Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 11strona oryginału ↗

Czasopismo „Krajoznawstwo” na drodze odnowy

Слово Просвіти, №02 за 2014 рік

Ołeksandr REJENT, Lew BAŻENOW, Ołeh BAŻAN. Pod koniec 2013 roku minęło 20 lat od ukazania się pierwszego numeru wznowionego czasopisma „Krajoznawstwo” — spadkobiercy i kontynuatora czasopisma, założonego w 1927 roku przez Ukraiński Komitet Krajoznawstwa. Pierwszym odzewem na pojawienie się czasopisma było powitanie pierwszego Prezydenta Ukrainy Ł. M. Krawczuka, które nadeszło pod adresem redakcji: „Szczerze życzę twórczych sukcesów w odnawianiu pamięci historycznej narodu i odrodzeniu duchowości narodowej dla budowy i rozkwitu naszego niepodległego państwa Ukrainy oraz szczęśliwego losu jej obywateli”. Pojawienie się tego początkowo popularnonaukowego, a z czasem czysto naukowego czasopisma ma przedhistorię, która sięga lat 20. XX wieku. Jak wiadomo, w 1925 roku w Charkowie, podczas pracy pierwszego wszechukraińskiego zjazdu krajoznawców, wybrano prezydium Ukraińskiego Komitetu Krajoznawstwa (UKK), który zaczął koordynować i kierować rozwojem ruchu krajoznawczego na Ukrainie. Powstała potrzeba posiadania własnego organu drukowanego. Pokonując trudności organizacyjne i materialne, pierwszy numer czasopisma „Krajoznawstwo” ukazał się w kwietniu, w 1927 roku wydrukowano jeszcze dwa numery. W następnym roku wydano 1, 2, 3, 4, 5, 6—10; 1929 — 1, 2, 3—10; 1930 — 1, 2, 3, 4, 5 numery (łącznie 28). Odpowiedzialnym redaktorem czasopisma „Krajoznawstwo” był Mychajło Hryhorowycz Kryworotczenko — uczony sekretarz UKK, człowiek o skomplikowanym losie. Kiedy zaś krajoznawstwo stało się niepotrzebne totalitarnemu reżimowi, wydawanie czasopisma zostało wstrzymane, a Mychajło Kryworotczenko, inni członkowie redakcji oraz wielu autorów wydawnictwa stali się ofiarami represji politycznych. Od tego czasu minęło 60 lat upadku i odrodzenia ruchu krajoznawczego na Ukrainie. W czasie zmagań o jej niepodległość państwową 27 marca 1990 r. w Kijowie odbył się zjazd założycielski krajoznawców Ukrainy, który powołał Wszechukraiński Związek Krajoznawców, który wziął na siebie wysiłki na rzecz narodowo-kulturowej budowy suwerennego państwa za pomocą ogólnonarodowego rozwijania krajoznawstwa. Jednocześnie WZK ogłosił się następcą prawnym i kontynuatorem spraw Ukraińskiego Komitetu Krajoznawczego. Całkowicie logiczne jest, że główny organ drukowany WZK otrzymał nazwę „Krajoznawstwo” od swojego poprzednika z lat 20. XX wieku i kontynuował swoją numerację od 29 wydania. (Ostatni numer czasopisma za 2013 rok jest 85.). W lipcu 1992 roku czasopismo zarejestrowało Ministerstwo Ukrainy ds. Prasy i Informacji. W skład rady redakcyjnej weszli: docent Uniwersytetu Przykarpackiego im. W. Stefanyka Petro Arsenycz, zastępca przewodniczącego zarządu Kijowskiej organizacji obwodowej Ukraińskiego Towarzystwa Ochrony Zabytków Historii i Kultury Natalja Bulajewska, pracownik naukowy Instytutu Historii Ukrainy NAN Ukrainy Jurij Danyluk, docent katedry historii Sumskiego Uniwersytetu Państwowego Wiktor Zwahelski, znany żytomierski krajoznawca Heorhij Mokrycki, działacz ruchu krajoznawczego na Czerkaszczyźnie Mychajło Ponomarenko, dyrektor Instytutu Historii Ukrainy NAN Ukrainy Wałerij Smolij i inni. Redaktorem naczelnym od 1993 roku do września 2011 roku był wieloletni organizator i przywódca ruchu krajoznawczego w kraju, Bohater Ukrainy, przewodniczący WZK-NSKU, akademik NAN Ukrainy Petro Tymofijowycz Tronko. Redakcja czasopisma w składzie Hryhorij Hajowyj, Anatolij Sytnyk, Mychajło Kyryczenko oraz Iryna Starykowska przez długi czas (w latach 1992—1998) mieściła się w mieście Kijowie przy ul. Lipskiej, 17. W pierwszym numerze czasopisma „Kraieznavstwo” z 1993 roku akademik P. T. Tronko pisał: „Odrodzone… czasopismo, zgodnie z naszym zamysłem, powinno stać się prawdziwą trybuną dla wielkiego zastępu kronikarzy rodzinnego kraju, którzy owocnie i bezinteresownie badają oraz propagują bezcenne skarby przyrodnicze i historyczno-kulturowe ojczystej ziemi” (s. 7). W odezwie do czytelników redakcja w tym samym numerze uszczegółowiła główne zadania wydawnictwa: „Czasopismo „Kraieznavstwo” uważa za swój obowiązek… pielęgnować ukraiński patriotyzm narodowy, przeciwstawiać się ciężkim skutkom polityki denarodowienia narodu, sprzyjać budzeniu synowskich uczuć do rodzinnego domu, do matczynej pieśni, utwierdzać jedność naszych rodaków z Huculszczyzny i Słobożanszczyzny, Podola i Polesia, Naddnieprza i Krymu, z innych historyczno-etnograficznych obszarów — WE WŁASNYM PAŃSTWIE, W NASZEJ WSPÓŁCZESNOŚCI”. Pierwszy numer odrodzonego czasopisma został zaprezentowany ważnymi pod względem metodologicznym i naukowo-teoretycznym dla perspektyw rozwoju krajoznawstwa artykułami P. Tronki „Rodowód ukraińskiego krajoznawstwa”, prezesa Ukraińskiego Towarzystwa Historyczno-Geograficznego O. Marynycza „Ukraina: kraje historyczno-geograficzne”, O. Nestuli „Chrapliwy oddźwięk „wielkiego przełomu” (o utraconych dobrach cerkiewnych w latach reżimu totalitarnego). Jednocześnie czasopismo rozpoczęło publikowanie słownika biobibliograficznego krajoznawców Ukrainy, propaguje założoną przez zarząd WSK Wszechukraińską nagrodę Związku imienia Dmytra Jawornyckiego, naświetla kronikę działalności WSK za lata 1990—1992, zawiera inne ciekawe materiały, które poświadczają naukową i poznawczą aktualność wydawnictwa. Czasopismo dąży do odzwierciedlenia swojego związku z regionami Ukrainy oraz działającymi w nich komórkami WSK. Weźmy za przykład Chmielniczyznę. W skład redakcji czasopisma wszedł członek zarządu WSK, jeden z fundatorów Chmielnickiej obwodowej organizacji Związku Krajoznawców i jej Dunajowieckiego oddziału rejonowego W. Prokopczuk. W czasopiśmie zamieszczono artykuły krajoznawcze I. Bezruczka „Łza mola — Patryńce” (szkic o wsi w rejonie kamieniecko-podolskim, na Chmielniczyźnie) oraz L. Tymofiejewej „Artel imienia Lenina” (na podstawie materiałów Państwowego Archiwum Obwodu Chmielnickiego oraz obwodowego archiwum SBU). Przez pierwsze pięć lat czasopismo wydawano na wzór czasopisma „Kraieznavstwo” z lat 20. XX wieku. Od 1999 roku aż do dziś ukazuje się w szerokim formacie (60x84/8) z stopniowym zwiększaniem objętości. Od tego czasu i do 2008 roku czasopismo drukowano corocznie w jednym tomie, który łączył w sobie cztery numery. Od 2009 roku czasopismo zaczęło ukazywać się półrocznie, a od 2010 roku aż do teraz Narodowy Związek Krajoznawców wydaje cztery numery rocznie, co dwukrotnie zwiększyło objętość wydawnictwa. W ciągu lat 2000—2006 głównym sponsorem czasopisma „Kraieznavstwo” był Kamieniecko-Podolski Uniwersytet Państwowy (obecnie narodowy) i w tym mieście było ono wydawane. Ponieważ redakcja czasopisma pracowała głównie w Kamieńcu Podolskim, w jej skład, oprócz innych członków z różnych regionów, wchodzili wówczas lokalni organizatorzy ruchu krajoznawczego A. Kopyłow, L. Bażenow, L. Misinkiewicz, W. Prokopczuk, W. Sawczuk (zastępca redaktora naczelnego). Od 2008 r. redakcja skoncentrowała swoją pracę przy zarządzie Związku w Kijowie (ul. Hruszewskiego 4) i tutaj realizuje wydania czasopisma. Od końca 2008 roku czasopismo stało się organem drukowanym Narodowego Związku Krajoznawców, od maja 2009 r. wchodzi do wykazu naukowych wydawnictw specjalistycznych w dziedzinie „Nauki historyczne”. Przez 20 lat wydawania czasopisma „Kraieznavstwo” jego redakcja oraz autorzy dążyli do wszechstronnego naświetlania rozwoju ruchu krajoznawczego oraz badań regionalnych, bycia na ostrzu współczesnych osiągnięć i procesów innowacyjnych w nauce oraz krajoznawstwie. W czasopiśmie ukształtowały się stałe rubryki tematyczne, a także pojawiają się nowe, które obejmują całą sferę organizacyjną, naukową i naukowo-metodyczną swojej dziedziny. Wśród głównych rubryk warto wymienić „Kronika ukraińskiego krajoznawstwa”, „Historia miast i wsi Ukrainy: historyczno-teoretyczne problemy badań”, „Krajoznawstwo w osobach”, „Krajoznawstwo cerkiewno-historyczne: źródła i współczesny dyskurs”, „Historia Ukrainy w świetle badań regionalnych”, „Muzealnictwo na Ukrainie: historia i problemy współczesnego rozwoju”, „Ojczyste zabytkoznawstwo: tradycje, doświadczenie, perspektywy”, „Regionalne aspekty demografii historycznej”, „Studia źródłoznawcze i biograficzne”. Artykuły i materiały analityczne pomagają czytelnikom uzyskać wyobrażenie o różnorodnych formach i metodach studiów krajoznawczych w XIX—XX wieku, zapoznać się z metodologicznymi zasadami badań mikrohistorycznych oraz dociekaniami w dziedzinie socjologii codzienności, biografis-

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn