Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 6strona oryginału ↗

Boże Narodzenie powinno jednoczyć Ukrainę

Слово Просвіти, №02 за 2012 рік

Iryna MAHRYCKA, Ługańsk. Przeciętny mieszkaniec Ługańska nie obchodzi Bożego Narodzenia. 7 stycznia to dla niego tylko dodatkowa okazja, by nie iść do pracy, najeść się do syta sałatki jarzynowej i sałatki z paluszkami krabowymi, wypić piwo i wódkę. A do tego — obejrzeć w telewizji świąteczne show z Ałłą Pugaczową. Zdarza się, że po klatce schodowej przejdą nastolatkowie z „kutią” — półlitrowym słoikiem ryżowej kaszy z dżemem i w milczeniu poczęstują was — jedną łyżką na wszystkich, a wy musicie dać im za to pieniądze. Kiedy pytasz tych chłopaków, dlaczego nie kolędują, mówią, że nie potrafią. A jeszcze jakieś 10—15 lat temu do mieszkań mieszczan przychodzili prawdziwi kolędnicy, którzy przekrzykując się, opowiadali świąteczne życzenia. Bo wtedy w szkołach wykładano ukraińską etnografię. Nie stało się tego przedmiotu — nie stało się i kolędowania. Czym są te obrzędy — Boże Narodzenie i kolędowanie? Tradycyjne ukraińskie Boże Narodzenie swoimi korzeniami sięga czasów trypolskich. Kiedy kończyło się przesilenie zimowe i dnia zaczynało przybywać, nasi przodkowie stawali w kręgu (ta figura symbolizowała Słońce; od słowa „koło” pochodzą nazwy „kolada”, „koladka”) i wzywali siły natury, by sprzyjały dobrym zbiorom i rojeniu się pszczół. Na to święto narodzin młodego Słońca — Kolady — nasi przodkowie przygotowywali w Wigilię kutię (pszenicę z makiem) oraz 12 potraw. Wierzono, że w tę świętą noc dusze przodków, wcielone w diducha, zlatują się do swoich rodów. W najdawniejszej ukraińskiej kolędzie śpiewano: „Raduj się, oj raduj się, ziemio, Jasny Świat się narodził”. Wraz z przeniesieniem wiosennej noworocznej obrzędowości na zimę, kolędy pod wpływem chrześcijaństwa zaczęto przypisywać do Bożego Narodzenia, stopniowo pojawiają się kolędy także o tematyce biblijnej. Ukraiński przedchrześcijański kalendarzowy melos składa się z ponad 200 tys. pieśni. Znamienne, że rosyjska twórczość ludowa nie zna podobnych pieśni. Przecież plemiona ugrofińskie (meria, muroma, meszcera, permi, goladź, jugra, weś i in.), które stanowiły rdzeń przyszłej Rosji, tracąc swój język, straciły także autentyczny folklor. A ludowe „rosyjskie” pieśni powstawały tutaj już w warunkach panowania chrześcijańskiej ideologii. Kiedyś i na wschodzie było Boże Narodzenie. Ukraińcy (na zachodzie i na wschodzie) to niezwykle pobożny naród. Dopóki nie niszczono cerkwi, nie było państwowego terroru głodem i represjami na wschodnich terenach, w szczególności we wsiach Ługańszczyzny, tutaj obchodzono wszystkie tradycyjne święta. Ale później władza bolszewicka pilnowała, aby nikt nie wykonywał obrzędów religijnych. Na szkolnych apelach publicznie wyśmiewano dzieci, w których rodzinach przygotowywano wieczerzę wigilijną lub pieczono paschy. Samo słowo „pascha” było zakazane i jeśli pojawiała się ona w domu, rodzice mówili dzieciom, że to „takie bułeczki”. Starsi ludzie opowiadają, że wcześniej 6 stycznia u nas noszono „wieczerzę” do chrzestnych rodziców, zanoszono też samotnym ludziom — jako jałmużnę; przy wieczornym stole, przyozdobionym diduchem (snopem ze zbóż pszenicy i żyta), zbierała się cała rodzina i spożywała postne potrawy, przede wszystkim — kutię z pszenicy i miodu. Pod obrus kładziono siano, a na rogach stołu — ząbki czosnku (dla ochrony). W przeddzień bito świniaka. A od 7 stycznia aż do święta Jordanu po wsi chodziły grupy kolędników — dzieci i dorosłych. Dzieci śpiewały żartobliwe, „dziecięce” kolędy (oto, na przykład, kolędy zapisane w rejonie biłowodskim obwodu ługańskiego przez krajoznawczynię Wierę Annusową): Kolada, kolada w okienko zagląda. Coś ty, ciotko, nawarzyła, coś ty, ciotko, napiekła? Nieś nam do okna! A ty, wuju, — hrywnę, a jak nie, to w okno grzmotnę. Nieście, dziadku, kiełbasę, a jak nie, to chatę rozniosę. Z Bożym Narodzeniem! Dorośli zaś śpiewali swoje kolędy: Daj to Boże gospodarzom dwa łany żyta I łan pszenicy na białym kołaczu. Daj to Boże i trochę gryki na naleśniki i pierożki. Bądźcie zdrowi, ze świętym Bożym Narodzeniem! Oj w Wozdwyżenskiej cerkiewce Przy ołtarzu święty Mikołaj W dzwony dzwoni — do Boga się modli. A w drzwiach sam Pan Bóg stoi, trzy msze odprawia. Pierwszą mszę — za gospodarza (Iwana), Drugą mszę — za gospodynię (Marię), Trzecią — za czeladkę: dziadka i babcię, syna i córkę (wymieniają imiona). Z Jezusem Chrystusem i świętym Bożym Narodzeniem! Dzisiaj tradycyjne Boże Narodzenie we wsiach Ługańszczyzny odradzają nieliczni entuzjaści. Impuls do ich pełnej poświęcenia pracy na tym polu dały odpowiednie publikacje w demokratycznej prasie końca lat 80., a także rozpoczęte w latach 90. wyjazdy naszych uczniów wraz z nauczycielami na Zachodnią Ukrainę na obchody Bożego Narodzenia. Zachodnia Ukraina wyciąga rękę do duchowego zjednoczenia. Mnie wraz z moimi studentami-dziennikarzami Wschodnioukraińskiego Uniwersytetu Narodowego im. Dala udało się w 2005 i 2006 roku zostać uczestnikami akcji „Boże Narodzenie — razem” — najpierw we Lwowie (26 studentów), a potem na Kosowszczyźnie w obwodzie iwanofrankiwskim (40 studentów). Pamiętam, jak matka jednego z moich studentów błagała: „Nie bierzcie mojego jedynego syna! Boję się go puszczać, bo go tam rozerwą banderowcy”. I mimo wszystko syn z nami pojechał i tak mu się w świątecznym Lwowie spodobało, że oddał bilet powrotny i został tam jeszcze na kilka dni. Wszyscy wracali do domu pełni niezapomnianych wrażeń, żegnali się z gospodarzami ze łzami w oczach i długo z nimi korespondowali, a potem już sami jeździli do nich w gości. W drodze do domu moi studenci śpiewali kolędy i (!) rozmawiali po ukraińsku — trzech dni wystarczyło, by zaczęli swobodnie się nim posługiwać. A mama tamtego chłopca, dzwoniąc do mnie ponownie, przepraszała za swoje uprzedzenia. Już dwie dekady z rzędu na Zachodniej Ukrainie tysiące rodzin chętnie przyjmują dzieci z „Wielkiej Ukrainy”, nie otrzymując od nikogo żadnych rekompensat za swoją gościnność. W wigilię Bożego Narodzenia przygotowują razem z gośćmi 12 postnych potraw — przede wszystkim kutię (z pszenicy, maku, miodu, orzechów i rodzynek), barszcz, gołąbki z kaszą jaglaną i grzybami, duszoną kapustę, smażoną rybę, placki z makiem, „uszka” (drobne pierożki) ze smażonymi grzybami i cebulą, gotowane na buraczanym „kwasie”, różne sałatki, kompot z suszu. Kiedy wzejdzie wieczorna gwiazda, siadają do świątecznego stołu i modlą się do Boga. A potem zaczynają wieczerzę — obowiązkowo od kutii. Przyjmują dzieci — siostrzeńców, chrześniaków lub wnuki, które zawitały z kolędą w gości. Rano idą na poranną mszę do cerkwi, a potem zaczynają chodzić z kolędą po wsi. Dla mnie wszystko to było po raz pierwszy — i dech zapierało, gdy w śnieżnobiałej górskiej wsi Horod szliśmy od chaty do chaty, położonych jedna od drugiej w odległości 100—200 metrów (nie było ani płotów, ani psów), stawaliśmy w półkole i śpiewaliśmy, a gospodarze zapraszali do siebie, częstowali mięsnymi potrawami i nalewali po troszku wódki, a potem przyłączali się do nas. Tak, obchodząc chaty w swojej okolicy, nasza grupa zebrała 400 hrywien, które potem zanieśliśmy do cerkwi. A następnego dnia gospodarze oprowadzali nas po muzeach, zapoznawali z miejscowymi twórcami ludowymi i zespołami śpiewaczymi, pokazywali własnoręcznie wykonane wyroby (tam co chata — to pracownia twórcza). A jak śpiewają Huculi! Przyszło mi tu do głowy, że i Słobożanie — mieszkańcy północnej Ługańszczyzny — do 1933 roku też dużo wyszywali, tkali kilimy, śpiewali na kilka głosów ukraińskie pieśni… W dniach 11–12 listopada 2011 roku w Ługańsku odbyły się Dni Lwowa, w których wzięło udział kilka tysięcy ługańców. Lwowiacy przywieźli spektakl teatru „Woskresinnia” oraz muzykę jazzowego zespołu „Lviv Jazz Quartet”. Częstowali nas pyszną kawą i wykwintną lwowską czekoladą. Zaprosili też ługańców do siebie w gości na Nowy Rok i Boże Narodzenie. A kilka lat temu lwowska społeczność podarowała ługańskiej społeczności piękną rzeźbę — Lwa Pisankowego. Władze Ługańska postawiły tego Lwa w takim miejscu, że od wzmożonego ruchu samochodowego (według wersji władz Ługańska) rozsypał się. Minęły dwa tygodnie od Dni Lwowa w Ługańsku, gdy kierownictwo Kolei Donieckiej zdecydowało o odwołaniu pociągu „Ługańsk—Lwów”. Był to jedyny środek transportu, który bezpośrednio łączył dwa krańcowe punkty Ukrainy — łączył zarówno w sensie dosłownym, jak i przenośnym. I, wbrew oświadczeniom władz, był zarówno wygodny, jak i popularny, i nigdy nie było w nim pustych miejsc. Tak obecna władza w rzeczywistości „jednoczy” wschód i zachód. Ale prędzej czy później ta władza musi odejść i zostanie przywrócony nie tylko lwowski pociąg, ale i duchowość naszego narodu na całej Ukrainie. Kiedy to się stanie, Ukraińcy już raczej nie dadzą się nabrać na wszelkie bajki zagranicznych polittechnologów o „poprawie życia już dziś”. Rysunek z czasopisma „NaWiki” świątyni Pokrowy we wsi Rubaniwśke, obwód dniepropetrowski.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn