Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 4strona oryginału ↗

Skąd przyszła i dokąd poszła ziemia Ruska?

Слово Просвіти, №02 за 2014 рік

Zakończenie. Początek w nr 1 z 2014 roku. W tym czasie Moskale ostatecznie zrozumieli, że Polacy wodzili ich za nos w kwestii wyboru rosyjskiego cara na polski tron, i dopiero teraz Moskale rozpoczynają wojnę z Polską. Wojsko zbiera się pod Kijowem, pod Wasylkowem, pod wodzą księcia, bojarzyna Wasilija Szeremietiewa. Szeremietiew układa plan: idą do ataku dwoma korpusami — dwiema kolumnami, pierwsza — całe wojsko moskiewskie i ukraińskie pułki liberalne, druga z tyłu, w pewnej odległości, nieco na lewo — by odcinać Tatarów, którzy zawarli układ z Polską. Kozacy odradzali bojarzynowi to rozwiązanie: stójmy pod Kijowem, stamtąd mogą udzielić pomocy, a w razie czego schowamy się w mieście. Szeremietiew jednak: „My tych polaczków czapkami zarzucimy”. Poszli, Tatarzy jeszcze wcześniej połączyli się z Polakami. Doszli do Cudnowa. I tam Polacy i Tatarzy przecięli drogę, otoczyli. Polacy mieli więcej wojska, potężną artylerię. Trzeba było się wycofywać. Wycofywali się sposobem kozackim: z przodu, z tyłu i z boków — wozy, na których armaty, piszczele, muszkiety do obrony, ludzie i konie wewnątrz. Szli. Ja tak i nie odgadłem, jak można było pchać po osiem wozów ze wszystkich stron rękami. Strzelali z armat Polacy, Tatarzy nadlatywali z pola, puszczali chmurę strzał i pędzili z powrotem. Brakowało prowiantu, nie było czym karmić koni, a co najważniejsze — pragnienie. Brak wody. Wreszcie Polacy przekopali drogę, oblegli mocno w polu pod miasteczkiem Słobodziszczami. Ludzie i konie giną od braku wody. Tusk, bezwyjściowa sytuacja. Wtedy Szeremietiew ogłasza, że idzie pertraktować z Polakami, z hetmanem koronnym. Szeremietiew wrócił i mówi: „Polacy nas wypuszczają, tylko bez broni. Pierwszymi wychodzą Kozacy”. Rozgrodzili z przodu wozy, Kozacy wyszli w pole, i wtedy na nich nadlecieli Tatarzy: rąbali, zarzucali arkany… Kozacy bez broni, rzucili się z powrotem do obozu, ale Moskale znów zagrodzili się wozami i zaczęli strzelać do Kozaków. I rechoczą, i tańczą na wozach, widząc, jak Tatarzy rozprawiają się z Kozakami. A dalej Polacy i Tatarzy wzięli się za nich. Ja osobiście widziałem pod Bakczysarajem w twierdzy Czufut-Kale podziemia, gdzie siedział Wasilij Szeremietiew, a przewodnik mówił: „Oto tutaj 21 lat siedział sławny rosyjski patriota, Halina Sewruk. „Kijów XI w.” wielki rosyjski wódz Wasilij Szeremietiew”. Rozprawiwszy się z pierwszym korpusem, Polacy i Tatarzy rzucili się na drugi, gdzie byli Kozacy pułków prawobrzeżnych. Odparli oni pierwsze tatarskie najazdy, a dalej Polacy podwieźli artylerię; wyrwawszy się z piekła bitwy, gdzie widział krew i oderwane głowy, Jurij Chmielnicki wbiegł do namiotu i zaczął się modlić. Starszyzna mówi: nie módl się, a myśl, jak mamy się ratować. Na ich Halina Sewruk. „Koszowy Sirko” szczęście nadarzył się Iwan Wyhowski, w tamtym czasie kijowski wojewoda, poszedł do polskiego obozu i wybłagał Kozakom życie pod warunkiem, że Jurij Chmielnicki złoży przysięgę polskiemu królowi. A dokąd było uciekać? Potem przez carską i sowiecką historiografię został ogłoszony wrogiem, zdrajcą. A on, jeszcze dwa lata miotając się, pertraktując z Moskwą i Polską, złożył buławę i poszedł do klasztoru pod imieniem Gedeon. Później zaś został stracony przez Turków, a Wyhowski przez Polaków. Na buławę zaś było kilku pretendentów, ale największe szanse miał perejasławski pułkownik, hetman nakazowy, szwagier Bohdana Chmielnickiego Jakym Somko oraz nieżyński pułkownik Wasyl Zołotarenko. Ale obaj domagali się od Moskwy, aby Ukrainie pozostawiono choć jakieś wolności. Jednak były sługa Bohdana Chmielnickiego, awanturnik Iwaszko Briuchowiecki, powiedział Moskalom: „Zróbcie mnie hetmanem, a ja wam wszystko oddam”. Na radzie pod Nieżynem w otoczeniu moskiewskiego wojska Briuchowiecki został ustanowiony hetmanem, a Somko, Zołotarenko i jeszcze inni starszyni straceni. Briuchowiecki jedzie do Moskwy, żeni się z bojarską córką, sam otrzymuje bojarski tytuł, a na Ukrainie Moskale „jak szarańcza zasiedli”. Moskiewskie załogi stoją już nie tylko we wszystkich miastach, ale i w wielu wsiach. Moskiewscy żołnierze, obdarci, w łapciach — żywią się. Wchodzi Moskal do chłopa: karm i poij. Daj jeszcze wódki. Nie ma. Moskal biegnie do swojego przełożonego i krzyczy: „Słowo i dzieło carskie”. Czyli, chłop rzekomo mówił coś przeciwko carowi. I tego chwytają, na tortury. I ten ma dwa wyjścia: powiedzieć — mówiłem, wtedy mu odrąbują głowę, nie mówiłem — zakatują. Nieprawdopodobne haracze, nieprawdopodobne uciski. I naród powstał. To nie było przygotowane powstanie, nie było przywódców, powstało każde miasto, każda wieś i gnała Moskali. Briuchowiecki zobaczył to i mówi, że on też jest przeciwko Moskalom. I idzie z wojskiem naprzeciw prawobrzeżnemu hetmanowi Petrowi Doroszence w nadziei, że zjednoczone wojsko wybierze go hetmanem. Ale pod Opisznia własne wojsko rozszarpuje go. Od Briuchowieckiego i zaczęła się na Ukrainie prawdziwa Wielka Ruina. Wschodzą i upadają hetmani: Mnohohriszny, Suchowij, Teteria, Chanenko… Przeciwko Doroszence występuje książę, bojarzyn Romodanowski, Doroszenko rozgramia go, ale nie ściga, a ten, wziąwszy do spółki lewobrzeżnego hetmana Samojłowicza, przez kilka lat trzyma w oblężeniu w Czehryniu Doroszenkę. I Samojłowicz, i Mnohohriszny — wierni słudzy moskiewskiego cara — skończyli na Syberii. Tak, ukraińskiej historii nie można czytać bez validolu. A czytać ją trzeba tylko według Szewczenki. Tylko tam jest prawdziwa prawda. O niektórych okresach, wydarzeniach naszej historii napisano całe folianty: to jest tak, to — inaczej. A tylko to, co powiedział Szewczenko — to ostateczna prawda. Zasłoniła czarna chmura, Tę białą chmurę. Wystąpili zza limanu, Z Turkami Tatarzy. Z Polesia szlachta lezie, A hetman-popowicz, Zza Dniepru napiera, Głupi Samojłowicz, Z Romodanem. Jak ta gawiedź, Pokryli Ukrainę, I dziobią ile mogą… Godne podziwu są oceny różnych działaczy przez Szewczenkę: nie mając podręczników, kursów historii, wydaje dokładne wyroki, nawet to „głupi Samojłowicz” jest dokładne i sprawiedliwe: służył Moskwie, a jeszcze życie skończył na Syberii. A zwycięski Doroszenko bił się na wszystkie strony, a potem do Czehrynia przyjechał Iwan Sirko i mówi: walkę ty prowadzisz wielką, ale i krwi leje się dużo, naszej krwi. I Doroszenko złożył buławę i skończył życie w wiosce Jaropołce pod Moskwą, dając w potomstwie żonę Puszkinowi — Natalia Gonczarowa z Doroszenków. Puszkin pisze do niej: „Przejeżdżając przez Jaropołcze, byłem na grobie twojego dziada”. I był Mazepa, jednym swoim czynem odkupując wszystkie swoje wcześniejsze winy, i byli inni. Moskwa zawsze działała obłudą, kłamstwem, chytrością. Wzywa Piotr I do Moskwy hetmana Iwana Skoropadskiego, fetują go dwa miesiące, urządzają bale na jego cześć, fajerwerki, a kiedy wsiada do karety, by jechać do domu, wręczają mu promemorię, że on już nie jest hetmanem, a na Ukrainie będzie rządzić Małorosyjska Kolegium. Hetman dostaje zawału i do Głuchowa, do stolicy, przywożą jego ciało. A na wojnę, na kopanie kanałów gonią dziesiątkami ty- Halina Sewruk. „Maksym Krywonis” tysięcy kozaków, i ścielą oni swoimi kośćmi fundamenty Petersburga. I nakładają na wolnych Ukraińców jarzmo pańszczyzny, które szczególnie umocniła Anhalt-Zerbst-Dornburg — Katarzyna II. To ona ostatecznie zniszczyła Sicz Zaporoską, którą Karol Marks nazywał pierwszą na świecie demokratyczną republiką. Od Piotra I zaczęto nazywać czudź i merię, a dalej Moskowię, Rosją. Spójrzcie na ówczesne mapy europejskie, na przykład znaną na świecie mapę i książkę francuskiego inżyniera Beauplana, jak ona się nazywa: “Opis Ukrainy od granic Moskwy”. Galina Sewruk. “Piotr Sahajdaczny”

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn