Strona · s. 15strona oryginału ↗
Światowidowcy z miasta Frankowego
Слово Просвіти, №02 за 2014 рік
Takiej jasności świąteczno-bożonarodzeniowego widowiska, jak Kolęda, z którą pod koniec ubiegłego tygodnia zawitali do kijowskich prośwician, a w szczególności do dziennikarzy „Słowa Proświty”, nieczęsto zdarza się okazja usłyszeć i zobaczyć nawet w stołecznych placówkach kulturalnych. Zarówno wykonanie, jak i repertuar, a co najważniejsze, same w sobie autentyczne, archaicznie unikatowe karpackie kolędy w wykonaniu grupy „Huculska lehińska kolada” wywarły na wszystkich obecnych niezwykle radosne i podniosłe wrażenie. Nawiasem mówiąc, członkowie tej grupy są naszymi kolegami-proświcianami z naukowo-oświatowego towarzystwa „Proświta-Światowid” z Iwano-Frankiwska. I samo towarzystwo, i ta sprawa, którą się zajmują, są naprawdę unikatowe. Przekonaliśmy się o tym nie tylko podczas ich kolędowania, ale i później, podczas rozmowy z kierownikiem Towarzystwa Ołehem POLIWCZAKIEM. — Z wykształcenia jestem inżynierem, przez całe życie przyszło mi pracować na różnych stanowiskach, zajmowałem nawet stanowisko zastępcy dyrektora generalnego jednego z wiodących iwano-frankiwskich przedsiębiorstw. Sprawy społeczne pochłonęły mnie znienacka, po śmierci żony. Osiem lat temu przyszedłem do miejskiej „Proświty”, kiedy przewodniczącym był jeszcze Petro Arsenycz, znany i szanowany u nas człowiek. Pozwolił i pomógł nam utworzyć swój oddział. Dziś ten oddział przerodził się w naukowo-oświatowe towarzystwo, które zarejestrowaliśmy prawnie, ponieważ nasza działalność nieco nie wpisywała się w statutowe ramy istniejącej „Proświty”. Opiekujemy się nie tylko ochroną i rozwojem ojczystego języka — chociaż jest to dla nas nie mniej ważne — co badaniem i studiowaniem naszej pradawnej historii, gdzie folklor jest jednym z jej segmentów, który pomaga zrozumieć duszę narodu, jego nieprostą i zdumiewającą, jeśli można tak powiedzieć, biografię. Stąd też rozszerzenie kręgu naszych zainteresowań i pola działalności prośwician-światowidowców. — Czy towarzystwo ma tylko jedną grupę folklorystyczną „Huculska lehińska kolada”? — Mamy jeszcze jedną — „Żywycia”. Nagraliśmy już kilka płyt, w szczególności „Rozkolada”, którą wydaliśmy w zeszłym roku. Nasze grupy nie tylko zbierają i badają dawną twórczość świąteczno-obrzędową Ukraińców z Karpat, występują przed zwykłymi słuchaczami, ale także biorą udział jako wykonawcy w naszych konferencjach naukowych. Tak oto folklor, który jest jednym z obiektów i narzędzi badań historycznych, mieszamy z etnografią. Działalność naszych grup, jak i wszystkich naszych prośwician, jest niezwykle nasycona. W zeszłym roku towarzystwo przeprowadziło bożonarodzeniowy cykl świąt, wzięło udział w festiwalu kolędników „Kolada na Mazajłach”, przeprowadziło Święto Rozkolady, święta szewczenkowskie, Święto języka ojczystego… Nawiasem mówiąc, tę lehińską kolędę, którą nasz zespół wykonywał dla kijowskich prośwician, zapisała w Kryworiwni i opracowała nasza proświcianka, muzyk-etnograf Lesia Turiańska. — Jaka jest tematyka i kto bierze udział w waszych konferencjach naukowych? — Często odbywamy podróże naukowo-turystyczne, łącząc przyjemne z pożytecznym. Na przykład nasi proświcianie odbyli ekspedycje do wsi: Szepit (na górze Hrehit), Urycz (Twierdza Tustań), Rozhircze (Monastyr Skalny), Monastyrok (dawne sanktuarium), Kosmacz (Łysyna Kosmacka), do miasta Bursztyn (muzeum „Berehynia”)… Byliśmy na Kamiennej Mogile, w Trypilliu i Olbii. A w zeszłym roku jeździliśmy do wsi Stilśko, która znajduje się w obwodzie lwowskim. Tym razem, jak i podczas poprzednich wyjazdów po Ukrainie, celem było badanie naszej starożytności. Na terenach karpackich i przyległych w zamierzchłej przeszłości istniał taki związek państwowy naszych plemion pod nazwą Wielka Chorwacja, skąd pochodzą korzenie Ukrainy-Rusi. Między innymi chrześcijaństwo w tym ukraińskim prapaństwie przyjęto o 100 lat wcześniej niż w Rusi Kijowskiej. Zatem tematem konferencji naukowej o tym mało znanym okresie w naszej wspólnej etnobiografii stała się „Wielka Chorwacja — historia Ukraińców i Chorwatów”. A przedtem „Proświta-Światowid” przeprowadziła konferencję „Duchowe korzenie wiecznego bytu Ukraińców” z prezentacją drugiej książki Ludmyły Sannykowej „Rozmaj — Zelen-haj”. Znaczna część naszej pracy była zbudowana właśnie na tym badaniu. Następna konferencja miała być o Księdze Welesa, ale wydarzenia na Majdanie nieco zmieniły nasze plany. Bo nasi proświcianie żyją tym samym aktywnym życiem społecznym, co cała przeważająca część ukraińskiej Ukrainy. Jeśli chodzi o uczestników konferencji naukowych, to jest to przeważająca większość naszych prośwician. Ale zapraszamy do pracy także znanych naukowców z innych miast, instytutów i uniwersytetów — doktorów i kandydatów nauk z historii, etnologii, kulturoznawstwa, filologii itp. Na ostatnich konferencjach byli u nas na przykład znany kolekcjoner i badacz kultury trypolskiej Ołeksandr Poliszczuk, znany archeolog i sumerolog Anatolij Kyfiszyn, doktor nauk filologicznych Wałentyn Taranec i inni. — Jakie nieznane fakty z naszej historii udało się usłyszeć z referatów uczestników konferencji o Wielkiej Chorwacji? — W zeszłym roku Ukraińcy uroczyście obchodzili 1025-lecie chrztu Rusi-Ukrainy. A co było przedtem, niestety mało kto wie — zresztą skąd? O tym w szkołach nie uczą, profesjonalne instytuty naukowo-badawcze prawie tego nie badają. A jak świadczą kroniki bizantyjskie i dokumenty archiwalne, chrzest Rusinów, przede wszystkim Wielkiej Chorwacji, odbył się jeszcze w 867 roku, czyli ponad wiek przed chrztem Rusi przez Włodzimierza. I co ciekawe, obrzęd u naszych przodków był wtedy nie grecki, nie rzymski, a nasz, ukraińsko-ruski. My na konferencjach to udowadniamy.
Wielu uczonych mówi i pisze o nieco „podrasowanej” naszej historii, którą spisał Nestor. W Powieści minionych lat napisano, że za patriarchy Focjusza, za metropolity Michała książę kijowski Włodzimierz ochrzcił Ruś. A nasi historycy pojechali do Konstantynopola, na nowo przejrzeli źródła archiwalne. I doszli do wniosku: wszystko się zgadza, tylko jeden niuans — Włodzimierz żył 100 lat później niż patriarcha Focjusz. Rozumiecie? Jednym ze skutków przyjęcia chrześcijaństwa za Włodzimierza było wyniszczenie milionów Rusinów-pogan. To się wydarzyło, a zrzucono to na karb chana Batu. Bezsprzecznie najazd tatarsko-mongolski był wielką klęską dla naszego kraju. Tak, oni, korzystając z wewnętrznych waśni i sporów naszej panującej elity, podbili nas, wichrem przelecieli ze wschodu na zachód i wrócili do swoich stepów. Ich przedstawicielami byli w większości nasi, rusko-słowiańscy baskakowie. Kiedyś na jednym z kanałów telewizyjnych była audycja, w której dyskutowano temat tatarsko-mongolskich wpływów na genetykę Rusinów-Ukraińców. Okazuje się, że najnowsze badania genetyczne dowodzą, iż w naszych genach nie ma genów tatarsko-mongolskich! Na Tarnopolszczyźnie w rejonie borszczowskim znaleźliśmy jaskinię Werteba, którą badali znani archeolodzy, w tym doktor nauk historycznych Widejko. Odnaleziono tam dawne pochówki — kości trypolczyków, które mają około 4 tysięcy lat. Analiza genetyczna wykazała, że pobrane próbki w 55% pokrywają się z kodem genetycznym współczesnych mieszkańców Karpat. Jest to dowód na to, że nie jesteśmy na tej ziemi przybłędami, nie jesteśmy obcy, nasze korzenie są tutaj, na Ukrainie, odwieczne. Zatem mądrość, według słów naszego Proroka Tarasa Szewczenki, musi być własna. A do tego trzeba pamiętać — chronić, szanować, studiować i rozwijać swój język, historię, obrzędy, zwyczaje i tradycje. I tutaj dla nas, prośwician, jest ogrom pracy. Rozmowę prowadził Mykoła CYMBALIUK
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
