Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 7strona oryginału ↗

Źródła i proklamowanie Państwa Ukraińskiego (na podstawie dokumentów CDAZU)

Слово Просвіти, №02 за 2014 рік

Kateryna PETRYCZENKO, główny pracownik naukowy Wydziału Wykorzystania Informacji Dokumentów CDAZU Po klęsce wyzwoleńczych zmagań na początku XX wieku dla wielu zwolenników państwowości ukraińskiej, którzy wyjechali za granicę, idea proklamowania niepodległej Ukrainy stała się głównym celem ich walki i istnienia na emigracji. W Centralnym Państwowym Archiwum Ukrainoznawstwa Zagranicznego (CDAZU) przechowywany jest pokaźny zbiór dokumentów, który ilustruje dążenia, kroki i osiągnięcia ukraińców zagranicznych na drodze do proklamowania niepodległości Ukrainy oraz w czasie jej ogłaszania. Dokumenty CDAZU dotyczące tego tematu można chronologicznie podzielić na dwie części: 1) te, które dotyczą obchodów przez przedstawicieli ukraińskiej diaspory wybitnych dat, ściśle związanych z budową państwa ukraińskiego do 1991 r. (proklamowanie samodzielności UNR 22 stycznia 1918 r.; Dzień Soborności Ziem Ukraińskich 22 stycznia 1919 r.; proklamowanie Ukrainy Karpackiej 15 marca 1939 r. itd.); 2) te, które odnoszą się do uchwalenia Aktu Niepodległości Ukrainy (24 sierpnia 1991 r.), dalszego upamiętniania tego wydarzenia oraz jego omawiania w dokumentach i zagranicznej prasie ukraińskiej diaspory. W zespole 15 „Kolekcja czasopism, gazet i biuletynów wydanych na Ukrainie i za granicą” przedstawiono wiele broszur, biuletynów i czasopism, które ukazywały się wśród ukraińskiej diaspory w ciągu XX wieku i w których poruszano kwestię historii i walki narodu ukraińskiego o stworzenie własnego państwa. Dążenie to odbiło się nawet w ich tytułach: „Wolna Ukraina”, nieperiodyczny organ KC USDRP (Lwów, 1921 r.); „Szlakiem niepodległości”, organ Głównego Zarządu Ukraińskiego Komitetu Centralnego w Polsce (Warszawa, 1929 r.); „Za niepodległość”, biuletyn Głównego Zarządu Ukraińskiego Komitetu Centralnego w Polsce (1938 r.) itd. Znaczną uwagę w zespole poświęcono dokumentom dotyczącym obchodów Dnia Proklamowania Niepodległości Ukraińskiej Republiki Ludowej (IV Uniwersał Ukraińskiej Centralnej Rady, 22 stycznia 1918 r.) oraz Dnia Zjednoczenia Ziem Ukraińskich — Ukraińskiej Republiki Ludowej i Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej ...republiki (22 stycznia 1919 r.). W szczególności w styczniu 1925 r. w czeskim czasopiśmie Ukraińskiej Akademii Gospodarczej „Nasza Hromada” (m. Podiebrady) zamieszczono artykuł H. Denysenka „Dzień dwóch wielkich aktów historycznych (z okazji święta narodowego)”; uczczeniu tych wybitnych dat poświęcono strony praskiego czasopisma Związku Ukraińskiego Sokolstwa za granicą „Ukraiński Sokół” z 1937 r., w którym zamieszczono także wiersz działacza społeczno-politycznego, poety W. M. Janiwa „Bohaterom Kruty” z przedstawieniem wydarzeń z końca stycznia 1918 r. Ponadto ważne jest doniesienie w paryskim tygodniku „Trizub” o obchodach święta ukraińskiej niepodległości w Rumunii 22 stycznia 1926 r., zgodnie z którym od 1923 r. ukraińska emigracja w Rumunii corocznie obchodziła tę datę (22 stycznia), „uważając ją nie tylko za wielkie święto narodowe, ale także za symbol tego przewodniego celu, który uzasadnia jej pobyt na obczyźnie”. Tematykę kontynuują dokumenty zespołu 41 „Seleszko M. D. (1901—1980), ukraiński dziennikarz i działacz społeczny”, które świadczą o tym, jak wielkie znaczenie przykładała ukraińska emigracja zagraniczna do działań upamiętniających ukraińską państwowość. Wśród nich: program obchodów Święta Państwowości przygotowany przez Komitet Ukraińców Kanady w 1947 r.; wydany w języku angielskim program imprezy upamiętniającej 33. rocznicę Dnia Ukraińskiej Niepodległości w Wielkiej Brytanii w 1951 r.; uczczenie 33. rocznicy Ukrainy Karpackiej, które odbyło się 19 marca 1972 r. w Toronto (Kanada) i zostało zorganizowane przez Karpacką Sicz, Strzelecką Hromadę i NTSz. Należy również zauważyć zespół 36 „Światowy Kongres Wolnych Ukraińców (SKWU)”, zawierający dokumenty w języku angielskim, które przedstawiają informacje o Ukrainie i narodzie ukraińskim, jego historii oraz działalności zarówno w ZSRR, jak i w diasporze ukraińskiej: broszurę wydaną przez Ukraiński Komitet Kongresowy Ameryki w Nowym Jorku w 1978 r., poświęconą 60. rocznicy ukraińskiej niepodległości; biuletyn Światowego Kongresu Wolnych Ukraińców „Ukrainian newsletter” („Ukraiński biuletyn informacyjny”) z artykułem o rocznicy ukraińskiej niepodległości itd. Kolejna część dokumentów CDAZU poświęcona jest wydarzeniom prog... ogłoszenia niepodległości Ukrainy i jego przedstawienia w dokumentach oraz prasie Ukraińców za granicą. Na przykład w ukraińskiej gazecie „Swoboda” (Nowy Jork) z 28 sierpnia 1991 r. opublikowano Akt ogłoszenia niepodległości Ukrainy z 24 sierpnia 1991 r., w którym Rada Najwyższa Ukrainy uroczyście proklamowała utworzenie samodzielnego państwa ukraińskiego – Ukrainy. W gazecie znajduje się również artykuł o tym, że 25 sierpnia 1991 r. jako jedno z pierwszych Radę Najwyższą Ukrainy z tym wydarzeniem powitało Zjednoczenie Ukraińców w Polsce. Ponadto w ukraińskiej gazecie „Batkiwszczyna” (Toronto, Kanada) zamieszczono informację o referendum narodu ukraińskiego z 1 grudnia 1991 r., w którym naród ukraiński wypowiedział się za poparciem niepodległości Ukrainy. Umieszczono tam także artykuł o uznaniu przez Kanadę 2 grudnia 1991 r. suwerenności Ukrainy oraz podano informację o inauguracji 5 grudnia 1991 r. prezydenta Ukrainy – L. M. Krawczuka. W zespole 38 „Światowa Rada Koordynacyjna Ideologicznie Pokrewnych Organizacji Nacjonalistycznych (SKRIISNO)” szczególną uwagę wśród dokumentów przyciąga przemówienie M. Pławiuka, prezydenta UNR na uchodźstwie, wygłoszone w Kijowie 22 sierpnia 1992 r. z okazji złożenia pełnomocnictw Państwowego Centrum UNR na uchodźstwie prezydentowi Ukrainy L. M. Krawczukowi. W tym samym zespole znajduje się proklamacja Centralnej– mik, doktor nauk filologicznych, profesor Narodowego Uniwersytetu Medycznego, Jewhen Baran, przewodniczący obwodowej organizacji Narodowego Związku Pisarzy, kandydat nauk filologicznych, docent Precarpackiego Narodowego Uniwersytetu, Stepan Pyszuk, profesor, laureat Państwowej Nagrody im. T. Szewczenki, pierwszy laureat nagrody „Rusałka Dniestrowa”, Bohdan Hawryliw, inicjator ustawienia pomnika i kierownik historyczno-patriotycznej akcji „Zbudujemy pierwszy na Ukrainie pomnik „Trójcy Ruskiej” w Iwano-Frankiwsku, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, Honorowy Obywatel miasta Iwano-Frankiwsk, Roman Pastuch, członek Narodowych Związków Krajoznawców, Pisarzy i Dziennikarzy z Drohobycza, Roman Ljubko, poeta z Doliny oraz prawnuk Iwana Wahylewycza — Iwan Demianowycz Wahylewycz. Pierwszy na Ukrainie pomnik „Trójcy Ruskiej” wzniesiono z ofiar ludowych bez jakiejkolwiek kopiejki z budżetu. Inicjatorzy zbiórki środków Iwano-Frank …nej Narodowej Rady Karpackiej Ukrainy w USA za 1992 r., której Zarząd wita naród ukraiński i jego rząd „z wspaniałym świętem Odrodzenia, po długich wiekach niewoli, Ukraińskiego Samodzielnego Demokratycznego Państwa”. Zwieńczeniem dokumentów dotyczących zgłoszonej tematyki są pozdrowienia oraz programy obchodów kolejnych rocznic proklamowania niepodległości Ukrainy. Wymowna jest broszura poświęcona upamiętnieniu pierwszej rocznicy odnowienia niepodległości Ukrainy, wydana przez Ukraińskie Centrum Kulturalne w Warren, Michigan (USA), 24 sierpnia 1992 r., w której, oprócz programu imprez, szeroko przedstawiono informacje referencyjne o herbie, hymnie Ukrainy, listę państw, które ją uznały, itd. Interesujący jest także dokument z zespołu 22 „Czeryń Hanna (Hrybińska Halina Iwanowna, po mężu Pańkiw, ur. 1924) – znana ukraińska poetka, pisarka, działaczka społeczna (USA)”, w którym przedstawiono program obchodów przez ukraińską społeczność North Port (USA) 11. rocznicy niepodległości Ukrainy, 24 sierpnia 2002 r. (zesp. 22). Szczegółowo z dokumentami można się zapoznać, odwiedziwszy Centralne Państwowe Archiwum Zagranicznej Ukrainiki (ul. Sołomjanska 3), którego czytelnia działa od poniedziałku do czwartku od 9:00 do 17:00, a w piątek od 9:00 do 16:30. Iwano-Frankiwskie obwodowe organizacje Narodowych Związków Krajoznawców, Pisarzy, obwodowa organizacja Ukraińskiego Towarzystwa Ochrony Zabytków Historii i Kultury w czerwcu 2012 r. ogłosiły historyczno-patriotyczną akcję na Prykarpaciu „Zbudujemy metodą ludowej budowy pomnik »Ruskiej Trójcy« w Iwano-Frankiwsku — zapoczątkodawcom ukraińskiego odrodzenia narodowego w Galicji, autorom almanachu „Rusałka Dniestrowa” — pierwszej książki w języku ukraińskim na ziemiach zachodnioukraińskich — ks. Markijanowi Szaszkiewiczowi, Iwanowi Wahylewyczowi i Jakowowi Hołowackiemu”, która trwała ponad 500 dni. W akcji wzięło udział ponad 20 tys. dobroczyńców na terenie obwodu, Ukrainy i zagranicy. Zebrano 180 tys. hrywien. Po podsumowaniu akcji planowane jest wydanie broszury o historii powstania pomnika oraz ogólnej listy wszystkich ofiarodawców. Biuro prasowe Iwano-Frankiwskiej obwodowej organizacji NSKU

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn