Strona · s. 7strona oryginału ↗
«KRYMSKĄ ŚWIETLICĘ» — NA KRYM!
Слово Просвіти, №02 за 2011 рік
Andrij DOBROCHOT, m. Symferopol
W USRR o Ukraińców Krymu w swoisty sposób, ale jednak dbano. Mogli oni, w szczególności, zapoznawać się z wiodącą krymską gazetą komunistyczną w języku ojczystym. Jakoś niezauważenie dublerka zniknęła i dopiero w czasach ogłoszenia ukraińskiej niepodległości państwowej rozpoczął się ruch społeczny na rzecz stworzenia na Krymie przynajmniej jednej ukraińskiej pod względem języka i treści gazety na kilkaset rosyjskojęzycznych gazet. Właśnie wtedy, na przełomie 1992 i 1993 roku, narodziła się „Krymska świetlica”. Wśród jej współzałożycieli są tylko organizacje społeczne — Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” oraz Krymski Oddział Związku Pisarzy Ukrainy. A także — zespół pracowniczy redakcji — najbardziej zahartowani patrioci, którzy nieśli ideę ukraińską przez niesławne lata. Droga życiowa „KS” nie była usłana różami — finansowanie niestabilne i znikome, które stawało się możliwe tylko dzięki ukraińskim patriotom w parlamencie państwowym, ale osobna linijka budżetu państwowego mogła być i zignorowana. „KS” skupiała wokół siebie ukraińską społeczność Krymu i tych, którzy wyraźnie uświadamiali sobie — linia frontu w walce o ukraińską niepodległość przebiega właśnie przez krymską ziemię. W końcu gazetę po prostu pokochano za jej prawdziwość, obiektywizm, postawę państwowotwórczą, a także — za tolerancję, której brakowało wielu podobnym wydawnictwom Ukrainy. No i, oczywiście, — za żywotność. Była kiedyś ukraińskojęzyczna prywatna gazeta w Sakach, ale niedługo — jej redaktora i wydawcę znaleziono martwego pod oknem jego własnego mieszkania w wieżowcu. Przebrzmiał i „Dzwon Sewastopola”, który wydawany był długie lata za środki sponsorskie, w miarę ich gromadzenia. A „Krymska świetlica”, nawet kiedy jej pracownicy przez pół roku nie widzieli pensji, mimo wszystko była ze swoimi czytelnikami, przez 17 lat nie zalegała im ani jednego numeru. Po kolejnym krachu finansowym Ministerstwo Kultury i Turystyki Ukrainy na czele z Ihorem Lichowym, a później Jurijem Bohuckim, wyciągnęło do niej pomocną dłoń. Wchodząc w skład Wydawnictwa Gazetowo-Czasopiśmienniczego (w ten sposób wspierano kijowskie kulturoznawcze wydawnictwa niekomercyjne), „Krymska świetlica” jakby rozpostarła skrzydła. Ona i wcześniej nie tylko opowiadała o życiu kulturalnym Ukrainy, ale była też jego aktywnym organizatorem. Teraz stało się to jednym z jej priorytetów. Liczyło się z „Krymską świetlicą” także kierownictwo autonomii, raportując o jej udziale w realizacji zaleconych mu przez wyższe władze programów państwowych. To były trzy lata owocnej pracy, gazetę czytano w całej Ukrainie. Lecz oto w Ministerstwie Kultury i Turystyki Ukrainy oraz jego Wydawnictwie Gazetowo-Czasopiśmienniczym zmienili się ludzie. Czy to te zmiany, czy kryzys, czy jakaś inna zła wola sprawiły, że z nowym 2010 rokiem zespół redakcji kijowskie kierownictwo na czele z ministrem Wasylem Wowkunem „powitało” szczególnie — pięcioma zwolnieniami, w tym także głównego redaktora Wiktora Kaczuli. Gazety faktycznie nie stało: postarali się przedstawiciele „pomarańczowej” ekipy, właśnie ci, których wspierała „Krymska świetlica”, bodaj jedyna na Krymie, kiedy torowali sobie drogę do władzy. W pośpiechu mianując nowego głównego redaktora i wstawiając nowe zamki, kijowska brygada odjechała do stolicy, obiecując, że „KS” w nowym formacie stanie się prawdziwie europejską gazetą. Ale to, co zobaczyli prenumeratorzy później w swoich skrzynkach pocztowych, nikogo nie ucieszyło. Zasmuciło ich też pojawienie się krymskiej symboliki republikańskiej (ukraiński trójząb był wcześniej symbolem polityki redakcyjnej, skierowanej na identyfikację Krymu jako części unitarnego państwa), zdziwiły adnotacje do wszystkich publikacji w językach rosyjskim i krymskotatarskim. Przecież żadna gazeta na Krymie tego nie praktykuje — uważają się oni i bez tego za zrozumiałe dla swoich czytelników. Tylko jedyna państwowo-językowa, którą trudno było powiązać z „Krymską świetlicą”, zaczęła oficjalnie uznawać swoją niższość, flirtując z tymi, którzy nigdy nie byli wśród jej czytelników. Obrażały Ukraińców także niektóre publikacje, poniżające dla ludzkiej i narodowej dumy. Więc prenumeratorzy zaczęli żądać na poczcie zwrotu wydanych pieniędzy, przecież zamawiali zupełnie inny „towar”. Poleciały osobiste i zbiorowe listy-petycje także do Ministerstwa — ludzie prosili o zwrot ich ulubionej gazety, która na Krymie nie miała alternatywy. Tym bardziej, że odnowiona „KS” wychodziła epizodycznie i opowiadała o już nieaktualnych wydarzeniach, „zawieszała się” między Kijowem a Krymem. A latem 2010 roku gazety nie stało w ogóle. Telefony redakcyjne odłączono za niepłacenie jeszcze wiosną, nie działał Internet, za długi opieczętowano pokoje redakcyjne. Ponad 5 miesięcy dziennikarze byli pozbawieni środków do życia. Trudno było pogodzić się z tym wielbicielom „Krymskiej świetlicy”: szkoda nie tylko wyrzuconych na prenumeratę pieniędzy. Oburzało też naruszenie ich, wydawałoby się, niezbywalnych praw: dziesiątki rosyjskich wydawnictw, krymscy Tatarzy mają trzy gazety państwowe. Nie są pozbawione ojczystego słowa także mniejszości narodowe. To kimże więc jesteśmy my, Ukraińcy, w swoim państwie? Nie poddawał się też zwolniony redaktor Wiktor Kaczula, któremu kijowscy funkcjonariusze próbowali przypisać wszystkie możliwe grzechy, a nawet grozili kratami. Przez miniony rok przeszedł całą serię
Przerzedzony zespół „Krymskiej Switłyci” na jednej ze swoich „ulicznych” narad sądów, które wszystkie co do jednego wygrał i miał zostać przywrócony do pracy. Zrobiła to pod koniec 2010 roku już nowa kierowniczka Wydawnictwa Gazetowo-Czasopismowego, protegowana innego obozu politycznego Wiktorija Karasiowa. Ten fakt zainspirował ukraińską społeczność, tak samo jak obietnica ministra Mychajła Kułyniaka, że gazeta wznowi swoje funkcjonowanie w zwykłym formacie, która wybrzmiała na żywo w radiu. A tymczasem dzieje się zupełnie co innego. Pracownicy „KS” otrzymali ostrzeżenie o możliwym zwolnieniu, a dalej i po naganie. Kierownictwu Wydawnictwa Gazetowo-Czasopismowego nie spodobały się przesłane przez nich raporty o wykonanej bez pomieszczenia i środków łączności pracy na rzecz nieistniejącej gazety. Lecz przed ludźmi czekał jeszcze jeden podstęp. Nie przedłużając kontraktu z Wiktorem Kaczułą i zwalniając go z pracy, pani Karasiowa powiadomiła każdego z pracowników osobnym listem: redakcja gazety zostaje przeniesiona do Kijowa, a ci, którzy nie są gotowi pakować walizek, zostaną zwolnieni już w lutym. I to bez żadnych konsultacji z innymi współzałożycielami. Panowie, a czy wy jesteście gotowi jutro ogłosić sprzedaż mieszkania, gdzie wszystko jest bliskie i wszystko wasze, wyrwać dzieci ze szkoły, a pracujących — z pracy i ruszyć w „piękną dal”, gdzie uzyskanych ze sprzedaży mieszkania środków może wystarczyć chyba tylko na budę dla psa? I gdzie zatrzymacie się w obcym mieście, dopóki będziecie szukać tej budy? A i jak długo będziecie mogli chodzić do pracy, nocując z rodziną na dworcu? Więc nie trzeba być jasnowidzem, aby uświadomić sobie: jedyna na Krymie gazeta w języku ukraińskim zostanie po prostu zniszczona i — rzekomo — z winy… jej zmęczonego zespołu. Ale czy potrzebna jest w Kijowie, gdzie gazet w języku ukraińskim jest pod dostatkiem, jeszcze jedna — z krymską nazwą i bez ani jednego krymskiego materiału? Swoją drogą, wydawanie w stolicy będzie kosztować nasze oszczędne państwo niemal trzy razy drożej niż na Krymie, a na środki z prenumeraty nie można liczyć, między innymi także dlatego, że indeksu prenumeraty „Krymskiej Switłyci” nie ma w katalogu. A oto krymscy Ukraińcy na zawsze wpiszą ten fakt do „kalendarza świętych”: obok „cnót” pana Wałujewa, Piotra I, Katarzyny II i innych „dobrodziejów”-ukrainożerców niech staną imiona tych, którzy zniszczyli jedyną ukraińską gazetę czasów niepodległości na Krymie. Komu oni służyli? Jakiemu narodowi? Jakiemu krajowi?
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
