Strona · s. 16strona oryginału ↗
UKRAIŃCY W NADDNIESTRZU CZEKAJĄ NA NIEBOJĘTNYCH
Слово Просвіти, №02 за 2011 рік
Stanisław ZMIJEWSKI, m. Odessa. W mieście Bendery w Naddniestrzańskiej Republice Mołdawskiej odsłonięto pomnik ukraińskiego pisarza Iwana Kotlarewskiego. Wybitny mistrz słowa był prawdziwym bohaterem i o tym w Naddniestrzu pamiętają. W tej republice jedną trzecią populacji stanowią Ukraińcy. Iwan Kotlarewski w wieku 27 lat został wojskowym i po 14 latach dosłużył się stopnia sztabskapitana. Brał udział w wojnie rosyjsko-tureckiej, odznaczył się w bataliach pod Izmaiłem i Benderami. Pewnego razu, ryzykując życie, wyjechał na terytorium wroga i zdołał przeciągnąć na rosyjską stronę budziackich Tatarów w liczbie do 50 tys. jeźdźców. Za tę błyskotliwą misję dyplomatyczną i inne zasługi Kotlarewski został odznaczony Orderem Świętej Anny III klasy. A ponadto, na polecenie dowództwa pułku, prowadził dziennik działań wojennych, którego rękopis dotrwał do naszych dni. Jest tam również szczegółowy opis zdobycia przez wojska rosyjskie twierdzy w Benderach w 1806 roku, po czym Bendery stały się częścią Imperium Rosyjskiego. I choć od tego czasu minęły 204 lata, mieszkańcy miasta nie zapomnieli o swoim kronikarzu. Właśnie na terenie kompleksu wojskowo-historycznego „Twierdza Bendery” ustawili pomnik ukraińskiego poety i dramaturga, autora „Eneidy”. Marmurowe popiersie wykonał rzeźbiarz Petro Herman. A 24 grudnia 2010 roku odbyło się uroczyste odsłonięcie monumentu z udziałem prezydenta NRM Igora Smirnowa, ambasadorów Ukrainy, Rosji i Bułgarii w Republice Mołdawii. Mówcy chętnie cytowali Iwana Kotlarewskiego, podkreślali, że dla wszystkich ludzi zamieszkujących Naddniestrze pomnik będzie symbolem narodu ukraińskiego. Jedynie wystąpienie ambasadora Rosji w RM Walerija Kuźmina wniosło pewien dysonans do świątecznego wydarzenia. Powtórzył on wyświechtaną tezę o tym, że „kultury rosyjska, ukraińska i białoruska wywodzą się z jednego korzenia”. Nawiasem mówiąc, 9 kwietnia ubiegłego roku w Naddniestrzu, w mieście Bendery, odsłonięto monument ku czci 300-lecia Konstytucji Filipa Orlika. Wówczas w uroczystościach z okazji 300-lecia „pierwszej ukraińskiej konstytucji”, znanej również jako „Konstytucja benderska Filipa Orlika”, wzięli udział prezydent Naddniestrza Igor Smirnow i zastępca przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy Mykoła Tomenko. To oni odsłonili monument w formie otwartej księgi z ukraińskim i łacińskim tekstem: rzadki przypadek, gdy pomnik stawia się nie człowiekowi, a dokumentowi historycznemu, który stworzył. Konstytucja Filipa Orlika jest warta takiego uhonorowania. Podkreślił to w szczególności prezydent Naddniestrza: „Nie należy wstydzić się mówić o konstytucji sojusznika Mazepy. Podpisanie jej w murach twierdzy w Benderach stało się ważnym demokratycznym krokiem w historii Ukrainy i innych państw Europy. Zaporoskie kozactwo miało skomplikowane relacje z Imperium Rosyjskim. Można to różnie oceniać z punktu widzenia współczesnej polityki. Naród naddniestrzański jest silny tym, że nie przepisuje historii, nie dostosowuje jej do polityki, a zawsze pamięta, jaką ceną przyszło bronić swojego prawa do życia tutaj”. Przedstawiciele nielicznych delegacji z Ukrainy, biorący udział w odsłonięciu dwóch wspomnianych już tutaj monumentów w NRM, wyrażali nadzieję, że prędzej czy później na terenie twierdzy będzie górował także pomnik Iwana Mazepy, gdyż 14 października 2008 roku wmurowano tu płytę w miejscu przyszłego monumentu. Planowano go odsłonić w 2009 roku, w trzechsetną rocznicę śmierci zwycięskiego hetmana. Ideę upamiętnienia w Benderach Iwana Mazepy poparli deputowani Rady Najwyższej NRM Lubomyr Rybiak i Wołodymyr Bodnar, który jednocześnie kieruje tutaj organizacją społeczną „Proświta”. Rzeźbiarze już dawno wykonali popiersie do pomnika, ale oficjalny Tyraspol unika konfliktów z Moskwą, więc popiersie Mazepy na razie nie stoi na postumencie, lecz w muzeum, i to nie w ekspozycji otwartej dla wszystkich, lecz przechowywane w kartonowym pudle w archiwum muzealnym. Uważa się, że NRM to całkowicie prorosyjski region, omawia się nawet możliwość wejścia w skład Rosji. Dlatego najmniejszy przejaw proukraińskich nastrojów w Naddniestrzu odbierany jest przez Moskwę jako podważanie jej autorytetu, jako wyzwanie do pojedynku. Z opowieści odesian, w szczególności z „Proświty”, którzy nierzadko odwiedzają Tyraspol i Bendery z prezentami dla ukraińskich szkół i bibliotek, wiem, jak dobrze miejscowi mieszkańcy odnoszą się do Ukrainy. Choć na billboardach królują portrety Putina i Miedwiediewa, przy mostach i innych obiektach strategicznych stoją rosyjscy „rozjemcy” z automatami, a językiem dominującym jest rosyjski, w NRM działają ukraińskie gimnazja i licea, a Uniwersytet Tyraspolski nosi imię Tarasa Szewczenki. Ukraińska diaspora w NRM potrzebuje naszego wsparcia, kontaktu z twórcami sztuki, istnieje potrzeba młodzieżowych i dziecięcych obozów na wzór skautowych. Nie ma co liczyć, że takie przyjazne kontakty i inicjatywy znajdą zrozumienie u obecnych władz ukraińskich. Dlatego należy polegać na inicjatywie organizacji społecznych i wszystkich nieobojętnych na los licznych Ukraińców w bliskiej zagranicy. Czekają tam na nas! Dział kultury: Łesia Kowerzniewa 279-49-47. Dział pracy proświatowej: Nadija Kyrjan. Dział literatury: Marija Kuczerenko 270-55-57. Dział korekty: Tetiana Szczerbak, Olha Moszkowśka 278-63-69. Skład komputerowy: Iryna Szewczuk, Ołeh Besskyj 278-63-69. Redaktor dyżurny: Jewhen Buket. Korespondenci: Natalija Antoniuk, Ulana Wołikowśka. Księgowość: 279-41-46. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, Kijów, 01001. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net. http://slovoprosvity.org. Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301202. Nakład w styczniu – 20 000. Korespondencja z czytelnikami – tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za rzetelność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” – 30617. 1 1 0 0 2. Na odsłonięciu pomnika I. Kotlarewskiego. Pomnik ku czci konstytucji Filipa Orlika. W pierwszym numerze tygodnika „Słowo Proświty” opublikowano sześć zimowo-świątecznych wierszy Liny Kostenko. Wkrótce wielbiciele twórczości Liny Wasyliwny będą mogli przeczytać te i dziesiątki innych poezji w znakomitym wydaniu Liny Kostenko „Riczka Heraklita”. Książka ujrzy światło dzienne pod koniec stycznia 2011 roku w wydawnictwie „Łybid”. „Słowo Proświty” obowiązkowo przygotuje bardziej szczegółowy materiał o tym wydarzeniu. Śledźcie nasze publikacje! Szef redaktor: Pawło Mowczan. 4 820095 780016
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
