Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROZNAWCZY 2 (587), 13—19 stycznia 2011 KTO PROWADZI DIALOG SPOŁECZNY? ORANTO, RATUJ SOFIĘ! KRYM BEZ “KRYMSKIEJ ŚWIETLICY”

Слово Просвіти, №02 за 2011 рік

GORĄCY TEMAT Kiedy wchodzicie do Soboru Sofijskiego, pierwsze co widzicie — słynne mozaikowe przedstawienie Oranty — Bogarodzicy, która modli się z podniesionymi rękami. Modli się za wszystkich ludzi. Ta mozaika została wykonana przez greckich mistrzów jeszcze w XI w. Zawsze zachwycała wszystkich, którzy ją widzieli. I mimo wszystkich zniszczeń, pożarów, ostrzałów kontynuuje zachwycać. Może właśnie dlatego jeszcze w dawnych czasach pojawiła się legenda, że Oranta swoimi podniesionymi rękami zatrzymuje wszystkie nieszczęścia Kijowa, chroni go. I Miasto będzie stało dopóty, dopóki stoi Oranta. Czy wielu ludzi wie, że dzisiaj główna mozaika świątyni — Bogarodzica-Oranta — w wielu miejscach już na kilka centymetrów odeszła od ściany? Codzienny rezonans od ruchu transportu, wibracji od budowy niedaleko soboru i chóralnego śpiewu może na zawsze pozbawić nas tego arcydzieła! Ostatnie jest szczególnie aktualne w kontekście tego, że 22 grudnia Rada Humanitarna przy Prezydencie Ukrainy omówiła propozycję H. Herman dotyczącą przekazania soboru Sofii Kijowskiej (początek XI w.) rezerwatowi “Kijowsko-Pieczerska Ławra”. Co kryje się za podobnymi “ideami”? Zgodnie z decyzją Gabinetu Ministrów i Ministerstwa Kultury i Turystyki, muzea, które znajdują się na terytorium Ławry Kijowsko-Pieczerskiej: Narodowe Muzeum Ukraińskiej Sztuki Dekoracyjnej, Muzeum Książki i Drukarstwa, Muzeum Sztuki Teatralnej, Muzycznej i Filmowej oraz fundusze Narodowego Muzeum Architektury Ludowej i Życia Ukrainy muszą wyprowadzić się z terytorium Ławry. Mimo licznych protestów, Janukowycz i Azarow przygotowują Górną Ławrę do przekazania Ukraińskiemu Kościołowi Prawosławnemu Patriarchatu Moskiewskiego. Po co przyłączać do rezerwatu ławrowskiego jeszcze Sofię? Wszystko jest maksymalnie zrozumiałe: po to, żeby wszystko razem podarować Patriarsze Cyrylowi. Przecież zrozumiałe, że po przekazaniu wszystkich korpusów Ławry Kościołowi, rezerwat “Kijowsko-Pieczerska Ławra” stanie się tylko parawanem, który pozwoli na otrzymywanie budżetowych środków na utrzymanie klasztoru. Teraz UKP PM prowadzi gigantyczną budowę swojego centralnego soboru i do jej realizacji brakuje pieniędzy. Przynajmniej tym lobbyści Kościoła tłumaczą swoje inicjatywy odnośnie zniesienia VAT dla wykonawców tej budowy, wydzielenia na to 11 mln z budżetu Kijowa itp. Po wysiedleniu wszystkich niekościelnych struktur z Ławry i przeniesieniu centralnych struktur UKP do nowo wybudowanego kompleksu soborowego przy stacji metra Łybidska, Moskiewskiej Patriarchii już nic nie będzie mogło przeszkodzić w ogłoszeniu stauropigii (wyłączenia z UKP i bezpośredniego podporządkowania Patriarsze) klasztoru? A to oznaczałoby (w przypadku przekazania Sofii rezerwatowi ławrowskiemu) przejście także Sofii pod “zarząd” Patriarchy Moskiewskiego… Oczywiste jest, że żaden Kościół na Ukrainie ani technicznie, ani materialnie, ani pod względem “kultury muzealnej” potencjalnych opiekunów, nie jest gotowy utrzymywać na swoim bilansie zabytków światowego poziomu. To — poziom państwa. W końcu istnieje światowa praktyka zachowania przez państwo zabytków wpisanych na listę UNESCO, podobnych do Sofii Kijowskiej i Ławry Kijowsko-Pieczerskiej. I wiele Kościołów godzi się z tym, że poszczególne świątynie czy kompleksy klasztorne nie są im przekazywane — stały się one narodowym dziedzictwem, składnikiem narodowej mentalności. Przekazanie kościołom takich zabytków oznaczałoby, że ukraińscy podatnicy wszystkich wyznań faktycznie muszą płacić za utrzymanie budowli kultowej jednego z Kościołów. Innymi słowy — chodzi o niecelowe wykorzystanie środków budżetowych w warunkach oddzielenia Kościoła od państwa. Zdjęcie Olesia Dmytrenki Po raz pierwszy w niepodległej Ukrainie o zmianie statusu Soboru Sofijskiego i przekazaniu go UKP PM zaczęto mówić zaraz po pierwszym zwycięstwie L. Kuczmy w wyborach prezydenckich. Jednak nowo wybranemu Prezydentowi wystarczyło mądrości (i rozsądnych doradców), żeby nie tylko uchronić muzea ławrowskie, ale i niezawodnie ochronić Sofię statusem “narodowy” przed dalszymi zakusami: “Państwowy Rezerwat Historyczno-Architektoniczny „Muzeum Sofijskie” (m. Kijów), dalej nazywać Narodowy Rezerwat „Sofia Kijowska” (Dekret nr 587/94 z 11 października 1994 r.). Po raz drugi o możliwym oddaniu Sofii w użytkowanie jakiemuś Kościołowi zaczęto mówić po wybraniu W. Juszczenki Prezydentem Ukrainy. Na fali narodowo-patriotycznego uniesienia i głoszenia idei o potrzebie ukonstytuowania na Ukrainie Pomiestnego Kościoła Prawosławnego, zaraz kilka Kościołów zadeklarowało swoje pragnienie czasami odprawiać tam nabożeństwa (nawet na zmianę). Żeby nie wywoływać międzykościelnego napięcia, nawet “mała” czy “ciepła Sofia” (refektarz obok głównego soboru) nie została przekazana do nabożeństw nikomu. Faktycznie zostało zachowane status quo soboru i rezerwatu. Ograniczono się jedynie do przeprowadzania w Soborze Sofijskim “Modlitw za Ukrainę” z udziałem członków Ogólnoukraińskiej Rady Kościołów i Organizacji Religijnych oraz niektórych innych państwowych wydarzeń na dziedzińcu rezerwatu, głównie w Dzień Niepodległości. Obecna władza nie chce uwzględniać doświadczenia poprzedników. Latem byliśmy już świadkami gorącej dyskusji dotyczącej rezerwatu sofijskiego, kiedy przez zabudowę kwartałów wokół rezerwatu zabytek o mało nie został wykreślony z listy UNESCO. Na tle tego skandalu jakoś niezauważona pozostała prośba UKP o pozwolenie na odprawianie w Sofii codziennych modlitw, ponieważ świątynia “jest przede wszystkim domem modlitwy”… Pod koniec grudnia 2010 roku Świątobliwy Patriarcha Filaret zwrócił się do Prezydenta Ukrainy W. Janukowycza oraz Premiera M. Azarowa z prośbą o nie zmienianie podporządkowania Narodowego Rezerwatu Historyczno-Kulturowego “Sofia Kijowska”. Wcześniej UKP Patriarchatu Kijowskiego wielokrotnie zwracał się do państwa z prośbą o przyznanie prawa do sprawowania nabożeństw w świątyniach rezerwatu “Sofia Kijowska”. Stała odmowa państwa motywowana była możliwym powstaniem międzywyznaniowego konfliktu. “Dlatego zmiana podporządkowania rezerwatu „Sofia Kijowska”, a tym bardziej — przekazanie jego świątyń czy pomieszczeń w użytkowanie UKP PM — pisze Patriarcha Filaret — wywoła oburzenie wśród wiernych i zwolenników Patriarchatu Kijowskiego, wzmocni międzywyznaniowy konflikt, może doprowadzić do akcji protestacyjnych”. Jeśli chodzi o oddanie świątyń i pomieszczeń “Sofii Kijowskiej” w użytkowanie, to według przekonania Zwierzchnika Patriarchatu Kijowskiego taka decyzja może zostać podjęta tylko jeśli zostanie przyznane prawo naprzemiennego nabożeństwa dla UKP PM i UKP PK, lub po utworzeniu na Ukrainie jednego Pomiestnego Kościoła Prawosławnego. Jewhen BUKET, na podstawie materiałów wydań internetowych SZEWCZENKIANA MUZYKA OŁEKSANDRA JAKOWCZUKA Z WAMI SWITŁANA KORONENKO

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn