Strona · s. 5strona oryginału ↗
Ukraiński rodowód Sewastopola
Слово Просвіти, №02 за 2012 рік
Odbyła się sprawozdawczo-wyborcza konferencja Sewastopolskiego Miejskiego Związku Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. W jej pracach wzięło udział 68 delegatów. Wysłuchano sprawozdania przewodniczącego związku miejskiego, wystąpień działaczy Proświty, wybrano na nową kadencję przewodniczącym związku W. M. Procenkę, jego pierwszym zastępcą M. A. Mamczaka, zastępcą L. D. Płaskalną, odpowiedzialnym sekretarzem-zastępcą S. T. Dorożenkę. Przyjęto uchwałę oraz apel delegatów do prezydenta, rządu, Sewastopolskiej Rady Miejskiej oraz administracji miejskiej. O najciekawszych wydarzeniach w pracy sewastopolskich działaczy Proświty opowiada przewodniczący organizacji. Wołodymyr PROCENKO, przewodniczący Sewastopolskiego Miejskiego Związku „Proświty”. W 1854 roku w Sewastopolu spośród 32 000 mieszczan było 24 000 Ukraińców. Jeszcze od czasów obrony Sewastopola w 1854 roku w Sewastopolu przeważająca większość ludności była ukraińska. Dokumenty spisu ludności przed wojną krymską odnotowały 24 000 Ukraińców spośród 32 000 mieszczan. Od 1900 roku w Sewastopolu działało w podziemiu ukraińskie kółko „Kobzar”. Jego członkami byli wykładowcy gimnazjum, inżynierowie, oficerowie marynarki wojennej. Sercem kółka był chór, który stworzył nauczyciel Sewastopolskiego Państwowego Gimnazjum Żeńskiego, Ukrainiec Mykoła Kaharłycki. Pod jego kierownictwem „Kobzar” wykonywał niepozorną, ale bardzo ważną pracę. Kiedy w 1903 roku do Sewastopola przybył członek Rewolucyjnej Ukraińskiej Partii Łewko Macijewycz, ukraińska inteligencja Sewastopola dała o sobie znać i „Kobzar” zaczął działać otwarcie. W Domu Ludowym, naszym historycznym budynku, gdzie obecnie znajduje się Biblioteka Morska, działał amatorski teatr robotniczy z ukraińskim repertuarem, organizowano wieczory pamięci Tarasa Szewczenki i inne. W obchodach rocznicy Tarasa Szewczenki brał udział Hnat Chotkewycz, przyjaciel Macijewycza, częsty gość ukraińskiej społeczności. W tym samym roku społeczność „Kobzara” delegowała Łewka Macijewycza do Połtawy na uroczystości poświęcone odsłonięciu pomnika I. Kotlarewskiemu. W 1906 roku członkowie „Kobzara” poparli zamieszki marynarzy przeciwko uciskowi Ukraińców. W 1914 roku Stołypin zakazał działalności ukraińskich towarzystw oświatowych i towarzystwo „Kobzar” tymczasowo zaprzestało aktywnej działalności. Po rewolucji lutowej 1917 roku, która dała narodowi ukraińskiemu szansę na budowę własnego państwa, członkowie „Kobzara” wznowili pracę. Na początku marca 1917 roku w Domu Ludowym zebrało się 200 delegatów społeczności „Kobzar”. Założyli oni Ukraińską Czarnomorską Hromadę i wybrali na jej przewodniczącego dyrektora gimnazjum żeńskiego Wiaczesława Łoszczenkę. Pracę organizacyjną wśród marynarzy rozwinął Sewastopolski Klub Wojskowy imienia koszowego Iwana Sirki oraz Związek Ukraińskiej Młodzieży, działał ukraiński chór amatorski „Rada” pod kierownictwem Hryhorija Josypowycza Zahoły. W chórze było 60 śpiewaków, głównie marynarze i uczennice gimnazjum żeńskiego, działała ukraińska trupa dramatyczna pod kierownictwem reżysera Mykoły Konowałowa. Pod koniec marca Hromada liczyła ponad cztery tysiące członków (większość z nich to marynarze), miała własną ukraińską flagę z oryginalnym rysunkiem i portretem T. Szewczenki. Sekcja wojskowa Hromady posiadała zaporoską karmazynową flagę z białym krzyżem. Ukraińcy żądali od Centralnej Rady realnych działań na rzecz ukrainizacji Floty Czarnomorskiej i stworzenia Ukraińskiej Floty Wojennej, ale ukraińskie flagi podniesione na okrętach powiewały niedługo. Organizator bolszewickich „latających oddziałów”, przewodniczący komitetu rewolucyjnego Jurij Gawien (prawdziwe nazwisko Jan Dauman), zgodnie z wytycznymi z Piotrogrodu organizował i kierował masowymi rozstrzeliwaniami, w tym aktywistów Ukraińskiej Czarnomorskiej Hromady. Wówczas zginęło 29 000 obywateli. Nasze zwycięstwa. Na początku 2011 roku Sewastopolska Administracja Miejska na czele z Wałerijem Saratowem próbowała ustanowić na ulicy, nazwanej w 1967 roku na cześć przestępcy Gawiena, tablicę pamiątkową. Dzięki naszemu sprzeciwowi i terminowemu zbadaniu dokumentów archiwalnych udało się wyprzedzić działania władz. Jestem szczerze wdzięczny młodym działaczom Proświty Serhijowi Hołubiewowi i Ihorowi Mowczanowi, którzy przeprowadzili pracę wśród mieszkańców ulicy i skłonili wielu do myśli o zmianie tej nazwy. Z takich zwycięstw składa się niemal cała historia naszego związku. Jeszcze 22 maja 1989 roku na zebraniu założycielskim sewastopolscy Ukraińcy śmiało zadeklarowali sprzeciw wobec duchowego ludobójstwa, którego władze komunistyczne dokonywały na miejscowej społeczności ukraińskiej: pozbawienia języka ojczystego, totalnej rusyfikacji, zamiany ukraińskich nazwisk na rosyjskie, lekceważenia tradycji ludowych i kultury narodowej. Założyciele odrodzonej „Proświty” Mykoła Huk, Bohdan Jenal, Iwan Szewczenko powiedzieli „Nie!” ideologii mankurtów i zaczęli gromadzić wokół siebie ludzi, przywracać zwyczaje społeczności „Kobzar”, aktywnie walczyć o język ojczysty. Zaczął działać ukraiński chór ludowy pod kierownictwem Wiktora Kowalczuka, kółko dramatyczne pod kierownictwem Ołeksandra Hulajewa, przeprowadzano wieczory muzyczne i literackie. W 1990 roku działacze Proświty otworzyli w szkole z internatem nr 1 ukraińską szkołę niedzielną. Pierwsze zajęcia z dziećmi przeprowadzili działacze Proświty W. H. Mekłenburcewa, O. O. Hreczko, T. W. Mazur, B. M. Procak. Szkołę niedzielną chciano zamknąć na polecenie ówczesnych kierowników miejskiego wydziału edukacji, ale działacze Proświty wytrwali. W murach „Proświty” zrodziło się marzenie o posiadaniu floty niepodległej Ukrainy, które pielęgnowali oficerowie marynarki – działacze Proświty: Jewhen Łupakow, Mykoła Huk, Myrosław Mamczak, Ihor Teniuch, Wadym Machno, Ołeksandr Plaszecznykow, Ołeksandr Podolny, Wołodymyr Chołodiuk, Borys Korpan, Wasyl Fedoronczuk, Bohdan Jenal. Część z nich weszła w skład grupy organizacyjnej i odegrała ważną rolę w tworzeniu Sił Morskich Ukrainy. Kolejnym zwycięstwem działaczy Proświty było otwarcie ukraińskiego liceum nr 8, ukraińskiego gimnazjum nr 53 oraz ukraińskiej szkoły z internatem nr 7. To działacze Proświty zebrali od rodziców ponad pół tysiąca wniosków i zmusili
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
