życie wykonywaniem ikonostasów dla odnawianych przez parafian cerkwi Kijowszczyzny. Buzie aniołków domalowywała mu młoda Katrusia Kryczewska, wnuczka Wasyla Hryhorowycza Kryczewskiego. Kiedy jesienią 1943 roku niemieccy okupanci w oczekiwaniu na walki uliczne wypędzali kijowian z domów, miasto opuścił także Serhij Wiktorowycz Hryhorjew z żoną Lubow Semeniwną i synem Ołehem. Potem były obozy „osób przemieszczonych”, wyjazd do USA w marcu 1950 roku. Na zawsze. Osiedliwszy się w mieście Saint Paul — stolicy stanu Minnesota, S. Hryhorjew pracował w zawodzie w dużych firmach architektonicznych, żona jako kreślarka. Syn Ołeh ukończył uniwersytet stanu Minnesota, został architektem i pracował w jednej z największych w Ameryce firm architektonicznych. Projektował głównie placówki medyczne w USA i za granicą. Największą satysfakcję twórczą, według jego własnego wyznania, otrzymał z wzniesionej według jego projektu ukraińskiej cerkwi prawosławnej św. Katarzyny w Arden Hills — przedmieściu Saint Paul. Ta pięciokopułowa, ozdobna budowla utrzymana jest w tradycjach ukraińskiego baroku XVII—XVIII wieku. Jej kompozycja planowo-przestrzenna przypomina pierwowzór — cerkiew Narodzenia Bogurodzicy na Dalekich Pieczarach Ławry Peczerskiej w Kijowie, a od barokowych gruszkowatych kopuł wieje rodzimą Ukrainą — powiewem ojczystego kraju. To dzieło Ołeha Serhijowycza stało się w dalekiej Minnesocie swoistym, godnym pomnikiem ojca i Ojczyzny. Wybitny ukraiński architekt-artysta Serhij Wiktorowycz Hryhorjew odszedł do wieczności 10 czerwca 1975 roku i został pochowany w Saint Paul, na cmentarzu o poetyckiej nazwie „Leśna Polana”. 20 października 1993 roku odeszła żona, Lubow Semeniwna. Pochowano ją obok męża. A syn zaprojektował i ustawił na grobie rodziców kamienną stelę, ozdobioną ukraińskim ornamentem i tryzubem. Wspomnijmy więc dobrym słowem tych, którzy uczciwie przeżyli na świecie, nie tracąc godności i nie zapominając o swoich korzeniach, którzy należycie wychowali syna. Nawiasem mówiąc, Ołeh Serhijowycz porozumiewa się nie tylko po angielsku, ale i po ukraińsku. Właśnie dzięki Ołehowi Serhijowyczowi stało się możliwe opowiedzenie o jego ojcu bardziej szczegółowo, dodanie do wydania rodzinnych zdjęć z albumu rodzinnego oraz reprodukcji dzieł Serhija Wiktorowycza — akwarelowych etiud z ukraińskimi cerkwiami, martwych natur z ukraińską ceramiką oraz rysunków architektonicznych budynków — już amerykańskich. A w Kijowie na fasadzie budynku przy Szowkowycznej 10 warto ustawić tablicę pamiątkową ku czci Serhija Wiktorowycza Hryhorjewa — ukraińskiego Budowniczego, którego dzieła znajdują się w zarządzie wiarygodnego użytkownika — Państwowego Zarządu Spraw Administracji Prezydenta Ukrainy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

NIE TRACIĆ BOSKIEJ ISTOTY

Nadia KYRIAN wspomina nauczycieli przedmiotów specjalistycznych Mykołę Slipczenkę oraz Ihora Stachanowa. Po ukończeniu szkoły plastycznej Hryhorij Macehora dużo pracował, brał udział w wystawach plastycznych obwodowych, republikańskich i ogólnozwiązkowych. Od 1970 roku jest członkiem Związku Artystów Ukrainy, w 1994 roku otrzymuje tytuł zasłużonego działacza sztuki Ukrainy. Jedną z jego najważniejszych spraw jest założenie Zaporoskiego Obwodowego Oddziału Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy. Wcześniej w Zaporożu istniała organizacja amatorska „Samocwity Zaporoża”, do której należeli mistrzowie sztuki ludowej: hafciarki, garncarze, rzeźbiarze itp. Sztuka ludowa to jedna z największych pasji Hryhorija Macehory, który urodził się 8 września 1934 roku we wsi Motuziwka (obecnie Olijnyky) w rejonie sachnowszczyńskim na Słobożanszczyźnie. Rodzinną wieś i jej mieszkańców przedstawia z wielką miłością. Każdy człowiek to niepowtarzalna, wyrazista indywidualność — uważa Hryhorij Prokopowycz. Pracuje w tradycyjnej manierze. „Moje malarstwo jest w pewnym stopniu dokumentalne — mówi artysta. — Tworzę wizerunki ludzi wiejskich, tych, którzy pracowali i pracują od świtu do nocy (niestety, także obecnie), są wyczerpani ciężką pracą, ale nie płaczą, nie uginają się, odnoszą się do życiowych niepowodzeń z humorem i zwyciężają”. Pisarz Petro Soroka pisze o Hryhoriju Macehorze: „Artysta pragnie, aby człowiek nie tracił boskiej istoty. Twórca pędzlem broni człowieka, jego wyższego przeznaczenia, wreszcie jego duszy, z wyjątkową siłą twórczą akcentując uwagę na odwiecznych prawdach, zamulonych przez nasz szalony, gwałtowny i grzeszny czas”. Niełatwo układał się los twórczy Hryhorija Macehory. Ojciec zginął w 1942 roku na wojnie, matka miała troje dzieci. Chłopca wychowywał ojczym, który zabraniał mu malować, bo uważał to za niepoważne zajęcie. Aby wstąpić do Charkowskiej Państwowej Szkoły Plastycznej, chłopak musiał uciec z domu. Boso szedł 25 km pieszo do stacji Łychaczowa, dotarł do Charkowa, zdał niezbędne prace twórcze w celu dopuszczenia do egzaminów. Kiedy wrócił do domu, od ojczyma dostał lanie. A ze szkoły przyszedł list, że został dopuszczony do egzaminów. Aby je zdać, musiał drugi raz uciekać z domu. Egzaminy ze specjalności zdał dobrze. A kiedy przyszło do matematyki… Wyszedł do tablicy, zapisał treść zadania, ale zrozumiał, że go nie rozwiąże. Z humorem wspomina o tym: „Stoję, przestępując z nogi na nogę… A nogi zrogowaciałe, w odciskach. Sandały niewygodne, zostawiłem je pod ławką. Zauważyłem, że siwy nauczyciel zerka to na mnie, to na moje bose nogi… Wreszcie mówi: „Proszę siadać, młody człowieku”. Następnego dnia bałem się spojrzeć na tablicę z wynikami egzaminu. Jeden z kandydatów przekazał niespodziewaną nowinę: „Masz czwórkę”. Dopiero pod koniec drugiego roku student Macehora odważył się porozmawiać o tym przypadku z wykładowcą: „Wasylu Wasylowyczu, ja wtedy zadania nie rozwiązałem”. Nauczyciel odpowiedział: „Hrysiu, spojrzałem na twoje nogi, przypomniałem sobie swoje dzieciństwo i postawiłem ci czwórkę”. Żył ze stypendium, mama pomagała żywnością. Ukończył szkołę w 1956 roku. Z wdzięcznością Żegnała matka syna, 1994 r. Hryhorija Prokopowycza, wielu mistrzów ludowych znał osobiście, współpracował z nimi. Przez 14 lat pracy, kiedy kierował obwodową organizacją Związku Mistrzów Ludowych, zebrał wiele fotografii i został kompilatorem oraz redaktorem albumu „Sztuka ludowa Zaporoża” (2001 r.), do którego weszły prace 40 członków Związku Mistrzów Sztuki Ludowej i 40 kandydatów. Zdjęcie Switłany Feszczenko Hryhorij Macehora (w środku) z proświtianami, zwiedzającymi wystawę Hryhorij Macehora aktywnie zajmuje się działalnością społeczną. Od 1990 roku jest członkiem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Maluje plakaty dla proświtian, bierze udział w wiecach itp. W swoim rosyjskojęzycznym regionie konsekwentnie broni języka ukraińskiego. „Mamy ukraińskie szkoły, ale zdarzają się przypadki, kiedy nauczycielka ukraińskiego tłumaczy swój przedmiot po rosyjsku! Tak nie powinno być! Niestety, także w Kijowie jeszcze za mało rozmawiają po ukraińsku. A ze stolicy biorą przykład w obwodach. Jednak pewne zmiany na lepsze mimo wszystko zaszły. Jakieś 5 lat temu nieraz mi mówiono: „Da goworitie wy po-russki”. Obecnie tego nie ma”. W każdych okolicznościach Hryhorij Prokopowycz pozostaje sobą, nie poniża się, nie traci własnej godności. Zmusza do liczenia się ze swoimi przekonaniami. Na przykład w 2001 roku do Zaporoża przyjechał Wiktor Czernomyrdin z żoną. Zastępczyni przewodniczącego Obwodowej Administracji Państwowej Olha Serhijiwna Kasjan zaproponowała Hryhorijowi Macehorze pokazanie żonom Czernomyrdina i przewodniczącego administracji Kartaszowa pracy oddziału mistrzów sztuki ludowej. „Przygotowaliśmy im prezenty — szkatułki własnego wykonania, jak należy — opowiada Hryhorij Prokopowycz. — Słyszałem, że żona Czernomyrdina pochodzi z Ukrainy. Dlatego postanowiłem przeprowadzić dla nich wycieczkę po ukraińsku. I choć Olha Kasjan dawała mi różne znaki (że niby mów po rosyjsku), ja stawiałem na swoim. Uwag po tym nikt mi nie robił, bo ja wszystkim daję odpór”. Gdyby tak robili wszyscy Ukraińcy, o ile trudniej byłoby rusyfikatorom! W ukraińskiej historii są godne przykłady do naśladowania. Hryhorij Prokopowycz opowiedział ciekawy przypadek: kiedyś do Zaporoża przybył rosyjski car, przyjmował go znany historyk Dmytro Jawornycki. On również przeprowadził wycieczkę dla cara po ukraińsku, podczas której car rzucał repliki: „Poniato. Spasibo”. Potem historyka przesłuchiwano w żandarmerii: „Wy poczemu eto nie na russkom ekskursiju dla caria prowodili?”. Na co on sarkastycznie odpowiedział: „Bo car nie jest tak głupi jak wy!”. Obecnie Hryhorij Macehora, mimo poważnego wieku, kontynuuje pracę w zawodzie, pomnaża osiągnięcia twórcze, Pamięć o ojcu, 1988 r. „Hryhorij Prokopowycz MACEHORA — to prawdziwie artysta z woli Bożej. Prawdziwy mistrz, wtajemniczony w sekrety twórczości nie tylko krajowych, ale i światowych artystów, on jednak w każdym swoim dziele jest przede wszystkim Ukraińcem” — napisał w księdze pamiątkowej na jednej z wystaw znanego artysty, aktywnego proświtianina Borys Olijnyk, pisarz, laureat Państwowej Nagrody im. T. H. Szewczenki. choć jest ich i tak niemało: około tysiąca dzieł malarstwa sztalugowego, grafiki, ma 18 wystaw indywidualnych. Jego dzieła przechowywane są zarówno w muzeach Ukrainy, jak i za granicą. W 2008 roku w wydawnictwie „Mystectwo” w ramach programu „Ukraińska książka” ukazał się album artystyczny „Hryhorij Macehora”, do którego weszło ponad 200 dzieł artysty. Hryhorij Prokopowycz jest dowcipnym gawędziarzem. Każdy jego obraz rodzi się nieprzypadkowo, wiąże się z nim jakaś życiowa historia. Opowiada, że pewnego razu wypoczywał w osadzie Sniadowo na Czernihowszczyźnie, gdzie znajduje się baza twórcza Narodowego Związku Artystów Ukrainy. Malował zimowe etiudy. Jego uwagę przykuło dwóch mężczyzn — jeden młodszy, a drugi starszy. Czymś bardzo mu się spodobali. Poprosił ich, by mu pozowali, i przez całą godzinę stali na mrozie, podczas gdy on malował etiudę. Po tym zdarzeniu trafił do szpitala z diagnozą „zapalenie płuc”. A po trzech dniach do szpitala przywieziono tego starca. „Jak na mnie naskoczył — wspomina Hryhorij Prokopowycz: „Ach ty diabelski malarzu! Sam się przeziębiłeś i mnie zamroziłeś!” Te wizerunki artysta wykorzystał w obrazie „Do domu z chlebem”. Obecnie Hryhorij Macehora przygotował do druku obszerny album opowiadań humorystycznych z ilustracjami „I śmiech, i grzech”. Kontynuuje branie aktywnego udziału w życiu społeczno-politycznym państwa. Zarówno swoją twórczością, jak i postawą obywatelską oraz ludzką oryginalnością zasługuje na najwyższą nagrodę i szacunek. Typy zaporoskich kozaków, 1975—1995 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

To on ilustrował „Konika Garbuska” Piotra Jeršowa. A jeśli nawet nazwisko jakiegoś artysty jest wam obce, to na widok jego rysunków chce się uśmiechnąć. Te bajkowe postaci towarzyszyły nam w dzieciństwie. „Żyli sobie”, „Kto mieszka w teremku?” itd. Ich autor — klasyk ilustracji książkowej dla dzieci Jewhen Rachow. W innych salach można obejrzeć płótna tak znanych artystów, jak Lew Bakst, Iwan Bilibin, Wiktor Wasniecow, Mychajło Wrubel, Mykoła Rerich, Mychajło Nesterow i wielu innych. Oprócz obrazów na wystawie zaprezentowano rzeźby Serhija Konionkowa, majoliki Mychajły Wrubla, porcelanowe statuetki stworzone na motywach ludowych i literackich bajek. A sala teatralna łączy w sobie kilka rodzajów sztuki. Jeśli dzieci przyciąga tam ekran, na którym emitowane są ulubione stare kreskówki, to dorosłych zainteresują szkice dekoracji teatralnych i kostiumów. Zagadkę tego, w czym tkwi fenomen bajek, każdy musi zapewne rozwiązać sam. Podobnie jak odpowiedzieć sobie, dlaczego właśnie on je lubi. Bo każdy ma swoje motywacje. Ktoś nieświadomie szuka odpowiedzi na pytania, ktoś — schronienia przed rzeczywistością. A ponadto w bajkach można znaleźć zasady postępowania, wskazówki psychologiczne, a nawet koncepcje filozoficzne. Ale tym, którzy uważają się za zbyt poważnych, by zajmować się takimi „drobiazgami”, warto odwiedzić muzeum i sprawdzić swoje stanowisko na wytrzymałość.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Baśniowy fenomen

Nadzwyczajna wystawa „Baśń. Bajka. Koszczuna”, która będzie interesująca zarówno dla dzieci, jak i dorosłych, otwarta została w przeddzień Nowego Roku w Kijowskim Narodowym Muzeum Sztuki Rosyjskiej. Prezentacja tego grandiozowego projektu wystawienniczego w czasie, gdy sama atmosfera przesiąknięta jest niewzruszoną wiarą w cuda z baśni, jest więcej niż udana. Lesia KOWERZNIEWA Stereotyp, że „baśnie są tylko dla dzieci”, dawno już upadł, bo zachwyt nimi nie zależy ani od wieku, ani od zawodu. Prawda, że na ludzi twórczych baśnie działają szczególnie – dają im natchnienie. Dlatego główna idea projektu, nad którym muzealnicy pracowali przez dwa lata, polegała na tym, by pokazać owoce tego natchnienia i wraz z odwiedzającymi spróbować rozgryźć, na czym polega fenomen i siła tej urzekającej atrakcyjności Jej Wysokości baśni. Na wystawie zaprezentowano ponad 150 eksponatów, stworzonych w ciągu całego stulecia (1880–1980). Są to malarstwo, grafika i rzeźba, przedmioty sztuki dekoracyjno-użytkowej, szkice kostiumów i dekoracji teatralnych, a także prawdziwe kostiumy teatralne i nawet filmy animowane. Twórców wszystkich tych prac zainspirowała baśń. „Wszystkie trzy słowa – od znajomych »baśń«, »bajka« i bardziej archaicznej »koszczuna« – w pewnym stopniu są synonimami. Współczesne znaczenie słowa »baśń« utrwaliło się w drugiej połowie XIX wieku, wcześniej używano terminu »bajka«, od staro-słowiańskiego »bajati« – »mówić«. Pojęcie koszczuny – wyjaśnienie mitu, opowieść w czasach przedchrześcijańskich – jest najbliższe rozumieniu baśni do XI wieku” – wyjaśnia zagadkową nazwę projektu jego kuratorka Tetiana Kocziubynska. Ekspozycję stworzyło 9 muzeów Ukrainy: Narodowe Muzeum Ukraińskiej Ludowej Sztuki Dekoracyjnej, Narodowe Muzeum Sztuki Ukrainy, Kijowskie Muzeum A. S. Puszkina, Muzeum Sztuki Teatralnej, Muzycznej i Filmowej Ukrainy, Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy, Horliwski, Doniecki i Odeski Muzeum Sztuki. Gospodarz – Kijowskie Narodowe Muzeum Sztuki Rosyjskiej – również otworzył swój skarbiec, prezentując wspaniałą kolekcję grafiki. Wystawa składa się z pięciu rozdziałów tematycznych: „Czarodziejska baśń: obrazy i bohaterowie”, „Baśń o zwierzętach”, „Baśń literacka”, „Baśń i teatr” oraz „Baśń w sztuce dekoracyjno-użytkowej”. Uwagę przyciągają sale z grafiką książkową, bo to ilustracje znane nam od lat. Są tu niepowtarzalne prace Jurija Czarysznikowa do utworów Kornieja Czukowskiego, są dobre zwierzątka Jewhena Czarusznina, są autolitografie błyskotliwego grafika i akwarelisty Wołodymyra Miłaszewsko-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

KTO TO SĄ ANIOŁOWIE?

Eugeniusz BUKET Dzieci to kwiaty życia. Jest to ogólnie znane. Dziecięce marzenia są szczere, słowa prawdziwe, uczucia autentyczne. Wasyl Suchomliński mówił: „Dzieci powinny żyć w świecie piękna, zabawy, bajki, muzyki, rysunku, fantazji, twórczości”. Patrzeć, jak dziecko poznaje świat, to największe szczęście dla rodziców. Najciekawsze są niemowlęta. Mówi się, że na początku życia dziecko widzi aniołów, rozmawia z nimi, ale z czasem o tym zapomina. Wciąż świeżo pamiętam te dni, kiedy mój mały synek uśmiechał się do ikon i cieszył się, bawiąc się wiosennymi promieniami słońca. W zeszłym roku „Słowo Proświty” pisało o dwóch książkach — „Śnieżnoskrzydłe anioły” i „Dzieci piszą do Boga”. Pierwsza opowiada o czarownym anielskim świecie — jasnym i pociągającym dla maluchów, a druga zapoznaje z listami, które uczniowie młodszych klas adresowali do Boga. Cud Bożego Narodzenia i Nowego Roku za każdym razem przypomina nam o bajce, w wyobraźni pojawiają się barwne fantazje z dzieciństwa. A co dzieci wiedzą o aniołach? Co pamiętają o swoich pierwszych przyjaciołach w życiu? Kto to są aniołowie? O to zapytałem czteroletnich wychowanków przedszkola „Dowira”, które znajduje się w dzielnicy Swiatoszyn w Kijowie. Odpowiedzi mnie wzruszyły: Weronika Cz.: „Anioł podobny jest do ptaszka”. Zoriana T.: „To jak ptaszek, który leci”. Kamila Sz.: „Latają nad domami”. Maksim K.: „Anioł to Bozia”. Kasia D.: „Anioł to ja”. Marusia T.: „Myślę, że to posąg”. Sonia F.: „To człowiek, który ma skrzydła”. Staś B.: „Anioły są czarne i białe, ale wszystkie są dobre”. Zapytajcie swoje dziecko — kto to są aniołowie? A jeśli jeszcze o nich nie wie, opowiedzcie o tych zdumiewających istotach: o aniołach stróżach, archaniołach-wojownikach, cherubinach, serafinach… Taka rozmowa zamieni się dla was i waszego dziecka w małe bożonarodzeniowe cudo. symbolem Ukrainy jest kozak w stroju narodowym z podniesioną prawicą. Wąż mocno oplótł jego lewą rękę i ciągnie ją w dół. Przed witryną zebrał się wielotysięczny tłum, który obserwuje to, co się dzieje”. Wasyl Oleksijowicz obudził się z pytaniem: „I co, to będzie trwać wiecznie”? Mnie i Wasylowi Oleksijowiczowi do dziś nie udało się do końca wyjaśnić tego snu. Wiadomo tylko, że jest on związany z naszym państwem. Być może wy, szanowni czytelnicy „Słowa Proświty”, zinterpretujecie ten sen i prześlecie nam swoją interpretację. Królestwo snów jest bezgraniczne, złożone, tajemnicze, tak że każde pokolenie musi na nowo je poznawać, na nowo zagłębiać się w sny. W stanie snu człowiek spędza jedną trzecią życia. Ta część ludzkiej egzystencji zawsze będzie niewyczerpalnym źródłem samopoznania, inspiracji i twórczości.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Drzewo głębokich wierzeń

Uliana Wołikowska Wydawnictwo „Sukces i kariera” zaprezentowało książkę „Drzewo życia”. Jest to jasno wydane opracowanie redakcyjne Wiktorii Jarosz, które zawiera cały kompleks prastarych wierzeń oraz typowo ukraińskich przesądów, legend i mitów, odzwierciedlających ewolucję od pogaństwa do chrześcijańskich wyobrażeń religijnych, pozwalających zagłębić się w naszą kulturę, życie ludowe i etnografię. Wydanie ma na celu zlikwidowanie niesprawiedliwości, gdy dzieci w szkołach uczyły się mitologii różnych narodów, nie mając jasnego wyobrażenia o własnej, ukraińskiej. Bo jeśli człowiek nie interesuje się własnymi korzeniami, historią przodków, nie zanurza się w sakralną wiedzę, sprasowaną w tabu, przestrogi i zaklęcia, to czy naprawdę zdoła zbudować trwałe pozycje światopoglądowe, które są gwarancją udanej przyszłości?! Mitologia ukraińska obejmuje mity o istocie i pochodzeniu zjawisk przyrody, o pochodzeniu człowieka, o bogach, o powstaniu Wszechświata. Jednak w naszej mitologii jest wiele rozproszenia. Tak na przykład brakuje wyraźnego systemu klasyfikacji panteonu słowiańskich bogów. Według słów dyrektor wydawnictwa Alli Kowtun, nie ma jednego stanowiska co do bogini Makosz, która w jednych źródłach jest boginią płodności, w innych — główną boginią, zastępującą boginię-matkę. Zupełnie niejasne jest, jakim bogom czciły się wszystkie plemiona słowiańskie, a jakim plemiona wschodnich czy zachodnich Słowian… Takich nieścisłości jest sporo, dlatego wydanie tej książki jest całkowicie zrozumiałe, zawiera ona to, co najważniejsze. I bardzo miło, że ta książka jest przeznaczona dla dzieci, napisana przystępnym językiem, stylizowanym na dawnosłowiańskie pismo. Więc chce się wierzyć, że w przyszłości będziemy mieć serię takich wydawnictw.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Opowiedz mi sen

Jewhen Buket Sen to jedno z najbardziej tajemniczych zjawisk. Od dawnych czasów ludzie wierzyli w sny prorocze, interpretowali sny według określonych symboli i znaków. Jak wiadomo, to właśnie na podstawie snów powstała wiara w istnienie duszy. U zwolenników nauki Zaratusztry sen uważano za okres życia, w którym dusza powracała do subtelnego świata, z którego pochodziła. Dlatego sny uznawano za wspomnienia pobytu w innym świecie. Ludzie, którzy potrafili tłumaczyć sny, cieszyli się wielkim szacunkiem. Geniusze nauki i kultury, wybitni pisarze, uczeni przez tysiąclecia starali się rozwikłać tajemnice snów, sporządzić jak najpełniejsze zbiory interpretacji snów. Dziś najbardziej znane są: asyryjski sennik na glinianych tabliczkach, w przekładzie profesora Instytutu Orientalistyki Uniwersytetu w Chicago A. Oppenheima, żydowski sennik Azara, grecka „Oneirokritika”, sennik apostoła Szymona Kananity, przechowywany w Abchazji jako relikwia święta, sennik Nostradamusa, muzułmańskie senniki — sennik Abdul-Kerima i Rahmetullaha, wydane w XIX wieku, senniki opracowane przez psychologów Gustava Hindmana Millera (1857—1929), Zygmunta Freuda (1856—1939), Davida Loffa, bułgarską jasnowidzącą Wangę (1911—1996), polskiego leksykografa Władysława Kopalińskiego (1907—2007), medium panią Hasse, rosyjskiego uzdrowiciela Jurija Longo (1950—2006), fizyka Jewhena Cwietkowa (ur. 1940), ezoteryczkę Ołenę Anopową i in. Ukraińcy zawsze przypisywali snom szczególne, mistyczne znaczenie. Być może najbogatsze i najpełniejsze odbicie snów znajduje się w folklorze: legendach, bajkach, bylicach, pieśniach, dumach, przysłowiach. Opracowawszy je, w 1995 roku pisarz-folklorysta Mykoła Dmytrenko wydał do dziś popularną książkę „Symbolika snów: ludowy sennik”. Dziś na podstawie wyjaśnień snów medycyna skutecznie leczy chorych (sny bywają błyskotliwymi diagnostami chorób). Mechanizmy podświadomości stosuje się w praktyce sądowo-śledczej, dyplomacji, pedagogice. Uważa się jednak, że sny każdego człowieka mają charakter osobisty i każdy człowiek potrafi poprawnie zinterpretować swój sen. We snach wodzowie widzieli wielkie zwycięstwa i klęski, uczeni — swoje odkrycia, literaci — bohaterów swoich utworów. Na przykład oświeciciel Mesrop Masztoc we śnie ujrzał alfabet ormiański, matematykowi Renému Kartezjuszowi przyśniła się jego koncepcja świata, która stała się podstawą nowoczesnej metody naukowej, chemik Dymitr Mendelejew we śnie zobaczył swoją tablicę, a muzyk Paul McCartney usłyszał melodię piosenki „Yesterday”. Przedsiębiorca Wasyl Ołeksijowycz z Makariwa na Kijowszczyźnie kilka lat temu miał taki sen: „W witrynie —

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

NIEZŁOMANE SKRZYDŁA SWIATŁANY KORONENKO

Natalia BUCZEL Napiszę o przyjaciółce. Piękna, szczera, dobra i utalentowana, z którą napisałyśmy już ponad tuzin piosenek. Z którą można porozmawiać o sekretach, o tym, czego czasem nawet samej sobie do końca nie opowiesz. A z nią wystarczy usiąść blisko, twarzą w twarz, i opowiedzieć o wszystkim, wiedząc, że zrozumie, doradzi i pocieszy. To tak jak o przyjaciółce. A jak o poetce? Jak oddać uczucie rozkwitłej gałązki jabłoni, kołysanej wiosennym wiatrem?.. Malujesz akwarelowy portret. Mój srebrny portret. Twoja ręka długo czaruje nad światem sztalug. Portret twój jest o mnie, lecz na portrecie nie ja. Tam ktoś wpatruje się w srebrzystą, lśniącą piękność. Artysto, stój. Zatrzymaj swój artystyczny lot! Wiem, że jestem niewdzięczna, ale chcę być sobą. Jej los zaczął się w mieście Fastów pewnego błogosławionego lata. Była wtedy jak ów „młody złoty mniszek”, który później wyrósł w jej wierszu. Kto wie, kiedy powstał pierwszy wers, ale Swietłana pisała wiersze zawsze. Biegała boso, chodziła do szkoły, rosła, piękniała. I pisała wiersze. Jechała do Kijowa, by wstąpić na uniwersytet imienia T. Szewczenki na wydział dziennikarstwa, zdawała sesje, chodziła na randki… I pisała wiersze. Dziwiła się, trzymając w rękach swoją pierwszą książkę: oto one, jej wiersze, już oddzielone od niej, a mimo to wciąż ciepłe i żywe… Potem będzie jeszcze wiele książek, zostanie laureatką wielu nagród literackich, lecz ta — najpierwsza — książeczka pozostanie najdroższa. Swietłana dojrzała, nabrała doświadczenia, stała się oczytana i elegancka. Życie w stolicy ma swoje prawa. Lecz młodego złotego mniszka nie dało się zasfaltować, tak jak nie da się zgubić ścieżki do starej malinowej gąszczy… …Wciąż z tak nieokiełznanymi skrzydłami, wciąż z tak głęboką wiarą w słowa, wciąż z tak naiwnymi i jasnymi oczami, wciąż z tak uniwersalnym smutkiem, wciąż młoda. I w każdych życiowych okolicznościach pisała wiersze. Ratowały jej duszę od bólu i dodawały głosowi dźwięczności, i dodają jej do dziś: dwa wyśpiewane przez nią imiona, dwa piękne poematy, dwie córeczki — Anna i Anastasija. Bardzo trudno być poetką, kiedy jest się matką dwóch dorosłych córek, a do tego zastępcą dyrektora kanału „Kultura” w Radiu Ukraina i ma się mnóstwo różnych obowiązków i pilnych spraw… Ale istnieje taka szczelina między światami, i to jest przestrzeń poezji, gdzie na obłoczku stoi ciemnowłosa, złotoczelna kobieta, wyciąga rękę i obdarowuje przezroczystymi kwiatami, które bierze znikąd… Z rosy w słońce złoty mniszek …cywilizacje, wieki i mrozy Tak bohatersko wytrwawszy, znów Wystawia dzielny policzek i grzeje. Swietłana pisze prozę, filozoficzną i mistyczną. W jej powieści „Martwa krew” jest wszystko, co można sobie wyobrazić w tym gatunku: upiory, które żyją i działają w tłocznym mieście, były mnich, który stał się pustelnikiem, lekarz-zboczeniec i Francuzka-truciciel, ojciec-egzorcysta i indyjski jogin. Splot upiornej pajęczyny w naelektryzowanej przestrzeni, połączenie mistyki z rzeczywistością, grozy z codziennością daje ten czasowo-przestrzenny kontinuum, z którego wyrastają filozofia i próba zrozumienia naszego bytu we wszystkich jego możliwych przejawach.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

ŚWIĄTECZNA FEERIA

Wy, młoda kobieto, wy, łagodna łanio, / Szybujecie nad tym nieśpiącym miastem / Z tym, kto się was boi, jak świecy / Motyle, lecz leci za wami… / Ta poezja nosi tytuł „Nocny lot”. I taki sam tytuł ma nowa książka poezji Switłany Koronenko, którą prezentowano minionej wiosny w księgarni „Je”. Byłam tam, siedziałam obok Switłany i czułam się bardzo szczęśliwa, bo przypadło mi w udziale nie tylko wykonywać nasze wspólne pieśni, ale także zilustrować ten zbiór poetycki moimi pracami graficznymi, za co jestem Switłanie szczerze wdzięczna. Switłana Koronenko włada bezpośrednią transmisją, kiedy radiosłuchacze odzywają się do niej, pytają, opowiadają, proponują, dziękują. Telefonaty lecą na jej głos, jak do światła. Poezja to jej codzienny i nocny trud, jej życie i radość, i te wstrząsające chwile, kiedy czytasz ponownie i dziwisz się: czy to napisane przez ciebie, czy nie… Głos jej jest lekki, naturalny i szczery. I kiedy rozbrzmiewa z odbiornika radiowego: „Z wami Switłana Koronenko”, cieszymy się, że ona jest z nami. / Walentyna JEFREMOWA, historyk sztuki, zasłużony pracownik kultury Ukrainy / Wspaniały prezent na święta Noworoczne i Bożego Narodzenia zrobili artyści kijowianom i gościom stolicy. „Poczucie czasu. Renesans »Rękodzieła«”, właśnie pod takim hasłem otworzyła się wystawa III Ogólnoukraińskiego triennale tkaniny artystycznej. W salach wystawowych Domu Artysty Narodowego Związku Artystów Ukrainy 90 twórców z różnych regionów Ukrainy zaprezentowało 160 oryginalnych dzieł. U podstaw koncepcji tej imprezy założono nie tylko ideę powrotu do podstaw sztuki wizualnej — ręcznego wcielenia autorskiego zamysłu. Ogólnie takie podejście zapewnia materializację immanentnej istoty aktu twórczego. Jak zaznaczyła kurator projektu Zoja Czehusowa, członek NZAU, Prezydent Ukraińskiej sekcji Międzynarodowego stowarzyszenia krytyków sztuki AICA, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, laureatka Narodowej nagrody im. T. Szewczenki, pracownik naukowy NAN Ukrainy IMFE im. M. T. Rylskiego, sztuka tkaniny artystycznej pozycjonowana jest na Triennale jako potężna gałąź w sferze kultury z właściwymi jej cechami autentycznej duchowej genetyki. Witając obecnych na otwarciu wystawy, wiceminister kultury i turystyki T. Kochan zaznaczył szerokość zakresu tematycznego zaprezentowanych dzieł. Wyrazista paleta zachwyca oryginalnym pięknem, wykwintnością, duchowością. Właśnie tutaj czuje się niewyczerpalność talentów, którymi wypełniony jest Narodowy Związek Artystów Ukrainy. W pracach artystów wcielono nowoczesne podejścia w dziedzinie haftu, aplikacji, plecionkarstwa, malarstwa na tkaninie, tkactwa. Tak starodawne rzemiosło tkackie przekształciło się w kierunek sztuki dekoracyjno-użytkowej. Różnorodność autorskich stylów odkryła dynamiczną równowagę tysiącletnich tradycji i współczesnej twórczości obrazowej jako wykwintną harmonię regionalnych osobliwości szkół artystycznych Wschodu-Zachodu, Północy-Południa naszego państwa. Szeroki zakres tematyczny i głębia symboliczno-filozoficznych podtekstów demonstruje odejście artystów od standardowych gustów we współczesnym społeczeństwie. Zaprezentowane dzieła odkryły niewyczerpane źródła twórcze, którymi żywią się artyści tkaniny. Czuć wirtuozerskie władanie rozległym „alfabetem” współczesnego artystycznego „tworzenia sensów”: włóknem, nicią, tkaniną, koronką, płótnem. Artyści mistrzowsko komunikują się poprzez swoje dzieła z widzem. Obrazy artystyczne są współbrzmiące ze współczesnością. Same tytuły dzieł odkrywają nieśmiertelny dar człowieka do widzenia, zachwycania się i tworzenia piękna. Tak odkrywają się marzenia o szczęśliwym życiu, silnych rodzinach, oryginalnych oazach otaczającego świata, filozofia stanu wewnętrznego człowieka. Właśnie takimi przedstawili swoje dzieła L. Żohol „Ptaki szczęścia”, A. Myskowec „Refleksje nad Ukrainą” (Kijów), O. Paruta-Witruk „A jesień dzieli się na trzy…” (Lwów), A. Symaka „Życie przeżyć to nie pole przejść” (obwód czerniowiecki), W. Pokydanec „Chmurki” (Mikołajów), T. Wołoszko „Parada planet” (Połtawa), O. Fedorenko „Kierunki” (Sumy), O. Zotowa „Stare dachy” (Kołomyja) i inni. Artyści śmiało eksperymentują z ciekawymi skojarzeniami, tworząc złożoną przestrzeń znaczeniową. Oryginalność dzieł naznaczona jest nowymi osiągnięciami, ideami, w których dominują kompozycja, kolor, obraz artystyczny, tworząc niepowtarzalne oblicze ukraińskiego ducha. Rzeczywiście, prezentacja III Ogólnoukraińskiego triennale tkaniny artystycznej przekonała, że ukraińska tkanina artystyczna gwałtownie nabrała nowego tempa. Potwierdza to również uznanie jej osiągnięć na międzynarodowych wystawach-konkursach i sympozjach. Życzmy więc artystom, aby nadal wzbogacali twórczymi odkryciami skarbiec ukraińskiej sztuki dekoracyjno-użytkowej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

POETKA Z BOŻEJ ŁASKI

Larysa KOPAŃ Można też prostszymi słowami oddać istotę poetyckiego fenomenu Hanny Czubacz — „poetka z ludu”, „dla ludu”, bo sama jest jego głosem. I nie spieszcie się z osądem, I nie myślcie czasem o chwaleniu. Pisałam nie tylko o swoim, Jest tu wiele z waszego losu: Srebrna szybka jest u każdego, Srebrna szybka nigdy nie gaśnie. Od pierwszych swoich wierszy ta poetycka Żurawka zaskakuje łagodnym liryzmem, naturalną piosenkowością i szczerością. Trudne dzieciństwo hartuje jej ciało i duszę. Nie pytajcie! Odchodźcie! Wasza litość — nie dla mnie. Jedwabiu pod stopy mi nie podkładajcie. Ja — chodziłam po ściernisku. Pisze ona nie tylko o odwiecznych kobiecych uczuciach, o miłości i zdradzie, — choć w takich wersach czuć rozdzierającą prawdę obnażonego serca — w wielu wierszach i poematach wznosi się ku problemom ogólnoludzkim i narodowym: Ach, mój rodzie, cały wyniszczony! Ach, narodzie, zmęczony do cna! Bursztynowy księżyc gdzieś się stoczył. Nikt go w trawach nie szuka. Jedna po drugiej ukazują się jej książki poetyckie. Twórczość Hanny Czubacz uczniowie poznają w szkole. Setki pieśni do jej wierszy, a często i do jej muzyki, rozbrzmiewają po miastach i wsiach. A poetka opanowuje nowy dla siebie gatunek — poemat liryczny: „Oczy matki”, „Wiatry historii”, „Czarny rok”. A równocześnie pióro tka wiersze dla dzieci, bo od nich zaczyna się nasz czytelnik, bo to przecież najpoważniejsza praca pisarska. Nie pytajcie, ile ma lat. Ona jest w pracy. Jest zajęta. „Bardzo zajęta”. W wierszu o takim tytule — cała nasza Hanusia Czubacz. Więc nie błagam — zaklinam: Nie włazcie w duszę na siłę! Jestem bardzo zajęta — śpiewam. Dziś — głosem rzeki. A jutro deszczem i wiatrem. Kto umie słuchać — usłysz. Dzwoni struna w ciepłym lecie, Czymś podobna do płaczu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

ŚWIĄTECZNY PREZENT DLA UŻYTKOWNIKÓW INTERNETU

Wraz z początkiem 2011 roku na stronie tygodnika „Słowo Proświty” pojawiło się archiwum w formacie pdf. Odtąd odwiedzający strony internetowe naszego tygodnika mają możliwość pobrania na swoje komputery numerów gazety od 1995 roku do dziś. Aby to zrobić, wystarczy odwiedzić stronę slovoprosvity.org/archive, wybrać rok wydania, który Was interesuje, a następnie pobrać właściwy numer gazety. 16-letnie archiwum „Słowa Proświty” to około 4 GB miejsca na dysku. Zatem, pobierając wszystkie numery gazety, dociekliwi czytelnicy będą mieli okazję prześledzić na łamach naszego tygodnika kamienie milowe kształtowania się niepodległego państwa ukraińskiego, etapy rozwoju i działalności największej współczesnej organizacji społecznej — Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, przypomnieć sobie znaczące publikacje znanych działaczy współczesności i tak dalej. Mamy nadzieję, że udostępnienie archiwum stanie się miłym świątecznym prezentem dla naszych czytelników. Bądźmy razem!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

UKRAIŃCY W NADDNIESTRZU CZEKAJĄ NA NIEBOJĘTNYCH

Stanisław ZMIJEWSKI, m. Odessa. W mieście Bendery w Naddniestrzańskiej Republice Mołdawskiej odsłonięto pomnik ukraińskiego pisarza Iwana Kotlarewskiego. Wybitny mistrz słowa był prawdziwym bohaterem i o tym w Naddniestrzu pamiętają. W tej republice jedną trzecią populacji stanowią Ukraińcy. Iwan Kotlarewski w wieku 27 lat został wojskowym i po 14 latach dosłużył się stopnia sztabskapitana. Brał udział w wojnie rosyjsko-tureckiej, odznaczył się w bataliach pod Izmaiłem i Benderami. Pewnego razu, ryzykując życie, wyjechał na terytorium wroga i zdołał przeciągnąć na rosyjską stronę budziackich Tatarów w liczbie do 50 tys. jeźdźców. Za tę błyskotliwą misję dyplomatyczną i inne zasługi Kotlarewski został odznaczony Orderem Świętej Anny III klasy. A ponadto, na polecenie dowództwa pułku, prowadził dziennik działań wojennych, którego rękopis dotrwał do naszych dni. Jest tam również szczegółowy opis zdobycia przez wojska rosyjskie twierdzy w Benderach w 1806 roku, po czym Bendery stały się częścią Imperium Rosyjskiego. I choć od tego czasu minęły 204 lata, mieszkańcy miasta nie zapomnieli o swoim kronikarzu. Właśnie na terenie kompleksu wojskowo-historycznego „Twierdza Bendery” ustawili pomnik ukraińskiego poety i dramaturga, autora „Eneidy”. Marmurowe popiersie wykonał rzeźbiarz Petro Herman. A 24 grudnia 2010 roku odbyło się uroczyste odsłonięcie monumentu z udziałem prezydenta NRM Igora Smirnowa, ambasadorów Ukrainy, Rosji i Bułgarii w Republice Mołdawii. Mówcy chętnie cytowali Iwana Kotlarewskiego, podkreślali, że dla wszystkich ludzi zamieszkujących Naddniestrze pomnik będzie symbolem narodu ukraińskiego. Jedynie wystąpienie ambasadora Rosji w RM Walerija Kuźmina wniosło pewien dysonans do świątecznego wydarzenia. Powtórzył on wyświechtaną tezę o tym, że „kultury rosyjska, ukraińska i białoruska wywodzą się z jednego korzenia”. Nawiasem mówiąc, 9 kwietnia ubiegłego roku w Naddniestrzu, w mieście Bendery, odsłonięto monument ku czci 300-lecia Konstytucji Filipa Orlika. Wówczas w uroczystościach z okazji 300-lecia „pierwszej ukraińskiej konstytucji”, znanej również jako „Konstytucja benderska Filipa Orlika”, wzięli udział prezydent Naddniestrza Igor Smirnow i zastępca przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy Mykoła Tomenko. To oni odsłonili monument w formie otwartej księgi z ukraińskim i łacińskim tekstem: rzadki przypadek, gdy pomnik stawia się nie człowiekowi, a dokumentowi historycznemu, który stworzył. Konstytucja Filipa Orlika jest warta takiego uhonorowania. Podkreślił to w szczególności prezydent Naddniestrza: „Nie należy wstydzić się mówić o konstytucji sojusznika Mazepy. Podpisanie jej w murach twierdzy w Benderach stało się ważnym demokratycznym krokiem w historii Ukrainy i innych państw Europy. Zaporoskie kozactwo miało skomplikowane relacje z Imperium Rosyjskim. Można to różnie oceniać z punktu widzenia współczesnej polityki. Naród naddniestrzański jest silny tym, że nie przepisuje historii, nie dostosowuje jej do polityki, a zawsze pamięta, jaką ceną przyszło bronić swojego prawa do życia tutaj”. Przedstawiciele nielicznych delegacji z Ukrainy, biorący udział w odsłonięciu dwóch wspomnianych już tutaj monumentów w NRM, wyrażali nadzieję, że prędzej czy później na terenie twierdzy będzie górował także pomnik Iwana Mazepy, gdyż 14 października 2008 roku wmurowano tu płytę w miejscu przyszłego monumentu. Planowano go odsłonić w 2009 roku, w trzechsetną rocznicę śmierci zwycięskiego hetmana. Ideę upamiętnienia w Benderach Iwana Mazepy poparli deputowani Rady Najwyższej NRM Lubomyr Rybiak i Wołodymyr Bodnar, który jednocześnie kieruje tutaj organizacją społeczną „Proświta”. Rzeźbiarze już dawno wykonali popiersie do pomnika, ale oficjalny Tyraspol unika konfliktów z Moskwą, więc popiersie Mazepy na razie nie stoi na postumencie, lecz w muzeum, i to nie w ekspozycji otwartej dla wszystkich, lecz przechowywane w kartonowym pudle w archiwum muzealnym. Uważa się, że NRM to całkowicie prorosyjski region, omawia się nawet możliwość wejścia w skład Rosji. Dlatego najmniejszy przejaw proukraińskich nastrojów w Naddniestrzu odbierany jest przez Moskwę jako podważanie jej autorytetu, jako wyzwanie do pojedynku. Z opowieści odesian, w szczególności z „Proświty”, którzy nierzadko odwiedzają Tyraspol i Bendery z prezentami dla ukraińskich szkół i bibliotek, wiem, jak dobrze miejscowi mieszkańcy odnoszą się do Ukrainy. Choć na billboardach królują portrety Putina i Miedwiediewa, przy mostach i innych obiektach strategicznych stoją rosyjscy „rozjemcy” z automatami, a językiem dominującym jest rosyjski, w NRM działają ukraińskie gimnazja i licea, a Uniwersytet Tyraspolski nosi imię Tarasa Szewczenki. Ukraińska diaspora w NRM potrzebuje naszego wsparcia, kontaktu z twórcami sztuki, istnieje potrzeba młodzieżowych i dziecięcych obozów na wzór skautowych. Nie ma co liczyć, że takie przyjazne kontakty i inicjatywy znajdą zrozumienie u obecnych władz ukraińskich. Dlatego należy polegać na inicjatywie organizacji społecznych i wszystkich nieobojętnych na los licznych Ukraińców w bliskiej zagranicy. Czekają tam na nas! Dział kultury: Łesia Kowerzniewa 279-49-47. Dział pracy proświatowej: Nadija Kyrjan. Dział literatury: Marija Kuczerenko 270-55-57. Dział korekty: Tetiana Szczerbak, Olha Moszkowśka 278-63-69. Skład komputerowy: Iryna Szewczuk, Ołeh Besskyj 278-63-69. Redaktor dyżurny: Jewhen Buket. Korespondenci: Natalija Antoniuk, Ulana Wołikowśka. Księgowość: 279-41-46. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, Kijów, 01001. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net. http://slovoprosvity.org. Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301202. Nakład w styczniu – 20 000. Korespondencja z czytelnikami – tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za rzetelność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” – 30617. 1 1 0 0 2. Na odsłonięciu pomnika I. Kotlarewskiego. Pomnik ku czci konstytucji Filipa Orlika. W pierwszym numerze tygodnika „Słowo Proświty” opublikowano sześć zimowo-świątecznych wierszy Liny Kostenko. Wkrótce wielbiciele twórczości Liny Wasyliwny będą mogli przeczytać te i dziesiątki innych poezji w znakomitym wydaniu Liny Kostenko „Riczka Heraklita”. Książka ujrzy światło dzienne pod koniec stycznia 2011 roku w wydawnictwie „Łybid”. „Słowo Proświty” obowiązkowo przygotuje bardziej szczegółowy materiał o tym wydarzeniu. Śledźcie nasze publikacje! Szef redaktor: Pawło Mowczan. 4 820095 780016

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROSWITA» im. TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDZI

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Redaktor naczelny Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn