Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 6strona oryginału ↗

ŻYŁA Z BOGIEM W DUSZY

Слово Просвіти, №02 за 2011 рік

Mychajłyna Kociubynśka pożegnała się z życiem ziemskim w pierwszy dzień Bożego Narodzenia. 7 stycznia 2011 roku pozostanie w naszej pamięci dniem „Wielkiej Radości i Wielkiego Smutku”. Tak określał jej los jej brat w duchu Wasyl Stus. Wielka Radość — narodziny Jezusa Chrystusa, Wielki Smutek — zakończenie tego samego dnia ziemskiej drogi wybitnej uczonej, wspaniałej literaturoznawczyni, jednej z czołowych działaczek ukraińskiego ruchu szistdesiatnykiw (pokolenia lat sześćdziesiątych). W przemówieniu podczas uroczystości zakończenia roku na Ukraińskim Uniwersytecie Katolickim 19 czerwca 2004 r. we Lwowie Mychajłyna Kociubynśka zacytowała początek jednego z programowych wierszy Stusa: „We mnie już rodzi się Bóg” i dalej wyjaśniła symboliczne znaczenie osiągnięcia świadomej suwerenności własnego „ja” — narodzenia w duszy Boga. „Utrzymać w sobie »Boga« — tę wyższą duchową istotę, utrzymać, choćby nie wiem co to kosztowało…” — to dla Mychajłyny Chomivny oznaczało wytrzymywanie „konfrontacji na wiatrach historii, na wiatrach losu”… To wyprostowanie osiąga się niełatwo. Przede wszystkim należało stworzyć warunki, grunt, na którym ma powstać duchowe mieszkanie dla Boga, który ma narodzić się w człowieku. Tym gruntem było życie i twórczość jej sławnego wuja-pisarza Mychajła Kociubynśkiego, jej ojca — młodszego brata autora „Intermezzo” Chomy Mychajłowycza, który był założycielem i pierwszym dyrektorem Winnickiego literacko-memorialnego domu-muzeum M. M. Kociubynśkiego, a później także Czernihowskiego literacko-memorialnego muzeum Kociubynśkiego. Bo przecież i nazwana została na cześć sławnego wuja, i dorastała w kolorach i barwach ukraińskiego obrazowego słowa, pielęgnowała i zachwycała się cudownym kwieciem przyrody pośród bujności kwiatów, które kochał Mychajło Mychajłowycz — pośród czerwonych goździków, które przywoził z Capri pisarz, pośród luksusowych róż piennych, sprowadzonych przez ojca po wojnie z Królewca, dalii, malw, winogron, agaw… Jej duchowym oparciem, moralną siłą było słowo Szewczenki. „Poetyka Szewczenki i ukraiński romantyzm” — temat pracy doktorskiej, którą napisała pod kierunkiem akademika O. I. Biłećkiego i obroniła w 1958 roku. Pracując w Instytucie Literatury im. T. H. Szewczenki, Mychajłyna Kociubynśka publikuje dwie książki: „Obrazowe słowo w utworze literackim” (1959) oraz „Literatura jako sztuka słowa” (1965), wiele artykułów i recenzji, przekładów poetyckich z języka polskiego, francuskiego, angielskiego. Posiadała szczególne wyczucie obrazowego słowa, subtelnie analizowała system tworzenia obrazów, specyfikę gatunkową utworu oraz „życie” słowa w indywidualnym stylu artysty… Na książkę „Literatura jako sztuka słowa” odpowiedział Wasyl Stus: „Mistrzostwo analizy konkretnych utworów, jasność i logiczna spójność koncepcji Mychajłyny Kociubynśkiej, umiejętność dostrzeżenia poprzez pryzmat struktury utworu, twórczości, literatury, swobodne operowanie literaturą krytyczną, zdolność przekazywania piękna artystycznego słowa — wszystko to stawia monografię w rzędzie prac dalekich od przeciętnych w ukraińskim literaturoznawstwie”. Dalej dla niej, tak jak dla jej przyjaciół i braci w duchu — Iwana Switłycznego, Wasyla Stusa, Jurija Badzia, Jewhena Swerstiuka, Ałły Horskiej, Iwana Dziuby, Bohdana Horynia i innych przedstawicieli ukraińskiego ruchu Oporu, rozpostarła się „droga losu, droga bólu” (W. Stus). Mychajłyna Kociubynśka aktywnie włączyła się w pracę znanego Klubu Twórczej Młodzieży, kierowanego przez Lesia Taniuka, i tym samym trafiła pod czujne, śledzące każdy krok oko KGB, a po pamiętnej premierze filmu „Cienie zapomnianych przodków” w kinie „Ukraina” we wrześniu 1965 roku została wykluczona z partii. Po zakończeniu oskarżycielskiej egzekucji w Kijowskim komitecie obwodowym partii zapytano ją, co czuje, żegnając się z legitymacją partyjną. Mychajłyna Kociubynśka nie powstrzymała się od pożegnalnego aforyzmu: „Jeśli trzeba wybierać między ideałami a legitymacją, ja legitymację oddaję wam, a sobie zostawiam ideały”. Dalej — zwolnienie z pracy w Instytucie Literatury im. T. H. Szewczenki. Jej dramat, który rozegrała komunistyczna władza na scenie politycznego teatru absurdu, był okrutny. System karny ZSRR nie pozwolił tej utalentowanej kobiecie przez 18 lat opublikować ani jednego wiersza. Z trudem udało się zatrudnić jako redaktor w wydawnictwie „Wyszcza szkoła”. Lecz wiosną 1977 roku i stamtąd ją zwolnili za przynależność do Ukraińskiej Grupy Helsińskiej. Od swojej postawy nie odstąpiła, swoje wyprostowanie wytrzymywała i wzmacniała ciągłym prostowaniem siebie — potwierdzaniem swojej racji na przesłuchaniach w KGB, odmową skruchy, której pragnęli śledczy, bo przecież siostrzenica samego Mychajła Kociubynśkiego nie mogła świadomie wstać w kinie „Ukraina” na znak protestu przeciwko aresztowaniom ukraińskiej inteligencji śladem Wasyla Stusa, Wiaczesława Czornowoła… Ale Mychajłyna Kociubynśka zachowywała się godnie, ten egzystencjalny test, który zaproponował jej los, wytrzymała i, co więcej, jak wyzna później, „potwierdziła się jako człowiek na ziemi”. W tych ciężkich czasach zdołała „utrzymać w sobie »Boga«”, dlatego w niepodległej Ukrainie mogła rozwinąć skrzydła nadzwyczaj lekko, twórczo aktywnie, z wyjątkową natchnieniem przygotowując do druku naukowe wydanie utworów Wasyla Stusa w sześciu tomach (dziewięciu książkach), pisząc artykuły, eseje, wspomnienia, krytyczno-memuarowe rozprawy o Wasylu Stusie, Iwanie Switłycznym, Zinie Henyk-Berezowśkiej, Pawle Tychynie, Jewhenie Swerstiuku, Nadiji Surowcowej, Borysie Antonence-Dawydowyczu… Mychajłyna Chomivna w ostatnich dwóch dekadach swojej działalności skupiła się na badaniu dokumentalistyki artystycznej. Skrupulatnie studiuje wspomnienia, dzienniki, epistolografię pisarzy, wciąga w orbitę swoich twórczych zainteresowań ogromne zasoby dokumentalne. Publikuje listy Wasyla Stusa, Ołeksandra Olesia, Ołeha Olżycza, Wasyla Stefanyka, Wiry Wowk, Ziny Henyk-Berezowśkiej, przygotowuje do druku dwa tomy spuścizny epistolarnej Wiaczesława Czornowoła, podsumowuje swoje naukowe spostrzeżenia w książce „Zapisane i nieprzemijające: Rozważania o twórczości epistolarnej” (2001), która została uhonorowana Narodową Nagrodą Ukrainy im. Tarasa Szewczenki. Mychajłyna Kociubynśka, posiadając szczególną intuicję uczonego, wyczuła rosnące zainteresowanie dokumentalistyką artystyczną jako samodzielnym zjawiskiem artystycznym i wszechstronnie przeanalizowała ten specyficzny rodzaj twórczości słownej. Do tych naukowych zainteresowań Mychajłynę Chomivnę w pewnym stopniu skłonił swoją radą Wasyl Stus. Badając i popularyzując jego twórczość, Mychajłyna Kociubynśka natrafia w liście do żony z 24 czerwca 1981 roku na zwrócenie się Stusa także do niej: „Chciałbym, Mychasiu, abyś Ty

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn