Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 7strona oryginału ↗

Kto i co podrzuca nam do szopki?

Слово Просвіти, №02 за 2012 рік

Wołodymyr FERENC, Iwano-Frankiwsk Kończąc dyskusję w lwowskim programie telewizyjnym „Prymym tekstom” (Wprost), Myrosław Marynowycz poradził, aby zamiast postaci Żyda spróbować pośmiać się z ukraińskich wad mentalnych i w ten sposób stać się lepszymi. Właściwie od tego warto byłoby zacząć — stworzyć na bazie studentów UCU taką szopkę, pokazać ją w te święta i posłuchać opinii ludzi. A tak nie ma przedmiotu dyskusji, gdyż stara szopka to tradycja, a z tradycją dyskutować jest bezsensownie. Przedmiotem dyskusji jest tylko artykuł „Do naszej chaty znów wtargnie szopkowy Żyd” podpisany przez ks. Borysa Gudziaka, ks. Jurija Szczurkę, Myrosława Marynowycza. Podczas programu telewizyjnego poważna dyskusja nie wyszła, przeważnie mówili tylko zaproszeni autorzy tematu. Spróbuję podjąć polemikę z szanownymi dostojnikami choćby na gruncie tekstu opublikowanego artykułu. Cytat pierwszy: „Jak nam… odnosić się do obrazu „Żyda” w tradycyjnych ukraińskich szopkach? Czy nadal widzimy w tym obrazie prawdziwy korzeń naszych społecznych, narodowych i politycznych klęsk? Czy nie podśmiewa się z nas Szatan, że bawimy się tym obrazem, podczas gdy w naszym państwie głośne uczty wyprawia nierozpoznane zło?.. Ale radość oczekiwania na to święto co roku jest przyćmiewana złym przeczuciem, że w czasie najwyższej duchowej kulminacji świętego Bożego Narodzenia do naszej chaty znów wtargnie szopkowy „Żyd” — i nasienie zła, które szopkowe widowisko miało wyplewić, znów zagnieździ się w naszej duszy”. Jeśli iść za logiką wypleniania zła w jakimkolwiek obrazie i podobieństwie, to w ukraińskiej szopce uosabia je akurat nie Żyd, a judejski król Herod. Najwyraźniej właśnie ta postać, która ma historyczny związek z Żydami, może być usunięta przez panów dostojników na znak najwyższej tolerancji i miłości do bliźniego. Przecież Herod dla Judejczyków wcale nie jest spersonifikowanym złem, a sprawiedliwym w swoich prawach władcą. Można zamienić go na inną, historycznie odległą osobę-tyrana, tylko nie na Stalina i tym bardziej nie na osobę ze współczesnej ukraińskiej polityki. Ogólnie jest to trudne zadanie, gdyż współczesne zło nie tylko nie jest spersonifikowane, ono coraz częściej występuje w masce cnoty. Szukając w Internecie, można znaleźć jakiegoś nowoczesnego złego hollywoodzkiego bohatera, ale jest duża wątpliwość, czy spodoba się to Ukraińcom. Powróćmy do osoby Żyda. Jest on dowcipnym żartownisiem, który wyśmiewa złe ukraińskie cechy mentalne i najważniejszą z nich — lenistwo ducha. Czyż to nie Żyd, drwiąc, wzywa Ukraińców, by usiedli, wypili i zjedli, zamiast iść naprzód i do końca zanieść Bożą wieść prawdy Nowego Testamentu, czyli wyśmiewa upadek wielu naszych rodaków w grzech konsumpcjonizmu i skłonność do szybkiego stygnięcia w sprawach dopełniania sprawiedliwości i prowadzenia polityki. A jakie dowcipne jest winszowanie Żyda. Czyż mogą obrażać się za to współcześni Żydzi, którzy mają poczucie humoru i sami są niedoścignionymi humorystami? Ukraińcy, którzy kochają telewizję, odbierają również dominujący tam żydowski humor. Najwyraźniej podoba się to Ukraińcom, skoro oglądają i nie proszą o Ostapa Wysznę, Hłazowego czy jakiegoś współczesnego prześmiewcę. Skrajnie tolerancyjni wobec Żydów, musimy przyznać — szopkowa postać Żyda tak długo wykonywała swoją misję, że utraciła przynależność do jakiegokolwiek etnosu. Odbieramy go jako postać tak samo bezstronnie i bez ksenofobii, jak Japończycy aktorów samurajskiego tańca. Zatem gdyby nie pan Marynowycz, nikt nie łączyłby postaci szopkowych Żyda czy judejskiego króla Heroda ze współczesnymi Żydami, bo niezrównanie ważniejsze zawsze były persony Bożej Rodziny. Nikomu dotąd nie przyszło do głowy szukać w ludowej tradycji, a tym bardziej w szopce, jakiegoś nietolerancyjnego etnicznego podtekstu, gdyż jest to — Rysunek z czasopisma „NaWiki” świątyni Pokrowy w s. Rubaniwśke w obwodzie dniepropetrowskim Tradycja, tak bawili się na Boże Narodzenie nasi przodkowie! Jeśli nam, wychowanym na nowej europejskiej tradycji, nagle coś wydało się niewygodne czy brzydkie, można na Boże Narodzenie spokojnie włączyć telewizor, ale tam zawsze będą pokazywać Gogolowskie „Wieczory na хуторе близ Диканьки” (Wieczory na chutorze w pobliżu Dykanki), gdzie niespersonifikowane Zło przedstawione jest naturalnie, czyli z ogonem, kopytami i świńskim ryjem. Wskazane byłoby ową rogatą postać też usunąć razem z Żydem i Herodem, żeby nie psuły nam święta pokusą nieprzyjaznego stosunku do Żydów i jednocześnie nie personifikowały Zła. Czytając szanownych autorów, mimowolnie zauważasz szczególnie tolerancyjną obawę przed obrazą żydostwa niepoprawną ukraińską tradycją, a nawet współczesnym zachowaniem Ukraińców. Jest to chwalebne. Jednak jak rozumieć taki cytat: „Ale czasem groteskowa zabawa miała daleko nie humorystyczne zakończenie, kiedy po ukraińskich wsiach i miasteczkach grupki chłopców nie raz goniły ulicą żydowskiego rówieśnika, skandując już nie barokowe: „Żyd! Żyd!”. Późniejsze polityczne skutki takiej „zabawy” odchorowujemy do dziś”. Po co o tym wspominać, budząc nieistniejące zło? Nikt obecnie za Żydami nie goni i publicznie ich nie obraża. I jak rozumieć passus, że za dziecięce psoty dawno minionych dni „odchorowujemy do dziś”? Podobne aluzje i niedomówienia razem z niezdrowym wyszukiwaniem winy Ukraińców wobec Żydów w czasie, gdy w wolnej Ukrainie Żydzi są szanowanymi i wpływowymi ludźmi, trąci niepotrzebną nikomu reanimacją dawnego stereotypu, który nie wnosi w społeczeństwo zgody, ale może niechcący sprowokować międzynarodową wrogość. Znacznie pożyteczniej dla pokoju i łaski w Bożą opieką obdarzonej Ukrainie jest wcale nie akcentować jakichś historycznych niedorzeczności w stosunkach Ukraińców z innymi etnosami, gdyż Ukraińcy wtedy też byli w roli bezprawnej mniejszości w imperiach. Zdecydowanie nie warto zahaczać przy tym o ludowy epos, tradycję i literaturę, żeby nie poszła zaraza rewizji całego pokładu ukraińskiej kultury, ukraińskiej historii, aż do wyrzucania niestosownych słów z tekstów. Podobne rzeczy, jak mówią, już gdzieniegdzie na świecie się dzieją, ale nie ma w tym nic dobrego. Po co akcentować żydowskie korzenie chrześcijańskiej wiary, na przykład cytatem: „Żydami w historycznym bycie byli nie tylko zmieniacze, handlarze i lichwiarze…”? Przecież Jezus Chrystus swoim „…nie będzie ani Hellena, ani Judejczyka” dał nam zrozumieć, że duchowo nie powinniśmy postrzegać go jako Galilejczyka, a jako Zbawiciela, Syna Bożego, który przyszedł, aby przynieść nam miłość, która wyklucza nawet aluzję do tego, że ktoś w Chrystusie jest różny pod względem pochodzenia czy stanu majątkowego. Ochrzciwszy się, wszyscy wchodzimy na drogę dawnych chrześcijan, którzy w katakumbach nie pytali jeden drugiego o plemienność, choć większość była Judejczykami. Na dworze XXI wiek, wiek informacyjny, w którym potrzebny jest punkt odniesienia dla współczesnych, którzy codziennie wpadają w depresję z powodu polityki i nie są chronieni przed potokiem szkodliwych informacji świata. Lepiej pomyślmy o sobie, jak nam, Ukraińcom, zachować spokój duszy i nie zniknąć z powierzchni ziemi, a mieć silne państwo i żyć dobrze, wolno, przed nikim nie przepraszając za przodków i szanując bliźnich, jak prawdziwi chrześcijanie! Ukraiński Uniwersytet Katolicki swoją publikacją (ucu/edu/ua/news/5816) na temat ukraińskiej szopki bożonarodzeniowej z pewnością miał zamiar rozpocząć dyskusję społeczną, która obejmuje szeroką warstwę problemów ukraińskiej moralności i wiary. Z czasem polemika nabrała rozgłosu. Niestety, do rozpoczęcia dyskusji dostojnicy UUK z jakiegoś powodu wybrali nie do końca słuszny temat — rewizję ukraińskiej tradycyjnej szopki w celu wychowania tolerancji i moralności wśród Ukraińców.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn