Strona · s. 14strona oryginału ↗
Berehynia ukraińskiego rodu
Слово Просвіти, №02 за 2018 рік
Dmytro POŻODŻUK, m. Kosmacz. U Mychajła Wintoniaka na przysiółku Medweżym w Kosmaczu urodziło się jeszcze jedno maleństwo. Była piątym dzieckiem w rodzinie z dwanaściorga dzieci. Na ukraińskich ziemiach niszczył wszystko, co żywe, hołodomor. Rok 1933 kosił ukraińskie wsie bezlitośnie. A tutaj, na Huculszczyźnie, tętniło ukraińskie życie. Choć Huculi nie żyli w nędzy, ciężko pracowali i zarabiali na utrzymanie. Toteż i dziecko, które urodziło się w Medweżym, miało szanse na przeżycie. Dziewczynkę ochrzczono i nazwano Hafijką. Rodzinę ratowało to, że jej matka Hanna była znaną we wsi krawcową i każdy Hucuł korzystał z jej usług. Jednym szyła portki i gacie, innym koszule i miała choć jakiś zarobek. Do krawiectwa przyuczała od małego dzieci i najlepiej nauczyła się tego właśnie córka Hafijka oraz synkowie Iwan i Dmytro. A oprócz tego mamusia nauczyła córkę jeszcze pięknie wyszywać. We wsi żyło się wtedy niespokojnie — na jej los przypadły wojenne czasy. Tutaj działo się całe piekło. Do wsi weszły wojska węgierskie, które walczyły po stronie Niemiec. A niebawem pojawili się i Niemcy. Chociaż wcześniej w Kosmaczu zdążyli już pobyć „pierwsi sowieci”, którzy wyrządzili niemało krzywd: gwałcili kobiety, odbierali Hucułom dorobek życia. Ukraińska Powstańcza Armia ratowała wszystkich przed zaborcami. Na początku 1945 roku doszło tu do największej bitwy armii UPA z karną dywizją czekistów generała Nikołaja Dergaczowa, którą pod Kosmaczem doszczętnie rozbili ukraińscy powstańcy. Często przychodzili do mamy Hafijki, a ona przekwalifikowywała się, szyjąc z huculskiej odzieży mundury dla powstańców. Ojciec Hafijki był również złotą rączką. Kręcił pętelki, szył uprząż dla koni i wołów, murował piece do dymnych huculskich chat z gliny, a później z cegły i ceramiki. A córka wyrastała jak kwiatuszek, po wojnie zaczęli się do niej zalecać kawalerowie i w 1952 roku na Medweżym odbyło się jeszcze jedno huculskie wesele: Hafijka Wintoniak brała ślub z kosmackim młodzieńcem Kyryłem Czorniakiem, który wrócił z wojny. Grały wesoło niezrównane kosmackie kapele, śpiewała barwinkowa kosmacka czeladź, pędzili na saniach do cerkwi kniaź i kniahini, drużbowie i druhny, bojarzy i swatki, dzwoniły dzwoneczki na koniach. To było 12 lutego i ten dzień do dziś z przyjemnością wspomina bohaterka mojej opowieści. Wreszcie smutek przerodził się w radość. Ale zaczęły się nowe kłopoty, trzeba było budować swoje gniazdko — stawiać chatę, urządzać się, sadzić sad. Hafija Czorniak zdobyła niemałe doświadczenie w krawiectwie i już zaczęła pracować samodzielnie, przyjmowała zamówienia, starała się dogodzić wybrednym starszym Hucułkom i wkrótce zyskała niemałą sławę utalentowanej krawcowej. Ta sława zachowała się przy niej do dziś. Lecz… Młoda gospodyni oczekiwała narodzin dziecka, cieszyła się, że będzie przedłużenie rodu. I urodziła się córeczka, jak pisanka. A śladem za nią do Hafii przyszła ciężka choroba — gruźlica kręgosłupa. Młodą położnicę owinięto gipsem i w takim pancerzu przebywała cały rok. Leżała w szpitalu, swój smutek przelewała w wyszywanie i, leżąc, nauczyła się wyszywać, dzięki czemu zarabiała jakąś kopiejkę. Dziecko tymczasem zabrała babcia Anna na Medweży i wychowywała. Z czasem tę opiekę zaczął sprawować mąż Hafii Kyryło. W końcu zdrowie się poprawiło, Hafija oddała się całkowicie wychowaniu córki, którą nazwano Mariczką. Do niej, jako do sławnej w Kosmaczu krawcowej, spieszyli Hucułowie, przynosili do zszycia tradycyjne kosmackie koszule, wzory na których grały tęczowymi barwami, jeden był lepszy od drugiego. Hafija długo podziwiała te ornamenty, wypytywała kobiety o ich nazwy i starała się odtworzyć kawałek każdego wzoru, aby miała je u siebie wszystkie. Niektóre wzory sama wyszywała to na koszulach, to na ręcznikach, a niektóre po prostu zbierała razem. Życie toczyło się swoim rytmem i zdawało się, że już zaczęły się zapominać biedy. Córka Mariczka wyrosła na piękność, wyszła za mąż za Petra Kłapcuniaka, Hafija przekazała jej wszystkie sekrety swojego kunsztu. Krawiecką sprawę, wieczorami przeredywała utwory Tarasa Szewczenki, Iwana Franki, Łesi Ukrainki, wczytywała się w każdy wiersz. — Może i ja byłabym panią — uśmiecha się Hafija Czorniak z Kosmacza. — Ale na moje dzieciństwo przypadła wojna i wtedy nie było czasu na naukę, chociaż w szkole nauczycielka zawsze stawiała mnie za przykład. Tym bardziej, że dorastałam w wielodzietnej rodzinie i trzeba było zarabiać pieniądze na utrzymanie, a nie uczyć się… U Hafii zrodził się ciekawy zamysł — z zebranych w Kosmaczu wzorów wyszyć specjalny album-książkę i podpisać każdy wzór. Zaczęła główkować, jakie powinny być strony książki, wymyśliła, że aby zrobić jeden arkusz albumu, trzeba zrobić dwie strony z haftem, a między nimi wstawić cienką sklejkę, żeby arkusze książki nie wyginały się i nie łamały. Na jedną taką stronę dopasowywała po 14 wzorów, a pod każdym wzorem wyszywała jego nazwę, jak na przykład: śliwkowy, kędzierzawy, bociani, książęcy, liść dębowy, lumerowy, puszysty, jelenie, kaczory itd. Sama wymyśliła, jak te litery wyszywać, na okładkę albumu oprawiła w kosmackie wzory swoje zdjęcie i powypisywała igłą różne poetyckie wersy oraz dodała napis: Kiedyś żyła tu Hucułka, co swój kraj kochała I z miłością do Hucułów te wzory szyła. Kiedyś będą te wzory ludzie oglądać I Hafiję Czorniacką wspominać… Książkę mistrzyni wyszyła jeszcze w ubiegłym wieku i do dziś nie ma ona odpowiedników na świecie. Zobaczył ten album Hafii Czorniak właściciel prywatnego muzeum Ołeksy Dowbusza w Kosmaczu Mychajło Dydyszyn i zaproponował, aby Hafija dała to dobro z haftami jemu do muzeum, żeby mogli je oglądać ludzie. Hafija uprzejmie się zgodziła. Tak album znalazł się w muzeum. Już i wnuczka wyszła za mąż za chłopaka z Bojkowszczyzny Andrija Sunaka. Już i synek u nich Roman się urodził, a dla Hafii prawnuk. Już i córka wyjechała na zarobki w obce kraje między obcych ludzi. Zasmuciła się Hafija, swój żal znowu zaczęła wylewać w wzory, bo nadziei na powrót z muzeum swojej książki już nie miała. Postanowiła zebrać jeszcze więcej wzorów, wyszyć jeszcze lepszą książkę. A Kosmacz przygotowywał się do drugiego międzynarodowego festiwalu „Wielkanoc w Kosmaczu”. Zawitał do Kosmacza i Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko z rodziną, poznał się z Hafiją Czorniak, z przyjemnością oglądali jej hafty, jej lalki, jej wyszywaną książkę. Podziwiali, dziwili się, jakby w bajkę trafili. — Ta kobieta zasługuje na najwyższe podziękowanie za swoją pracę, na najwyższą nagrodę — powiedział prezydent Wiktor Juszczenko. — Na Ukrainie podobnej książki-albumu nie widziałem. A i sama hafciarka Hafija Czorniak, jak BEREHYNIA UKRAIŃSKIEGO RODU… …Mijał czas. Kosmacz przygotowywał się do jubileuszu. Sesja Kosmackiej Rady Wiejskiej postanowiła przedstawić z tej okazji Hafiję Czorniak oraz jeszcze kilku wybitnych ludowych twórców do honorowego tytułu „Zasłużony Mistrz Twórczości Ludowej Ukrainy”. Przygotowali dokumenty, złożyli w rejonie. Do władzy doszła Partia Regionów. Obwód iwanofrankiwski objął Wasyl Czudnow, którego Hafija Czorniak trzymała do chrztu (czyli była jego matką chrzestną). On
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
