Strona · s. 14strona oryginału ↗
Gwiazdy filmowe i aktorzy filmowi
Слово Просвіти, №02 за 2012 рік
Łarysa BRJUCHOWECKA, redaktor naczelna czasopisma „Kino-Teatr”, kierownik centrum studiów kinematograficznych Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”
Gwiazda filmowa to zjawisko społeczno-psychologiczne, które powstało niemal jednocześnie z pojawieniem się kina jako skutek jego komercyjnego charakteru. Status gwiazdy filmowej nie wyklucza posiadania talentu, ale aktor, którego programuje się jako postać do uwielbienia i naśladowania, musi mieć magnetyczną atrakcyjność i wyrażać określone tendencje społeczne (dążenie do przyjemności, do buntu itp.) oraz wykraczać poza granice zawodu w tak zwaną publiczność. Przedsiębiorcy inwestują środki w reklamę gwiazdy, różnymi sposobami tworząc sensacje wokół niej. Stąd przekonanie: kult gwiazdy zamienia aktora w towar. Pierwsze nazwiska gwiazd, które dała kinematografia, to: Rodolfo Valentino, Pola Negri, Francesca Bertini, Wira Chołodna. Bez wątpienia wśród gwiazd kina niemego byli utalentowani aktorzy — Asta Nielsen i Charlie Chaplin, który sam wymyślał dla siebie historie i sam je reżyserował. Kino rozpowszechniało się gwałtownie, a gwiazdy filmowe sprzyjały jego popularności. Narodziny gwiazdy filmowej stymulowały dwie przesłanki. Pierwsza — pragmatyczna: gwiazda filmowa sprzyjała komercyjnemu sukcesowi produkcji filmowej; druga — społeczno-psychologiczna, związana ze zmianą zasad życiowych w warunkach urbanizacji i ateizmu. Miejsce wypartej tradycyjnej religii zaczęły zajmować nowe bożyszcza i idole, którym fanatycznie hołdowano, zwłaszcza na wczesnym etapie kina. Ta przesłanka była najbardziej charakterystyczna dla USA, dokąd na początku XX wieku emigrowały miliony mieszkańców z różnych krajów europejskich, a ten ogromny konglomerat zarobkowiczów różnych narodowości potrzebował zarówno zapewnienia rozrywki, jak i kulturowo-mitologicznego cementowania. Dlatego właśnie tam kinematografia dość szybko staje się udanym biznesem. Wydawałoby się, że urbanizacja i ateizm (do tego wojujący) miały miejsce także w ZSRR, kraju, którego ludność również składała się z przedstawicieli różnych narodowości. Jednak tutaj zapanował absolutnie przeciwny stosunek do kultu gwiazdy filmowej. Najbardziej rewolucyjni filmowcy dążyli do narzucenia ludziom bolszewickich przekonań za pomocą utrwalonej i z odpowiednim patosem zmontowanej rzeczywistości. Uważali oni: jedyny, który jest wart pokazywania w kinie, to rewolucyjne masy. Ich, uszlachetnionych, i pokazywano. Kiedy zaś rewolucyjna epoka przeszła w totalitarną i rewolucyjny patos zaczął tracić swoją aktualność, wielki wódz osobiście zaczął opiekować się kinematografią. I chociaż kino przełączyło się z masy na człowieka, kult gwiazdy filmowej mimo wszystko nie powstał. Zresztą nie mógł, tak jak nie powstał w hitlerowskich Niemczech. Dlaczego więc w tych krajach aktorzy nie świecili tak jasno, jak amerykańscy? A dlatego, że miejsce bożyszcz zajmowali wodzowie — oni wymagali uwielbienia. Ale siłę kinematografii wodzowie wysoko cenili. Jeszcze w swoim czasie Lenin — pierwszy wódz światowego proletariatu — prorokował, że „najważniejszą ze wszystkich sztuk dla nas jest kino”. A jego następca tak bardzo kochał kino, że skrupulatnie wypełniał funkcje cenzora: przeglądał każdy film przed wejściem go na ekrany. Nawet osobiście czytał scenariusze i urządzał ich omówienia — w jednym z moskiewskich archiwów przechowuje się scenariusz O. Dowżenki „Szczors” z poprawkami Stalina. Jak wiadomo, bardzo lubił komedie oraz aktorki Orłową i Ładyninę, ale nawet one nie mogły świecić jaśniej od niego samego. Hollywood zaś od dawna wielbiono jako „fabrykę gwiazd” (o tej wyświechtanej nazwie przypomniało show jednego z naszych kanałów telewizyjnych). I rzeczywiście: popularność Charliego Chaplina, Douglasa Fairbanksa, Mary Pickford w latach 1920. i 1930. była godna podziwu. Ale choćby nie wiadomo jak chcieli przedsiębiorcy zachować status quo instytucji amerykańskich gwiazd filmowych i uwagę społeczeństwa do niej, zjawisko to podlegało ewolucji. W połowie XX wieku kultowymi stają się aktorzy seriali telewizyjnych, a oprócz tego u gwiazd filmowych pojawiają się konkurenci z innej sfery — piosenkarze estradowi i gwiazdy show-biznesu. Chociaż obecnie media regularnie podają rankingi amerykańskich aktorów, które określane są sumą honorariów, ich sława nie może równać się z rozmiarami sławy Elizabeth Taylor i Marlene Dietrich, nie mówiąc o gwiazdach kina niemego. Ale jeśli Chaplina kochali zarówno szerokie masy, jak i europejscy intelektualiści, to kapitałem dla sławy Marlene Dietrich i Elizabeth Taylor była nie tyle biegłość aktorska, co szczegóły ich prywatnego, intymnego życia, a dla zainteresowanych dawało ono niemałą pożywkę. Te gwiazdy filmowe, mimo ciągłej publiczności, przeżyły długie życie, czego nie można powiedzieć o Marilyn Monroe, która, nie bez trudności robiąc karierę aktorską i zdobywając szaloną popularność, odeszła z życia w wieku 32 lat, pozostawiając po sobie nierozwiązaną zagadkę życia, ukształtowanego przez czas buntowników i kruchej psychiki, a spory wokół przyczyn jej śmierci trwają do dziś. Należy przypomnieć jeszcze jedną cechę Hollywood — wykupywało ono talenty z całego świata, więc tytuł gwiazdy filmowej zdobyło tam niemało europejskich aktorów: ktoś na zawsze (Greta Garbo), a ktoś na pewien czas (Ingrid Bergman). Kino europejskie opierało się na tradycjach teatru. A ten jeszcze na długo przed pojawieniem się kina poważnie nazywano katedrą do ogłaszania idei społecznych. I dlatego jakość kina europejskiego jest inna — kształtowała ją nie tylko kasa, ale i potrzeba wyrażenia ważnych idei, a z czasem i wybitni twórcy. Europejscy aktorzy są twórczo swoiści, ich talent jest zakorzeniony w narodowym gruncie. Włoscy aktorzy znani są ze spontaniczności samowyrazu. Luchino Visconti w 1951 roku zaprosił utalentowaną i wtedy bardzo popularną Annę Magnani do zagrania głównej roli w filmie „Najpiękniejsza”, który był pomyślany jako portret kobiety, matki, charakterystyczny dla tamtego czasu. O wyrwanej z włoskiej codzienności Maddalenie Cecconi i o tym, jak organicznie przekazała Magnani narodowy charakter swojej bohaterki, daje wyobrażenie charakterystyka Corrado Alvaro. „Ta zmienność, ta mieszanka fantastycznego i praktycznego, skłonności do iluzji i realizmu, ta kobieca zmysłowość, która zdaje się nie znać siebie, która, wydaje się, raz po raz gotowa jest ustąpić, ale powstrzymuje się czymś bardzo głębokim, ta uparta wierność, która leży u podstaw natury, to rozumienie mężczyzn i ich pragnień, wychowane pradziadowskim doświadczeniem gotowości do obrony i mądrością, zdobytą na błędach, to poczucie niebezpieczeństwa, które nasza dzielna kobieta niesie w sobie, dokładnie znając rozmiar tego dramatu, który ona może rozwiązać, i te momenty słabości, które tuż po tym są pokonywane, i przywiązanie do rodziny, i uwielbienie dzieci, co wyraża wolę potęgi rodziny, dążenie do zapewnienia sobie gwarancji pozbycia się biedy, nadzieję na lepszą przyszłość, — wszystko jest w tym stopie, który Anna Magnani”
Alain Delon daruje nam w tym filmie, zdaje się, stworzonym po to, by odważyła się ona na jedną z najśmielszych prób, jakie tylko może podjąć aktorka”. Wielki Luchino Visconti pracował nie tylko z włoskimi aktorami, angażował wielu celebrytów o międzynarodowym statusie: brytyjskich (Dirk Bogarde), amerykańskich (Burt Lancaster), francuskich (Annie Girardot i Alain Delon), niemieckich (Helmut Berger). Ale z kimkolwiek pracował, szukał w nich „rdzenia osobowości”, „pierwotnych jakości”. Nazywając kino, które tworzył, antropomorficznym, pisał: „Uparcie dążąc do odcięcia się od uprzedzonych schematów, zapominając o zasadach narzuconych przez szkołę, próbujesz doprowadzić aktora do tego, by przemówił wreszcie językiem swojego instynktu. Oczywiście, ta praca nie będzie bezowocna tylko wtedy, gdy taki język istnieje, niech nawet będzie zamglony i ukryty pod setką zasłon, to znaczy, gdy istnieje prawdziwy „temperament”. Szwedzcy aktorzy oczarowują prawdziwością i swobodą w przedstawianiu ludzkiej istoty. Właśnie dzięki ścisłej współpracy z nimi w teatrze i kinie Ingmar Bergman mógł osiągnąć głębokie i przekonujące odkrycie psychologii człowieka, jego wewnętrznego świata. Uważał, że różnica między artystą a innymi ludźmi polega na tym, że jest on jakby swoim własnym instrumentem, który przez specyfikę zawodu jest zamknięty w swoim wewnętrznym świecie, w samym sobie. Francuzi bardzo kochają i szanują swoich aktorów. Francuskie kino dało wielu komików. Przede wszystkim Maxa Lindera (Gabriela Leuvielle’a). Zaczynał na „prawdziwej” scenie, ale pod pseudonimem, który stał się znany na świecie, zaczął pracować dla „Pathé”. Wkrótce stworzył wizerunek eleganckiego dandysa, który wpada w różne sytuacje kontrastujące z jego wyglądem. Do 1914 roku wystąpił w 400 obrazach, z których niektóre były bardzo krótkie. Zaprosiło go amerykańskie studio „Essanay”, ale tam nie odniósł sukcesu. Potem jeszcze raz wrócił do Ameryki
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
