Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 11strona oryginału ↗

«Teleskop Hubble’a» we wszechświecie „zagubionych słów”

Слово Просвіти, №02 за 2018 рік

Serhij PANIKO, członek-korespondent Naukowego Towarzystwa im. Szewczenki w USA Jak twierdzą naukowcy, przez przeciętną lornetkę na gwiaździstym niebie można zobaczyć od stu do dwustu tysięcy gwiazd. Mniej więcej taką samą liczbę słów rejestrują w rozwiniętych językach „przeciętne lornetki” popularnych słowników, takich jak Webster, Larousse, Duden, Linde itd. Dotąd największy akademicki objaśniający słownik języka ukraińskiego (SUM-11, 1970–1980) obejmuje ponad 134 tysiące słów, podczas gdy najnowszy „Wielki objaśniający słownik współczesnego języka ukraińskiego” (WTS SUM, wydawnictwo „Perun”, 2009) rejestruje ich około dwustu pięćdziesięciu tysięcy. Tymczasem przeciętnemu człowiekowi trudno uwierzyć, że podobnie jak liczba gwiazd we Wszechświecie, liczba słów w żywym języku jest wielkością nieskończoną. Rzeczywiście, niech jakikolwiek największy słownik obejmuje, powiedzmy, n słów. A przy tym w żywym języku zawsze znajdzie się takie n+1 słowo, które do tego słownika nie trafiło! Poważniejsze wyjaśnienie tej prawdy zainteresowany czytelnik otrzyma po zapoznaniu się z książką Dmytra Pylypczuka*, podarowaną Bibliotece NTSz-A, która jest szczegółową recenzją niedawno wydanego pierwszego tomu „Złotego dwudziestoksięgu” — akademickiego objaśniającego „Słownika języka ukraińskiego” w 20 tomach (Kijów, 2010). Analizowana jest treść właśnie pierwszego tomu (A–B, 2010. — 911 s.) oraz fragmentarycznie drugiego (W–Odsrebrzyć się. — 2012. — 975 s.), chociaż w ostatnich latach ukazało się jeszcze kilka tomów tego dzieła (Tom 3: Odstawanie–Gorzelnia. — 2012. — 1119 s.; Tom 4: D–Ż. — 2013. — 1007 s.; Tom 5: Z–Zwiędnąć. — 2014. — 992 s.; Tom 6: Zgaga–Kwarta, 2015. — 992 s.). Autor megarecenzji tego leksykograficznego megaprojektu uważa, że dziś Ukraina jest zdolna wydać elektroniczny objaśniający słownik języka ukraińskiego na milion słów, a zatem ostro polemizuje z tymi akademickimi naukowcami, którzy skłonni są „prokrustować” słownikowe parametry narodowej mo wyjść w jakąś ćwierć miliona słów i w ten sposób „zakonserwować” kolonialne położenie języka ukraińskiego. Dmitro Pylypczuk proponuje leksykografom ponad osiem tysięcy autorskich ilustracji do pięciu i pół tysiąca słów, zarówno obecnych, jak i niezarejestrowanych w pierwszym tomie „Złotego dwudziestotomowika”. Do ilustrowania wykorzystano twory wielu dziesiątków autorów — od Hryhorija Skoworody do Jewhena Paszkowskiego. Prawie wszystkie zaproponowane ilustracje wprowadzane są do obiegu naukowego po raz pierwszy. Znaczna część zilustrowanych słów w rejestrze pierwszego tomu SUM-20 w ogóle nie została przedstawiona. Ponadto autor podaje zestawienia wielu tysięcy innych słów, „zagubionych” w poważnych ukraińskich słownikach ostatnich czterdziestu lat. Pisarz-filolog rozwija dyskusję wokół kompletności i jakości ukraińskich słowników objaśniających XX wieku, które pozwoliły sobie zignorować praktycznie co drugie słowo, zarejestrowane we wcześniejszych wybitnych leksykonach Borysa Hrinczenki i Ahatanhela Krymskiego, nie zagłębiły się w język Iwana Franki i innych klasyków literatury ukraińskiej, zlekceważyły język współczesnej ukraińskiej twórczości słownej oraz ogromne zasoby neologizmów i terminologii. Książka Dmytra Pylypczuka jest bezprecedensową dla słowiańskiego świata (a także świata w ogóle) próbą konstruktywnego ukierunkowania leksykografii na maksymalny zakres odzwierciedlenia w akademickim słowniku objaśniającym leksykalnego zasobu języka narodowego. Nie sposób nie zauważyć, że monografia Pylypczuka jest w istocie ogromnym programem pracy leksykografów nad przyszłymi projektami wielu kolejnych dziesięcioleci, a może nawet całego stulecia. Jak przystało na pracę naukową, recenzowana książka zawiera indeksy zilustrowanych słów oraz wymienionych w niej ponad dwóch tysięcy nazwisk. Staraniem Biblioteki NTSz-A

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn