Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 10strona oryginału ↗

UKŁOŃMY SIĘ PIOTROWI WIELOCIERPIĘTNEMU

Слово Просвіти, №02 за 2011 рік

W 2011 roku przypada 320. rocznica urodzin ostatniego koszowego atamana Siczy Zaporoskiej, sławnego działacza państwowego, politycznego i dyplomatycznego, utalentowanego wodza Piotra Kałnyszewskiego. W 2008 roku Sobór Lokalny pobłogosławił włączenie sprawiedliwego Piotra Wielocierpiętnego (Kałnyszewskiego) do grona świętych. Stanisław ZMIEWŚKIJ, m. Odessa. Syn kozackiej wdowy, Piotr Kałnyszewski, w wieku ośmiu lat trafił na Zaporoże. Tam uczył się w szkole przy siczej cerkwi Pokrowskiej, z czasem przeszedł drogę od giermka-dżury do koszowego atamana. To pod jego kierownictwem zaporoscy kozacy zasłynęli męstwem w wojnie rosyjsko-tureckiej 1768—1774 lat. W 1770 roku za szczególne zasługi w walkach przeciwko wojskom tureckim całemu Wojsku Zaporoskiemu ogłoszono podziękowanie za odwagę, a atamana nagrodzono najwyższym odznaczeniem imperium — Orderem św. Andrzeja Apostoła. A 5 stycznia 1771 roku Katarzyna II wydała ukaz, którym „za wybitne w poprzedniej i obecnej kampanii dzielne przeciwko nieprzyjacielowi czyny” obdarzyła P. Kałnyszewskiego złotym medalem, ozdobionym diamentami, z własnym portretem. Lecz gdy zagrożenie ze strony Chanatu Krymskiego minęło, na rozkaz imperatorowej, którą Taras Szewczenko ochrzcił „wrogą matką”, carskie wojsko w 1775 roku zajęło, ograbiło i doszczętnie zburzyło znienawidzoną przez nią Sicz Zaporoską. Kałnyszewskiego aresztowano i pod koniec lipca 1776 roku zesłano na dożywotnie więzienie do Monasteru Sołowieckiego. Tam koszowy ataman był w istocie żywcem zamurowany w celi baszty Przędzalnianej, jak w kamiennym worku. W 1801 roku na mocy ogólnej amnestii cara Aleksandra I ułaskawiono 110-letniego P. Kałnyszewskiego. Ale on, nie bez ironii dziękując za uwolnienie, odmówił przyjęcia darowanej mu „wolności” i poprosił o pozwolenie dożycia swoich dni w klasztorze, do którego przez 25 lat zdążył przywyknąć. Tam w 113. roku życia zmarł 12 listopada 1803 roku. Zasługi Piotra Kałnyszewskiego dla Ukrainy są nieocenione. Jako pierwszy wprowadził rolnictwo na wielką skalę na stepowych obszarach południowej Ukrainy. Kiedy rosyjscy ziemianie zaczęli przesiedlać na ukraińskie ziemie swoich chłopów pańszczyźnianych, postanowił w ramach przeciwdziałania szybko zasiedlić je kozakami. W tym celu stworzył na Zaporożu nową grupę społeczną — pospólstwo, ludzi cywilnych, którzy zajmowali się rzemiosłem, rolnictwem i handlem. Rezultat nie kazał na siebie czekać. Jego poprzednik na stanowisku koszowego atamana Hryhorij Fedoriw (Łantuch) zapewniał rosyjskich urzędników, że zaporożcy nie uprawiają zboża, a i w stepie mało co rośnie. Lecz za czasów atamanowania Kałnysza na Zaporożu zaczęto mówić: „Jak koszowym był Łantuch — nie było co wsypać w łantuch (worek), a jak został koszowym Kałnysz, to pojawiły się palanycia, korż i knysz”. Dzięki niemu Ukraina od tamtej pory stała się prawdziwą „spichlerzem Europy”. A ponadto koszowy ataman przywiązywał wielką wagę do rozwoju kultury i duchowości. Jego kosztem wzniesiono wiele świątyń, w szczególności cerkwie w Łochwicy, w Monasterze Meżyhirskim, w Romnach, w jego zimowniku (obecnie wieś Petrykiwka). P. Kałnyszewski hojnie obdarowywał świątynie kosztownymi ikonostasami, obrazami i księgami. W muzeum jego rodzinnej wsi Pustowijiwka w obwodzie sumskim do dziś przechowuje się Ewangelię, oprawioną w srebro i ozdobioną drogimi kamieniami, którą podarował wzniesionej przez siebie cerkwi Świętej Pokrowy. Data urodzin Piotra Kałnyszewskiego nie jest znana, przyjęto obchodzić ją 12 lipca, w Dzień świętych apostołów Piotra i Pawła; a dzień pamięci — 14 października, w święto Pokrowy Najświętszej Bogurodzicy, które jednocześnie jest Dniem Ukraińskiego Kozactwa. Jego rodacy z obwodu sumskiego corocznie czczą pamięć koszowego atamana w dzień świętej Trójcy. Szereg organizacji społecznych, w szczególności Fundacja Charytatywna imienia Piotra Kałnyszewskiego, wystąpiło z inicjatywą ogłoszenia 2011 roku rokiem Kałnysza, jak z miłością nazywano koszowego atamana w ludzie. Fundacja zwróciła się z tą propozycją do Wiktora Janukowycza. Chce się wierzyć, że 320. rocznica P. Kałnyszewskiego będzie szeroko obchodzona wszędzie nie tylko przez ukraińskie duchowieństwo i kozactwo, ale także przez narodowo świadomą społeczność. A czy starczy ducha naszym mężom stanu, by nie oglądając się na Moskwę, uczcić naszego ukraińskiego świętego, zwycięskiego rycerza Piotra Kałnyszewskiego na najwyższym szczeblu? Przecież nie jest tajemnicą, że państwu-spadkobiercy carskiej i komunistycznej imperii nie w smak jest historyczna prawda o niezliczonych krzywdach wyrządzonych ukraińskiemu narodowi. My w szczególności musimy pamiętać, jak i po śmierci Kałnysza jego oprawcy kontynuowali znieważanie szczątków więźnia Sołowek. Jego grób został zniszczony, a cmentarz, gdzie go pochowano, za czasów radzieckich zaorano i zamieniono w ogród warzywny. Za siedmioma zamkami, w specjalnych archiwach przechowują do dziś nasi północni „bratolubni” sąsiedzi archiwum Piotra Kałnyszewskiego, o istnieniu którego dowiedzieli się niestrudzeni poszukiwacze ukraińskich historycznych relikwii i zabytków. Informując o tym odkryciu, redaktor czasopism „Nowa Sicz” i „Muzea Ukrainy” Wiktor Tryhub zauważył, że skarby te staną się dostępne dla naszych historyków chyba dopiero wtedy, gdy w Rosji do władzy dojdą rozsądni, wykształceni ludzie. które zdejmą klauzulę tajności… A póki co nie ma co liczyć, że minister spraw zagranicznych, premier czy prezydent Ukrainy odważą się poruszyć tę kwestię podczas swoich pełnych pokłonów wizyt w Białokamiennej. Warto wspomnieć, że w naszej najnowszej historii był niewielki odcinek czasu, kiedy władza państwowa z naciskiem demonstrowała swoją miłość i szacunek do postaci Piotra Kałnyszewskiego. Było to za czasów premierostwa i prezydentury Wiktora Juszczenki, który uważa legendarnego Kałnysza za swojego przodka. Z jego inicjatywy w rodzinnych stronach koszowego atamana w Pustowojtiwce w 2006 roku wzniesiono drewnianą cerkiew Trójcy Świętej, a w następnym roku utworzono państwowy rezerwat historyczno-kulturowy „Posullia” (tak nazywają się te ziemie wokół rzeki Suły). Do kompleksu memorialnego P. Kałnyszewskiego, oprócz świątyni i muzeum wiejskiego, wszedł także pomnik koszowego, ustawiony w 1991 roku. Właśnie przy nim na Sumszczyźnie co roku przeprowadzają „Kałnyszową Radę” — kozackie święto z nabożeństwem, uroczystym pochodem, kozackimi zabawami, koncertami. Wizyty Wiktora Juszczenki w Pustowojtiwce i na Sołowkach zostały uwiecznione w filmach dokumentalnych „Powrót Piotra Kałnyszewskiego” oraz „Rycerz Dzikich Pól”. Chciałoby się w tym roku zobaczyć świeże prace dokumentalistów filmowych, poświęcone P. Kałnyszewskiemu. I żeby jego postaci nie zasłaniali nasi urzędnicy wysokiego szczebla, jak to było we wspomnianych filmach. Ale chyba próżno liczyć, że obojętne na kozacką sławę zrusyfikowane nasze kanały telewizyjne zamówią taki film. Liczyć możemy co najwyżej na amatorskie wideoreportaże, nakręcone przez entuzjastów ze środowiska kozackiego. O tym, jak aktywizują działalność z okazji 320. rocznicy urodzin Piotra Kałnyszewskiego oddziały Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, opowiedzą później jego liderzy. Ja natomiast chcę przytoczyć tutaj tylko jeden konkretny przykład. Odescy proświcianie w przeddzień roku Kałnysza postanowili przypomnieć miejscowemu kierownictwu o obietnicy otwarcia w mieście w 2009 roku pomnika koszowego atamana Siczy Zaporoskiej. Inicjował to ówczesny gubernator Mykoła Serdiuk. Zgodnie z decyzją rady miejskiej przeprowadzono konkurs na najlepszy projekt. Zwycięzcami uznano kijowskich rzeźbiarzy Petra Drozdowskiego, Mykołę Obeziuka oraz architekta Anatolija Hajdamakę, którzy zaproponowali przedstawienie atamana na koniu, z piką i kozackim sztandarem. Przewidywano, że pomnik zostanie ustawiony na rogu prospektów Szewczenki i Gagarina. Nic z tego nie zrobiono, zamiast tego właśnie w tym czasie ustawiono pomnik Katarzyny II — najokrutniejszego kata narodu ukraińskiego. Proświcianie zażądali od władz obwodowych i miejskich, aby poinformowały opinię publiczną, jak i kiedy zostaną wykonane ich własne decyzje o ustawieniu pomnika koszowego atamana. Uświadamiając sobie, że dla realizacji tego zamysłu w okresie kryzysu gospodarczego trudno znaleźć niezbędne środki, zalecają niezwłocznie rozpocząć zbiórkę datków na budowę pomnika, a w 2011 roku przeprowadzić uroczyste wmurowanie kamienia węgielnego pod monument. Ich zdaniem bardzo stosownie byłoby nazwać jedną z ulic lub placów miasta imieniem Piotra Kałnyszewskiego, który wiele dobrego zrobił dla Nadczarnomorza. Ale trudno liczyć, że obecne „regionalne” kierownictwo Odessy się na to zgodzi. Niedawno ogłosiło nawet zamiar przemianowania ulic Iwana i Jurija Łypów oraz Pyłypa Orłyka, uważając również tych ukraińskich patriotów za swoich wrogów. Rozmyślając nad tym, jak chciałoby się widzieć rok Kałnysza, radziłbym wszystkim zapoznać się z doświadczeniem jego ziomków. Już na drodze do wsi Pustowojtiwka na trasie „Kijów—Sumy” każdego wita symboliczny znak w kształcie trójkąta, na którym zaznaczono: „Do wsi Pustowojtiwka — 2 km, do Siczy Zaporoskiej — 511 km, do Sołowek — 1 551 km”. Tak oto połączone są trzy znaczące punkty na ziemi, związane w jedno losem rycerza Dzikich Pól Piotra Kałnyszewskiego. A niedaleko, przy monumencie P. Kałnyszewskiemu, corocznie w dzień świętej Trójcy organizowana jest licznie odwiedzana Kałnyszowa Rada. Kilka lat temu ta ludowa zabawa

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn