Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №02 за 2019 рік

16 s. · 33 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Ogólnoukraiński tygodnik kulturologiczny 2 (1002), 10–16 stycznia 2019. Przemówienie Metropolity Kijowskiego i całej Ukrainy Epifaniusza podczas ceremonii podpisania Patriarszego i Synodalnego Tomosu

Bartłomiej, z Bożej łaski Arcybiskup Konstantynopola, Nowego Rzymu i Patriarcha Ekumeniczny 5 stycznia 2019 r. Patriarszy kościół św. Jerzego, Fanar Wasza Świątobliwość, kyr kyr Bartłomieju, Arcybiskupie Konstantynopola — Nowego Rzymu i Patriarcho Ekumeniczny, Przewodniczący Wielkiego Kościoła Chrystusowego, który dla wielu narodów, a wśród nich dla narodu ukraińskiego, stał się Matką, poprzez kazanie i kąpiel chrztu ponad tysiąc lat temu zrodziwszy naszych praojców z wody i Ducha dla życia wiecznego! Umiłowani we Chrystusie współbracia-archierei, pobożni duchowni i wierni świeccy, którzy zebraliście się w tę uroczystą i poruszającą chwilę! Wasza Wysokoszanowność Prezydencie Ukrainy Petro Oleksijowyczu Poroszenko oraz wszyscy, którzy reprezentujecie Państwo Ukraińskie, i wszyscy obecni! Zakończenie na str. 2 AGRESJA ROSJI ROŚNIE

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Patriarszy i Synodalny Tomos o Nadaniu Autokefalicznego Ustroju Kościelnego Cerkwi Prawosławnej na Ukrainie

„Przystąpiliście do góry Syjon… i do Kościoła pierworodnych” (Hbr 12,22–23). Błogosławiony wśród narodów Apostoł Paweł mówi do wszystkich wiernych: i rzeczywiście Kościół jest górą, mocną i trwałą, nieporuszoną i niezachwianą. Chociaż jedną owczarnią i jednym ciałem Chrystusowym jest i nazywa się Kościołem Bożym, który wszędzie wyznaje prawosławną wiarę, wspólnotę sakramentu w Duchu Świętym i nienaruszalność apostolskiego następstwa oraz porządku kanonicznego, to od czasów apostolskich składa się on z Kościołów rozmieszczonych według miejsc i krajów, wewnętrznie samorządnych przez własnych pasterzy i nauczycieli oraz sług Ewangelii Chrystusowej, to znaczy w każdym miejscu przez biskupów, z przyczyn nie tylko historycznego znaczenia miast i krajów na świecie, ale także wskutek szczególnych potrzeb pasterskich w nich. Otóż ponieważ pobożna i Bogiem strzeżona ziemia Ukraina, umocniona i wywyższona wyższą Opatrznością, otrzymała swoją niepodległość polityczną, a jej przywódcy państwowi i kościelni już niemal przez trzydzieści lat gorąco prosili o jej samorząd kościelny, ramię w ramię z narodem i jednomyślnie z jego dawnymi prośbami, skierowanymi w swoim czasie do Najświętszej Apostolskiej Stolicy Konstantynopolitańskiej, która według wielowiekowej tradycji kanonicznej jest zobowiązana troszczyć się o Święte Kościoły Prawosławne, potrzebujące tego, a przede wszystkim o te, które zawsze są z nią związane więzami kanonicznymi, jak historyczna Metropolia Kijowska, to my, Nasza Pokora, wraz z Przewielebnymi Metropolitami przy nas oraz przezacnymi braćmi i współsługami umiłowanymi w Duchu Świętym, z obowiązku troski Wielkiego Kościoła Chrystusowego o Prawosławny świat, dla uzdrowienia stale zagrażających rozłamów i podziałów w Kościołach lokalnych, jednomyślnie ustanawiamy i ogłaszamy, aby cały Kościół Prawosławny, znajdujący się w granicach politycznie ukształtowanego i całkowicie niezależnego państwa Ukrainy, wraz ze Świętymi Metropoliami, Archidiecezjami, Diecezjami, klasztorami, parafiami i wszystkimi w nich instytucjami kościelnymi, który pozostaje pod opieką Założyciela Jednego, Świętego, Soborowego i Apostolskiego Kościoła, Bogoczłowieka Pana i Zbawiciela naszego Jezusa Chrystusa, istniał od tej chwili jako kanonicznie autokefaliczny, niezależny i samorządny, mając Pierwszego w sprawach kościelnych i uznając każdego kanonicznego jego Zwierzchnika, który nosi tytuł „Blażennejszy Metropolita Kijowski i Całej Ukrainy”, — nie dopuszcza się jakiegokolwiek dodawania ani odejmowania od jego tytułu bez zgody Kościoła Konstantynopolitańskiego — który jest przewodniczącym Świętszego Synodu, zwoływanego corocznie spośród Archiereji zapraszanych kolejno według ich starszeństwa, z grona tych, którzy mają eparchie w geograficznych granicach Ukrainy. W ten sposób sprawy Kościoła w tym kraju będą zarządzane, jak głoszą boskie i święte Kanony, swobodnie i w Duchu Świętym, bez przeszkód, bez jakiegokolwiek innego wpływu zewnętrznego. Ponadto, tym podpisanym Patriarszym i Synodalnym Tomosem, uznajemy i ogłaszamy ustanowiony w granicach terytorium Ukrainy Autokefaliczny Kościół naszą duchową córką i wzywamy wszystkie Kościoły Prawosławne do uznawania go za siostrę i wspominania pod nazwą „Świętszy Kościół Ukrainy” jako ten, który ma swoją katedrę w historycznym mieście Kijowie, nie może wyświęcać biskupów ani zakładać parafii poza granicami państwa; już istniejące obecnie podlegają, zgodnie z porządkiem, Stolicy Ekumenicznej, która ma kanoniczne uprawnienia w Diasporze, ponieważ jurysdykcja tego Kościoła jest terytorium Państwa Ukraińskiego. Zakończenie na str. 2 BOHATEROWIE NIE UMIERAJĄ? 12-13 ART-KALEJDOSKOP 14-15

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Przemówienie Metropolity Kijowskiego i całej Ukrainy Epifaniusza podczas ceremonii podpisania Patriarchalnego i Synodalnego Tomosu

Zakończenie. Początek na str. 1. Pamiętając napomnienie apostoła Pawła: „Zawsze się radujcie. Nieustannie się módlcie. W każdym położeniu dziękujcie, taka jest bowiem wola Boża w Jezusie Chrystusie względem was” (1 Tesaloniczan 5:16-18) — my, którzy przybyliśmy dzisiaj z Kijowa, z Ukrainy, do tego pobłogosławionego przez Boga wielkiego i sławnego Miasta, które w naszej słowiańskiej tradycji od dawna nazywane jest Carogrodem — za błogosławieństwem Waszej Wszechświętobliwości w katedrze świętego wielkomęczennika Jerzego odprawiliśmy modlitwę dziękczynną. Przecież Bóg daje „wszystkim życie i oddech, i wszystko” (Dzieje Apostolskie 17:25) — dlatego naszym najważniejszym obowiązkiem jest dziękować Mu. I jeśli codziennie dziękujemy Bogu za każdą chwilę życia, i za każdy oddech, i za wszystkie inne niezliczone dobrodziejstwa dla nas — to tym bardziej musimy dziękować Mu z tak szczególnej okazji, jak ta, która zgromadziła dzisiaj nas wszystkich w Patriarchacie Ekumenicznym. Zanieśliśmy te modlitwy dziękczynne w bliskim nam języku ukraińskim, zaświadczając tym samym również o tym, że Cerkiew Lokalna naszego narodu, podobnie jak Cerkwie Lokalne innych narodów słowiańskich, jest owocem błogosławionej pracy równych apostołom Cyryla i Metodego. Wspomniani święci bracia zostali posłani przez Wielki Kościół Chrystusowy i z tego Miasta do pracy kaznodziejskiej i wiele się natrudzili, aby narody słowiańskie w bliskim im języku usłyszały Boską Ewangelię i święte modlitwy nabożeństw. Wśród innych Cerkwi owocem ich pracy jest także nasza Cerkiew, co również podkreśla więź Cerkwi-Matki z nami — jej Córką. Dzisiaj Wasza Wszechświętobliwość wezwali nas do przybycia z Ukrainy i zgromadzili wszystkich tutaj, aby dopełnić dzieła, którego początki leżą w głębi wieków. Przecież Patriarchalny i Synodalny Tomos, którego podpisanie tutaj się odbywa, dla całej pełni Jednej, Świętej, Soborowej i Apostolskiej Cerkwi ogłasza, że zrodzona ponad tysiąc lat temu w wodach chrzcielnych rzeki Dniepr Cerkiew — wzrosła i utwierdziła się dla samodzielnego, autokefalicznego bytu. Jak dzieci, gdy dorastają, rozpoczynają samodzielne życie, ale nigdy nie zapominają o swoich rodzicach, gdyż jest to prawo naturalne i sam Bóg powiedział: „Czcij ojca twego i matkę twoją, aby ci było dobrze i abyś długo żył na ziemi” (Wyjścia 20:12) — tak i nasza Cerkiew-Córka nigdy nie zapomni wszystkiego, co dała nam Cerkiew-Matka od czasów dawnych i daje aż do teraz, ofiarnie ogłaszając dla całej Pełni Prawosławia, że do Świętych Dyptychów wchodzi nowa Cerkiew-Siostra Ukraińska. Trudna była droga do dzisiejszego błogosławionego dnia. Ale właśnie taka — trudna i pełna cierpienia — jest droga prawdy. Bo wiemy z Pisma, że „przez wiele ucisków trzeba nam wejść do królestwa Bożego” (Dzieje Apostolskie 14:22). Dzisiaj, dziękując Bogu, dziękując Cerkwi-Matce, szczególnie chcę podziękować Waszej Wszechświętobliwości, a także Przewielebnym hierarchom — członkom Świętego i Świętego Synodu, podziękować upoważnionym przez Waszą Wszechświętobliwość i Synod hierarchom — Metropolicie Galii Emmanuelowi, Arcybiskupowi Pamfilii Danielowi oraz Biskupowi Edmonton Hilarionowi — za całą pracę wykonaną po to, aby ten błogosławiony dzień nastał. Wasza Wszechświętobliwości! Wy, jako pierwszy wśród prawosławnych hierarchów, poprzez swoją posługę ponosicie szczególną odpowiedzialność za utwierdzanie porządku kanonicznego, podtrzymywanie jedności i pokoju. Na Waszą Wszechświętobliwość kanonami i tradycją nałożony jest obowiązek, z Bożą pomocą, rozwiązywania takich kwestii życia cerkiewnego, dla których często nie ma ani przykładu, ani analogii, i dlatego niezbędne są szczególna mądrość, wytrwałość i odwaga, aby iść pierwszym i innym wskazywać właściwą drogę. Dziękujemy Wam za to, że posiadacie wszystkie te niezbędne cechy do sprawowania tak odpowiedzialnej posługi i nigdy nie przestaniemy zanosić za Was naszych modlitw do Boga. Niech Pan hojnie i stokrotnie obdarza Was Swoimi łaskami — za wszystkie dobre uczynki, które dokonaliście i będziecie dalej dokonywać dla pobożnego narodu ukraińskiego oraz dla Cerkwi. Także chcę zaświadczyć o naszej wdzięczności Prezydentowi Ukrainy Petrowi Ołeksijowyczowi Poroszence i wszystkim, którzy razem z nim i pod jego kierownictwem trudzili się i trudzą, aby pomóc nam spełnić marzenie pokoleń ukraińskich prawosławnych hierarchów, duchownych, mnichów i wiernych — mieć jedną lokalną autokefaliczną Cerkiew Prawosławną. Imię Wasze, Panie Prezydencie, na wieki wejdzie do historii narodu ukraińskiego i Cerkwi — obok imion naszych władców, książąt Włodzimierza Wielkiego, Jarosława Mądrego, Konstantego Ostrogskiego oraz hetmana Iwana Mazepy. Wasza Wszechświętobliwości! Z drżeniem i uniesieniem czekamy na jutrzejszy dzień, kiedy przez Was zostanie wręczony podpisany dzisiaj Patriarchalny i Synodalny Tomos, a to wielkie historyczne dzieło i nasze zjednoczenie zostaną przypieczętowane współsłużeniem Świętej Boskiej Liturgii, Przyjęciem Ciała i Krwi Pana Boga i Zbawiciela naszego Jezusa Chrystusa. Wszystkim wiadomo, że w Dawnej Cerkwi wydarzenia Narodzenia Chrystusowego i Objawienia Pańskiego świętowano razem w jednym dniu — 6 stycznia. I być może symboliczne jest to, że tak wielkie wydarzenie, jak ogólnoprawosławne ogłoszenie autokefalii dla naszej Cerkwi, pokonując różnicę w kalendarzach, jutro połączy radość tych dwóch wielkich i zbawiennych Świąt, szczególnie pomnażając ją dla pobożnego narodu ukraińskiego. Bogu naszemu chwała na wieki wieków! Opublikował diakon Mychajło Omeljan, strona internetowa: www.cerkva.info

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Patriarszy i Synodalny Tomos o Nadaniu Autokefalicznego Ustroju Kościelnego Cerkwi Prawosławnej na Ukrainie», s. 1

Patriarchalny i Synodalny Tomos nadania autokefalicznego ustroju kościelnego Prawosławnemu Kościołowi Ukrainy

Zakończenie. Początek na str. 1. I nadajemy mu przywileje i wszystkie suwerenne prawa, należne autokefalicznej władzy kościelnej, tak że odtąd Metropolita Kijowski i całej Ukrainy, sprawując nabożeństwa, wspomina „Wszystkich Biskupów Prawosławnych”, a grono najświętszych Hierarchów przy nim wspomina jego imię jako Pierwszego i Zwierzchnika Najświętszego Kościoła na Ukrainie. To, co dotyczy wewnętrznego zarządu kościelnego, jest rozpatrywane, sądzone i określane wyłącznie przez niego i święty Synod, podążając za nauką ewangeliczną i inną, zgodnie ze świętą tradycją i szanowanymi postanowieniami kanonicznymi naszego Świętego Kościoła Prawosławnego oraz wskazaniem 6. kanonu I Soboru Powszechnego w Nicei, który określa, że „jeśli zaś przy wspólnym głosowaniu wszystkich, które będzie sprawiedliwe i zgodnie z kanonem kościelnym, dwoje lub troje z własnej skłonności do sporów sprzeciwia się, niech ma moc decyzja większości”, ponadto zachowuje się prawo wszystkich hierarchów i innego duchowieństwa do apelacji do Patriarchy Ekumenicznego, który ma kanoniczną odpowiedzialność przyjmowania bezapelacyjnych decyzji sądowych dla biskupów i innego duchowieństwa Kościołów lokalnych, zgodnie z 9. i 16. świętymi kanonami IV Soboru Powszechnego w Chalcedonie. Wyjaśniamy w odniesieniu do powyższego, że Autokefaliczny Kościół Ukrainy uznaje za głowę Najświętszy Apostolski i Patriarchalny Tron Ekumeniczny, tak jak inni Patriarchowie i Zwierzchnicy, i ma wraz z innymi obowiązkami kanonicznymi i odpowiedzialnościami, przede wszystkim dla zachowania naszej Wiary Prawosławnej w nienaruszoności oraz kanonicznej jedności i wspólnoty z Patriarchatem Ekumenicznym i innymi lokalnymi Kościołami Prawosławnymi jako nienaruszalne. I ponadto, Metropolita Kijowski i całej Ukrainy, jak i hierarchowie Najświętszego Kościoła Ukrainy, wybierani są odtąd zgodnie z należnymi postanowieniami boskich i świętych Kanonów oraz zgodnie z odpowiednimi postanowieniami jego Statutu, które muszą we wszystkim obowiązkowo odpowiadać postanowieniom tego Patriarchalnego i Synodalnego Tomosu. Wszyscy hierarchowie zobowiązani są troszczyć się, aby miłując Boga paść lud Boży, prowadząc w bojaźni Bożej pokój i zgodę na Ukrainie oraz w swoim Kościele. Ale aby we wszystkim trwała niepomniejszona więź duchowej jedności i wspólnoty świętych Bożych Kościołów, bo nauczyliśmy się „zachowywać jedność ducha w więzi pokoju” (Ef 4, 3), to każdy Błogosławiony Metropolita Kijowski i całej Ukrainy powinien wspominać, zgodnie z dawnymi tradycjami świętych Ojców naszych, Patriarchę Ekumenicznego, Błogosławionych Patriarchów i innych Zwierzchników lokalnych Kościołów Prawosławnych, w rzędzie Dyptychów, zgodnie z porządkiem kanonicznym, otrzymując swoje miejsce po Zwierzchniku Kościoła Czech i Słowacji w świętych Dyptychach i na zgromadzeniach kościelnych. W ten sposób prawosławny Kościół Ukrainy, poprzez swojego Pierwszego czy kanonicznego namiestnika Tronu Kijowskiego, zobowiązany jest brać udział w odniesieniu do ważnych kwestii kanonicznych, dogmatycznych i innych w naradach między prawosławnych, które zbierają się od czasu do czasu, zgodnie ze świętym zwyczajem, od początków ustanowionym przez Ojców. Pierwszy zaś, ustanowiony, zobowiązany jest obowiązkowo wysyłać niezbędne należne Listy Pokojowe do Patriarchy Ekumenicznego i do innych Zwierzchników, i sam ma prawo od nich otrzymywać, rozpoczynając swoje podróże pokojowe od Pierwszostolnego Kościoła Konstantynopola zgodnie ze zwyczajami, otrzymując od niego także Święte Miro, dla okazania duchowej jedności z nim. Dla rozstrzygania znaczących kwestii o charakterze kościelnym, dogmatycznym i kanonicznym należy Błogosławionemu metropolicie Kijowskiemu i całej Ukrainy, w imieniu Świętego Synodu swojego Kościoła, zwracać się do naszego Najświętszego Patriarchalnego i Ekumenicznego Tronu, pragnąc od niego autorytatywnej opinii i trwałego wzajemnego zrozumienia, przy czym prawa Tronu Ekumenicznego do Egzarchatu na Ukrainie i świętych stauropigii pozostają niepomniejszone. Zatem na wszystkich tych warunkach nasz Święty Wielki Kościół Chrystusowy błogosławi i ogłasza Prawosławny Kościół Ukrainy Autokefalicznym i szczodrze wzywa na Hierarchię na Ukraińskiej ziemi, nieskalany kler i pobożny lud jej, z niewyczerpanego skarbca Ducha Świętego, boskie dary, modląc się, aby Pierwszy i Wielki Arcykapłan Jezus Chrystus, za wstawiennictwem wszech nieskalanej i wszech błogosławionej Władczyni naszej Bogurodzicy i Zawsze Dziewicy Maryi, świętego sławnego i równego apostołom księcia Włodzimierza i świętej sławnej księżnej Olgi, czcigodnych i bogonośnych Ojców naszych, ascetów i mnichów Ławry Kijowsko-Pieczerskiej oraz innych klasztorów, niech utwierdzi na zawsze w ciele Jednego, Świętego, Soborowego i Apostolskiego Kościoła w ten sposób zaliczony Autokefaliczny Kościół Ukrainy i udzieli mu trwania w dobru, jedności, pokoju i wzrostu, na chwałę Jego oraz Ojca i Ducha Świętego. W ten sposób tak postanowione i osądzone oraz w radości ogłoszone wam z szanowanego Centrum Prawosławia zostało soborowo zatwierdzone, dla trwałego zachowania wydaje się ten Patriarchalny i Synodalny Tomos, napisany i podpisany w Kodeksie naszego Wielkiego Kościoła Chrystusowego w Konstantynopolu, wręczony w dokładnej i identycznej kopii Błogosławionemu Zwierzchnikowi Najświętszego Kościoła Ukrainy, kir Epifaniuszowi i Jego Wysokiej Dostojności Prezydentowi kraju panu Petrowi Poroszence, dla wiecznego dowodu i stałego przedstawienia. Roku dwa tysiące dziewiętnastego, miesiąca stycznia, 6 dnia, indykcji 12. †Patriarcha Ekumeniczny Bartłomiej, w Chrystusie Bogu rozstrzyga †metropolita Wriuli Pantelejmon †metropolita Włoski i Maltański Gennadiusz †metropolita Niemiecki Augustyn †metropolita Tranupolis Herman †metropolita New Jersey Swangel †metropolita Rodos Cyryl †metropolita Retimno i Awlopotamos

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Znany jest fakt, że Rosyjska Cerkiew, która w 1945 roku nadała PAKP drugi, „prawidłowy” tomos, sama jest niekanoniczna, jest uzurpatorem. I choć głównym stymulatorem społeczno-politycznego i religijnego chaosu od dawnych czasów była Rosja, próbuje ona pokazać siebie jako ofiarę spisku przeciwko niej. I na potwierdzenie istnienia spisku demonstruje na stronie Patriarchatu Moskiewskiego ilustrację z podpisem „Gramota Soboru Konstantynopolitańskiego o założeniu Patriarchatu Moskiewskiego, maj 1590 roku”. Jednak bez potwierdzenia Patriarchatu Ekumenicznego nie można tej fotografii traktować jako faktu istnienia takiego dokumentu. W ostatnim czasie świat widział wiele „cudów” rosyjskiej techniki. Jednak Metropolita Warszawski Sawa nie tylko nie stawia tego pytania, a także — gdzie obecnie znajduje się tomos, nadany przez Konstantynopol w 1924 roku. Oryginał konstantynopolitańskiej gramoty o autokefalii Cerkwi jeszcze w 1944 roku organy NKWD ZSRR wywiozły z soboru Marii Magdaleny w Warszawie i po drodze „gdzieś się zagubił”. Polskiemu Autokefalicznemu Kościołowi Prawosławnemu i jego zwierzchnikowi metropolicie Sawie obecnie żyje się całkiem komfortowo z moskiewskim tomosem. Jednak tego nie można już powiedzieć o wiernych. Coraz częściej z ich strony pada bardzo aktualne obecnie nie tylko w prawosławiu pytanie: czy człowiekowi potrzebna jest Cerkiew, w której kłamią? I czy taka Cerkiew toruje drogę do Boga? Bliska znajoma z Warszawy — pani Ola, pochodząca ze Lwowa, po przeczytaniu opublikowanego w „Słowie Proświty” mojego artykułu o Soborze Zjednoczeniowym w Kijowie, napisała: „Możliwe, że nawet nie wyobrażasz sobie, jak trudno człowiekowi iść do świątyni, w której znieważają twój język, twoją historię, twój kraj, w której cię okłamują. Tutaj przyjechało kilku księży z Rosji, którzy robią straszne rzeczy”. Ich kłamstwom-propagandzie uległ nawet Metropolita. O Ukrainie wygłasza on oświadczenia z pogranicza absurdu: „Sprawy zaszły za daleko. To wszystko przez pychę, pychę Filareta, którego wykorzystał pierwszy prezydent Ukrainy Leonid Krawczuk”. W innym miejscu, wspominając Patriarchę Filareta, metropolita Sawa powiedział: „Także nie można wykluczyć, że w Polsce, gdzie mieszka ponad milion Ukraińców, znajdzie się grupa wierzących, dla których Filaret będzie próbował zorganizować w Polsce swoje parafie. Niedawno słyszałem, że Prawy Sektor już badał możliwości wizyty w Polsce Epifaniusza”. Ukraiński poeta z Chełmszczyzny Tadej Karabowicz w prywatnym liście do mnie z tej okazji napisał: „…Smutno i strasznie, że metropolita Sawa takie rzeczy mówi w wywiadzie. Mirosławie, jestem pewien, że rozumiesz: gdyby, broń Boże, zachwiała się niepodległość Ukrainy, Moskwa urządzi niesłychaną rzeź na Ukrainie i okrutnie zlikwiduje nie tylko naszą niepodległość, ale także nową Cerkiew. Dlatego, jako ukraiński poeta z obecnie pięknie zaśnieżonej Chełmszczyzny, proszę was, w sławnej Ukrainie będących, bądźcie mądrzy i odpowiedzialni w tym bardzo ważnym momencie naszego bytu. Nie idźcie na pasku populistów, bo państwo jest w niebezpieczeństwie”...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Bądźmy mądrzy i...

Obecnie siły rewanżystowskie podejmują próbę zorganizowania dla Ukraińców „testu” na nieadekwatność narodu, aby zdyskredytować tych, którzy w ciągu ostatnich lat zdołali uczynić wiele realnego dobra. Myrosław ŁEWYCKYJ, publicysta, członek NSPU i NSŻU Puliści mówią: “A co macie na myśli, mówiąc o dobru?”. Zacznijmy od tego, że nie spełniły się groźby politycznego idioty Żyrinowskiego, by “pojeździć” czołgiem w stolicy Ukrainy. A zakończmy na nie przez wszystkich jeszcze należycie przemyślanym zjednoczeniu prawosławnych Cerkwi i otrzymaniu długo wyczekiwanego Tomosu dla Prawosławnej Cerkwi Ukrainy. Pod wpływem moskiewskiej propagandy i jej agenturalnej granicy na Ukrainie panuje obecnie wrzawa, że wspieranie przez władze uzyskania epokowego dokumentu o wymiarze ogólnonarodowym było “grubą ingerencją państwa w sprawy cerkiewne”. I nikt z tych, którzy nakręcają naród do krzyków, nie mówi, że wszyscy, którzy otrzymywali autokefalię od Patriarchatu Ekumenicznego, musieli mieć odpowiednią prośbę od władzy państwowej. Tylko Patriarcha Moskiewski “zdobywał się” na nadawanie “tomosów” wbrew woli Cerkwi i władzy. Poglądową może być pouczająca dla Ukrainy historia uzyskania autokefalii przez te prawosławne terytoria byłego carskiego imperium, które po I wojnie światowej zostały włączone w skład odrodzonego po 130 latach niebytu państwa polskiego. Gdy tylko ukraińscy działacze okresu Ukraińskiej Republiki Ludowej znaleźli się na przymusowej emigracji na terytorium Polski, od razu zaczęli prowadzić wśród ludności prawosławnej pracę oświatową. Nie tylko w planie kształtowania świadomości narodowej, ale i w planie zrozumienia, że Ukraińcy potrzebują niezależnej od Moskwy Cerkwi. Oczywiście, tego nie chciała “cierpieć” większość prawosławnego kleru, który pracował tam jeszcze od czasów przedrewolucyjnych. A byli to albo etniczni Moskwini, albo ludzie ze zdeformowaną w moskiewskich szkołach świadomością — Białorusini czy Ukraińcy. Żyli oni ideą-fiks o powrocie dawnych “porządków”, a wraz z nimi dawnych granic. Dla ówczesnej Polski było to zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego. Wyprowadzenie prawosławnych terytoriów, które znalazły się w granicach państwa polskiego, spod “duchowej” opieki będącej już wtedy czerwoną Moskwy było nadzwyczaj ważnym zadaniem Polski. Władze polskie zwróciły się do Patriarchy Ekumenicznego Melecjusza IV o pomoc w uformowaniu kanonicznego statusu prawosławnych eparchii w Polsce. Jednocześnie władze próbowały przybliżyć rozwiązanie tej kwestii poprzez indywidualny dialog z prawosławnymi biskupami, aby przeprowadzić sobór, ale wszelkie wysiłki zwołania go, by ogłosić wyjście spod moskiewskiej zależności, zrywali zwolennicy jedności z Moskwą. Byli oni w tej kwestii aż do fanatyzmu nieustępliwi, choć w tym czasie w bolszewickiej Rosji działy się już z Cerkwią straszne rzeczy. Na polecenie Lenina z 22 marca 1922 roku zaczął być realizowany plan Trockiego dotyczący zniszczenia Cerkwi. A wcześniej już kilka razy Patriarcha Moskiewski Tichon był osadzany w areszcie domowym. Wkrótce go złamano i w czerwcu 1923 roku napisał “list pokutny”, w którym potępiał swoją dotychczasową “kontrrewolucyjną działalność”. W rezultacie “pozwolono” mu wznowić pracę patriarchatu, aby wybić na Zachodzie grunt pod oświadczenia o prześladowaniu Cerkwi w ZSRR. Wśród wyższego duchowieństwa formalnie jeszcze jedynej Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej, które przebywało wtedy w Polsce, znalazł się człowiek, który nieugięcie rozumiał: nadeszła nowa rzeczywistość, która wymaga nowego myślenia. Był to Ukrainiec Jerzy Jaroszewski, który za rekomendacją polskich władz (nie można wykluczyć, że za radą ukraińskiej emigracji politycznej w Polsce) zgodził się zostać egzarchą Patriarchy Ekumenicznego dla prawosławnych eparchii w Polsce. Władyka Jerzy w 1922 roku został podniesiony do godności Metropolity Warszawskiego. To ciekawa i obecnie jeszcze mało znana u nas postać ukraińskiej historii. Jako uczestnik Soboru Mińskiego Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej w 1918 roku występował przeciwko przywróceniu w Rosji Patriarchatu, który został zlikwidowany w 1700 roku przez cara Piotra I. Jesienią 1918 roku brał udział w pracy w Kijowie Wszechukraińskiego Soboru Cerkiewnego, na którym rozpatrywano kwestię autokefalii Prawosławnej Cerkwi na Ukrainie. Jednak niestabilność polityczna stała się przyczyną tego, że zwolennicy autokefalii znaleźli się w przytłaczającej mniejszości. Nie można uważać, że wtedy ta kwestia była całkowicie przegrana. 12 grudnia (według nowego stylu) na Soborze występował Hetman Pawło Skoropadski. Po jego wystąpieniu Sobór przyjął decyzję o pierwszeństwie Prawosławnej Cerkwi na Ukrainie spośród innych wyznań. A już w kilka dni później na Ukrainie doszło do kolejnego przewrotu i Hetman został obalony. Znaleziony w archiwach i opublikowany list Wołodymyra Wynnyczenki do Stalina jednoznacznie wskazuje, że był to przewrót, który wywrócił zarówno losy milionów ludzi, jak i los Ukrainy jako państwa. Władyka Jaroszewski już w randze arcybiskupa wyemigrował. Mając ścisłe kontakty z Patriarchatem Ekumenicznym, miał nadzieję skupić się na pracy naukowej i dydaktycznej w jednym z seminariów Patriarchatu. Życie jednak stawiało przed nim inne wyzwania — kierowanie Cerkwią. I zgodził się przyjąć to wyzwanie, rozumiejąc, jak ważne dla sprawy ukraińskiej jest uzyskanie autokefalii przez prawosławne eparchie. I za gotowość służenia tej sprawie władyka Jerzy musiał zapłacić najwyższą cenę — oddać życie. 8 lutego 1923 roku 38-letni absolwent Petersburskiej Akademii Duchownej Smaragd (Łatyszenko, według innych źródeł Łatyszenkow. — M. L.) przybył do Warszawy na audiencję do metropolity. Przekonawszy się w trakcie rozmowy, że władyka nie ma zamiaru odstępować od sprawy autokefalii, duchowny petersburskiego wychowania trzykrotnie strzelił mu w głowę z okrzykiem: “To ci, kacie, za zdradę prawosławia”. Następca metropolity Jerzego, władyka Dionizy, pozostał wierny kursowi poprzednika na autokefalię. Lecz realizując kurs na uniezależnienie od Moskwy, liczono na otrzymanie od niej gramoty niepodległości, choć większość ówczesnego duchowieństwa prawosławnego była przeciwna jakiemukolwiek wyjściu spod opieki Moskwy. Kiedy “humanitarna” władza radziecka pozwoliła Patriarsze Tichonowi sprawować jego posługę patriarszą, nowy Metropolita Warszawski, zapewniwszy sobie wsparcie władz, zwrócił się do Moskwy z prośbą o nadanie prawosławnym eparchiom w Polsce autokefalii. Oczywiście, Patriarcha Moskiewski odmówił nadania Tomosu. Motywował to tym, że Polacy w przeważającej mierze są rzymskimi katolikami, a ogół wiernych prawosławnych stanowią wspólnoty, które w Polsce uważano za mniejszości narodowe narodów, których główne terytoria zamieszkania znajdowały się za wschodnią granicą — w ZSRR. Oczywiste jest, że decyzję o odmowie nadania autokefalii podejmowano w gabinetach czekistów, o czym świadczy nota, która nadeszła do Warszawy z Moskwy o “niedopuszczalności ingerencji władzy państwowej w sprawy cerkiewne”. Metropolita Warszawski i państwo polskie w osobie Ministerstwa Wyznań nie mieli innego wyjścia, jak oficjalnie zwracać się o uzyskanie Autokefalii do Patriarchy Ekumenicznego. Nieoficjalne zwrócenie się było nieco wcześniej, o czym świadczy mianowanie wspomnianego już władyki Jerzego egzarchą Patriarchy Ekumenicznego. I właśnie od tego momentu, od czasu panowania Patriarchy Ekumenicznego Melecjusza IV, należy liczyć czas starań prawosławnych eparchii w granicach Polski okresu międzywojennego o wyjście spod moskiewskiej zależności. Proces ten nie był tak długotrwały, jak w przypadku uzyskania autokefalii przez Cerkiew Ukraińską. Jednak był skomplikowany. Od pierwszego zwrócenia się do uroczystego wręczenia w Warszawie Tomosu z Konstantynopola zmieniło się 4 patriarchów. Wspomniany już Melecjusz IV; Grzegorz VII, który 13 listopada 1924 roku wydał Tomos o utworzeniu nowej Cerkwi prawosławnej (Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego); Konstantyn VI oraz Bazyli III, który 15 września 1925 roku w soborze świętej Marii Magdaleny w Warszawie uroczyście wręczył Tomos Metropolicie Dionizemu. Tomos został odczytany w językach greckim, polskim, rosyjskim i ukraińskim. W tym dokumencie były i obecnie ważne dla Ukraińców słowa: “…pierwsze oddzielenie od Naszego Tronu Metropolii Kijowskiej oraz zależnych od niej metropolii prawosławnych Litwy i Polski, a także przyłączenie ich do Świętej Cerkwi Moskiewskiej nastąpiło nie według przepisów zasad kanonicznych…”. Zaintrygowała mnie duża odległość czasowa (10 miesięcy) między nadaniem Tomosu a jego wręczeniem. I zmiana aż trzech patriarchów. Okazuje się, że patriarcha Grzegorz VII, który podpisał dokument, na mocy którego wyprowadzano spod “duchowego wpływu” Moskwy ogromne terytoria, nagle zmarł 4 dni po dniu podpisania Tomosu. Oficjalnie — na niewydolność serca. Jako człowiek wierzący widzę w tym, że w dalekim 1923 roku Patriarcha Moskiewski Tichon odmówił nadania Tomosu, wielką Bożą opatrzność. Bez zapisu z Tomosu Warszawskiego, gdzie powiedziano, że przyłączenie Metropolii Kijowskiej “do Świętej Cerkwi Moskiewskiej nastąpiło nie według przepisów zasad kanonicznych…” byłoby bardzo problematyczne nadanie Tomosu Prawosławnej Cerkwi Ukrainy. Ale, jak widzimy, Bóg miał inne plany. Niestety, nie wszyscy rozumieją, nie wszyscy chcą przyjąć prawdę, że Bóg stoi po stronie prawdy, a nie siły. I, jak się okazuje, nie tylko w Moskwie tego nie przyjmują. Ściśle powiązany z Władimirem Gundiajewem (nazywanym jeszcze patriarchą Cyrylem), prawosławny Metropolita Warszawski Sawa jeszcze dziś nazywa ukraińskiego patriarchę Filareta “raskolnikiem”, a metropolitę Epifaniusza — “osobą cywilną” w szatach metropolitalnych, której nie zamierza witać. O tym i o wielu innych sprawach powiedziano w jego wywiadzie dla polskiego portalu “Polityka”, opublikowanym na początku stycznia bieżącego roku. Dla informacji: metropolita Sawa, w świecie Michał Hrycuniak. Pochodzi z niegdyś, przed operacją “Wisła”, ukraińskiej wsi Śniatycze na południu województwa lubelskiego. Do 1918 roku wieś wchodziła w skład guberni chełmskiej Imperium Rosyjskiego. Do 1863 roku Chełmszczyzna jeszcze była greckokatolicka. Po stłumieniu antyrosyjskiego powstania styczniowego (1863—64) Polaków rozpoczęło się administracyjno-przymusowe przechodzenie kraju na prawosławie. Jako rusyfikujący kler angażowano moskalofilów z Galicji. Często byli oni nawet bardziej wiernopoddani Imperium Rosyjskiemu niż sami Rosjanie. Dla niego — profesora prawa kanonicznego — PCU nie jest Cerkwią, a Patriarcha Ekumeniczny — “łamaczem kanonów”. Jednak zanim zacznie mówić o “raskolnikach” i “łamaczach kanonów”, przeciwstawiając im “mądrego i gotowego do kompromisów” Gundiajewa, Metropolita Warszawski Sawa powinien przede wszystkim szczegółowo przestudiować nadany przez Konstantynopol jego Cerkwi Tomos. A potem wziąć do

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Administracja państwowa

Wasyl KUJBIDA, doktor nauk o administracji państwowej, profesor. Praktyka budowania państwa w warunkach wojny ukształtowała potrzebę przemyślenia na nowo miejsca i roli administracji państwowej w kontekście procesu politycznego, przemyślenia logiki reform, ich priorytetowości, zabezpieczenia kadrowego i naukowego. Przez administrację państwową rozumiemy sposób funkcjonowania i realizacji władzy państwowej jako wyraziciela interesów narodowych ludu. Stwierdzamy fakt: państwo w ciągu 28 lat odnowionej w 1991 roku niepodległości nie poświęcało należytej uwagi sferze bezpieczeństwa i nie prowadziło systematycznej i kompleksowej pracy nad wzmocnieniem bezpieczeństwa. Nie wypracowywano i nie realizowano odpowiednich: a) geopolityki; b) polityki rozwoju państwa i zapewnienia jego realnej suwerenności w sferze duchowej, humanitarnej, informacyjnej i innych; c) polityki bezpieczeństwa narodowego, a w szczególności jej składowych — państwowej i wojennej. Zewnętrzne i wewnętrzne wyzwania, ukształtowane przez zmiany na świecie i wojnę z Rosją, wymagają zmiany systemu administracji państwowej, przede wszystkim podsystemu sfery bezpieczeństwa, a w nim wojennej, co wymaga zarówno teoretycznego przemyślenia, jak i praktycznego doprecyzowania. Jednakże do tej pory nie zaproponowano adekwatnych do wyzwań, radykalnie nowych mechanizmów administracji państwowej, a przyjęta reforma administracji państwowej realizowana jest niespójnie i nie można nazwać jej udaną. Łatwo się o tym przekonać, patrząc na raport o wynikach audytu efektywności wykorzystania środków budżetu państwa na działania związane z realizacją kompleksowej reformy administracji państwowej, zatwierdzony decyzją Izby Obrachunkowej z dnia 23.10.2018 nr 27-1. Formowanie efektywnego systemu władzy publicznej wymaga ukształtowania instytucjonalnego, które tak naprawdę nie nastąpiło. Jej działalność jest często krytykowana, zwłaszcza za dublowanie funkcji przez centralne organy władzy, za brak należytej koordynacji ich działań, a szczególnie za brak woli do głębokich i szybkich zmian. Rząd Ukrainy nie zawsze prewencyjnie blokuje pojawienie się ostrych problemów humanitarnych, społecznych czy gospodarczych, nie rozwiązuje ich na czas, co więcej, czasami jego działania przypominają imitację efektywnej pracy. Jest to główny czynnik, który powoli kształtuje kryzys. W warunkach wojny, tracąc suwerenność terytorialną i nie posiadając suwerenności gospodarczej, politycznej, informacyjnej, kulturowej, duchowej, współczesna administracja państwowa nie jest w stanie zapewnić realizacji ukraińskich interesów narodowych, ponieważ nie ma należytego wpływu na procesy bezpieczeństwa w tych sferach. Zachowując formalne oznaki niepodległości, państwo przekształciło się w terytorium, które eksploatują ugrupowania finansowo-polityczne. System administracji państwowej nie jest gotowy na współczesne, a tym bardziej na przyszłe wyzwania, a jego obsadzie kadrowej wyższego szczebla brakuje wiedzy i determinacji przy podejmowaniu odpowiedzialnych decyzji. Faktycznie Ukraina, rozdarta sprzecznościami różnego charakteru, osłabiona gospodarczo, politycznie, przy braku zdrowego politycznego centrum narodowego, ze zrujnowanym systemem bezpieczeństwa narodowego, mogłaby stać się łatwym łupem Federacji Rosyjskiej. Siły Zbrojne FR pod przykrywką nielegalnych formacji zbrojnych, stworzonych na Ukrainie w latach 2012—2014, dokończyły i urzeczywistniły okupację części terytorium Ukrainy z następnym stworzeniem przyczółka do zajęcia całej Ukrainy. Zważywszy na wielowiekowe ukraińsko-rosyjskie starcia w różnych sferach (humanitarnej, społecznej, gospodarczej), które w 2014 roku przerodziły się w otwartą agresję zbrojną ze strony FR, stwierdzamy, że poprzedzała to systemowa wywrotowa i moskwotwórcza praca w różnych płaszczyznach i kierunkach. Zrozumiałe jest, że Rosja będzie to robić także w przyszłości, wykorzystując nowe formy i metody. Kierunek polityki zagranicznej ekspansji Kremla. W szczególności w kierunku polityki zagranicznej Kreml skoncentrował się na: — formowaniu grupy wpływowych polityków, partii politycznych, państw dla wsparcia polityki Rosji na świecie, a przede wszystkim w krajach, które mogą przeciwdziałać zamiarom Kremla w jego agresywnych działaniach; — podziale zjednoczonej Europy na kilka obozów w celu zmniejszenia możliwości UE w obronności i polityce zagranicznej; — wykorzystaniu rosyjskiej diaspory („ruskiego miru”) w krajach UE do pracy wywrotowej w interesie FR; — inspirowaniu idei, koncepcji podziału Ukrainy między sąsiednie państwa w środowiskach skrajnie prawicowych i skrajnie lewicowych Polski, Węgier, Rumunii i Słowacji; — prowokowaniu przeciwstawiania sobie UE i USA, Chin i USA; — przeszkadzaniu Ukrainie w stworzeniu mechanizmów polityki zagranicznej ochrony przed agresją; — kontynuowaniu neokolonialnej polityki wobec Ukrainy i wzmacnianiu w niej środowisk antyukraińskich (Rosyjska Cerkiew Prawosławna, partie polityczne, organizacje społeczne itp.); — ważnym elementem polityki zagranicznej FR jest wyjście na końcowy etap planu wchłonięcia Republiki Białoruś, co tymczasem będzie stwarzać realne zagrożenia dla Ukrainy na północnej flance obrony; — trwać będzie polityka faktycznej aneksji przez Federację Rosyjską Morza Azowskiego i stopniowego wzmacniania blokady ukraińskiego wybrzeża na Morzu Czarnym. W kierunku gospodarki zagranicznej Rosja stara się: — uzależnić świat i Ukrainę od FR w zakresie podstawowych nośników energii (ropa, gaz, paliwo jądrowe), aby poprzez gospodarkę sprawować kierownictwo nad politykami i rządami państw, przede wszystkim państw członkowskich UE; — poprzez rosyjskie firmy kontrolować strategicznie ważne ukraińskie rynki (paliwo jądrowe, energia elektryczna, produkty naftowe, węgiel antracytowy), aby wykorzystać tę kontrolę jako instrument nie tylko nacisku gospodarczego, ale i wzmocnienia agresji zbrojnej; — poprzez rosyjskie banki na Ukrainie („Sberbank Rosji”, „VTB Bank”, „Prominvestbank”, „Alfa-Bank” itp.) niekontrolowanie wprowadzać z Rosji lub wyprowadzać środki, przejmować ukraińskie aktywa za długi, kredytować rosyjskie przedsiębiorstwa, które są rozmieszczone na terytorium Ukrainy i pracują nie w interesie Ukrainy, a także pod pozorem udzielania zaufanym osobom prawnym „długoterminowych kredytów bez zabezpieczenia” faktycznie systemowo finansować prorosyjskie partie i organizacje społeczne na Ukrainie; — poprzez rosyjskie oprogramowanie, które na Ukrainie w niektórych sferach do tej pory zajmuje dominującą pozycję, sprawować kontrolę. Udział rosyjskich produktów biznesowego oprogramowania, które wykorzystują ukraińskie przedsiębiorstwa, według różnych szacunków sięga 70—90%. W sferze informacyjnej Federacja Rosyjska zarówno w kierunku zewnętrznym (dla państw świata), jak i wewnętrznym (dla własnych obywateli): — tworzy obraz Ukrainy jako „państwa-fejku”; zmusza świat do postrzegania teraźniejszości, wydarzeń historycznych i wizji przyszłości Ukrainy oczami Kremla; — tworzy obraz Ukrainy jako państwa, w którym panują „neonazizm” i „neofaszyzm”, rzekomo zagrażające demokratycznemu światu, uzasadniając tym potrzebę zbrojnej interwencji Federacji Rosyjskiej w ukraińskie życie polityczne; tworzy na Ukrainie warunki do realizacji idei eurazjatyzmu; próbuje pozbawić Ukraińców tożsamości, w szczególności próbuje podmienić identyfikację swój-obcy z ukraińskiej na rosyjską, co miało i ma na celu otwarcie bram dla bezbronnego zawładnięcia Ukrainą; — tworzy pozytywny obraz autorytarnego reżimu rządzącego FR dla obywateli Ukrainy; — narzuca system stereotypów i dogmatów dotyczących wspólnej „kolebki historycznej”, o „bratnich narodach”, o „jednym narodzie”, o „jednej narodowości” itp.; — tworzy warunki do destabilizacji i separatyzmu; — tworzy warunki do kontroli sieci telekomunikacyjnych na Ukrainie w celu ich ewentualnego wykorzystania we własnych interesach (na Ukrainie operatorzy komórkowi „Kyivstar”, „MTS” oraz „life” mają znaczny rosyjski kapitał); — tworzy otwarte zagrożenie dla ukraińskich obywateli poprzez rosyjskie firmy, które mają dostęp do danych osobowych Ukraińców i współpracują z odpowiednimi organami kontrolnymi FR. Tak więc do TOP-5 najczęściej odwiedzanych stron na Ukrainie, według danych Internetowej Asocjacji Ukrainy (InAU), wciąż wchodzi zakazana rosyjska sieć społecznościowa „VKontakte”, a do dziesiątki — „Yandex”, „Odnoklassniki” i Instagram. Sfera religijno-kościelna działalności państwa rosyjskiego Zważywszy na utratę inicjatywy strategicznej w rozwoju procesu religijno-kościelnego na Ukrainie i oczywistą już klęskę geopolityczną w tym obszarze działalności, Federacja Rosyjska gwałtownie wzmocni swoją ekspansję: — przesuwając działania z niedopuszczenia do ogłoszenia kanonicznej autokefalii Kościoła Prawosławnego na Ukrainie na jej nieuznawanie przez inne Kościoły, a głównie na zachowanie świątyń i wspólnot Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego; — pod pozorem walki „o wolność wyznania” FR będzie próbowała utrwalić podział religijno-językowy Ukrainy, spróbuje uformować na bazie RKP ustrukturyzowane środowisko separatystyczne; — będzie stymulować rozpalanie konfrontacji religijnej na Ukrainie, wykorzystując RKP jako narzędzie wojny na głębokim zapleczu wroga; — FR uruchomiła odpowiednie mechanizmy propagandowe dezinformacji wierzących o wydarzeniach religijnych na Ukrainie i na całym świecie; — zintensyfikuje próby pozycjonowania Moskwy jako „trzeciego Rzymu” — jako centrum prawdziwego autentycznego światowego prawosławia, próbując w ten sposób zepchnąć na drugorzędne pozycje Patriarchat Ekumeniczny. Psychologicznie Rosja próbuje: — zasiać zwątpienie Ukraińców w perspektywę własnego państwa; — narzucić rozczarowanie własnym, ukraińskim życiem, europejskim wektorem rozwoju; — nagromadzić na Ukrainie wewnętrzną negatywną energię różnorodnymi insynuacjami, otwartym kłamstwem oraz prowokować jej destrukcyjne wyładowanie na ulicach i placach w celu wywołania konfliktu obywatelskiego. W segmencie ochrony porządku prawnego Ukrainy Kreml prowadzi politykę: — przeciwstawiania (alienacji) systemu ochrony porządku prawnego i narodu; — paraliżu działania Konstytucji i ustaw Ukrainy poprzez nieobowiązkowość ich wykonywania; — skłaniania do ucisku ukraińskiej większości przez system ochrony porządku prawnego; — blokowania prób realnego reformowania systemu ochrony porządku prawnego i zachowania na Ukrainie mentalnie bliskiego im systemu „mafia-state” (oligarchat); — wykorzystywania schematów korupcyjnych do zachowania swojego wpływu we wszystkich sferach życia Ukrainy. Podsumowując wszystkie fakty, jesteśmy zmuszeni stwierdzić, że brak spójności i niedoskonałość obowiązującego ustawodawstwa w sferze bezpieczeństwa doprowadziły do tego, że Doktryna Wojenna Ukrainy w swojej treści przedstawiana jest jako doktryna wojskowa bez uwzględnienia wszystkich form i sposobów prowadzenia wojny we współczesnym zglobalizowanym świecie (informacyjna, ekonomiczna, dyplomatyczna oraz prowadzenie walki zbrojnej). Naszym zdaniem, Doktryna Wojenna Ukrainy (DWU) poprzez opracowanie kierunków, dróg, mechanizmów, narzędzi, metod działań wojennych musi opierać się na normach prawa międzynarodowego, włącznie z Kartą Narodów Zjednoczonych dotyczącą przywrócenia suwerenności i utrzymania międzynarodowego pokoju i

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Zagrożenia dla bezpieczeństwa Ukrainy

bezpieczeństwa. Powinna ona przede wszystkim opierać się na Koncepcji interesów narodowych Ukrainy (podobnej do tej, którą swego czasu przygotował Ludowy Ruch Ukrainy), na Konstytucji Ukrainy i ustawach Ukrainy. Zatem WDU powinna uznawać za dominujący priorytet interesy narodowe Ukraińców w sferze politycznej, gospodarczej, informacyjnej i wojskowej. Warto zaznaczyć, że zasada wystarczalności obronnej, która dotąd dominowała w obowiązującej Doktrynie, jest niewystarczająca dla zapewnienia bezpieczeństwa narodowego Ukrainy. Natomiast uważamy, że należy realizować zasadę pełnej mobilizacji wszystkich możliwości wojskowych, gospodarczych, naukowo-technicznych, społecznych i moralno-politycznych państwa i społeczeństwa, w celu zapewnienia suwerenności narodowej i państwowej Ukrainy. Z powyższego wynika, że polityka państwowa Ukrainy nadal powinna priorytetowo orientować się na realizację zasad integracji z europejską przestrzenią polityczną, gospodarczą i prawną w celu uzyskania członkostwa w UE, pogłębiania współpracy z NATO w celu osiągnięcia kryteriów niezbędnych do uzyskania członkostwa w tej organizacji, a także na zapewnieniu równoprawnej, wzajemnie korzystnej współpracy w sferze wojskowej, wojskowo-gospodarczej, wojskowo-przemysłowej i wojskowo-technicznej ze wszystkimi zainteresowanymi zagranicznymi państwami-partnerami, wychodząc przede wszystkim z konieczności gwarantowania bezpieczeństwa, suwerenności, ochrony i przywrócenia integralności terytorialnej naszego państwa. W tych trudnych warunkach geopolitycznych, gdy narodowa i państwowa suwerenność Ukrainy znajduje się pod groźbą zniszczenia ze strony agresora (Federacji Rosyjskiej), w dokumentach normatywno-prawnych i legislacyjnych należy zrezygnować z deklarowania i wyznawania obronnego charakteru Wojennej doktryny Ukrainy. Jesteśmy głęboko przekonani, że Ukraina ma prawo użyć siły wojskowej nie tylko do obrony i należytego odparcia rosyjskiej agresji zbrojnej, lecz także do kontrnatarcia, w szczególności w celu przywrócenia swojej integralności terytorialnej w granicach jej międzynarodowo uznanych granic, wyzwolenia czasowo okupowanych i czasowo niekontrolowanych terytoriów spod rosyjskich wojsk okupacyjnych, nielegalnych bandyckich formacji zbrojnych, najemników i terrorystów. Ukraina jako pierwsza w Europie doświadczyła straszliwych skutków rosyjskiej wojny „hybrydowej”, w której uczestniczą „zieleni ludziki” z sił specjalnych operacji, przy wsparciu określonych sił politycznych i ruchów „społecznych” („piątej kolumny”) na Ukrainie; nielegalne formacje zbrojne; najemnicy i terroryści, kierowani, finansowani i uzbrajani przez Rosję. Przy tym w ich działaniach szeroko wykorzystuje się sprowokowany i z góry zaplanowany potencjał protestacyjny części miejscowej ludności cywilnej. Niestety, zaobserwowany i sprawdzony na wschodzie Ukrainy możliwy scenariusz rozwoju wydarzeń może rozpocząć się w przyszłości poza granicami Krymu i Donbasu. Dalsze podsycanie napięcia, podobnie jak zagrożenie użyciem siły wojskowej przeciwko Ukrainie, będzie realizowane poprzez tworzenie z zewnątrz prawdopodobnych scenariuszy „ochrony współwyznawców”, „ochrony ludności rosyjskojęzycznej”, „ochrony rosyjskiego biznesu” itp., co wiąże się z destabilizacją i niszczeniem sfery gospodarczej, społecznej i humanitarnej, z następującym po tym wspieraniem przekształcania tych „napięć” w nowe konflikty zbrojne wewnątrz naszego państwa dzięki wykorzystaniu prorosyjskich nielegalnych formacji zbrojnych, najemników i terrorystów. Przezwyciężanie systemowych wyzwań i zagrożeń w sferze bezpieczeństwa Ukrainy Uwzględniając wszystko to, przedstawiamy nasze widzenie przezwyciężania systemowych wyzwań i zagrożeń w sferze bezpieczeństwa Ukrainy. Uważamy, że rzeczywistym agresorem jest państwo, które nie uznaje prawa międzynarodowego, które zamachnęło się na integralność terytorialną, ignoruje i narusza suwerenność państwową (polityczną, gospodarczą, informacyjną, kulturowo-duchową) innych państw. W świetle powyższego takim państwem jest Federacja Rosyjska, która rozpoczęła wojnę z suwerenną Ukrainą, z jej głównym podmiotem życia – ukraińskim narodem państwotwórczym, co pozwala agresorowi realizować strategiczną ideę imperialną, zawartą w koncepcji euroazjatyckiej. Naszymi rzeczywistymi sojusznikami są państwa (koalicja, związek państw), które przestrzegają podstaw prawa międzynarodowego, utrzymują dobrosąsiedzkie stosunki, a w razie zagrożeń bezpieczeństwa narodowego ze strony rzeczywistego agresora udzielają wszechstronnego wsparcia (NATO, USA, Turcja, Polska, Litwa). Dla rzeczywistego zapewnienia suwerenności państwowej Ukrainy pierwszoplanowa jest potrzeba przemyślenia podstawowych zasad zapewnienia bezpieczeństwa narodowego Narodu Ukraińskiego i Państwa Ukraińskiego poprzez wprowadzenie zmian (uzupełnień) do obowiązującej Konstytucji Ukrainy. Tekst Konstytucja Ukrainy powinna zawierać prawny termin „naród”, który da podstawy prawne do operowania definicjami w słowach, których rdzeń odnosi się do słowa „naród”, na przykład „interesy narodowe”, Narodowy Bank Ukrainy itd. W tekście Konstytucji Ukrainy jako w formalnej umowie między narodem a państwem należy przewidzieć merytoryczną część określającą wzajemne relacje między narodem a państwem oraz określić naród jako zleceniodawcę usług państwa, a państwo jako wykonawcę tych usług. Tekst Konstytucji Ukrainy powinien określać odpowiedzialność państwa przed narodem za jego działalność/bezczynność w zaspokajaniu interesów narodowych. Odmowa Ukrainy od zasady pozablokowości stała się istotnym ideologicznym osiągnięciem obecnego kierownictwa państwa, ale to za mało. Dziś aktualne jest opracowanie i zawarcie umowy wojskowej o współpracy Ukrainy i Stanów Zjednoczonych. Ważne jest podkreślenie priorytetowości rozwoju stosunków wojskowych ze Stanami Zjednoczonymi, konieczności starannego przygotowania wzajemnie korzystnego dwustronnego sojuszu wojskowego z tym państwem, na wzór umów wojskowych USA z Japonią, USA z Izraelem, USA z KRLD itd. Pogłębianie sojuszu geopolitycznego Rosji z Chinami już w najbliższej perspektywie maksymalnie go uaktualni, a to z kolei pozwoli nam wykorzystać amerykańską broń, na przykład w formie lend-lease (od ang. lend — „pożyczać” i lease — „wydzierżawiać, wynająć”) itd. Należy zintensyfikować pracę nad odnową rozszerzonego GUAM (przy udziale dwóch nowych wiodących regionalnych graczy: Polski i Turcji). Następnie tę gospodarczo-humanitarną unię państw trzeba będzie przekształcić w regionalny system bezpieczeństwa. W perspektywie jest to dla Ukrainy zadanie w pełni możliwe do zrealizowania. Należy zintensyfikować działalność, związaną przede wszystkim z realizacją zadań integracji euroatlantyckiej (przystąpienie do realizacji programów NATO). Trzeba będzie dostosować obowiązującą bazę ustawodawczą do proponowanych zmian w Konstytucji Ukrainy. Tak więc trzeba wprowadzić zmiany do ustawy Ukrainy „O podstawach bezpieczeństwa narodowego Ukrainy” poprzez usunięcie zamieszania w terminologii, nieprzemyślenia i faktycznej nieokreśloności terminu „naród” i „bezpieczeństwo narodowe”; przeprowadzenie subordynacji między pojęciami „bezpieczeństwo państwowe” i „bezpieczeństwo narodowe”; doprecyzowanie (ilościowe) wprowadzonego terminu „zabezpieczenie interesów narodowych”; reformowanie Sił Zbrojnych Ukrainy zgodnie z doświadczeniem światowym państw, które mają warunki istnienia i przetrwania podobne do ukraińskich; modernizację gałęzi gospodarki i infrastruktury w celu mobilnego reagowania na zewnętrzne wyzwania; doskonalenie systemu zarządzania i regulacji, koordynacji sformowań paramilitarnych (Siły Zbrojne Ukrainy, SBU, MSW, Gwardia Narodowa, wojska pograniczne, struktury ochronne, oddziały samoobrony, legiony ochotnicze itd.). Uważamy za konieczne utworzenie przy Radzie Najwyższej Ukrainy Grupy Roboczej do przygotowania nowej Koncepcji bezpieczeństwa narodowego Ukrainy oraz odpowiadającego jej Programu państwowego ze wszystkimi mechanizmami realizacji, które z tego wynikają. Należy także przejrzeć obowiązującą bazę normatywno-prawną w sferze bezpieczeństwa narodowego Ukrainy z uwagi na nowe wyzwania, przed którymi stoi Ukraina, i przedstawić niezbędne projekty zmian do treści odpowiednich aktów obowiązującego ustawodawstwa. Ważnym pozostaje przygotowanie propozycji zestawienia w jednolity Kodeks prawa o bezpieczeństwie narodowym Ukrainy obowiązujących aktów normatywnych w tej dziedzinie. Zatem aktualnymi dla zapewnienia suwerenności państwowej i narodowej są problemy: — modernizacja zawodowego wojska (Siły Zbrojne Ukrainy); — tworzenie wojskowo-szkoleniowej rezerwy do obrony państwa (doświadczenie Izraela, Szwajcarii, Estonii, Łotwy, Litwy); — organizacja regionalnych oddziałów samoobrony; — uzakonienie i państwowe wspieranie ochotniczego, wolontariackiego ruchu; — zapewnienie zdolności obronnych Ukrainy na poziomie wystarczającym do zapobieżenia zagrożeniu zewnętrznemu, a w razie jego wystąpienia — do jego lokalizacji, neutralizacji, likwidacji; — doskonalenie systemu zapewnienia bezpieczeństwa wojskowego, który gwarantowałby niezawodną ochronę państwa przed zagrożeniami zewnętrznymi, godny odbiór Ukrainy na arenie międzynarodowej oraz odpowiadał kryteriom członkostwa Ukrainy w blokach politycznych i wojskowo-politycznych, sojuszach; — reformowanie machiny wojennej w ogóle oraz Sił Zbrojnych Ukrainy w szczególności, aby wygrywać wojny przyszłości i w celu osiągnięcia operacyjnej i technicznej współpracy z siłami zbrojnymi państw członkowskich NATO; — neutralizacja (likwidacja) przewidzianych prawem formacji zbrojnych o cechach „piątej kolumny”; — wprowadzenie na terytoriach przygranicznych instytucji samoobrony terytorialnej i zapewnienie jej pełnowartościowego istnienia w interesie państwa; — tworzenie legionów ochotniczych do rozwiązywania pilnych problemów ekstremalnych, inspirowanych z zewnątrz i ukierunkowanych na obalenie suwerenności państwowej Ukrainy; — zachowanie i przestrzeganie w warunkach konfrontacji zbrojnej i realnego zagrożenia agresją mieszanej zasady komplementacji Sił Zbrojnych Ukrainy oraz innych formacji wojskowych, utworzonych zgodnie z ustawami Ukrainy, z stopniowym zwiększaniem liczby żołnierzy zawodowych na kontrakcie w składzie bojowych jednostek wojskowych; — doskonalenie systemu przygotowania mobilizacyjnego i mobilizacji, w szczególności zapewnienie utworzenia niezbędnej liczby przygotowanego rezerwy wojskowej; — zapewnienie podniesienia zdolności krajowego kompleksu obronno-przemysłowego dzięki wdrażaniu najnowszych technologii wojskowych, tworzeniu jak najbardziej możliwych zamkniętych cykli opracowywania i produkcji najważniejszych wzorów uzbrojenia, specjalnego i wojskowego sprzętu dla armii, lotnictwa, floty, wykorzystaniu możliwości współpracy wojskowo-technicznej z państwami — strategicznymi partnerami Ukrainy; — wspieranie doskonalenia państwowej polityki informacyjnej w sferze wojskowej; — opracowanie systemu skutecznego przeciwdziałania wpływom informacyjno-psychologicznym obcych państw, ukierunkowanym na podważenie zdolności obronnych, naruszenie suwerenności i integralności terytorialnej Ukrainy, destabilizację wewnętrznej sytuacji społeczno-politycznej, prowokowanie konfliktów międzyetnicznych i międzywyznaniowych w Ukrainie; — zapewnienie socjalnych gwarancji żołnierzom, pracownikom organów ochrony porządku, uczestnikom operacji antyterrorystycznych oraz członkom ich rodzin; — doskonalenie systemu demokratycznej kontroli cywilnej nad sektorem bezpieczeństwa i obrony państwa zgodnie ze standardami UE i NATO; — podnoszenie poziomu koordynacji składowych sektora bezpieczeństwa i obrony oraz doskonalenie mechanizmów ich zintegrowanego rozwoju i wzmacnianie odpowiednich zdolności operacyjnych w zakresie bezpieczeństwa wojskowego. Właśnie taki jawi nam się, z jednej strony, kryzys systemowy, wypełniony problemami, które stanowią istotę zagrożenia narodowego i państwowego, a z drugiej — kierunki i mechanizmy przezwyciężania zjawisk kryzysowych w sferze bezpieczeństwa Ukrainy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Agresja Rosji przeciwko Ukrainie rośnie

Mykoła TABORYT — Wszystko, co dotyczy bezpieczeństwa informacyjnego, nie jest rozwiązywane na Ukrainie już przez dość długi czas — powiedział Pawło MOWCZAN, otwierając okrągły stół na temat „Bezpieczeństwo informacyjne Ukrainy: nowe wyzwania i zagrożenia”. — Liczne wystąpienia naszych przedstawicieli w prasie, radiu i telewizji, okrągłe stoły i konferencje prasowe, apele do obecnej władzy pozostają głosem wołającego na puszczy. I to przy tym, że obecnie mamy realne zagrożenie ze strony rosyjskiego agresora dla naszej państwowości. Bezpieczeństwo informacyjne to nie jest abstrakcyjna kategoria, jak niektórzy sobie wyobrażają. Obecnie Federacja Rosyjska stosuje w wojnie z Ukrainą i światem swoją najnowszą broń masowego rażenia wielkiej mocy — informacyjną. Jest ona oparta na dawnych zasadach propagandy goebbelsowskiej i najnowszych osiągnięciach technologii informacyjnych. Nasz wróg — i musimy to uczciwie przyznać — istotnie wpływa na polityczne, społeczne, gospodarcze i humanitarne składowe życia Ukrainy. Szczególnie jest to zauważalne w przededniu naszych wyścigów wyborczych. Jeśli przypomnimy sobie sytuację w przestrzeni informacyjnej Ukrainy sprzed pięciu lat, to przekonamy się, że takiego wpływu w tamtym czasie jeszcze nie było. Dzisiaj, kiedy Rosja zaanektowała ukraiński Krym i niemal pięć lat toczy się krwawa wojna w Donbasie, przeciwko nam wewnątrz państwa bezkarnie pracują kilka stacji radiowych i kanałów telewizyjnych. Co już mówić o szeregu rosyjskojęzycznych wydawnictw drukowanych! Jak agresywnie i celowo Moskwa prowadzi walkę z Ukraińcami, widzimy na przykładzie sytuacji z Cerkwią. Naszemu Prezydentowi, ojcom cerkiewnym przyszło dołożyć niemało wysiłków, aby Ukraina wreszcie otrzymała swoją narodową autokefaliczną Cerkiew lokalną. To jeden z decydujących kroków do naszego zwycięstwa. Ale uspokajać się za wcześnie, bo rezydentura Cyryla i tej struktury, która za nim stoi, nieustannie kontynuuje działalność wywrotową przeciwko Ukrainie. Z ambon nieukraińskich cerkwi stale płynie informacyjna obróbka świadomości wiernych. Tak jak wcześniej wy- Romana CZEREMSZYŃSKA, współzałożycielka, dyrektor Muzeum Etnograficzno-Pamięciowego im. W. Hnatiuka, wieś Welesniów, Tarnopolszczyzna W pierwszym pomieszczeniu siedziby akademika-ziomka otwarto jubileuszową wystawę „Stepan Bandera”, poświęconą 110. rocznicy Przewodniczącego Prowodu OUN. Na wystawie eksponowane są: książka Petra Mirczuka „Zarys historii OUN”. Tom pierwszy: 1920—1939 (Monachium—Londyn—Nowy Jork, 1968), w której wiele stron poświęcono życiu i działalności przywódcy OUN Stepana Bandery; praca doktora nauk historycznych, profesora Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Iwana Franki Ołeha Polańskiego „Ukraiński ruch oporu w latach 1921—1939” (Tarnopol, 2004), w której na podstawie źródeł dokumentalnych badane są mało znane karty ruchu oporu w radzieckiej Ukrainie w latach 1921—1939; monografia Wołodymyra Czajkiwskiego „OUN-UPA na czele walki wyzwoleńczej: lata 20.—50.” (Tarnopol, 1992), gdzie naświetlona jest walka narodu ukraińskiego o niepodległość, o ukraińskie Samodzielne Soborowe Państwo; broszura „Ściśle tajne… Tajne dokumenty Rzeszy o działalności OUN w latach 1941—1944” (Tarnopol, 1992), w której mowa o ogłoszeniu „Aktu odnowienia ukraińskiego Państwa we Lwowie 30 czerwca 1941 roku” oraz walce OUN-UPA w latach 1941—1944; monociągną się straszaki dawnej i nowej imperialnej antyukraińskiej propagandy w rodzaju tego, że Ukraińców jako naród wymyślili Austriacy, że tak naprawdę wszyscy jesteśmy jednorosami, że mamy wspólny „ruski mir”, mamy wspólną przeszłość, a tym samym wspólną przyszłość z Rosją… Zgodnie z Konstytucją Ukrainy, obrona integralności terytorialnej kraju spoczywa na Siłach Zbrojnych Ukrainy, ochrona granic państwowych — na Państwowej Służbie Granicznej i reszcie struktur siłowych, ale faktycznie w żaden sposób nie określono ochrony narodowej przestrzeni informacyjnej, co jest, po raz kolejny to podkreślamy, fundamentem fundamentów naszej niepodległości. Inaczej jak rozumieć, że tak otwarcie antyukraińskie kanały telewizyjne, jak 112-ty, NewsOne z Czerwonenkami, Nowinskimi, Murajewami, Pichowszekami czują się jak ryba w wodzie?.. Sądzę, że przyczynę niebezpiecznych paradoksów ukraińskiej demokracji trzeba szukać nie tylko w braku woli politycznej naszych przywódców. O tym, między innymi, mówił przy okrągłym stole były przewodniczący Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii, deputowany ludowy Ukrainy kilku kadencji Iwan CZYŻ, przedstawiając stanowisko Ukraińskiej Rady Konsultacyjnej Ekspertów Sfery Informacyjnej. On, jak i reszta uczestników, scharakteryzował przestrzeń informacyjną jako podstawę bezpieczeństwa narodowego. — Cała historia państwa ukraińskiego, — powiedział Iwan Czyż, — od czasów niepodległości — to historia walki o ukraińską Ukrainę. Dlatego obecnie nasze ustawodawstwo musi realizować te konstytucyjne przepisy dotyczące konstytucyjnych praw i wolności obywatela. W ustawodawstwie muszą być jasno wypisane mechanizmy ich realizacji i odpowiedzialności. Przypomniał, że jeszcze w kwietniu 1999 roku, on, wówczas przewodniczący Komitetu Rady Najwyższej Ukrainy do spraw wolności słowa i informacji, przygotował projekt ustawy nr 12079 „O suwerenności informacyjnej i bezpieczeństwie informacyjnym Ukrainy”. To wielki dokument na 19 stron, 6 rozdziałów, 27 artykułów, które były poświęcone problemowi bezpieczeństwa informacyjnego. U podstaw tego projektu ustawy leżał konstytucyjny przepis artykułu 34 dotyczący praw i wolności obywatela do informacji: otrzymywania, wykorzystywania i rozpowszechniania. Był on w pełni zgodny z Powszechną deklaracją praw człowieka, Europejską konwencją praw człowieka. Dlaczego więc Rada Najwyższa nie przyjęła tego dokumentu? — Dlatego że w tym czasie, — twierdzi Iwan Czyż, — zaczęły formować się struktury medialne niepaństwowej formy własności. Mój akcent był postawiony na narodowy komponent informacyjny. W szczególności na państwowy jako zasób, którego nie można roztrwaniać. Obecnym slangiem — rozkradać. To nie spodobało się możnowładcom i „nowym Ukraińcom”. Od tego czasu minęło dwadzieścia lat. Gdybym dzisiaj go składał, to nazwałbym „O suwerenności informacyjnej i bezpieczeństwie informacyjnym jednostki, społeczeństwa, państwa”. Dlatego że mowa w nim o najważniejszych rzeczach dla naszego społeczeństwa i kraju. Iwan Czyż zaproponował powrót do jego dawnego projektu ustawy. W nim akcentuje państwo jako główne narzędzie zapewnienia bezpieczeństwa informacyjnego. Nadziei na Radę Najwyższą Ukrainy, która miałaby w tej sferze prawo funkcji kontrolnych, on nie ma. Zwłaszcza obecnie. — Dzisiejsza Rada Najwyższa, — uważa on, — jest u nas bardzo „specyficzna”, zwłaszcza w ostatnim czasie, kiedy za pasem wybory. Formowała się na początku swojej pracy jako większość konstytucyjna, a pod koniec kadencji staje się „nie-większością”. Ci, którzy byli w większości, nagle okazują się w opozycji. Na takiej polityczno-prawnej podporze opierać się nie można. Teraz o tym, co musimy zrobić. Musimy zwrócić uwagę na tak zwaną społeczną pozarządową składową. Ona ma stać się podstawą, bazą. Ale nie ta składowa przestrzeni informacyjnej, która jest zbudowana i karmiona zagranicznymi grantami. Bądźmy uczciwi: wszyscy widzimy, kto na jakich skrzypeczkach i według czyjej partytury gra. Musimy zwracać się do patriotycznej, narodowej części, która naprawdę przeżywa i którą boli to, co wyprawiają z naszą przestrzenią informacyjną. Do tego trzeba stworzyć system konstytucyjnych zmian istniejących struktur w sferze informacyjnej. Ministerstwo Polityki Informacyjnej przez swoją jałowość i niezdolność do pracy naprawdę po nowemu się, delikatnie mówiąc, zdyskredytowało. Nikt go poważnie nie traktuje. Chociaż niektóre środki, które opracowuje, na czas wojny mogą być uzasadnione. Jeśli chodzi o Państwowy Komitet Telewizji i Radiofonii, to on, niestety, faktycznie sprowadzony jest pod względem mocy, zdolności i potencjału do przeciętnego organu władzy wykonawczej, który na niewiele wpływa. I to przykre. Zatem, trzeba tworzyć nowy organ — Narodowy Komitet Polityki Informacyjnej zamiast wspomnianych struktur. Na bazie nowego Komitetu, angażując przedstawicieli społecznych, ustawą trzeba przewidzieć także udział przedstawicieli wszystkich ministerstw i resortów, które zajmują się składową bezpieczeństwa. Nie odbierając ich funkcji, oni razem muszą wytwarzać strategię i politykę narodowej przestrzeni informacyjnej. Taki system, wprowadzony w pole ustawodawcze, mógłby bezproblemowo rozwiązywać wszystkie naruszenia mediów. Jeśli pracujesz na licencji, to będziesz zobowiązany przestrzegać pewnych norm i standardów. Czyli ten konstytucyjny organ wykonywałby ramowy model bazowy, wokół którego formowałoby się ustawodawstwo ukraińskiej przestrzeni informacyjnej z dalszą jego realizacją. To nie jest prosta praca, zwłaszcza obecnie, kiedy na progu wybory. Ale musimy wszyscy: i społeczeństwo, i władza, pamiętać, że wojna z Rosją trwa. A zwycięstwo kuje się nie tylko na froncie wschodnim, ale przede wszystkim na informacyjnym, ogólnoukraińskim. Swoje myśli i propozycje wyrazili też inni uczestnicy okrągłego stołu: Wołodymyr Kmetyk, kierownik kanału telewizyjnego „Malatko TV”, dyrektor studia „Freski”; Mykoła Cymbaluk, redaktor naczelny gazety „Słowo Proświty”; Myrosław Kotwicki, zastępca przewodniczącego partii politycznej „Patriot”, Ihor Zoc, redaktor naczelny gazety „Donecczyna”, Andrij Choma, przewodniczący Ukraińskiej Rady Koordynacyjnej. Eksperci do spraw bezpieczeństwa informacyjnego twierdzą, że w ostatnich latach obecność Rosji w przestrzeni informacyjnej Ukrainy nieustannie rośnie. Przekonują oni: władze, zważywszy na sytuację w kraju, muszą zawiesić działalność tych mediów, które pracują przeciwko Ukrainie. O tym podczas okrągłego stołu „Bezpieczeństwo informacyjne Ukrainy: nowe wyzwania i zagrożenia” w Ukrinformie oświadczył przewodniczący Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki Pawło Mowczan. Zauważył on, że na Ukrainie brakuje skutecznych instytucji do ochrony naszego bezpieczeństwa informacyjnego. W takich warunkach społeczeństwo ukraińskie ma nadzieję, że Prezydent, Gabinet Ministrów oraz Rada Najwyższa podejmą wreszcie adekwatne środki w celu rozwiązania tego problemu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Sztandar narodowowyzwoleńczej walki. W 110. rocznicę urodzin Stepana Bandery

...grafia Piotra Arsenycza i Tarasa Fedoriwa „Rodzina Banderów: W 90. rocznicę urodzin i 40. rocznicę tragicznej śmierci przywódcy OUN Stepana Bandery (1909–1959)” (Iwano-Frankiwsk, 1998) — to pierwsza próba, oparta na źródłach archiwalnych i licznych publikacjach, szerszego przedstawienia sławnej rodziny Banderów; książka Piotra Mirczuka „Stepan Bandera — symbol rewolucyjnej bezkompromisowości” (Nowy Jork–Toronto, 1961); książka Marii Dowhoszyi „Bandera. Obca ziemia” (Tarnopol, 2007); książka Jarosława Swatka „Misja Bandery” (Tarnopol, 2007) oraz obszerny zbiór „Stepan Bandera w pieśniach ludowych, podaniach, wspomnieniach” (Lwów, 2006), którego zapisów i redakcji dokonał doktor nauk filologicznych, profesor, pracownik naukowy Instytutu Etnologii NAN Ukrainy we Lwowie Hryhorij Demjan. Wystawę uzupełniają pocztówka „50-lecie Aktu Odnowienia Państwa Ukraińskiego we Lwowie 30 czerwca 1941”, jubileuszowa seria znaczków pocztowych z portretami Stepana Bandery, Jarosława Stećki, generała-chorążego Tarasa Czupryńskiego (Romana Szuchewycza), kalendarzyk „Chwała bohaterom!” z portretem Stepana Bandery. Wśród eksponatów znajdują się dwie jubileuszowe koperty pocztowe z portretem Stepana Bandery i jego pomnikiem w Tarnopolu, na których naklejono po trzy znaczki z różnymi portretami jubilata; kalendarzyk z portretem Przywódcy OUN; zbiór „Pieśni kolędowe, pieśni powstańcze zebrane na Zachodnim Podolu” (Tarnopol: Lileja, 1995), do którego weszły kolędy „Niebo i ziemia dziś triumfują” oraz „Poszła wieść”, zapisane w Koropcu. Dla mieszkańców naszego kraju, szczególnie dla wielesniańczyków, bardzo interesujący jest fakt, że w książce tarnopolskich autorów Wiktora Unijata i Mykoły Łazarowicza „Niezgasły pochodnia narodu”: Postać Stepana Bandery na tle narodowowyzwoleńczych walk w Zachodniej Ukrainie w latach 20.–50. XX wieku” (Tarnopol: Nowy Kolor, 2008) czytamy: „W 1921 r. Jewhen Konowalec zwrócił się do znanego działacza, dyrektora Biura Prasy Ukraińskiej (BUP) Dmytra Doncowa z propozycją wznowienia przedwojennego najbardziej autorytatywnego wydawnictwa „Literacko-Naukowy Wiestnyk”. Jego redaktorem, na uporczywe żądanie J. Konowalca, został D. Doncow, a współredaktorami — Wołodymyr Doroszenko i urodzony we wsi Welesniw (obecnie w rejonie monasterzyskim) etnograf Wołodymyr Hnatiuk”. A obok, na drugiej stronie, zamieszczono kolorowe zdjęcie, na którym widać pomnik Wołodymyra Hnatiuka w jego rodzinnej wsi Welesniw. Do materiałów wystawy przygotowujemy tematyczne wycieczki „Stepan Bandera — sztandar narodowowyzwoleńczej walki”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Szklanka wody sodowej z syropem wiśniowym

Bronisław HRYSZCZUK, m. Chmielnicki 1. Pewien mój znajomy wspominał kiedyś swoją pierwszą podróż do Odessy. Było to dawno, tuż po zakończeniu II wojny światowej, mój przyjaciel poszedł do pierwszej klasy wiejskiej szkoły, którą zresztą ukończył później ze złotym medalem. Kiedy nadszedł czas wyboru jakiejś uczelni, postanowił podbić Uniwersytet Odeski. I zaczął go „podbijać” od razu, wysiadłszy z pociągu — od placu przy dworcu. Stary Żyd drzemał przy swoim szklanym urządzeniu, wypełnionym pachnącymi syropami, których zapach wabił całą chmarę pszczół i os. Nasz medalista podszedł do sprzedawcy wody sodowej i uprzejmie się przywitawszy, poprosił o szklankę wody bez syropu. — Bez syropu, mówisz? — odezwał się starzec. — A bez jakiego? Bez jabłkowego? Czy bez wiśniowego? Jak opowiadał przyjaciel, te słowa stały się niczym epigraf do całego jego miejskiego życia. Zrozumiał wtedy, że w Odessie bez humoru nie przeżyjesz. I zamówił sobie jeszcze jedną szklankę. Tym razem z syropem. 2. Ja, autor tych słów, również przypomniałem sobie dawne zdarzenie, też związane ze szkołą. Początkową. Mieściła się ona w wiejskiej chacie. Tak to wyglądało: wchodzisz do maleńkiej sieni, po prawej stronie — drzwi do pokoju, gdzie uczyli się pierwszoklasiści, a tuż obok — uczniowie czwartej klasy. To przed obiadem. A po obiedzie w tym samym pokoju rządzili już drugoklasiści i uczniowie trzeciej klasy. I wszystko to w jednym pokoju, bez żadnej przegrody czy choćby parawanu. Do dziś nie pojmuję, jak dyrektorce udawało się prowadzić lekcje. Nazywała się Maria Stepanowna, mieszkała w tej samej chacie, po lewej stronie od drzwi klasowych. O, zapomniałem powiedzieć. W naszej klasie były tylko cztery czy pięć ławek. Za to jakich! Długie, każda na pięcioro maluchów. Mnie przypadło siedzieć razem z Hyłkiem Kozakiem i jeszcze kilkoma łobuzami, którzy już chętnie palili samosad. Na długiej przerwie. W wychodku i poza wychodkiem. Jeśli chodzi o mnie, to zacząłem palić znacznie później. Gdzieś od szóstej klasy (i tak — aż do siedemdziesięciu lat). Hyłko był psotnym chłopcem. Oprócz tego, że z natchnieniem palił bardzo mocny samosad, uciekał się też do innych wybryków. Na przykład nauczycielka dawała zadanie z arytmetyki: ile będzie 18 dodać 8. Wydawałoby się, że prościej być nie może. Pisz cyfrę 26 i tyle. I byłem pewien, że Hyłko doskonale znał tę prostą odpowiedź. Ale po znaku „=” pisał jakąś niedorzeczność: 97. Albo 75. Przy tym nadymał policzki, prychał, dławił się ze śmiechu. Kiedy zaś nauczycielka pisała kredą na tablicy kilka przykładów i kazała maluchom podać odpowiedź w zeszycie, Hyłko puszczał wodze swojej fantazji do reszty: po znaku „=” w zeszycie Hyłka pojawiała się cała masa wymyślonych przez ucznia cyfr, od dwucyfrowych do trzycyfrowych, czterocyfrowych, choć nauczycielka starała się, aby oczekiwana przez nią odpowiedź nie sięgała setki. Przypominam sobie też takie zdarzenie. Kiedyś Hyłko przywlókł w swojej płóciennej torbie książkę z kolorowymi obrazkami: herb ZSRR, portret Stalina, jeszcze tam coś. Uczeń zaraz rozszyfrował nazwisko wodza i skrót pod herbem tak: umoczonym w kałamarzu-niekałamarzu piórem-rondem mały uczniak nabazgrał gigantycznymi literami: „Stalin srał czterdzieści razy”. (Niech nie kręcą wstydliwymi noskami hipotetyczne czytelniczki, autor opisuje wszystko tak, jak działo się w życiu naprawdę, bez żadnych eufemizmów). To odnośnie zwykłych twierdzeń niektórych podstarzałych czytelników (jakobym, powiedzmy, ani snem, ani duchem nie wiedział w swoim czasie, że wódz narodów był nie ojcem, a prawdziwym katem dla milionów ludzi). 3. Dlaczegoś przypomniał mi się poeta Witalij Korotycz. Nie młody, o sportowej budowie przystojniak, absolwent instytutu medycznego, wspaniały ukraiński poeta, redaktor czasopism „Ranok”, „Wseswit”, a przypomniał mi się Korotycz dzisiejszy, obrzękły, ze starczymi workami pod oczami. Mówię — przypomniał mi się, choć w rzeczywistości pojawił się przede mną na ekranie telewizora. On, dawno już nie obywatel Ukrainy, moskwiczanin, literat, który zapomniał języka ukraińskiego, bo przebywając na odpowiedzialnym stanowisku redaktora naczelnego słynnego czasopisma „Ogoniok”, przekształcił się w rosyjskojęzycznego publicystę… I nagle przypomniał sobie, że ma małą ojczyznę, ma Kijów, ma Ukrainę. I zaczął często odwiedzać — nie po prostu ziemię swoich przodków, a w gościnę do samego prezydenta. Wtedy właśnie rządził naszym państwem nasz niezapomniany prof-fesor i korzystając z obecności swojego moskiewskiego duszpasterza, w swoich przydługich monologach Janukowycz opowiadał, jaki ciężki ciężar musi dźwigać na swoich barkach, jak kocha swoją pracę, jak kocha swoich współobywateli itd. A duszpasterz milcząco kiwał łysiejącą głową i myślał, zapewne, swoje: i komu ty to wszystko opowiadasz, hipopotamie? Mnie, niedawnemu redaktorowi najbogatszego, najstarszego organu drukowanego Związku Radzieckiego! Mnie, dziennikarzowi, który przeprowadzał wywiady z najbardziej wpływowymi politykami świata! Ale musisz słuchać tego niezdarnego gadania i miliony telewidzów muszą słuchać, bo we wszystkich kanałach — jedno i to samo: Janukowycz i Korotycz. Po co właściwie emerytowany poeta odwiedzał prezydenta? Czyżby tylko po to, by wysłuchać niepiśmiennych monologów? Albo podziwiać pniaki, po których Janukowycz bez celu skacze, niczym motyl? O tym już nigdy się nie dowiemy. I chwała Bogu. 4. Gdzieś po czwartej czy piątej klasie postanowiliśmy z rodzonym bratem przejść się do miasta powiatowego, żeby coś kupić przed nowym rokiem szkolnym — zeszyty, ekierki, ołówki, jeszcze tam coś. Mama dała nam kilka rubli i wyruszyliśmy w drogę. Od Serhijiwki do Czarnego Ostrowa jest około dwunastu kilometrów. I należało nam pokonać te kilometry pieszo. Najpierw lasem, potem szosą, mijając Kraczki, Zachariwci, Lapynci… I oto już ten Czarnostriw, po raz pierwszy przez nas widziany — bazar, krzyże na kopułach cerkwi, na iglicy kościoła, turkot wozów na kamieniach szosy, budki ze smażonymi pierożkami po cztery kopiejki za sztukę i… sklepy z potrzebnymi nam szkolnymi przyborami, ze wszystkim tym, czego w Serhijiwce ze świecą szukać (a teraz powiedzcie mi, czytelniku, czy puścilibyście dziś samych dzieci czy wnuki do nigdy przez nich niewidzianego miasteczka o dziesięć wiorst od domu rodzinnego? A wtedy, po wojnie, to było całkiem zwyczajne zjawisko — puszczać bez szczególnych obaw, puszczać pieszo, bo o jakim transporcie można było mówić w tamtym ciężkim czasie!). Więc kupiliśmy wszystko, po co przyszliśmy do tego Czarnostriwa (właśnie tak, jednym słowem, nazywaliśmy miasto powiatowe), a za te kopiejki, które zostały, kupiliśmy jeszcze dwa pierożki z podrobami i gdzieś pół kilo zardzewiałej tiulki-chamsy z drewnianej beczułki. Na wodę gazowaną nie starczyło kopiejek, ale to nie bardzo nas zasmuciło. Pić jeszcze się nie chciało, więc wyruszyliśmy do domu, żując zardzewiałą chamsę. Tak to: odgryzł głowę i wypluł, a resztę tiulki przeżuł i połknął. Przeżuł i połknął. Przeżuł i połknął. I wtedy się zaczęło. Pragnienie było nie do zniesienia. Słona chamsa jakby mściła się na nas za to, że tak niemiłosiernie ją niszczyliśmy. Przynajmniej niszczyliśmy na samym początku naszej uczty, później gorzko żałując, że tam, w Czarnym Ostrowie, nie napiliśmy się wody sodowej. Z syropem. I bez syropu. Nie napiliśmy się. A wyrzuciliśmy ostatnie kopiejki na tę przeklętą zardzewiałą chamsę. Kiedy doczłapaliśmy się do lasu, kiedy położyliśmy się na trawie przy leśnym źródle, kiedy do syta napiliśmy się zimnej wody, to poczuliśmy takie błogostan, jaki możliwy jest tylko w dzieciństwie. Żyję tylko wspomnieniami. A czym jeszcze, powiedzcie mi, zdolny jest żyć niemal osiemdziesięcioletni podmiot, w którym, zdaje się, przygasły wszystkie pragnienia: i cielesne, i duchowe. Te dawne wspomnienia (dokładniej będzie powiedzieć, wspomnienia o dawnym) z jakiegoś powodu przypominają mi pociski z czasów II wojny światowej, przypadkowo wydobyte lemieszem pługa czy łyżką koparki i ułożone w rządek, pokryte korozją, z kawałkami zaschniętej czarnoziemu na powierzchni metalu. Oto takie właśnie są te wspomnienia: zardzewiałe, z zaschniętymi śladami czasu, poruszone i wywrócone bruzdami pamięci. I nakazujesz samemu sobie: przegoń te bruzdy, natychmiast przegoń, bo jak nabiorą masy krytycznej, to jak zdetonują, jak hukną… Więc – ostrożniej ze wspomnieniami. Bo taki już masz wiek. Że niezależnie od jakiegoś uroczystego wydarzenia, które dotyczy ciebie osobiście (powiedzmy, urodziny, dzień lotnictwa, służba w wojsku, której oddałeś nie jeden rok, Boże Narodzenie czy Wielkanoc), kiedy sam Bóg kazał, mówią ludzie, wychylić kieliszek czy dwa, jednak – nie wolno. Nie tylko kieliszek jest zakazany, ale i papieros, czekoladka… A czy nie lepiej byłoby, dla „uspokojenia” własnej duszy, przypomnieć sobie los duszy innej, niezmiernie bardziej skomplikowanej, cięższej niż twoje, rzec by można, wiekowe ambicje. Mowa o Iwanie Karpowyczu Melnyczuku (wieś Juchymiwci w rejonie wołoczyskim). Bezręki Karpowycz Był to nadzwyczaj pogodny człowiek, choć wrócił z frontu jako inwalida. Dwie kikuty zamiast rąk. Autor tych słów wtedy, po wojnie, był zbyt młody. Nie wypytałem, gdzie, w jakich okolicznościach człowiek doznał takiego nieszczęścia. A jechać do wsi teraz, dowiadywać się u sąsiadów czy u krewnych Melnyczuków już nie wypada, trzeci rok z rzędu nie opuszczam domu. Dolegliwości nie puszczają. Siedzę sobie przy komputerze, tępo wpatruję się w ekran i myślę z jakiegoś powodu, że stracić ręce, chyba straszniej niż, powiedzmy, nogi. Et, znowu ty… Lepiej już zadzwoń do kogoś z mieszkańców Juchymiwci. Powiedzmy, do Toli Traczuka, niegdyś głównego telewizyjnego działacza obwodu. Zadzwoń, żeby usłyszeć w słuchawce znajomy głos: – Co u ciebie, Bronisławie, jak to mogłem nie znać Karpowycza, naszego wiejskiego bibliotekarza! My z nim nie raz, bywało, kieliszek piliśmy… Co, nie pamiętasz, jak on ten kieliszek pił? I ja, oczywiście, przypomniałem sobie, bo mnie również zdarzało się z Karpowyczem… Oto tak: on wystawi na zewnątrz kikut, ty stawiasz na ten kikut szklankę czy kieliszek z wódką, a dalej już – sprawa techniki dla doświadczonego, zawsze wesołego wujka: podniósł przedramię do ust – i szklanka pusta. Ty od razu nabijasz na widelec kiszonego ogórka czy pomidora… A Karpowycz, niczym jakieś posłuszne dziecko, bierze tego ogórka w zęby, żuje i, przeżuwszy, mówi, co mu jeszcze podać z zakąski. Kiedy przypomniałem Toli Traczukowi tę dawną biesiadę, on zaśmiał się i powiedział: – Ja kiedyś nie wychodziłem z tej biblioteki. Kiedy nie przyjdę, widzę: nasz Karpowycz siedzi przy oknie, czyta. On, przypominam sobie, wojenne wspomnienia lubił. No tam Żukowa, czy Tymoszenkę, czy jakiegoś zagranicznego dowódcę. O co nie zapytaj z historii wojen, on na wszystko ma odpowiedź. Powinieneś wiedzieć nie mniej niż ja. W końcu, co by nie mówić, wyście, w pewnej mierze, krewni… Ja urodziłem się w Serhijiwce, Karpowycz w Juchymiwciach. Więc ja brałem książki w bibliotece serhijiwskiej, z rąk Iwana Bohuckiego, kierownika miejscowego klubu i biblioteki. A jeszcze Bohucki wspaniale malował, u mnie w mieszkaniu wiszą jego obrazy, namalowane farbami olejnymi. Kiedyś zdarzało mi się występować w gazecie z opowieściami o Bohuckim (Iwanie Marynarzu – tak go przeważnie nazywano we wsi, kiedy wrócił ze służby na Flocie Oceanu Spokojnego). Ale teraz mowa o juchymiwieckim Karpowyczu, również Iwanie. Jeśli chodzi o nasze rodzinne związki, to Traczuk miał na myśli to, że żoną jego była jakaś daleka nasza krewna – Hania Cichocka, nauczycielka młodszych klas, kiedyś wspominałem i tę cichą, kruchą kobietę w jednej ze swoich książek. Kiedy „dach odjedzie” Ona jest doprawdy kapryśna, pamięć. Czasami wyrzuca taki numer, uczestnikiem którego ty nie byłeś. Nie mogłeś być. Czytelnicy domyślają się: mowa, zapewne, pójdzie o jakimś książkowym wydarzeniu. Tak, tak. Ale „książkowe” – nie oznacza zmyślone. Wydarzenie całkiem realne. O pewnym zbankrutowanym komersancie. U niego w wyniku własnego finansowego krachu, jak to mówią w ludzie, odjechał dach. Dotąd był całkiem normalnym człowiekiem, a tu nagle ogłosił się… cesarzem Stanów Zjednoczonych! „Na żądanie większości obywateli Stanów Zjednoczonych ja, Joshua Norton, ogłaszam się cesarzem Stanów Zjednoczonych”. Takie oświadczenie napisał nowo upieczony władca Ameryki 17 września 1859 roku, wstąpiwszy na monarszy tron. Inauguracja minęła niezauważenie – bez uroczystości, bez defilady wojskowej – po prostu oświadczenie zostało rozesłane do gazet, które nawet nie zamierzały drukować tego brzemiennego w skutki dokumentu Jego Wysokości. Wszak władzę najwyższą Norton posiadał tylko we własnej wyobraźni, a zamiast sztabu dworzan miał tylko dwa psy. I mimo to w ciągu swojego 20-letniego „gubernatorstwa” stał się popularną osobą w San Francisco. Wszystko, o czym piszę, działo się w przedostatnim stuleciu. Właśnie o tym smutno-wesołym okresie opowiada się w pewnej ciekawej książce, autorom której nie można nie ufać. Zatem, Joshua Norton pojawia się w Ameryce już po pobycie w Afryce Południowej, gdzie udało mu się zarobić trochę pieniędzy (40 tysięcy dolarów to nie tak mało jak na tamte czasy). I wymyślił, żeby przenieść się do San Francisco. Początkowo handlował nieruchomościami, z powodzeniem gromadził dolarowy kapitał, ożenił się. Żona urodziła mu troje dzieci, a jeszcze sprawił sobie dwa psy – Lazarusa i Brumera, te psy towarzyszyły gospodarzowi w jego wyprawach po swoim „imperium”. Sprawdzał stan chodników i instytucji publicznych, uważnie wysłuchiwał skarg i pretensji poddanych, wygłaszał filozoficzne przemówienia. Czasami kupował jakieś drobiazgi albo jadał w dobrej restauracji, choć jego sytuacja finansowa była w tamtym czasie katastrofalna i nigdy już nie mógł opłacać swoich długów dolarami. Jednak chętnie go obsługiwano. Wiele sklepów i restauracji przyjmowało jego samoróbczą walutę i wystawiało ją we własnych witrynach na tablicach z napisami „Na służbie Jego Cesarskiej Wysokości cesarza USA Nortona Pierwszego”. Widać, podobna reklama znacząco zwiększała zyski instytucji. Nie na darmo przecież przy oficjalnym spisie ludności Joshua Norton w rubryce „Zawód” pisał: „Cesarz”. Zakończenie na str. 8

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

kiedy zawarczy półpusty autobus, usadowię się przy oknie i wzdychając, powiem w myślach: “Bądź zdrowa, Serhijiwko, do widzenia, Narkewyczi, ukraińskie i kosmopolityczne!” Bo przecież Narkewyczi u zarania swego istnienia rzeczywiście były internacjonałem, babilońskim ośrodkiem dialektów i języków, społecznym “tyglem”, w którym wytapiał się swój charakter, swój ludzki typ… A kiedy już parobkowie zaczynali się bić na wieczornych potańcówkach, to wcale nie dlatego, że ktoś, widzicie, jest Białorusinem, a tylko dlatego, że dziewczyna była ładna, strasznie ładna… No taka już ładna, że… A Serhijiwka? Też kosmopolityczna? I przypomną mi się wujek Roman i wujek Fyłymon. Tacy już przebiegli dowcipnisie, że choć nowe “Wieczory na chutorze” z nich pisz. Oto na przykład trzeci wujek, Jadamko, wymyślił, że zajmie się pszczelarstwem, jak to gogolowski Rudy Pańko. Ale coś mu nie szło w tej delikatnej sprawie. To wyginą pszczoły w jednym ulu, to uciekną z drugiego i trzeciego, to jeszcze jakaś bieda. A wujkowie, Roman i Fyłymon, wszystkie te niepowodzenia biorą sobie do serca, w męskim gronie błyskotliwie wyolbrzymiając każdą porażkę Jadamki. Cały ci epos pszczeli. A pewnego razu wzięli wujek Roman i wujek Fyłymon łopaty na ramiona, idą powoli przez wieś. Przy klubie — cały tłum: starzy i młodzi, bo przecież kino przywieźli. “Dokąd to w niedzielę świętą z narzędziami?” Wujkowie odpowiadają: “Jak to dokąd? Na cmentarz… Wy chyba nie słyszeliście? Już nawet po orkiestrę dętą posłali, popa z Bubniwki przywieźli…” “Co takiego? — nie może pojąć wiejski lud. — Ktoż to skonał?” A wujkowie z żalem odpowiadają: “O tym już nawet w Proskurowie wiedzą, a wy… Przecież matka w ulu Jadamki umarła! Oto i idziemy na cmentarz dół kopać…” A jeszcze opowiedzą wujkowie, jaka to zgryzota z tymi pszczołami Jadamki, wszystkie konopie, całą czumizę w kołchozie stłoczyły, wybiły, teraz oto po pogrzebie będą sądzić biednego Jadamkę… Czym ci nie klasyka, pomyślałem sobie. Żaden ci Ostap Wysznia takiego czegoś by nie wymyślił. A niestrudzony autobus tymczasem warczy, oddala się od serhijiwsko-narkewyckich posiadłości, rozściela na okiennym ekranie coraz to nowe panoramy. Stóg żółci się na wzgórzu. Łozina zieleni się pomieszana z tatarakiem i turzycą. Gawrony na roli. A tam, z przodu, chłopiec pasie krowę na skraju drogi. Hm… Trzyma w jednej ręce śliski wilgotny sznur, a drugą…. a drugą macha nam, pasażerom. I coś w tej chwili drga mi w piersiach, przetacza się piekącą falą po ukołysanym jazdą ciele: nagle wydaje mi się, że to ja, dwunastoletni chłopiec, stoję oto w zielonej ojcowskiej kufajce na mokrej przydrożnej trawie. Chłopiec macha w ślad za autobusem ręką, jakby życzył dobrej drogi wszystkim, którzy patrzą na niego, a mnie wydaje się, że machnięcia chłopięcej ręki — tylko dla mnie jednego. Wszak chłopiec — to ja wczorajszy, taki, jak na powojennej fotografii. I ja, teraźniejszy siwy osobnik, ścieram siwą mgiełkę na zaparowanej szybie, żeby przedłużyć spotkanie z samym sobą — mimowolna i smutna próba restauracji wczorajszego dnia. Bronisław HRYSZCZUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Szklanka wody sodowej z syropem wiśniowym», s. 7

Szklanka wody seltzerskiej z syropem wiśniowym

Zakończenie. Początek na str. 7. O ukazach i rozporządzeniach Jego Wysokości można pisać i pisać. O tym, na przykład, jak trafił do więzienia, co wywołało prawdziwe oburzenie miejscowej społeczności, jak niedługo po tym przykrym wypadku do więzienia do Nortona przyszli miejscowy sędzia i naczelnik policji, przeprosili i uwolnili niesłusznie skazanego. Od tego czasu wszyscy policjanci witali Nortona zgodnie z tytułem, stając na baczność. To tyle w kwestii wymyślonych przez rosyjskich pismaków oszczerstw, jakoby Amerykanie byli tępi i nie rozumieli humoru. Rozumieją, i to jak! I bywają sentymentalni. Bo w dniu, w którym Norton zmarł, gazeta „San Francisco Chronicle” wydrukowała na pierwszej stronie wiadomość o tym smutnym wydarzeniu, głębokie współczucie dla rodziny zmarłego oraz wszystkich, którzy znali cesarza. A Jego Wysokość pozostawił po sobie 10 dolarów, akcje zbankrutowanej kopalni złota, kolekcję lasek spacerowych i list do królowej Wiktorii z propozycją ręki i serca (!). W dniu pogrzebu (znaleźli się w mieście zamożni obywatele, którzy sfinansowali zmarłemu godny pochówek) ponad dziesięć tysięcy ludzi towarzyszyło zmarłemu w drodze na cmentarz. Następnego dnia gazety napisały, że świat stałby się o wiele lepszy, gdyby wszyscy władcy byli tak uczciwi i humanitarni jak Joshua Norton. Dawno już wydawało mi się, że wszyscy ci, którzy z tego czy innego powodu „postradali zmysły”, mają coś wspólnego w swoim zachowaniu, niezależnie od miejsca przebywania owego szaleńca. Czy to Ukraina, czy Ameryka, czy Australia — jest coś jednakowego dla tej kategorii obywateli. Chcę tutaj opowiedzieć o pewnym wuju z rejonu dunajowieckiego (gdzie Dunajowce, a gdzie amerykańskie San Francisco, ale ci moi bohaterowie są jak bracia rodzeni, mimo różnych epok i różnych kontynentów, na których żyli!). Ów dunajowiecki wuj już dawno umarł, lat temu dwadzieścia czy trzydzieści. Zdołałem jeszcze napisać o nim rozdział do powieści „Sztylet miłosierdzia”. Wieś, w której ten bohater się urodził, istnieje naprawdę, jednak nazwisko jego jest zmyślone, czytelnicy zrozumieją dlaczego. Mój brat rodzony ożenił się z dziewczyną z tej wsi i teraz, kiedy brat, ku wielkiemu mojemu żalowi, kilka miesięcy temu zmarł, nie ma do kogo się zwrócić, żeby wypytać o los dzieci i wnuków mojego bohatera. Zatem z etycznych względów autor postanowił nazwać wuja Jakymem. A jeszcze wymyślić mu przydomek — Czubaty Cezar. Choć nic patrycjuszowskiego, nic majestatycznego, wyjątkowego czy państwowego w nim nie było, bo… Skąd by miało wziąć się to wszystko u zwyczajnego wuja, wiejskiego pastucha! Pamiętam, jak kiedyś siedzieliśmy z nim na ławeczce pod chatą, a Jakym opowiadał mi o swoim życiu. Mówił, naciskając na głoskę „r”, przez co u niego brzmiało to zupełnie inaczej: zamiast „r” nieodmiennie wychodziło „g”. Druga, już czysto zewnętrzna cecha, która wyróżniała wuja Jakyma ze środowiska, w którym żył, — odzież. W święta czy dni wolne nigdy nie chodził w cywilnym. On po prostu ubóstwiał wojskowy ubiór. Czy to wymyślony przez siebie mundur: zimą nosił długopoły szynel, przepasany ładownicą, albo oficerski busłat, wojskową sukienną czapkę z wyblakłym futrem z nutrii, ochronnego koloru bryczesy, a nawet czarne lśniące kamasze, które ciasno opinały jego krzywe, wprost kawaleryjskie nogi (choć ani w kawalerii, ani w ogóle w wojsku Cezar nigdy nie służył) i dlatego wyglądał szczególnie komicznie i niezdarnie. Latem zaś wkładał gimnastiorkę, „sztywną” czapkę z daszkiem z kokardą i plastikowym daszkiem, niebieskie bryczesy i, choćby jaki upał był, — te same kamasze i starannie wypastowane buty… Gdzie i w jaki sposób zdobywał to wszystko wyposażenie, nikt się nie interesował, wszyscy przyzwyczaili się do wiejskiego dziwaka, na którego piersiach błyszczały konstelacje najróżniejszych odznak, których nazwy świadczyły, że wuj jest jednocześnie przodownikiem sił powietrznych, i spadochroniarzem, i absolwentem uniwersytetu, i sportowcem-rozрядnikiem, a nawet dawcą. Widocznie cały ten rynsztunek dodawał wujowi pewności i niezależności w jednobarwnych jego dniach powszednich, w sposobie życia zwyczajnego pastucha, któremu jednak bardzo podobało się rozporządzać, rozkazywać, radzić — czy to na wiejskim pastwisku, kiedy na przykład krokwie na ściany stawiają, czy przy rozładowywaniu wagonu na przytorowym ślepym torze, czy kiedy monterzy druty naciągają między słupami telefonicznymi. Na weselu bez żadnej ku temu potrzeby dyrygował orkiestrą dętą, mechanizatorom w polu wskazywał, na jaką głębokość orać, kobietom na fermie — kiedy lepiej doić i karmić krowy. Jednym słowem, wykorzystywał najmniejszą możliwość, aby zademonstrować swoją wiedzę we wszystkim oraz nie lada zdolności organizacyjne. I wcale nie martwiła wuja ta okoliczność, że wszyscy, którymi rzekomo kierował, spokojnie robili swoje, nijak nie reagując na jego krzątaninę i niewyczerpany administracyjny entuzjazm — w najlepszym wypadku dla przyzwoitości (żeby nie obrażał się człowiek!) kiwali milcząco: dobrze, mówili, zrobimy wszystko, jak każesz. — Nie ma już naszego Żuka, — wybełkotał po długim milczeniu Cezar. — Zdechł. Ja stado pasłem w Czortowej dolinie tamtej jesieni. Z rana mgła, pomroka, jak to jesienią. Patrzę, ciemnieje coś koło studzienki. Podchodzę bliżej… „Ty czego tutaj wylegujesz się?” A on i uchem nie strzyże, tylko chrypi. I taka już rozpacz w tych oczach psich. Ja przysiadłem na piętach, pogłaskać go zamierzyłem, a pies kły żółte wyszczerzył, zawarczał: nie rusz!.. Dziwne one, psy. W domu nie umierają. Wolą bez świadków, kto wie gdzie w chaszczach, w polach. Tak i tu było. Pochowałem ja go. W bagnie gałęziami zasypałem… — Coś wy, wuju, ciągle o psach i o psach, — wyrzuciłem mu. — Opowiedzielibyście lepiej, gdzie wy amunicję zdobywacie. Ot choćby niepowtarzalne te cholewy. — Cholewy? — porażony wzdrygnął się wuj, wyprostowawszy przed sobą nogi i oglądając je to z jednej, to z drugiej strony. — To, według ciebie, cholewy? — Spojrzał na mnie z nieukrywanym smutkiem, a nawet współczuciem. — A według was — podeszwy? — naiwnie zapytałem, tłumiąc śmiech. — Nie cholewy i nie podeszwy, — cierpliwie wyjaśnił Cezar. — Kamasze! Im już daleko za pięćdziesiąt lat, a jakie, powiedz-no mi, cholewy tak oto długo nosiłyby się — chromowe?.. juchtowe?.. czy, może, kirzowe? Otóż to. Wieczna gumiaka. Austriacka. Buty znoszone, a kamasze w całości. Drugą, trzecią, dziesiątą parę zdeptano — kamaszom nic… A jak one mi dostały się? O, bodaj nie wspominać. Ja, oczywiście, wiedziałem, że w złym wojennym czasie, kiedy Jakymowi było zaledwie trzynaście, jego zabrano na roboty do Niemiec, jakiś tam bauer wziął małego do siebie „na latyfundium”. Oto i wszystko, co dotąd mi było wiadomo. I oto wuj zaczął opowiadać, jak mu tam, w obcej stronie, żyło się. Nie z miodem, jasna sprawa. Pracował od świtu do zmierzchu — w polu, oborze, chlewie. A jeszcze ogromnego doga musiał wyprowadzać każdego ranka, w dwupiętrowym dworku podłogę każdą sobotę mył („jak niebo ta podłoga, błękitem malowana”), z pieca popiół wygarniać — końca-kraju nie było tej pracy. A tylko przysiadł odpocząć — gospodarz tu jak tu. Miotła w rękach, grabie czy uzda — tak i pragnie uderzyć po plecach czy po głowie. — Zły był gospodarz, ojże zły. Niosę jakoś w wiadrze świniom. Potknąłem się, upadłem, jedzenie to na ścieżkę, żużlem usianą, wylało się. Chwycił on to wiadro i po głowie mnie, przeklęty. Wodą potem odlewał. I za co było pomroce dziecku odbijać? Za jakieś tam pomyje z obierkami! Oto odtąd ja i stałem się jakiś nie taki. A byłem przecież przodownikiem do piątej klasy. Ale gdyby nie Germania, czyżbym ja dzisiaj koło stada chodził? Ja bym, może, dywizją dowodził. Czy na kapelmistrza wyuczył się. A tak… Tylko tyle, że kamasze do domu przywiozłem. Koło stacji nasi skład zbombardowali, to ja je tam i podgarnąłem. Chwała Bogu, że żywy zostałem. — A bauer ten — żyje? — Nie wiem. Uciekłem ja od niego, nasi już podchodzili. W jakiejś kotłowni chowałem się dwie doby. W piwnicy, skąd wagonikami popiół wywożą. — O, ja bym nie darował gospodarzowi tego wiadra — do czoła jego miedzianego potłukłbym! — Tak-tak… Tyle lat minęło, a dotąd głowa boli. Co noc, od jedenastej do trzeciej. Po niemiecku, co do joty. Ciemna woda w obłokach — zdaje się, tak mówili w starożytności. A teraz mówią: w cudzej duszy — jak w środku nocy. Ni z tego ni z owego przypomniałem sobie w tej chwili przygodę, która stała się kilka lat temu z Jakymem w mieście rejonowym, dziesięć kilometrów od wsi. Opowiadał o tej przygodzie dziadek Gordij, ziomek Niny, żony brata mojego. Czego tam wuja poniosło — ciemna woda… Jak by tam nie było, ale w pełnym rynsztunku — w szynelu z ładownicą, czapce z kokardą i, oczywiście, w kamaszach — przybył Jakym do miasteczka. A na rozstajach rejonowych zator, w którą stronę nie spojrzysz — maszyny, maszyny. Nieporządek, jednym słowem. A nieładu wuj nie cierpiał. Więc rozejrzał się, w mig ocenił sytuację i zaraz do dzieła wziął się. Najpierw skomenderował traktorek i wóz na pobocze skierować. Potem stanął na skrzyżowaniu, wyprężył się i dawaj ruch regulować. Jakby całe życie tylko tym zajmował się, że na rozstajach kierunek transportu wskazywał. To w lewo rękę wyrzuci (tam jedź!), to w prawo (tam!), to wyraźnie i żwawo obróci się w przeciwną stronę — naprzód, naprzód nie drzem! Może, temu kierowcy nie naprzód, a w lewo czy w prawo trzeba — wujowi wszystko jedno, a szoferzy nie śmią sprzeciwić się, bo ktoż go wie, co to za ranga pośrodku drogi pojawiła się. Jedź, gdzie kazano. I potem, widocznie, nadłożywszy drogi drogami okrężnymi, znowuż na trasę wyjeżdżają albo wracają do tych samych rozstajów, żeby w potrzebnym kierunku pojechać. A Jakym tymczasem komenderuje, to opuszcza rękę, to podnosi dziarsko przed sobą, jak semafor — skrzydło sygnalizacyjne. Już i ten zator samochodowy rozładował się, już i dziadek Gordij, z nim Jakym przyjechał autobusem, niecierpliwie woła wuja — gdzie tam, Jakym właśnie w trans wchodzi!.. Tutaj jakiś „Moskwicz” na szalonej prędkości przemknął, ledwie z nóg nie zbił wuja. On mu pokazuje — tam, prosto jedź! A „Moskwicz” zawraca ostro, aż hamulce piszczą, i — w prawo, z asfaltu na szosę, tylko dymek za nim zakurzył się... „Za jakąś minutę, — opowiadał po tej przygodzie gadatliwy dziadek Gordij, — maszyna milicyjna na wszystkich parach szoruje, stamtąd, skąd „Moskwicz” jechał. Wyje nieustannie, lampką niebieską miga. Dogoniła, widać, milicja tego pirata. Ależ Jakym o tym nie wie — wyrzucił rękę naprzód: tam dawaj, prosto! Oni pomknęli… Tutaj by bieda-regulującemu właśnie dać nogę, tak nie, stoi, oszołom, i dalej na skrzyżowaniu. No, wraca ta maszyna milicyjna, wychodzi kapitan. Zasalutował. „To dokąd, — pyta wuja, — „Moskwicz” zielony przed nami pojechał?” — „Tam, — pokazuje Jakym. — Ja komenderuję — prosto szoruj, a on??. Kapitan uważnie ogląda wuja — najpierw od kokardy do kamaszy, potem od kamaszy do kokardy, delikatnie bierze pod łokieć. „Chodźmy, — mówi, — do maszyny, tam opowiecie. A ten desperat daleko nie ucieknie, my numer zapisaliśmy i przez radio przekazaliśmy”. Ja spróbowałem był wstawić się za towarzyszem swoim, ale gdzie tam, i brwią nie drgnął kapitan. Tak i Jakym, widzę, ani trochę nie opiera się… Słowem, zabrali go. A co dalej było, to już samego Jakyma pytajcie”. To wspomnienie nie jest zbyt odległe. Z czasów, gdy miałem jeszcze szczęśliwą zdolność podróżowania w przestrzeni, pod słońcem czy deszczem. Kiedy do woli nabłąkawszy się po polach w okolicach Serhijówki i Narkewycz docierałem do przystanku autobusowego, przysiadałem na ławeczce pod daszkiem. Była to właśnie ta pora, którą chyba najbardziej lubiłem. Kiedy bucha parą cukrownia, kiedy nad pożółkłymi drzewami, nad dachami z łupka unosi się duch melasy, a droga pod bieżnikami maszyn aż sinieje od kropel wysłodków. Obserwuję jesienną mgłę nad jarzębinami, jabłoniami, wiśniami i przydrożnymi topolami. O rety, myślę sobie, przecież ja sadziłem te topole, były one wtedy mi po szyję, a już wierzchołki — hen pod chmurami, i pni — nie objąć rękami. Cóż to się dzieje na białym świecie? Nie może tego być, przecież ja jeszcze niby nie jestem bardzo stary! I

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Mieszkańcy Równego o wartościach duchowych

Halyna KOŁOMYS, członkini rady miejskiego towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Urodzić się Człowiekiem — to wielki cud, pozostać Człowiekiem — to wielka praca! Aktualność oraz cel wydarzenia głęboko uzasadnił Iwan Wietrow, koordynator i prowadzący okrągły stół, przewodniczący Rówieńskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. W szczególności akcentował problemy w sferze kształtowania wartości duchowych Ukraińców (państwowości narodowej, wiary chrześcijańskiej, języka ojczystego), problemy ochrony moralności publicznej: z powodu niestabilnej sytuacji ekonomicznej rozpadają się rodziny, Ukraińcy zmuszeni są tułać się po świecie, szukając środków na utrzymanie swoich rodzin; poruszył kwestię ukrytego i otwartego propagowania przemocy, nękania, pokus do spożywania alkoholu, narkotyków. Obserwuje się zmianę Switłana Bohatyrczuk-Krywko humanistycznej i duchowej celowości znacznej części społeczeństwa, w szczególności młodzieży. Dawne wartości moralne i duchowe są zastępowane wartościami komfortu materialnego i konsumpcjonizmu. Właśnie te aspekty wywołały zaniepokojenie przyszłością państwa i skłoniły do dyskusji oraz odnalezienia sposobów przeciwdziałania negatywnym zjawiskom w społeczeństwie, a także do współpracy w zakresie podejmowania wspólnych decyzji w sferze duchowego kształtowania narodu. Ważne jest, aby prowadzenie działań na ten temat jak najszybciej nabrało ogólnonarodowego charakteru. Społeczną inicjatywę poparli i dołączyli do wydarzenia przedstawiciele organów władzy samorządowej: Switłana Bohatyrczuk-Krywko, zastępczyni przewodniczącego Rówieńskiej Obwodowej Administracji Państwowej, Wołodymyr Chomko, mer Równego. Zwrócili oni uwagę na ważność kształtowania duchowej przestrzeni informacyjnej za pomocą środków masowego przekazu, które niestety dzisiaj w większości za priorytetowe uważają negatywne, sensacyjne wiadomości. Wiktor Moszynski, rektor Narodowego Uniwersytetu Gospodarki Wodnej i Przyrodnictwa, podkreślił trzy ważne postulaty w kształtowaniu duchowości w społeczeństwie: wiarę, patriotyzm i jedność. „Dialog o wartościach chrześcijańskich to najważniejsza forma świadectwa o wierze w obliczu współczesnego społeczeństwa, które odrzuca swoje religijne korzenie” — tak uzasadnił wagę przeprowadzenia wydarzenia arcybiskup rówieński i ostrogski Iłarion. W swoim przemówieniu o wartościach chrześcijańskich w epoce globalizacji, kiedy na świecie sekularyzm wypowiedział wojnę światopoglądowi religijnemu jako takiemu, najważniejszym zadaniem Kościoła jest pomoc człowiekowi w jego walce z grzechem i namiętnościami, które niszczą osobowość i pustoszą duszę. Sekularny światopogląd wychodzi natomiast z założenia, że pojęcie grzechu w ogóle nie ma prawa do istnienia: nie ma niczego, co byłoby grzeszne samo w sobie, godne potępienia jest tylko naruszenie przez jednego człowieka praw i wolności drugiego człowieka. Jeśli chodzi o osobistą moralność, to każdy człowiek jest wolny w określaniu tej skali wartości moralnych, którą będzie się kierował. Prawosławni ludzie na Ukrainie milionami istnień zapłacili za bezbożny radziecki eksperyment, a dlatego mogą i są zobowiązani świadczyć przed zwolennikami wojującego sekularyzmu o tym, że społeczeństwo oderwane od duchowych korzeni i wiary nie ma przyszłości. O genetycznych osobliwościach ukraińskiej duchowości i jej głębokich korzeniach opowiedział obecnym Ołeh Hryniw, doktor nauk filozoficznych, profesor, poeta. Przewodniczący organizacji społecznej „Instytut Ukraińskiej Idei Narodowej” Anatolij Żukowski nakreślił warunki duchowego wzrostu narodu, uzasadnił najważniejsze aspekty w planie świadomego wyboru przez człowieka tej czy innej drogi życiowej, wyodrębnił czynniki, które dzisiaj najbardziej wpływają na kształtowanie duchowego światopoglądu młodzieży. Wasyl Żukowski, doktor nauk pedagogicznych, profesor Narodowego Uniwersytetu „Akademia Ostrogska”, protojerej, proboszcz cerkwi świętego Teodora Ostrogskiego, powiedział między innymi: „Z jednej strony słyszymy o ważności wychowania duchowego przedszkolaków i uczniów, tworzenia warunków dla wychowania moralnego młodzieży szkolnej, z drugiej zaś — widzimy masowe ograniczanie w placówkach oświatowych godzin »Etyki chrześcijańskiej« (przy obecności wykwalifikowanych nauczycieli, pełnego zabezpieczenia metodycznego przedmiotu od 1 do 11 klasy!), ciągły brak środków na przeprowadzenie olimpiady »Młodzi znawcy Biblii«…, a jeszcze (szczególnie!) niepokoi moment, że w Nowej ukraińskiej szkole wychowanie duchowe jako takie absolutnie nie jest zauważalne…”. Ważne momenty dotyczące historycznych warunków kształtowania duchowości narodu ukraińskiego, tożsamości narodowej prawosławia, kształtowania się prawosławia na Wołyniu w swoich przemówieniach naświetlili Wiktor Brechunenko, doktor nauk historycznych, profesor, kierownik działu archeografii aktowej Instytutu Ukraińskiej Archeografii i Źródłoznawstwa im. M. Hruszewskiego; Petro Kraluk, pisarz, publicysta, doktor nauk filozoficznych, profesor Narodowego Uniwersytetu „Akademia Ostrogska”; Wołodymyr Borszczewycz, doktor nauk historycznych, przewodniczący Rówieńskiej organizacji społecznej „Memoriał”, wykładowca Rówieńskiego Seminarium Duchownego. Tetiana Szamsutdynowa-Lebediuk, kandydatka nauk filozoficznych, docentka katedry filozofii Rówieńskiego Państwowego Uniwersytetu Humanistycznego, podkreśliła ważność cerkwi jako ośrodków życia wspólnot, tworzenia ośrodków duchowych w placówkach szkolnictwa wyższego oraz ważność kształtowania u młodzieży studenckiej duchowego kręgosłupa, który pomoże w przeciwstawianiu się negatywnym zjawiskom w społeczeństwie. O kształtowaniu u Ukraińców umiejętności dokonywania życiowo ważnego wyboru na korzyść dobra i duchowości opowiedział ojciec Serhij Łuczanin, sekretarz Rówieńskiej eparchii Prawosławnego Kościoła Ukrainy, protojerej, magister teologii, kandydat nauk historycznych. Określił on duchowy marker okrągłego stołu: umiejętność wspólnej pracy: rodzice—szkoła—uczelnia—wspólnota; dbanie o duchowy wzrost i kształtowanie wartości duchowych osobowości, rozbudzenie uśpionego dobra i rozwijanie go. Zadaniem zaś duszpasterstwa jest wskazywanie ludziom dróg pojednania z Bogiem, pomoc każdemu z nas w staniu się „światłem dla świata”. O współczesnych wyzwaniach dla chrześcijaństwa i ostrzeżeniu przed ciągłym zastępowaniem pojęć i wartości we współczesnym świecie rozważał w swoim przemówieniu Iwan Kunderenko, wykładowca Rówieńskiego Seminarium Duchownego Ukraińskiego Kościoła Chrześcijan Wiary Ewangelicznej, który zwrócił uwagę na sprzeczności dotyczące podstaw duchowego wychowania chrześcijańskiego i przedstawiania pewnych hipotez naukowych podczas nauki historii i biologii w placówkach oświatowych. Takie sprzeczności, jego zdaniem, nie będą w stanie w pełni zapewnić pełnowartościowego rozwoju duchowego młodego człowieka, a zatem są jedną z przyczyn nowej formy poglądów ateistycznych, które występują wśród współczesnej młodzieży. Pan Ołeksandr odpowiedział na pytanie, które padło ze strony studenta Narodowego Uniwersytetu Gospodarki Wodnej i Przyrodnictwa Artura Hałaburdy, który zainteresował się, dlaczego dzisiaj, kiedy nie ma zakazów i sprzeciwów wobec wyboru określonej religijnej drogi chrześcijańskiej, wielu młodych ludzi wybiera ateizm. Z konkretnymi propozycjami-krokami, które pomogą stać się Ukrainie krajem duchowym, zwróciła się do obecnych Kateryna Syczyk, przewodnicząca organizacji społecznej „Rówieńskie miejskie zrzeszenie towarzystwa »Proświta«”. Przypomniała o zrealizowanym przez działaczy Proświty miasta Równe projekcie „Droga do świątyni” (tematyczne wycieczki dla uczniów do świątyń miasta). Później już dzieci przyprowadziły do świątyń swoich rodziców. Zatem pierwsza propozycja — przeprowadzić podobne działania w obwodzie. Obowiązkowo zainicjować przy świątyniach konsultacje dla rodziców. Wspomniała o możliwości otwierania przy cerkwiach placówek oświatowych (zgodnie z „Ustawą o oświacie”). Podkreśliła ważność przygotowania apelu do minister oświaty Lilii Hrynewycz w sprawie wprowadzenia przedmiotu „Etyka chrześcijańska” do komponentu niezmiennego planu nauczania placówek ogólnego średniego kształcenia. Poparła inicjatywę dotyczącą poruszania tematów duchowych w mediach. Do wystąpień aktywnie włączyli się Wołodymyr Tymkiw, wykładowca Rówieńskiego Seminarium Duchownego, który zademonstrował, jak za pomocą Słowa Bożego można wpłynąć na kształtowanie duchowego światopoglądu młodych ludzi: „Żyć — to dar działania… Cnoty — to lekarstwa, które wypływają z Raju i wpływają w duszę… Właśnie teologia z niewolnika czyni syna” — te i inne cytaty z prac filozoficznych H. Skoworody, biblijne sentencje, które motywują do duchowego samodoskonalenia i poznania samego siebie, stały się podstawą wystąpienia-przemówienia ojca. Olha Ładyuk, zastępca naczelnika wydziału oświaty i nauki Rówieńskiej Obwodowej Administracji Państwowej, przypomniała o ważności realizacji Obwodowego programu narodowo-patriotycznego wychowania młodzieży szkolnej na lata 2008—2020, w szczególności we współpracy ze społecznością rodzicielską. Jewhenija Hładunowa, członkini rady miejskiej organizacji „Proświta”, podkreśliła wzajemne powiązania między duchowym wychowaniem młodzieży a walką o czystość i rozwój języka ojczystego. Osobistymi spostrzeżeniami z własnego doświadczenia zawodowego podzieliła się Wiktorija Łachman, nauczycielka etyki chrześcijańskiej w Mizockim Zespole Szkół. Do dyskusji włączyli się przedstawiciele placówek medycznych miasta, którzy uważają za aktualne prowadzenie konsultacji duchowych dla chorych i lekarzy w celu wzmocnienia efektywności leczenia. Pytanie dotyczące sposobów wprowadzenia „Etyki chrześcijańskiej” do kręgu obowiązkowych przedmiotów szkolnych wywołało prawdziwą dyskusję, do której aktywnie włączyli się kierownicy placówek ogólnokształcących i przedszkolnych miasta, nauczyciele, metodycy Rówieńskiego Obwodowego Instytutu Kształcenia Podyplomowego oraz wspomniani wyżej mówcy. Kiedyś jeden ze świętych ojców Kościoła chrześcijańskiego zauważył: „Źli mają odwagę dlatego, że dobrzy się boją. Bądźcie odważni, a zobaczycie, że źli opuszczą skrzydła”. W trakcie wspólnej pracy obecni przekonali się o ważności bycia odważnymi w podejmowaniu decyzji na rzecz sprawiedliwości, miłości i rozkwitu państwa, o ważności „uzbrojenia” dobra w duchową wytrwałość i moralną odporność w przeciwdziałaniu złu i obojętności. Przyjęcie wspólnej rezolucji z konkretnymi decyzjami i rekomendacjami (którą uczestnicy wydarzenia zatwierdzili jednogłośnie) stało się finałowym akordem okrągłego stołu i motywacją do dalszych aktywnych działań w sferze duchowo-moralnego rozwoju Ukraińców. Jakie szanse ma wychowanie na fundamentach chrześcijańskiej duchowości i moralności w warunkach globalizacji, rewolucji informacyjnej i szalonego rytmu współczesnego życia? Kto lub co ma stać się tą siłą napędową, która przekona dzisiejszą młodzież do przemyślenia ważności rozwoju duchowego w stawaniu się osobowością? Te i inne nie mniej ważne pytania omówiono podczas okrągłego stołu „Duchowe wartości: przeszłość i przyszłość Ukraińców”, który zorganizowali: Rówieńska Eparchia Prawosławnego Kościoła Ukrainy, Rówieńska Obwodowa Organizacja Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz Stowarzyszenie Społeczne „Instytut Ukraińskiej Idei Narodowej”. Z błogosławieństwa arcybiskupa rówieńskiego i ostrogskiego Hilariona wydarzenie odbyło się w Rówieńskim Soborze Opieki Matki Bożej i rozpoczęło się wspólną modlitwą. W udziale w okrągłym stole wzięli udział działacze „Proświty”, duchowieństwo, pedagodzy, naukowcy, krajoznawcy, historycy sztuki, pisarze, przedstawiciele władz miasta i obwodu, organizacji społecznych oraz młodzież szkolna i studencka.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Dimarow w Łubnach… Historia prawdziwa

Klasyka nowszej literatury ukraińskiej Anatolija Dimarowa zna chyba wszystkie Ukrainki i Ukraińcy — i nie tylko oni. Wszystko dzięki popularności jego utworów. Zwłaszcza takich jak „Miasteczkowe historie”, „Miejskie historie”, „Wiejskie historie”, które składają się na ponad 1600 stron tekstu. W pamięci wciąż jest tamten czas, gdy tymi książkami zachwycali się wszyscy, a w bibliotekach ustawiały się kolejki po nie. Z biegiem lat ten czytelniczy boom nieco osłabł, ale i dziś grono wielbicieli pióra Dimarowa robi wrażenie. Najwyraźniej samemu Bogu nie było obojętne, by jedna z dimarowskich historii wydarzyła się właśnie w Łubnach. Za życia autora nie udało się jej wydać, chociaż, rozmawiając z dziennikarzami, Dimarow chętnie wspominał tę przygodę nad Possulem. Mamy więc wszelkie podstawy, by opowiedzieć, co się stało z Dimarowem w Łubnach. Petro PIDTOPTANYJ, członek NSŻU, Łubeński Klub Medialny …Działo się to za czasów obkomów i rajkomów, właśnie wtedy, gdy pierwszym sekretarzem obkomu na Połtawszczyźnie był towarzysz Mużyćkyj, a w Łubnach sekretarzował towarzysz Opacki. Córka Mużyćkiego Ola, skromna i przyzwoita dziewczyna, pracowała w jednym ze stołecznych wydawnictw. Była tam w dobrym poważaniu jako jedna z najlepszych w kolektywie. Pewnego razu Ola zwróciła się do Dimarowa, kierownika wydawnictwa, z prośbą o zwolnienie jej do domu do chorej matki. Dimarow, człowiek czuły i dobry, nie oponował i przy okazji poprosił Olę, by przekazała ojcu jego prośbę: dopuścić go do obkomowskiego rezerwatu. Właśnie miał się rozpocząć sezon polowań. Oczywiście takie „drobne” życzenie spełniono i Dimarowa zaproszono właśnie tam, dokąd chciał. W owym czasie zwykły prostak nie mógł nawet marzyć o dostaniu się do obkomowskiego rezerwatu. I oto najbliższym weekendem Dimarow z przyjaciółmi, wsiadłszy do wówczas prestiżowej „Wołgi”, ruszyli do Łubien. Za kierownicą znany już pisarz, zarazem właściciel „Wołgi”, Jurij Muszkietyk, obok Anatolij Dimarow, a z tyłu wojskowy dziennikarz, pułkownik (był w mundurze) Jurij Jurecko. Łubny zawsze wyróżniały się gościnnością, umiejętnością przyjmowania gości. A tu taka znakomita trójka! Zatem czekało ich nie jakieś tam Zaburbielówka, lecz sławne historyczne miasto, które w swoim czasie było stolicą Wyszniwiecczyzny. Łubny prawie stały się także centrum obwodu, ale bitwa pod Połtawą ze Szwedami przeważyła na korzyść tego ostatniego. Kierownictwo rejonu postanowiło zademonstrować swoją gościnność i szacunek dla stołecznych gości już na wjeździe do miasta. Miało to podkreślić, że witać ich będą w najwyższej randze, jak VIP-y. A goście z Kijowa, podjeżdżając do Łubien, postanowili dla „jaj” zażartować. Niezrównanym mistrzem żartów był Muszkietyk, który zaproponował role: on — kierowca, Dimarow — minister, a Jurecko — pomocnik ministra. — Jeśli zobaczą — powiedział Muszkietyk — że u ministra pomocnik aż pułkownik, to szczęki im opadną… A oto i Łubny. Pierwszy sekretarz, jak przystało, serdecznie przywitał się z „ministrem”, podał rękę „pomocnikowi”, a „szoferowej” ledwie skinął głową. Jakby mówił: „każdy szewc zna swoje miejsce”… Potem wjechali do rajkomu, gdzie do gabinetu pierwszego zaproszono gości, z wyjątkiem „kierowcy”. Długo przychodziło przybyszom wysłuchiwać o sukcesach rejonu, jego osiągnięciach… A dalej proponowano zastawę, od której kijowianie ledwie się wybronili. Wreszcie obrano kurs na rezerwat koło Suły. A tam dzikich kaczek — mnóstwo. Chwycili za strzelby, ale gdzie tam! Czyjeś mocne i wprawne ręce podniosły gości i do chaty — świętować przyjazd. Tam wszystko już dawno skwierczało i parowało… Później, 1 marca 2000 roku, Dimarow powie o tym tak: „Takiej uczty ani przedtem, ani potem nie widziałem. A butelek! I nie kieliszeczki, które popija inteligencja, — szkliste kieliszki. Dojdziesz do dna — trzmiele brzęczą. No, żegnaj, polowanie — pomyślałem… Wczesnym rankiem, zanim jeszcze zorza się nie pojawiła, a nade mną pochylił się leśniczy. W jednej ręce pełny kieliszek (szklanka), a w drugiej — miska z ogóreczkami… — Przepłucz no tam duszę — mówi. Szybciutko zakąszam i gajda na polowanie. A polowanie przebiegło tak, że pozazdrościliby i najwyżsi przywódcy państwa. Inaczej zresztą być nie mogło, bo proces prowadził nie prostaczek, lecz pierwszy zastępca przewodniczącego obwodowego komitetu wykonawczego — chłop doświadczony i mądry…” Jeśli szanowny czytelnik weźmie do rąk „Wiejskie historie” Anatolija Dimarowa, niech koniecznie zwróci uwagę na to, że książka zaczyna się od zaśpiewu (wstępu). O historii jego powstania autor pisze: „Ten rajski zakątek, w który nam przyszło trafić, natchnął mnie do zaśpiewu do „Wiejskich historii”. Przeczytawszy ponownie ten zaśpiew, natrafiłem na takie słowa o naszej Łubieńszczyźnie: „Są, powtarzam, takie na Połtawszczyźnie zakątki, rozrzucone rzadko zielonymi perłami po bezkresnych stepach, i nie ma miejsca czarowniejszego niż zachód Połtawszczyzny… jej Prydniprowie, gdzie płynie, choć niezbyt szeroka, lecz pełnowodna i głęboka Sula…”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Archiwa i pamięć historyczna — znowu pod kluczem?

Petro ANTONENKO Wszystko to przykre, ponieważ w ostatnich latach zaszły u nas poważne pozytywne zmiany w kwestii dostępu do archiwów. Zwłaszcza po uchwaleniu przez parlament wiosną 2015 roku czterech ustaw o dekomunizacji, z których jedna to ustawa „O dostępie do archiwów organów represyjnych komunistycznego reżimu totalitarnego 1917—1991 lat”. Tą ustawą dostęp został znacznie ułatwiony. Bo wcześniej dostęp do takich archiwów był z jakiegoś powodu bardzo niełatwy. Najpierw — do spraw sądowo-śledczych represjonowanych, a takich obywateli są miliony i jest to tragiczna karta naszej historii. Gdybyście przed 2015 rokiem poprosili w archiwum o udostępnienie takiej sprawy do wglądu, archiwiści najpierw sprawdzaliby, czy minęło 75 lat od dnia wszczęcia przeciwko tej osobie sprawy karnej, czy jesteście najbliższym potomkiem represjonowanego. To mimo tego, że ludzie ci w większości dawno zostali zrehabilitowani. Czyli sądy uznały, że nie są „wrogami ludu”, że nie dopuścili się bezprawia. Pierwsza fala rehabilitacji przeszła jeszcze ponad pół wieku temu, trwała ta ważna i potrzebna sprawa także w niepodległej Ukrainie. Ale archiwa nadal były „pod kluczem”, nie można było tak po prostu przeczytać takich spraw, nie mówiąc już o ich kopiowaniu. Wszystko zmieniło się w 2015 roku. Teraz każdemu obywatelowi Ukrainy we wszystkich archiwach wydadzą każdą sprawę sądowo-śledczą represjonowanego, nawet tego, który z jakichś przyczyn jeszcze nie został zrehabilitowany. Możecie swobodnie studiować tę sprawę, kopiować z niej jakieś dokumenty lub całą sprawę w całości. Mało tego, zgodnie z ustawą, sprawy represjonowanych archiwum kopiuje samo, w najlepszym wariancie, czyli digitalizuje, przy czym bezpłatnie dla odwiedzającego archiwum. W ostatnich latach niemało pracuję w archiwach jako dziennikarz, badacz. Zarówno w archiwach stołecznych, jak i w Czernihowie — w Państwowym Archiwum oraz archiwum obwodowego zarządu Służby Bezpieczeństwa Ukrainy. Wszędzie ze strony archiwistów widzę życzliwy stosunek, chęć pomocy. Pracownicy archiwów nawet smucą się, że ludzie jeszcze niedostatecznie korzystają z ich przebogatych zasobów, a oni są gotowi obsłużyć znacznie więcej studentów, wykładowców, badaczy, historyków, przeciętnych obywateli. Zresztą tych ostatnich jest tutaj coraz więcej, zwłaszcza ludzie zaczęli badać swój rodowód, co bardzo cieszy. Kilka miesięcy temu w archiwach pojawiło się jeszcze jedno przyjemne nowum: odwiedzającym pozwolono samodzielnie kopiować dokumenty spraw archiwalnych. Wcześniej kopiowanie trzeba było zamawiać w archiwum, opłacając je. Po wprowadzeniu zmian można kopiować sprawy własnym skanerem, fotografować. I oto nagle nie po prostu „hamowanie”, a odwrót. Co się stało? Ministerstwo Sprawiedliwości zarządzeniem z 27 czerwca br. wprowadziło zmiany do Porządku korzystania z dokumentów Narodowego Zasobu Archiwalnego (weszły w życie 27 lipca). Znacznie ograniczono nimi możliwości korzystania z materiałów archiwów, ich kopiowania. Wyjątek dotyczy tylko spraw sądowo-śledczych represjonowanych, je nadal można kopiować według poprzednich zasad. Ale przecież w archiwach jest wiele zupełnie innych spraw. Dla przykładu: w Czernihowskim Obwodowym Państwowym Archiwum jest około 14 tysięcy spraw represjonowanych, a wszystkich spraw jest około miliona. Wychodzi na to, że niemal 90% spraw trafiło pod nowe Zasady. I niektóre z tych nowości dziwią. Na przykład zabroniono kopiować dokumenty „z blaknącym lub słabokontrastowym tekstem, dokumenty wykonane akwarelą, gwaszem, ołówkiem, węglem, atramentem żelazowo-galusowym itp.”. Tym samym zamknięto dla kopiowania ogromny zasób dokumentów, ponieważ ten, kto pracował w archiwach, wie, ile dokumentów wykonano właśnie w ten sposób. Powiedzmy, te same atramenty żelazowo-galusowe używano także w XX wieku. Są jeszcze dziwniejsze postanowienia: zarządzeniem Ministerstwa Sprawiedliwości zabroniono kopiować dokumenty o rozmiarze większym niż format A4. Otóż format A4 został po raz pierwszy zaprezentowany w Niemczech dopiero w 1922 roku. Wcześniej w dokumentacji powszechnie stosowano większy format papieru. Oto na przykład metrykalne księgi kościelne. A przed rewolucją to właśnie kościół prowadził ewidencję stanu cywilnego ludności, właśnie w tych księgach oficjalnie zapisywano narodziny, małżeństwa, śmierć obywateli. I wyciąg z tej księgi służył temu, czym obecnie są metryki. I te księgi są obecnie bardzo popularne wśród odwiedzających archiwa. Jakie więc jest podłoże tego bezsensownego zakazu? Słowem, nieprzypadkowo nowacja Ministerstwa Sprawiedliwości wywołała falę oburzenia. W szczególności stanowczy protest w swoim oświadczeniu wyraziła tak poważna instytucja państwowa, jak Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej. Rozpoczęła się szeroka kampania społeczna przeciwko zamachowi na swobodny dostęp do archiwów. Dziesiątki instytucji naukowych, stowarzyszeń społecznych, setki historyków, badaczy Ukrainy i zagranicy podpisały Apel do Rady Najwyższej, Gabinetu Ministrów oraz Ministerstwa Sprawiedliwości z żądaniem uchylenia tego zarządzenia i przeprowadzenia konsultacji ze społeczeństwem w sprawie udoskonalenia bazy normatywnej w sferze archiwalnej. Tym bardziej, że te zmiany zostały przyjęte z naruszeniem ustalonej procedury, bez uwzględnienia licznych propozycji społeczeństwa. A także wykryto co najmniej 23 niezgodności nowego Zarządzenia z obowiązującymi ustawami Ukrainy, w tym ze wspomnianą ustawą z 2015 roku. W tym Apelu nie ma tylko krytyki. Ludzie przejmują się również stanem naszej archiwistyki, który jest dość nieatrakcyjny. Dlatego państwo powinno skutecznie wesprzeć archiwistykę, wzmocnić zasoby naszych archiwów: ludzkie, finansowe, techniczne. Tym bardziej w warunkach rosyjskiej agresji, gdyż jednym z jej elementów jest właśnie przekręcanie przez Rosję prawdy historycznej. W związku z tym stan i otwartość archiwów to kwestia bezpieczeństwa narodowego Ukrainy. W Apelu mowa jest również o następujących kwestiach: „Jednak najnowsza historia ukraińskich archiwów, a zwłaszcza pożar w Archiwum Miejskim w Kamieńcu Podolskim, kradzieże w Centralnym Państwowym Archiwum Historycznym Ukrainy, utrata archiwów państwowych obwodów donieckiego, ługańskiego oraz AR Krym są przekonującym świadectwem ryzyk i zagrożeń, które stoją przed archiwami. Społeczeństwo nie jest świadome katastrofalnego stanu archiwów państwowych, których pomieszczenia znajdują się w stanie awaryjnym (Państwowe Archiwum Obwodu Odeskiego). Budowa nowych pomieszczeń przebiega zbyt wolno lub przeszła w fazę długotrwałej budowy, jak na przykład magazyn archiwalny Państwowego Archiwum Obwodu Kijowskiego. A Centralne Państwowe Archiwum-Muzeum Literatury i Sztuki Ukrainy w ogóle znajduje się na granicy przeniesienia do nieprzystosowanych i przemysłowych przedsiębiorstw”. I dalej społeczeństwo proponuje konkretne środki w tej dziedzinie. Wśród tych, którzy podpisali Apel, są stowarzyszenia społeczne „Historyczna Prawda”, „Instytut Masowej Informacji”, „Detektor Media”, „Centrum Demokracji i Rządów Prawa”, „Centrum Badań Ruchu Wyzwoleńczego”, „Internews-Ukraina”, „Ukraiński Instytut Praw Człowieka”, „Wikimedia Ukraina”, dyrektor generalny Narodowego Muzeum-Memoriału Ofiar Reżimów Okupacyjnych „Więzienie na Łąckiego” (Lwów) Rusłan Zabiłyj, dyrektor generalny Narodowego Rezerwatu Historyczno-Memorialnego „Bykowniańskie Mogiły” Bohdan Biljasziwski, historyk, dziennikarz, były zastępca dyrektora Branżowego Państwowego Archiwum Służby Bezpieczeństwa Ukrainy Wołodymyr Birczak, kierownik archiwum Ukraińskiej Służby Informacyjnej w Londynie Hennadij Iwaszczenko, profesor slawistyki Uniwersytetu w Kansas (USA), wiceprezes i sekretarz naukowy Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki w Ameryce Witalij Czernecki, a także Taras Szamajda — ruch „Przestrzeń Wolności”; Ksenia Kebuzynska — Biblioteka Uniwersytetu w Toronto (Kanada). A także — setki badaczy, którym nie jest obojętna nasza pamięć historyczna. A póki co w odpowiedzi — głucha urzędnicza ściana… Nowacje dotyczące korzystania z archiwów, wprowadzone przez Ministerstwo Sprawiedliwości latem ubiegłego roku, nie tylko zdziwiły, ale oburzyły historyków, badaczy, wszystkich obywateli, którzy korzystają z naszych archiwów. Wydawałoby się, że po takim oburzeniu, licznych oświadczeniach i listach protestacyjnych Ministerstwo Sprawiedliwości przyzna się do błędu i uchyli lub przynajmniej poprawi tę nieudolną instrukcję. Ale okazuje się, że głos społeczeństwa nic nie znaczy dla naszych urzędników. Wszystko nadal jest na swoim miejscu. Dlatego trzeba wracać do tego tematu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Włodzimierz Wołyński w czasach I wojny światowej (1915—1918) w materiałach fotograficznych i dokumentach zasłużonej nauczycielki USRR Teodory Liszczyńskiej

Ołeksij PETRUNIN, pracownik naukowy Muzeum Historycznego we Włodzimierzu Wołyńskim; Ołena CZERENIUK, wiodąca pracownica naukowa, kierowniczka zbiorów Muzeum Historycznego we Włodzimierzu Wołyńskim. Położony w pobliżu granicy rosyjsko-austriackiej, Włodzimierz Wołyński w pierwszych dniach wojny stał się areną działań wojennych. Już w sierpniu 1914 roku pododdziały armii austro-węgierskiej zaatakowały miasto, ale napotkały zdecydowany opór wojsk rosyjskich. W lipcu 1915 roku wojska austro-węgierskie wkroczyły do Włodzimierza Wołyńskiego. Miasto i okoliczne wsie porażały zniszczeniem i spustoszeniem. Rosyjskie dowództwo wojskowe przed odwrotem podjęło decyzję o przymusowej ewakuacji ludności cywilnej. Wojska rosyjskie siłą wywiozły do odległych regionów imperium tysiące ukraińskich rodzin z Wołynia i Chełmszczyzny, a podczas odwrotu paliły i niszczyły miasta i wsie, niszcząc całe mienie. Ludzi zastraszano propagandą o okrucieństwach wojsk austriackich i niemieckich. Kwitnący kraj zamienił się w pustynię. We Włodzimierzu Wołyńskim stacjonowały pododdziały legionu Ukraińskich Strzelców Siczowych (USS), składające się głównie z Ukraińców-Galicjan. Radziecka historiografia charakteryzuje ten okres jako „okrutny reżim okupacyjny”. W rzeczywistości jednak, poruszeni spustoszeniem miasta i okolic, żołnierze odnosili się z empatią do miejscowych mieszkańców. W grudniu 1915 roku na czele włodzimierskiego zarządu miejskiego (magistratu) stanął komisarz wojskowy — Ukrainiec Hnat Martyneć. Dokładał on wielkich starań w celu odbudowy zniszczonej infrastruktury miasta i uporządkowania życia społecznego. Obwieszczenia do ludności zarząd wydawał w języku ukraińskim. Szczególną uwagę należy poświęcić działalności kulturalno-oświatowej legionu USS zarówno we Włodzimierzu Wołyńskim, jak i na całym Wołyniu. Tylko w ciągu 1916 roku z inicjatywy żołnierzy w kraju otwarto ponad 60 ukraińskich szkół początkowych, w których uczyło się około 3500 dzieci (a do 1918 roku liczba ukraińskich szkół sięgnęła 400). Wśród nauczycieli było wielu wojskowych. Jako zdolny organizator szkolnictwa wykazał się czotar USS Mykoła Sajewycz. Ukraińską szkołę we Włodzimierzu Wołyńskim, nazwaną imieniem T. Szewczenki, otwarto jesienią 1916 roku. Był to parterowy budynek na obrzeżach miasta, w pobliżu rzeki Ryłowicy (budynek nie zachował się, obecnie jest to teren gimnazjum nr 4). Uczyło się w niej około 300 dzieci. W zbiorach Muzeum we Włodzimierzu Wołyńskim przechowywane są materiały, które wyraziście naświetlają ten niełatwy okres historii miasta (1914—1918). Do muzeum trafiły one w 1997 r. ze Lwowa od pani L. M. Chołkowskiej. Są to w szczególności 2 albumy ze zdjęciami — widokami Włodzimierza Wołyńskiego z czasów I wojny światowej (85 zdjęć!), a także około 50 fotografii, które nie weszły do albumów. Szczególnie ważne są materiały dotyczące działalności ukraińskich nauczycieli szkolnych, którzy pracowali we Włodzimierzu Wołyńskim przy wsparciu USS. Są to w szczególności fotografie, dokumenty osobiste i rodzinne nauczycielki Teodory Teodorównej Liszczyńskiej (według innych danych — Leszczyńskiej) (1888—1978), która wraz z grupą kolegów przebywała we Włodzimierzu Wołyńskim w latach 1916—1918. Ciekawym eksponatem jest list gratulacyjny od uczniów włodzimierskiej szkoły początkowej, adresowany do T. Liszczyńskiej w marcu 1917 roku. T. T. Liszczyńska urodziła się w Przemyślu 19 grudnia 1888 r. (zgodnie z dowodem osobistym). Później mieszkała we Lwowie, podczas I wojny światowej pracowała jako nauczycielka na Wołyniu (w okresie radzieckim T. Liszczyńska ukrywała te wątki biografii, aby uniknąć represji). W książeczce pracy, wydanej w 1950 r., zaznaczono, że od stycznia 1917 r. do września 1939 roku T. Liszczyńska pracowała w prywatnej 7-letniej szkole im. T. Szewczenki we Lwowie (na podstawie listu rady szkolnej towarzystwa „Ridna Szkoła”). W latach 1939—1941 pracowała w lwowskiej szkole ogólnokształcącej nr 41. W latach powojennych kontynuowała pracę pedagogiczną w szkołach Lwowa. W 1947 roku T. Liszczyńskiej przyznano tytuł zasłużonego nauczyciela USRR. Zachowały się również dokumenty metrykalne rodziny Liszczyńskich, z których najstarszy datowany jest na 1857 rok. Badanie tych materiałów utrudnia fakt, że są one napisane w języku łacińskim. W 2010 r. autorzy zwrócili się do L. M. Chołkowskiej, aby doprecyzować szereg kwestii, w szczególności datę śmierci i miejsce pochówku T. Liszczyńskiej oraz okoliczności odnalezienia jej archiwum osobistego. Pani Chołkowska uprzejmie przesłała list, którego treść publikujemy w całości. Za tymi wierszami kryje się niełatwy los inteligencji Galicji i Wołynia w burzliwym XX wieku. „Przykro mi, ale nie mam wielu faktów z biografii pani Dory Liszczyńskiej, które mogłyby zainteresować muzeum. Urodziła się w 1888 r. w Przemyślu, w rodzinie urzędnika austriackiego. Jej ojciec był inspektorem kolei lwowskiej. Stanowisko to, najprawdopodobniej, było znaczące i dobrze płatne, jeśli wziąć pod uwagę, że w latach 1910. ojciec pani Dory nabył wtedy jeszcze na obrzeżach Lwowa dwie działki i zbudował dwie piękne trzypiętrowe kamienice z wygodnymi i dużymi mieszkaniami (obecnie ul. generała M. Tarnawskiego 86, 90). Z czasem ta dzielnica Lwowa przekształciła się w modną okolicę, w czasach radzieckich mieszkali tam głównie wojskowi, dyrektorzy zakładów, placówek oświatowych. Zrozumiałe, że domy pani Liszczyńskiej zostały znacjonalizowane. Pani Dorze pozostawiono mieszkanie w jej własnym domu (nr 86, pierwsze piętro, cztery pokoje), tam mieszkała ze starszą siostrą, również nauczycielką, Marią. Obie nigdy nie miały własnej rodziny, panią Marię łączyły relacje z Dmytrem Witowskim, pułkownikiem UHA, ale zginął on w katastrofie lotniczej w 1919 r. Po pewnym czasie do mieszkania Liszczyńskich dokwaterowano jeszcze dwie rodziny („uplotnili”), właścicielkom pozostawiono jeden pokój, ładny, duży, słoneczny, z oknami na ogród. Dokwaterowani byli dość wrogo nastawieni do „burżujów”, byli to ludzie z Rosji, mało inteligentni, prymitywni i nieprzyjaźni. Liszczyńskim pozwolono zabrać do siebie do pokoju nieco z tych trzech innych, zabrały tylko pamiątki rodzinne, fotografie, jeszcze co tam było niezbędne. W końcu nie ma o czym mówić, przez to przeszła cała lwowska inteligencja. Obie pracowały jako nauczycielki, pani Dora pracowała w szkole nr 44, prowadziła młodsze klasy. Był to jej ulubiony wiek, każde dziecko w klasie, według jej słów, było utalentowane, genialne, zdolne, warte tego, by je uczyć i nad nim pracować. Pracowała tak do emerytury, a potem ledwo przeżywała, nieco sprzedała w tamtych latach z wyposażenia. Nigdy nie narzekała, była wielką optymistką. Bardzo ciężko przeżyła śmierć siostry. Z rodziny miała tylko siostrzenicę w Polsce, córkę kuzynki Ołeny i Jewhena Kosewyczów (1876—1914, adwokat, jeden z założycieli austriacko-ukraińskiej socjaldemokracji). Siostrzenica trochę pomagała pani Dorze, przesyłała od czasu do czasu kawę, papierosy, bez których pani Dora z trudem się obywała. Raz czy drugi sama była w Polsce w gościach u siostrzenicy. Z czasem siostrzenicy udało się wyjechać do Kanady, a już stamtąd, z Kanady, pani Dora otrzymywała realną pomoc materialną aż do śmierci.” Zmarła w 1978 r., pochowana w rodzinnym grobowcu na Cmentarzu Łyczakowskim. Odnośnie archiwum pani Dory mogę poinformować co następuje. Jeszcze w czasach niemieckiej okupacji moja rodzina wynajmowała mieszkanie w domu Liszczyńskich (obecnie ul. generała M. Tarnawskiego nr 90). Siostry Liszczyńskie i moja rodzina utrzymywali sąsiedzkie i niemal rodzinne stosunki do ostatniego dnia życia pani Dory. Co tydzień chodziliśmy do siebie „na kawę”, „na brydża”, „na herbatę”, na urodziny, imieniny, święta religijne. W przeczuciu śmierci pani Dora sporządziła listę rzeczy, w której widniały imiona sąsiadów, znajomych, komu co należy zabrać jako pamiątkę po niej. Nie miała majątku, ale uważała za stosowne w ten sposób rozporządzić, aby te rzeczy były dla kogoś pamiątką, a dla kogoś nagrodą za opiekę. Lista ta była u mojego wuja. Po pogrzebie wuj przedstawił tę listę obecnym zgodnie z wolą zmarłej (nie był to oficjalny testament, poświadczony przez notariusza, był to spis sporządzony własnoręcznie przez panią Dorę). Znajomi musieli zabierać te rzeczy w wielkim pośpiechu, bo pokój miał przejść w ciągu trzech dni do innych mieszkańców. I kiedy następnego dnia przyszliśmy zrobić porządek, to rzeczy już zabrano, pokój był pusty, tylko na podłodze było dużo gazet, papierów. Zaczęliśmy to zbierać, przeglądać i zdziwiliśmy się, gdy zobaczyliśmy albumy ze zdjęciami, książki, za czytanie i przechowywanie których „świeciła” Syberia. O tym, żeby przekazać papiery do archiwum, nie mogło być mowy, i tak latami przechowywały się w mieszkaniu mojego wuja, a po jego śmierci zabrałam je do siebie. Nieco przekazałam do archiwum, nieco do muzeum I. Franki, skontaktowałam się wtedy także z waszym muzeum, choć nie byłam pewna, czy nie jest już sprywatyzowane. Oto i wszystko. Odeszło już pokolenie, które mogło coś opowiedzieć, a z panią Dorą nie ja się przyjaźniłam, a moja rodzina, dlatego tak głęboko nie bardzo wiem o niej. Sukcesów Państwu w waszej pracy! Z poważaniem Chołkowska L. M.” 2010 r. zbiory muzeum wzbogaciły się o nowe dokumenty z osobistego archiwum T. T. Liszczyńskiej. W szczególności jest to rozkaz komitetu szkolnego we Włodzimierzu Wołyńskim z 20 kwietnia 1916 r. o mianowaniu T. Liszczyńskiej nauczycielką 4-klasowej szkoły; zaświadczenie wydane T. Liszczyńskiej przez inspektora szkolnego powiatu włodzimierskiego z 1 września 1919 r.; list-zaproszenie od komitetu szkolnego we Włodzimierzu Wołyńskim do T. Liszczyńskiej, podpisany przez Hnata Martyncia. Wymienione dokumenty zostały nabyte przez muzeum od prywatnych kolekcjonerów we Lwowie. Włodzimiersko-Wołyńskie Muzeum Historyczne planuje opracować katalog, który może stać się podstawą do osobnego wydania. Pierwsza Wojna Światowa (1914—1918) — dramatyczny, złożony, ale jednocześnie mało zbadany okres w historii naszego regionu. Szczególnym zjawiskiem w kontekście wydarzeń wojennych jest kulturalno-społeczna działalność legionu Ukraińskich Strzelców Siczowych na Wołyniu. Uczniowie klas początkowych ukraińskiej szkoły początkowej we Włodzimierzu Wołyńskim (1917)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ność sotni kozackiej w Worońkowie. Ze szczególną furią w marcu — maju 1919 roku kozacy zadawali niepowetowane straty wojskom bolszewickim. Dowódcy Armii Czerwonej byli tym bardzo zaniepokojeni i dlatego w celu zniszczenia sotni worońkowskiej 3 kwietnia 1919 roku skierowali pułk złotonoski. Wyczerpujące walki z nim kozacy okresowo prowadzili niemal przez cały kwiecień 1919 roku. O stratach sotni worońkowskiej w walkach można by znaleźć odpowiedź w księgach metrykalnych cerkwi worońkowskich z tamtego okresu, gdyż wszystkich zabitych w walkach chowano we wsi, a księża skrupulatnie zapisywali, kto z jakiego powodu zmarł. Jednak w Państwowym Archiwum Historycznym Ukrainy zachowała się tylko jedna księga metrykalna worońkowskiej cerkwi Narodzenia Najświętszej Marii Panny. Księgę metrykalną drugiej worońkowskiej cerkwi, najwyraźniej celowo, zniszczyła władza bolszewicka, ponieważ właśnie w niej zapisano większość pochówków w Worońkowie w latach 1918—1920. W ocalałej księdze metrykalnej znajdujemy zapisy worońkowskiego księdza Mychajła Wydyborcia: „Zabity przez złoczyńców bolszewików 22 czerwca 1918 roku” lub „Zabity w walce 19 kwietnia 1919 roku”. Takie zapisy nie są odosobnione, często w ciągu jednego dnia było ich kilka. Kimże oni są, kozacy sotni worońkowskiej, Bohaterowie Ukraińskiej rewolucji lat 1917—1921? To nie tylko mieszkańcy Worońkowa, ale i mieszkańcy Boryspola, Kyjłowa, Wyszenok, Rohoziwa, Wełykiej Staryci, Iwankowa, Seńkiwki, Lubareć, Rudjakowa i innych wsi. Do niedawna znane było tylko jedno z 500 nazwisk kozaków sotni worońkowskiej — sotnika Czerpaka Iwana Iwanowycza. Był to chłopak z Worońkowa, z kozackiego rodu, śmiały, odważny i nie na swoje lata rozumny. Stanął na czele sotni kozackiej w Worońkowie w kwietniu 1919 roku, przejmując ją od Iwana Michna, którego dalszy los jest niestety nieznany. Przez długie 100 lat imiona tych Bohaterów władza radziecka utajniała, bezlitośnie wywabiała z pamięci Ukraińców, w szczególności worońkowian. Przez dziesięciolecia bolszewicy piętnowali ich jednym słowem „bandyci”. Powtarzają je w Worońkowie, niestety, jeszcze do dziś ci, którzy znieważają ukraińskich bojowników o wolność Ukrainy, a być może są potomkami tych „tajnych współpracowników” KGB, którymi był przepełniony Worońków w pierwszej połowie XX wieku. Na podstawie materiałów różnych spraw archiwalnych udało mi się ustalić 112 imion kozaków sotni worońkowskiej. To na razie całkiem niewielka część. Ale poszukiwania trwają! Chciałoby się, aby wyrażenie „Bohaterowie nie umierają” nie było pustym hasłem! Należy zauważyć, że w latach 1918—1919 w Worońkowie aktywnie walczyły z bolszewikami młodzieżowe oddziały „Czerwona kalina” oraz „Ciemna noc”. Ich aktywnymi uczestnikami byli Bibik Andrij, Nesterenko Feodosij oraz Wydyboreć (inicjały nieznane, najwyraźniej syn worońkowskiego księdza). Tych bohaterów bolszewicy aresztowali w 1928 roku i zabili. Pomimo tego, że Czerpaka Iwana Iwanowycza wraz z jego najbliższymi towarzyszami broni wrogowie Ukrainy rozstrzelali w 1921 roku niedaleko wsi Hłyboke, zbrojny opór kozaków sotni worońkowskiej wobec moskiewsko-bolszewickich najeźdźców trwał jeszcze niemal 10 lat. Ta walka przybierała inne formy, przeważnie podziemne i partyzanckie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Czy bohaterowie nie umierają? W 100. rocznicę utworzenia Woronkiewskiej Sotni Kozackiej

Walentyna STRYLKO, prezes Międzynarodowej Fundacji Edukacyjnej im. Jarosława Mądrego, kandydat nauk pedagogicznych. Zatem Woronkiewska Sotnia Kozacka w listopadzie 1918 roku nie powstawała na pustym gruncie: tutaj niemal w każdej chacie wciąż żyła Ukraina, a wielkie pragnienie posiadania własnego, niezależnego od Rosji państwa ukraińskiego wzywało do walki przeciwko najnowszej moskiewsko-bolszewickiej nawałnicy. Był to ciężki i heroiczny czas. Pierwsza okupacja Ukrainy przez Rosję w latach 1917—1918 zakończyła się klęską wojsk moskiewsko-bolszewickich. Jednak woronkiewscy kozacy, podobnie jak wielu innych Ukraińców, nie poparli polityki ukraińskiego hetmana Pawła Skoropadskiego, który widział Ukrainę jako autonomię w składzie Rosji. Woronkiewska Sotnia Kozacka miała jedno hasło polityczne — pełna niepodległość Ukrainy, bez jakiegokolwiek podporządkowania Moskwie. Aktualność i konieczność narodzin tak uzbrojonego oddziału wojskowego dyktowane były również tym, że wojska armii Ukraińskiej Republiki Ludowej na lewym brzegu Ukrainy po wyczerpujących walkach z 30-tysięczną armią bolszewików pod dowództwem W. Antonowa-Owsiejenki były wykrwawione. Inicjatorem i organizatorem Woronkiewskiej Sotni Kozackiej, zgodnie z dokumentami historycznymi, został pułkownik armii URL, lekarz z wykształcenia, mieszkaniec wsi Sieńkówka Iwan Jerofijowycz Michno. Przybył on do Woronkowa na polecenie Symona Petlury na początku listopada 1918 roku i od razu zaczął aktywnie działać. Razem z woronkiewskimi kozakami, którzy byli oddani idei walki o pełną niepodległość Ukrainy, utworzyli komitet powstańczy, który miał odegrać ważną rolę w walce przeciwko władzy bolszewickiej i przywróceniu władzy URL. W Woronkowie obficie załopotały żółto-błękitne flagi. Najaktywniejszymi członkami komitetu powstańczego byli Iwan Czerpak, Iwan Orel, Jakiw Ruczko, Mychajło Kułyk, Andrij Fedko, Iwan Berło, Iwan Petrenko i inni. W celu wykonania swojego głównego zadania — wyzwolenia Ukrainy spod władzy moskiewsko-bolszewickiej, komitet powstańczy ogłosił w Woronkowie i na Boryspolszczyźnie utworzenie uzbrojonego oddziału wojskowego — Woronkiewskiej Sotni Kozackiej. Tylko w pierwszym dniu ogłoszenia mobilizacji we wsi Woronków, według świadectwa Jakiwa Ruczki, zapisało się do niej 250 kozaków. Bardzo szybko rosła liczba tych, którzy z bronią w ręku gotowi byli bronić swojego rodzinnego kraju przed bolszewikami. Wiosną 1919 roku Woronkiewska Sotnia Kozacka liczyła już nie mniej niż 500 osób i była dość dobrze uzbrojona: mieli 18 karabinów maszynowych, tysiące naboi, armaty, karabiny, pistolety i inną broń, którą w większości zdobywali w otwartych walkach z bolszewikami. Pod koniec listopada do Woronkowa po kolejnym zwycięstwie pod Browarami przywieziono dużo broni i 80 wozów z żywnością. Znacząco wzmacniały potęgę i siłę Woronkiewskiej Sotni Kozackiej ścisłe związki z atamanem Zełenym, którego wielotysięczna armia działała na Prawobrzeżu, a także z atamanem Anhełem z Czernihowszczyzny. Wszyscy oni, nie zważając na pewne różnice polityczne, walczyli o jedno: wolną i niezależną od Moskwy Ukrainę bez bolszewików. 23 marca 1919 roku po ciężkich walkach Woronkiewska Sotnia Kozacka wspólnie z atamanem Zełenym i Anhełem wyzwolili Boryspol od bolszewików. W listopadzie 1918 roku do Woronkowa przyjeżdżali także przedstawiciele czerwonogwardyjskiego pułku Taraszczańskiego, którzy agitowali chłopów do wstąpienia do ich bolszewickiego wojska. Kozacy szybko unieszkodliwili tych, którzy odważyli się przyjechać do Woronkowa z taką misją. Woronkiewska Sotnia Kozacka, według świadectwa woronkowianina Mychajła Kułyka, działała na rozkazy pułkownika Ołeksandra Danczenki, który, jak udało się ustalić, początkowo był naczelnikiem wydziału organizacyjnego Ukraińskiego Sztabu Generalnego wojsk URL, a potem stanął na czele Dywizji Zaporoskiej armii URL. Ugrupowanie kozackie było zbudowane na zasadzie wojska kozackiego. Uzbrojone oddziały grupowały się w sotnie na czele z sotnikami. Pierwszymi sotnikami zostali Fedko Andrij Demianowycz, Berło Iwan Wasylowycz, Nabok Iwan Fedorowycz, Czerpak Iwan Iwanowycz, Kułyk Mychajło Hryhorowycz. Wszyscy kozacy mieli konie, z powodzeniem działał konny oddział zwiadu. Na utrzymanie tak dużego wojska Iwan Michno stale szukał środków — broni i produktów, a także funduszy. Jednym ze źródeł była kontrybucja, którą Iwan Michno, na przykład, nałożył na Boryspol w wysokości 50 000 karbowańców po wyzwoleniu od bolszewików 29 marca 1919 roku. Zdolność bojowa Woronkiewskiej Sotni Kozackiej w tamtym czasie była dość silna. Wśród kozaków panował wysoki ukraiński patriotyzm i wielkie pragnienie widzenia Ukrainy wolną i niezależną. Walczyli oni zarówno z bolszewikami, jak i z białopolakami oraz oddziałami niemieckimi, które występowały po stronie hetmana Skoropadskiego. Woronkiewska sotnia jesienią 1918 roku oraz w grudniu 1919 roku odniosła błyskotliwe zwycięstwa w pobliżu wsi Iwanków, wsi Hoholów, miasta Browary oraz wsi Boryspolszczyzny. Największą i najbardziej tragiczną bitwą dla Woronkiewskiej Sotni Kozackiej stała się bitwa z czerwonogwardzistami nad rzeką Trubież pod Baryszówką. Do niej Iwan Michno przygotowywał sotnię z wyprzedzeniem. Otrzymał rozkaz od rządu Dyrektoriatu, aby zatrzymać bolszewików, którzy ruszyli na Kijów. Był to początek drugiej okupacji Ukrainy przez Rosję, był to 15. dzień oficjalnie ogłoszonej przez Dyrektoriat wojny z Rosją, której wojska przekroczyły linię demarkacyjną rozgraniczenia. O świcie 30 stycznia 1919 roku w wyznaczonym miejscu kozacy uszkodzili kilkadziesiąt metrów torów kolejowych na moście i na lewym brzegu rzeki Trubież. Mieli nadzieję, że bolszewicki pociąg, który rano miał wieźć z Charkowa do Kijowa marionetkowy „rząd”, wypadnie z dużą prędkością z szyn i ulegnie katastrofie. Niestety, wydarzenia potoczyły się według innego scenariusza. Ktoś z bolszewickich agentów w Woronkowie ostrzegł wroga o zamiarach kozaków. Jak tylko się rozwidniło, zamiast zwykłego pociągu do mostu zaczął powoli zbliżać się pociąg pancerny. Zatrzymał się kilka kroków od uszkodzonego toru. Z wagonów wyskoczyli bolszewicy. Było ich wielu, w liczbie... Sotnik Woronkiewskiej Sotni Iwan Czerpak (Szturba) z pobratymcami — braćmi Mychajłem i Jakiwem Kułenkami. Wszyscy zginęli w latach Rewolucji Ukraińskiej 1917—1921 razy więcej niż kozaków. Tak rozpoczął się nierówny bój. Wśród obrońców Ukrainy było wielu uczestników I wojny światowej, którzy dobrze znali się na sprawach wojskowych, umiejętnie zorganizowali obronę. Jednak kozacy dobrze rozumieli, że długo utrzymać obrony przeciwko liczniejszemu i lepiej uzbrojonemu wrogowi się nie uda, mimo to postanowili walczyć do ostatka. W nocy 3 lutego 1919 roku wykrwawiona sotnia zmuszona była odstąpić z pola walki. Rannych zabrano ze sobą. Ciała większości poległych przeniesiono do zarośli wierzbowych i przysypano śniegiem z nadzieją, że później uda się je zabrać i pochować zgodnie z chrześcijańskim zwyczajem. Ale już następnego dnia rozwścieczeni bolszewicy znaleźli poległych kozaków i powrzucali ich do wód Trubeża. Zdobywszy Baryszówkę, wdarli się do szpitala, gdzie bestialsko zamordowali wszystkich rannych. Zwycięskim wyczynem nad Trubeżem ukraińscy patrioci pokrzyżowali plany najeźdźcy, by nagle zająć stolicę Ukrainy i zabić przywódców Dyrektoriatu. Ich zbrodnicze plany zniweczyli nasi kozacy kosztem prawie 150 młodych istnień zabitych i ciężko rannych, którzy na trzy doby zatrzymali natarcie wroga na stolicę. W tym czasie władze ukraińskie zdążyły ewakuować urzędy państwowe z Kijowa do Żytomierza, dalej do Winnicy, potem do Kamieńca. Bohaterowie Trubeża dokonali wielkiego historycznego czynu. Pod względem politycznym, ideologicznym i moralno-psychologicznym stoi on na jednym poziomie z wyczynem Bohaterów Krut. Są oni równi! W obu przypadkach w obronie Ukrainy przed liczniejszym i lepiej uzbrojonym moskiewsko-bolszewickim wrogiem wystąpili ochotnicy: pod Krutami — przeważnie studenci i gimnazjaliści, nad Trubeżem — chłopi kozackiego rodu z okolic Boryspola, również w większości młodzi. Zarówno pierwsi, jak i drudzy zrobili to w bardzo ważnym i odpowiedzialnym dla Ukrainy momencie! W 1918 roku — aby obronić przed wrogiem Kijów podczas podpisywania traktatu brzeskiego, w 1919 — aby przeszkodzić najeźdźcom w znienacka zajęciu Kijowa i zniszczeniu ukraińskiej władzy, która w tamtym momencie nie miała wystarczająco wojsk do utrzymania stolicy. Bój pod Krutami trwał kilka godzin, a nad Trubeżem — prawie trzy dni. Po boju pod Krutami większość jego uczestników powróciła do Kijowa. Dlatego o wyczynie patriotycznej młodzieży bardzo szybko dowiedziała się cała Ukraina. Ciała rozstrzelanych przez bolszewików studentów zostały pochowane na Mogile Askolda. O ich heroicznym czynie układano wiersze, pisano wspomnienia. Po boju nad Trubeżem prawie pół roku Kijów, Lewobrzeżna i znaczna część Prawobrzeżnej Ukrainy znajdowały się pod moskiewsko-bolszewicką okupacją. Z tego powodu ówcześni przywódcy naszego państwa nie mieli dokładnych informacji, kto i jakim kosztem na początku lutego zatrzymał wroga na przedpolach stolicy. Dlatego ta heroiczna bitwa z różnych przyczyn niesprawiedliwie została zapomniana. Pułkownik Iwan Michno przeżył w tym okrutnym boju i jako prawdziwy wojskowy zdołał dość szybko odnowić zdolność bojową. Woronkiw to dawna kozacka wieś. Wolnościowy duch był tu przekazywany z pokolenia na pokolenie przez setki lat. Kozacy rozsławiali woronkiwską ziemię czynami zbrojnymi w walce z wrogiem pod wodzą Tarasa Triasyły, Bohdana Chmielnickiego, Iwana Mazepy. Woronkiwska sotnia kozacka, która wchodziła w skład pułku perejasławskiego, dała Ukrainie sławne rody kozackie Iwana Berły, Iwana Ruczka, Iwana i Matwija Sułymów — sotników, Mykoły Afendyka, którzy wiele zrobili dla ukraińskiej oświaty i kultury, wzmocnienia wielkości i siły państwa kozackiego. Jeszcze na początku XX wieku działała tu wielka wspólnota kozacka, którą kierował wiejski starosta kozacki. W 1913 roku posiadał on odpowiednią pieczęć, na której wyryto „Woronkiwski Kozacki wiejski starosta”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Świadome powołanie proświcianina

Ostatnie otwarte i potężne wystąpienie przeciwko bolszewickiej nawałnicy Woronkiwska sotnia kozacka przeprowadziła w kwietniu-czerwcu 1920 roku. Wraz ze społecznością Boryspola odmówili oni podporządkowania się władzy moskiewsko-bolszewickiej. Przez prawie półtora miesiąca powstańcy bronili Boryspola, przez prawie półtora miesiąca dumnie powiewały tu żółto-błękitne flagi. 12 czerwca 1920 roku wojska Armii Czerwonej zajęły już Kijów, a Boryspol walczył niemal do 16 czerwca. Wtedy czerwonoarmiści podciągnęli na stację kolejową pociąg pancerny i spalili pociskami burzącymi jedną trzecią Boryspola, utopili powstanie we krwi i rozstrzelali około pięciuset powstańców. Wśród zabitych byli także kozacy Woronkiwskiej sotni. 16 czerwca 1920 roku żona Jewhena Czykałenki, Julia, pisała do męża: „Boryspol w ostatnich dniach po wycofaniu się bolszewików z Kijowa odparł samodzielnie siedem ataków bolszewickich”. Po rozgromieniu wojsk atamana Zełonego na prawobrzeżu Dniepru część ocalałych oddziałów przeszła na lewy brzeg. Tutaj 4 czerwca 1921 roku połączyli się z powstańcami-kozakami. Nowo utworzone ugrupowanie zbrojne nazwano oddziałem imienia atamana Zełonego. Poświęcenie mieczy odbyło się we wsi Rudky, niedaleko Woronkowa, na ogólnej radzie kozackiej. Na czele kozaków stanął Osyp Dumin, były strzelec siczowy, bliski towarzysz broni Jewhena Konowalca. Jednak z każdym dniem bolszewicy umacniali swoje pozycje i ogłosili „krucjatę” przeciwko niepokornym kozakom. Powstańcy nie ulegali, nie składali broni i nie przerywali walki: niszczyli kierowników, którzy zaczęli służyć władzy moskiewsko-bolszewickiej, palili rady wiejskie i dokumentację ziemską, dokonywali ciągłych ataków na radzieckich milicjantów, niszczyli łączność telefoniczną. Oto jeden z dokumentów historycznych z 29 września 1922 roku: „Rudjakowskij sielispolkom i sielziemkomitiet donosiat, czto wsia kancieljarskaja rabota wsiech institutow priostanowilas i wsie służaszczyje-ot rabot ustranjajutsja. Priczinoj etomu służit “banditizm”, kotoryj priesliedujet służaszczych dniem i noczju s pomoszczju swoich miestnych band i sztabow. Iz służaszczych pobit do połusmierti czlen sielziemkomitieta A. Pietrienko”. Nawet radzieccy milicjanci bali się nocować w domach w pojedynkę, schodzili się każdej nocy na nocleg do jednego pomieszczenia w Boryspolu. Pisał o tym w swoich wspomnieniach pierwszy przewodniczący Boryspolskiego komitetu wykonawczego Iwan Kozub. Bolszewik Rakowski w swojej tajnej depeszy „O ruchu powstańczym” w grudniu 1921 roku donosił: „Za wsje tri goda pieriodiczeskich priebywanij Sowietskoj własti na tierritorii Ukrainy rajon Boryspol, Tripolje, Rżiszczew, Makarow byli i w nastojaszczeje wriemia prodolżajut ostawatsja banditskimi gniezdami”. 17 maja 1922 roku komisja powiatu perejasławskiego, do którego należała wieś Woronkiw, stwierdziła: “Byli słuczaji ubijstwa Komniezamow, w aprielie miesjace – 8 czełowiek … Ransze otwietstwiennyje rabotniki sowwłasti w odinoczku mogli swobodno razjeżdżat po wsjemu ujezdu. W nastojaszczij momient biez otrjada sowierszenno niewozmożno wyjechat za gorod. W dannyj momient czislennost i koliczestwo band rastiet s każdym dniem… Nużny srocznyje ekstriennyje miery”. W archiwum SBU przechowywana jest „Politiczieskaja i ekonomiczeskaja charaktieristika Boryspolskogo r-na”, gdzie zapisano: “Do 1927 goda suszcziestwowali bandy w siełach Woronkow i Kijłow, bywszyje uczastniki bandy Zielienogo”. Władza bolszewicka panicznie bała się naszych Bohaterów, walczyła z nimi na różne sposoby, między innymi proponowała im dobrowolne złożenie broni w ramach amnestii. Zabijała bojowników o wolność Ukrainy bez sądu i śledztwa, znęcała się nad ich rodzinami, śledziła powstańców przez swoich „seksotów” (czyli „tajnych współpracowników”). W Woronkowie, według informacji KGB, było ich również mnóstwo. Oto niektóre pseudonimy zdrajców, które do tej pory nie zostały odtajnione: „Czernoburyj”, „Kwiatka”, „Dub”, „Lisowyk”, „Leszyj”, „Wysznya”, „Woronkiwiec” i inne. Ich doniesienia okresowo trafiały na biurka śledczych KGB. W 1927 roku założono w Woronkowie nawet sprawę „operacyjnego учета „Powstańcy”. Przez 20 lat władza moskiewsko-bolszewicka prześladowała, wyszukiwała i zabijała elitę ukraińskiego narodu — sławnych żołnierzy Woronkiwskiej sotni kozackiej. Dopiero 11 kwietnia 1938 roku jednego dnia rozstrzelano 14 bohaterów-powstańców z Woronkowa. Przez cały XX wiek planowo i wytrwale wymazywano pamięć o Bohaterach Ukraińskiej rewolucji, wielkich patriotach Ukrainy, wbijano ludziom do głów na ich temat tylko jedno pojęcie – bandyci. Tak było w czasach radzieckich. Jakże czci się pamięć prawdziwych ukraińskich Bohaterów w Woronkowie i na Boryspolszczyźnie dzisiaj? Co dla tego zrobiła ukraińska władza w niepodległej Ukrainie? Imiona Bohaterów nie są wyryte na płytach pamiątkowych w Woronkowie, w szkole w Woronkowie do dziś nie ma muzeum ani choćby jakiegoś niewielkiego stoiska o wyczynach Bohaterów Woronkiwskiej sotni kozackiej. Tablica pamiątkowa w Woronkowie dla bohaterów Woronkiwskiej sotni oraz stela pamiątkowa w Boryspolu zostały wzniesione za fundusze biznesmena z Boryspola Wiktora Petrowycza Szwahruna. Czyżby szewczenkowskie „Sławnych pradziadów wielkich prawnuki marne” tak trafnie charakteryzowało nas dzisiaj? Chce się wierzyć, że wszystko będzie inaczej, i pamięć wdzięcznych potomków obudzi się i zajaśnieje na całą Ukrainę. Do tego zobowiązuje nie tylko nasze sumienie, ale i Dekret Prezydenta Ukrainy z 28.02.2010 roku nr 75 „O uczczeniu uczestników walki o niepodległość Ukrainy w XX w.”; Ustawa Ukrainy z 09.04.2015 roku „O statusie prawnym i uczczeniu pamięci bojowników o niepodległość w XX wieku”; Dekret Prezydenta Ukrainy z 22.01.2016 r. nr 17 „O środkach związanych z obchodami 100-lecia wydarzeń Ukraińskiej rewolucji 1917—1921 lat”; Postanowienie Gabinetu Ministrów Ukrainy z 26 października 2006 roku „O zatwierdzeniu planu działań związanych z obchodami 100-lecia wydarzeń Ukraińskiej rewolucji 1917—1921 lat oraz uczczeniem pamięci jej uczestników na okres do 2021 roku”. Co jeszcze potrzeba, abyśmy stali się ukraińskim narodem, znali i szanowali swoją historię oraz swoich bohaterów? Co jeszcze potrzeba, aby zalegalizowane dzisiaj zawołanie „Bohaterom chwała!” stało się rzeczywistością, a nie pustym dźwiękiem? Ostap SWITŁYK, zasłużony działacz sztuki Jak zrozumieć, w jaki sposób współistnieją w tym świecie sztuka, w szczególności muzyczna, oraz totalitaryzm, jak osobowość może doskonalić swoje powołanie napięciem i energią tworzenia? Takie niełatwe zadanie postawił przed sobą nasz krajan, unikalny badacz estetyki kultury światowej, uświadamiając sobie, że i Natura nie byłaby sobą, gdyby nie miała w sobie iskry ducha... Otóż przewodniczący Drohobyckiej organizacji Narodowego Związku Kompozytorów Ukrainy, Kongresu Ukraińskiej Inteligencji Ziemi Drohobyckiej, stały członek rady Ogólnoukraińskiego „Bojkowskiego towarzystwa etnologicznego”, Drohobyckiej międzyrejonowej organizacji „Proświta” oraz innych nie mniej znanych stowarzyszeń społecznych, muzykolog, kulturoznawca Wołodymyr Hrabowski dość czujnym okiem przyjrzał się charakterystycznym osiągnięciom i stratom panoramy społeczno-artystycznej nie tylko naszego kraju. Gruntowne szkice, artykuły i eseje badacza, które złożyły się na elegancko wydaną książkę „Sumienie inteligenta”, która triumfalnie ukazała się w wydawnictwie „Poswit”, w niemałym stopniu wyjaśniają wszystkie wspomniane kwestie. Choć i bardzo wirtualna ta muzyka! Dlaczego mówimy o „triumfalności”? Bo wydać dzisiaj na Ukrainie choćby kilkaset egzemplarzy chrestomatii muzykologii, w której eseistyczno-szkicowo zbadano długotrwały rozwój światowej sztuki muzycznej w jej burzliwym biegu czasu, a także osobliwości interakcji twórczej osobowości i społeczeństwa ze słusznym naciskiem na istotną rolę artysty w utwierdzaniu tożsamości narodowej — jest już samo w sobie społecznym aktem poświęcenia. Zresztą, nie tylko zważając na znany nam wszystkim czynnik materialny… Dlatego wcale nie na próżno w błyskotliwym przedmowie do aktualnej książki doktor filozofii, wiodący pracownik naukowy Instytutu MFE im. M. T. Rylskiego NAN Ukrainy Wałentyna Kuzyk podkreśla: „Cieszę się, że mój kolega, „sumienny inteligent” Wołodymyr Hrabowski zebrał i oprawił cząstkę swoich trudów i przedstawił szerokiemu ogółowi Ukraińców, nieobojętnych na nasze wartości duchowe”. W czym konkretnie upatrujemy fenomenalne znaczenie tego wydania? Choćby w tym, że w swoich szkicach, esejach i artykułach znany daleko poza granicami Ukrainy drohobycki muzykolog ujawnił nie tylko ostre problemy, znane muzykologowi-historykowi, kulturoznawcy i socjologowi, ale i światopoglądowe obszary, dostępne chyba tylko prawdziwemu filozofowi, który nade wszystko pragnie zrozumieć istotę bardzo skomplikowanych zjawisk duchowych i twórczych początków w każdym z obiektów właśnie naukowego, fachowego zainteresowania. Wystarczy rzucić wewnętrznym spojrzeniem na ów czysto artystyczny ogrom, który brzmi wyraźnymi muzycznymi arcydziełami światowej sławy M. Łysenki, S. Ludkewycza, W. Barwińskiego oraz znaczących kompozytorów zagranicy — D. Cage’a, A. Nikodemowicza, B. Schaeffera, K. Pendereckiego, aby wyobrazić sobie intelektualne – tytaniczne! — wysiłki autora, by ogarnąć i przelać w dostępną dla wnikliwego czytelnika formę niesamowitej kosmicznej siły światopoglądowo-symfoniczne światy. Ależ panu Hrabowskiemu udaje się je ogarnąć i przekazać neofitom! Jasna sprawa, od nieprzemijającego dorobku twórczego włoskiego mędrca Umberto Eco po tragiczny dorobek Brunona Schulza i innych drohobyckich artystów, których autor osobiście zna, — lata wytężonej, sumiennej pracy. Wszak nie dla zwykłej ciekawości chodzi muzykologowi o twórczy wyczyn Wasyla Barwińskiego czy muzyczną etnopedagogikę Bogusława Schaeffera?! Coś znacznie głębszego zmusza autora do poznawania i interpretowania dróg luminarzy, którzy złożyli swoje życie na ołtarzu wysokiej sztuki muzycznej... Razem z tym aż nadto znamienne są jego całkowicie nowatorskie eseje badawcze „Wojna i muzyka”, „Kompozytor i społeczeństwo”, „Totalitaryzm i problemy narodowe kultury muzycznej” lub też „Filozoficzne podstawy muzykologii i ukraińskiej muzyki pierwszej trzeciej XX wieku” itp., w których autor wyraża także słuszne spostrzeżenia dotyczące tak zwanej „kultury masowej”. Wszak ten segment socjologii jest nieuzasadnienie mało zbadany! W szczególności Wołodymyr Hrabowski dość argumentowanie wnioskuje: „Wspólną cechą sztuki we wszystkich państwach totalitarnych były wymagania przestrzegania dostępności, prostoty i zrozumiałości (dla szerokich mas ludowych). W muzyce — przestrzeganie fundamentów tonalnych, a także brak trudności (dysonanse itp.), w sztukach plastycznych — „realistyczna figuratywność”, pompatyczność i we wszystkim – zakaz nowatorstwa i modernizmu”. Jak zapewnia nas specjalista-muzykolog, „...pierwszeństwo nadawano gatunkom masowym, w pierwszej kolejności — pieśniom. I w Niemczech czasów Hitlera, i w ZSRR przyjęte było chwalić się właśnie masowym rozpowszechnianiem podobnych gatunków, co miało świadczyć o „rozkwicie kultury”... Bezsprzecznie, nie wszystko odbywało się tak prosto! „Kompozytorzy… stawiali pewien opór środkami artystycznymi, — twierdzi autor. — U D. Szostakowicza była to ironia i groteska… (jak i u S. Prokofjewa). Ale szeroka publiczność, oczywiście, nie mogła zrozumieć tych „realności” w muzyce, dlatego… i poddawała się masowym formom totalnej ideologii”. Właśnie w taki sposób ów „socjalistyczny realizm” i zwyciężał w kulturze muzycznej: słowo stawało się ważniejsze od muzyki, a treść naocznie przerastała należytą formę muzyczną. Ukrywając się pod maską pseudokultury, dyktatorzy mimo wszystko „pozwalali sobie” rozwodzić się i o kulturze! Zatem rozumieli, że bez należytych podstaw moralnych i estetycznych społeczeństwo będzie mogło odpowiadać swojemu przeznaczeniu tak samo, jak manekin galanteryjny — człowiekowi. Ale jeśli dzięki religii, zwłaszcza jej kulturze muzycznej, narody europejskie miały możliwość w pewnym stopniu przeciwstawić się infekcyjnej chorobie woluntaryzmu, jak i chorobom autorytaryzmu, to w jawnie kolonialnej Ukrainie okoliczności układały się, niestety, zupełnie nieadekwatnie do liczby urodzonych w niej geniuszy i nieprzeciętnych talentów muzycznych… Autor bardzo uważnie i owocnie bada wkład w światową kulturę muzyczną kompozytorów związanych z Ukrainą. Tym bardziej, że tacy z nich, jak A. Nikodemowicz, K. Penderecki, B. Schaeffer — są światowej sławy. Więc i znaczący wkład ich w skarbiec kultury muzycznej współczesnej cywilizacji W. Hrabowski słusznie rozpatruje w organicznym związku z historią rodzinnego kraju. Serdecznie zareagowała na tę osobliwość naszego badacza doktor filozofii Wałentyna Kuzyk: „...Ja od razu zobaczyłam, że autor skądś dowiedział się o skrytej tajemnicy dotyczącej 10 Przykazań. Naprawdę było ich 11. I ostatnie, 11-te: „NIE BÓJ SIĘ!” Odważ się i szukaj prawdy!” Cóż, muzykolog-patriota Wołodymyr Hrabowski wcale nie jest z „tchórzliwych”. On i w czasach totalitaryzmu miał odwagę badać prawdziwą istotę sztuki muzyki, jak i ukraińskiej „idei narodowej”, niczym prawdziwy poszukiwacz złota — wytrwale i sumiennie. To oryginalne wydanie — znaczący sukces nie tylko znanego w świecie muzyki autora, ale i dość jasne osiągnięcie wydawnicze! Więc niech i nadal szczęści się naszym mądrym Galicjanom kooperować prawdziwie artystyczne, niezwykle przyjemne i godne idei narodowej wysiłki oświatowe. Notatki na marginesach świeżo wydanej książki kulturoznawcy-muzykologa Wołodymyra Hrabowskiego „Sumienie inteligenta”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

państwa, władcy, armie, klasa średnia, lud, złożona konstrukcja i szeroka paleta postaci, są sceny masowe, na przykład, kiedy spotykają się dwie armie — Rzymian i Wolsków. „Koriolan” to dziewiąta wspólna praca Dmytra Bohomazowa i jego syna Petra, który jest scenografem i kostiumografem. Oprawa muzyczna kompozytora Ołeksandra Kochanowskiego. Brzmi muzyka na żywo. W spektaklu występują dwie orkiestry — rzymskich obywateli i Wolsków. O ile u Wolsków jest ona mała, o tyle u Rzymian to prawdziwa orkiestra z akordeonami, trąbkami, bębnami. Nad spektaklem zaczęto pracować pół roku temu razem z artystą i drugim reżyserem Andrijem Samininem. A z aktorami próby trwały nieco ponad dwa miesiące.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Encyklopedia życia

Tragedia „Koriolan” to historia wzlotu i upadku starożytnego rzymskiego wodza, której fabułę Szekspir zaczerpnął z „Żywotów sławnych mężów” starożytnego greckiego historyka Plutarcha. W sztuce jest i ostry dramat polityczny, i dramat relacji rodzinnych, i wewnętrzna tragedia jednego człowieka. Jej bohater, Gajusz Marcjusz, zasłynął czynami w wojnie z wrogami Rzymian — Wolskami. Po zdobyciu stolicy Wolsków, miasta Korioli, za zasługi bojowe otrzymał przydomek Koriolan. Powróciwszy ze zwycięstwem do domu, dzielny wojownik wchodzi w „wielką” politykę — na konsula Republiki Rzymskiej. Jednak w politycznych bataliach Koriolan okazał się wrażliwy: szczery, prostolinijny i bezkompromisowy, nie jest zdolny do kłamstwa i podstępów. W wyniku politycznych manipulacji, zamiast szacunku i uznania, dzielnego wojownika ogłoszono wrogiem ludu. W pragnieniu zemsty Koriolan jednoczy się ze swoimi dawnymi wrogami — Wolskami — i prowadzi ich armię na Rzym. Ale w przeddzień decydującego szturmu, poruszony błaganiami matki, rezygnuje ze zniszczenia Rzymu i płaci za ten wybór własnym życiem. Oto co napisał o sztuce Iwan Franko w przedmowie do wydania „William Szekspir. Koriolan. Przekład P. O. Kulisza. Lwów, 1900 rok”: „Tragedia Koriolana” pojawiła się po pierwsze w pierwszym pełnym wydaniu dzieł Szekspira in folio w 1623 r. Szekspir wziął podstawę dla swojej tragedii z opowiadania greckiego pisarza Plutarcha o życiu rzymskiego bohatera z początków republiki Gnejusza (nie Gajusza) Marcjusza, zwanego Koriolanem… Ten legendarny szkielet, który Szekspir znalazł u Plutarcha, bardzo znacząco zmienił, dla dogodzenia swojemu poglądowi na bohatera i tłum, który chciał przelać w dramat. Ta tendencja polegała na okazaniu swojej pogardy dla tłumu, dla prostego ludu, a szacunku, nawet zakochanego uwielbienia, dla wybitnych jednostek, dla bohaterów. Lecz największą potopę swojego gniewu i pogardy wylał Szekspir na prosty lud, na „tłum”, ów ciemny, zmienny, i łatwowierny, i nieufny, tchórzliwy w niebezpieczeństwie, do tego tłumu Szekspir czuł instynktowną odrazę. Co mogło doprowadzić Szekspira do takiego poglądu na bohaterów i tłum? Co mogło doprowadzić w jego duszy do tak niesłychanej intensywności uwielbienia dla jednych, a pogardy i odrazy — dla drugich?... Musimy widzieć w nich osobiste reminiscencje autora, wytwory jego życia i tych stosunków, pośród których rozwijała się jego twórczość. Czując i siebie jedną z tych wielkich cyfr, gorzko odczuwając swoje upośledzenie, swoje niskie stanowisko w społeczeństwie, Szekspir tym żywiej odczuwał wielkie tragedie, wielkich bohaterów, którzy ginęli w konflikcie z ludzką zawiścią, niestałością oraz niskim wyrachowaniem… …Wielką rolę w tragedii gra matka — „najdumniejsza i najbardziej wykończona postać matki, jaką tylko stworzył Szekspir”. Tej figury Szekspir użył, korzystając z postaci własnej matki. Ta postać mogła w pełnej sile ożyć w jego pamięci właśnie wtedy, kiedy matka umarła, a stało się to 9 września 1608 roku. Szekspir bez wątpienia był na jej pogrzebie i potem jeszcze był parę niedziel w Stratfordzie. Z tego wywodzą, że wtedy właśnie pod wrażeniem śmierci matki został napisany „Koriolan”…” „Koriolan” to encyklopedia życia, jej tekst żyje już kilka stuleci, a wciąż jest aktualny i po prostu przejść obok niego, kiedy bierze się za wielką sprawę, jest niemożliwe. To rozważania o złożoności budowania życia społecznego, tutaj podnoszony jest temat władzy i ludu, ich relacji, poruszana jest problematyka istnienia cnót w polityce, są myśli o demokracji i o tym, czy może człowiek w demokratycznym świecie nalegać na swoje pryncypialne zdanie, odmienne od zdań innych” — opowiedział w wywiadzie dla agencji informacyjnej „Ukrinform” Dmytro Bohomazow. Rolę Gajusza Marcjusza Koriolana wykonują dwaj potężni aktorzy — Dmytro Rybalewski i Ołeksandr Formanczuk. Zresztą cały skład aktorski śmiało można nazwać gwiazdorskim: matkę Koriolana gra Natalija Sumska, mentora i najbliższego towarzysza, który nazywa siebie ojcem Koriolana — Bohdan Beniuk, Aufidiusza — głównego przeciwnika Koriolana — Ołeksij Bohdanowycz, a wśród „wpływowych polityków” – Ostap Stupka i Nazar Zadniprowski. W sztuce jest wiele linii: jest der- Jedną z najbardziej zakrojonych na szeroką skalę inscenizacji Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. Iwana Franki w ostatniej dekadzie stał się spektakl „Koriolan” według tragedii Williama Szekspira, który zrealizował główny reżyser teatru, laureat Nagrody Szewczenkowskiej Dmytro Bohomazow. Ukraiński przekład Dmytra Pawłyczki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Przez teatr umacniamy naród

W Domu Aktora wręczono laureatom nagród Narodowego Związku Działaczy Teatralnych Ukrainy za 2018 rok. „Jestem przekonany, że teatr ma wielkie znaczenie w budowaniu naszej Ukrainy, w budowaniu naszej niepodległości. Ponieważ to właśnie przez teatr umacniamy nasz naród. Teatr odsłania duszę, zmusza człowieka, by inaczej patrzył na świat. Człowiek po wizycie w teatrze nie będzie robił jakichś negatywnych rzeczy. Jestem pewien, że przyszły rok będzie lepszy, a nasz Związek zdoła zrealizować wiele swoich planów” — zaznaczył przewodniczący Narodowego Związku Działaczy Teatralnych Ukrainy, artysta ludowy Bohdan Strutynski. Laureatami nagród NSTD za 2018 rok zostali: Nagroda im. Marjana Krusznelnyckiego — Zajnczkiwski Mykoła Stanisławowicz, aktor dramatyczny Czerkaskiego Akademickiego Obwodowego Ukraińskiego Muzyczno-Dramatycznego Teatru im. T. H. Szewczenki, zasłużony artysta Ukrainy; Nagroda im. Marii Zankowieckiej — Strunnikowa Maja Walerijiwna, aktorka Charkowskiego Państwowego Akademickiego Ukraińskiego Teatru Dramatycznego im. T. H. Szewczenki, zasłużona artystka Ukrainy; Nagroda „Nasz Rodowód” — Fortus Hennadij Wadymowycz, kierownik artystyczny Zaporoskiego Akademickiego Obwodowego Teatru Młodego Widza, zasłużony działacz sztuk Ukrainy; Nagroda im. Mykoły Sadowskiego — Andrijenko Ołeksij Mykołajowycz, dyrektor Połtawskiego Akademickiego Obwodowego Ukraińskiego Muzyczno-Dramatycznego Teatru im. M. W. Gogola, zasłużony pracownik kultury Ukrainy; Nagroda im. Serhija Danczenka — Bohomazow Dmytro Michajłowycz, główny reżyser Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. I. Franki, zasłużony działacz sztuk Ukrainy; Nagroda im. Wiktora Afanasjewa — Krat Nadija Walerijiwna, aktorka Lwowskiego Akademickiego Teatru Miniatur Estradowych „I ludi, i laleczki”; Nagroda im. Panasa Saksaganskiego — Derżypilski Rostysław Ljubomyrowycz, dyrektor-kierownik artystyczny Iwano-Frankiwskiego Akademickiego Obwodowego Muzyczno-Dramatycznego Teatru im. I. Franki, artysta ludowy Ukrainy; Nagroda w dziedzinie teatrologii i krytyki teatralnej — Sakwa Ołeksandr Ołeksandrowycz, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, teatrolog; Nagroda im. Lesia Serdiuka od Charkowskiego Międzyobwodowego Oddziału NSTDU za aktywną postawę obywatelską i pracę wolontariacką na rzecz wsparcia Domu Weteranów Sceny im. Nataliji Użwij — Żurakiwska Ołesia Wiktiwna. Nagroda od firmy producenckiej „Benjuk i Chostikojew” — Krat Nadija Walerijiwna. Nagrody wręczali artyści ludowi Ukrainy Bohdan Benjuk i Anatolij Chostikojew, kompozytor Ołeksandr Złotnik, generalny dyrektor-kierownik artystyczny Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. Iwana Franki Mychajło Zachariewicz, generalny dyrektor-kierownik artystyczny Narodowej Opery Ukrainy Petro Czuprina, główny reżyser Narodowej Opery Ukrainy Anatolij Sołowianenko oraz inni. Stronę przygotował Eduard OWCZARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Bajkowy świat haftu Bajkowy świat haftu

Lidia urodziła się w historycznej części Kijowa — na Podolu. Malować zaczęła wcześnie, ale nie udało jej się poświęcić życia wyłącznie twórczości. Wyższe wykształcenie zdobyła w Kijowskim Instytucie Politechnicznym. Do haftu dochodziła stopniowo. Początkowo były to niewyszukane bukieciki i obrazy. Z czasem na swojej zabytkowej maszynie do szycia „Czajka” Lidia nauczyła się przekładać na język jedwabiu pociągnięcia pędzla artystów, mieszając je niczym farby, pracując igłą jak pędzlem lub ołówkiem. Przez wiele lat wypracowała swoją własną, szczególną technikę wykonania. Delikatna jedwabna nić z dokładnością do odcienia oddaje wszystkie pociągnięcia pędzla i kreski wielkich mistrzów malarstwa od epoki renesansu do naszych czasów. Piękno starodawnych uliczek rodzinnego miasta oraz dziecięce wspomnienia doprowadziły Lidię do tworzenia haftów według własnych pomysłów. Tak pojawiły się obrazy z zaśnieżonymi zakątkami Ławry i Kijowa, malowniczymi krajobrazami Ukrainy. A wykwintny średniowieczny haft — do stworzenia wyszywanych szkatułek. Wszystkie hafty stworzone są w pojedynczym egzemplarzu, część z nich znajduje się w kolekcjach prywatnych na Ukrainie oraz w krajach Europy. Nowy etap twórczości Lidii Honczaruk rozpoczął się po Rewolucji Godności. Na nowo zrozumiała przeszłość i teraźniejszość Ukrainy. Zainteresowała się tematyką kozacką. Zanim rozpocznie haft, studiuje biografię artysty, którego dzieło bierze na warsztat, epokę, w której żył i tworzył. Pierwszą była wystawa zbiorowa „Złoci mistrzowie kluczy”, a w lutym 2018 roku odbyła się pierwsza wystawa indywidualna w Centrum Ukraińskiej Kultury i Sztuki. We wrześniu odbyła się druga wystawa indywidualna w obwodowym muzeum krajoznawczym, które znajduje się w Białej Cerkwi. Do stworzenia nowych prac zainspirowała ją czarująca przyroda dendroparku Aleksandria. Wystawa „Wyszywane malarstwo Lidii Honczaruk” prezentuje ponad dwadzieścia obrazów według motywów twórczości mistrzów malarstwa od epoki odrodzenia do naszych dni. Dopiero gdy dotykasz W Muzeum Hetmaństwa trwa wystawa „Wyszywane malarstwo Lidii Honczaruk”, na której artystka zaprezentowała swoje prace, stworzone w różnych latach. jej obrazów, to rozumiesz, że to nie farba, a jedwab, który odtwarza całą paletę odcieni. Właśnie jedwab dodaje ciepła i blasku oryginałowi. Zwiedzający wystawę mają okazję ocenić piękno czarujących kobiecych portretów Renoira i Vermeera, delikatne róże Katariny Klein, wykwintne martwe natury i bukiety, pejzaże Szyszkina i Kryżyckiego. Część prac poświęcona jest historii Ukrainy. Są to znane pejzaże Archipa Kuindży i Petra Lewczenki, portrety sławnych działaczy wojskowych atamana Iwana Sirki oraz pułkownika Iwana Bohuna. Po aneksji Krymu zaczęła szukać tematów z historii półwyspu. Z czasem pojawiła się praca według obrazu Serhija Wasylkiwskiego „Bakczysaraj”, na innej odtworzono jedno ze znanych płócien Ajwazowskiego. Także na wystawie przedstawiono obrazy, stworzone według fotografii z widokami Kijowa, które mają ponad 100 lat. Lidia Honczaruk ma wiele planów twórczych. Obecnie pracuje nad wyszywanymi portretami swoich bliskich. A wystawa w Muzeum Hetmaństwa zainspirowała ją do nowych poszukiwań twórczych. Artystkę zainteresowała postać ostatniego hetmana Ukrainy Pawła Skoropadskiego. Teraz szuka portretu tej wybitnej postaci historycznej, który mogłaby odtworzyć za pomocą jedwabiu. A już całkiem niedługo w Centrum Ukraińskiej Kultury i Sztuki otworzy się jej nowa wystawa indywidualna.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

architektury w Kijowie zobaczył, jak pracują petrykiwczanie M. Janenko, siostry Sklar, W. Karpeć. Pracował w fabryce porcelany w osadzie Horodnycia w obwodzie żytomierskim. W 2002 roku wstąpił do Lwowskiej Narodowej Akademii Sztuk Pięknych na katedrę tkaniny artystycznej. Obecnie kształci się na studiach doktoranckich tej uczelni i wykłada na katedrze tkaniny. Heorhij Antonenko ukończył trzyletnie kursy malarstwa dekoracyjnego „Petrykiwski malunek”, gdzie jego nauczycielką była rodowita petrykiwczanka Polina Hłuszczenko. Do kijowskiej eksperymentalnej fabryki artystycznej przyszedł po szkole. W 1977 roku został przyjęty jako uczeń do wydziału malarskiego. Otrzymał III kategorię mistrza-kopisty i przeniósł się do laboratorium artystycznego, gdzie pracował do 2000 roku. Od 1979 roku jest uczestnikiem republikańskich wystaw artystycznych. W ostatnim czasie tworzy kompozycje dekoracyjno-abstrakcyjne z włączeniem do nich elementów kwiatowych. Serhij Woronow zapoczątkował tworzenie współczesnej art-miniatury według wzorów plastyki porcelanowej fabryki A. Mikłaszewskiego. Od około dziesięciu lat kolekcjonuje ukraińskie naparstki porcelanowe. Jedno z centralnych miejsc na wystawie zajmują ikony porcelanowe Jewhena Owczaryka „Ilińska Bogurodzica”, „Zarwanicka Bogurodzica”, „Poczajowska Bogurodzica”, „Bogurodzica z dzieciątkiem”. Pod wpływem malarstwa petrykiwskiego powstały prace Ołeny Skiciuk („Porozumienie”, „Zamarzone kwiaty”, „Kaczuszki”, „Moment spokoju”, „Świąteczna szadź”) oraz Ołeny Kułyk („Barwna”, „Poranna pieśń”, „Wiosenne etiudy”, „Letni wieczór”, „Blask wieczności”). Motywy ludowo-poetyckie są wyczuwalne w wyrobach Marfy Tymczenko „Babcine-babcine bajki”, „Tam dziewczyna wodę brała”. Cieszą oko talerze Ołeksandra Oparija „Makowij”, „Kwiaty zielonej dąbrowy”, „Poranek”, „Radość”, „Bajka”. Podróż do bajki darują wyroby Ołeny Żernowej „Mroźne wzory”, „Ukraiński Mikołaj”, „Barwinek”, „Nie zapominaj”. Również przyciągają uwagę seria Heorhija Antonenki „Butle” oraz jego abstrakcyjna grafika dekoracyjna. Na otwarciu wystawy byli historycy sztuki, artyści, naukowcy, muzealnicy, galernicy. Ciekawe spotkania, pouczające opowieści oraz wspaniała muzyka, która brzmiała w wykonaniu laureatów międzynarodowych konkursów pod kierownictwem Pawła Kołtakowa, tworzyły niepowtarzalną aurę „Porcelanowego renesansu”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Porcelanowy cud

„Porcelanowy renesans Ukrainy” – ekspozycja, która jest częścią autorskiego projektu znanego charkowskiego kolekcjonera, przewodniczącego organizacji społecznej „Stowarzyszenie Badaczy Porcelany i Fajansu” Walerija Zawerszynskiego. „W nazwie wystawy zawarto już pewien kod, który świadczy o tym, że ta dziedzina sztuki dekoracyjno-użytkowej wymaga uwagi i wsparcia, ponieważ obecnie znajduje się na granicy wymarcia” – zaznaczyła historyk sztuki Iryna Aleksiejewa. Na Ukrainie produkcja porcelany rozpoczęła się pod koniec XVIII wieku. Jedną z pierwszych manufaktur założono w mieście Korzec na Rówieńszczyźnie, w pobliżu którego we wsi Dąbrówka odkryto złoże gliny (kaolinu). Głównymi rodzajami produkcji były różnorodne figurki oraz zastawa stołowa. Po kilku latach wybuchł pożar i na odbudowę manufaktury potrzeba było jednej trzeciej wieku – od 1800 do 1832 roku. Głównym rodzajem produkcji stało się wytwarzanie płytek do licowania fasad. A od 1807 roku zaczęła działać manufaktura we wsi Horodnica – na terenie dzisiejszego obwodu żytomierskiego. W tej manufakturze były dwa piece „porcelanowe” i pięć „fajansowych”. Na rzece Słucz pracował młyn wodny, w którym przygotowywano mieszanki. Pod koniec lat 50. XIX wieku opanowano wytwarzanie wyrobów o kształcie amfor. Jednak produkcja spłonęła. Niemal jednocześnie z horodnicką na Żytomierszczyźnie zaczęła działać manufaktura produkcji porcelany w miasteczku Baranówka. Wyroby baranowskiego przedsiębiorstwa (zastawa stołowa, wazony) odznaczały się wysoką jakością, cieszyły się dużym popytem i były eksponowane na międzynarodowych wystawach: w Wenecji (1910), Rzymie (1911), Barcelonie (1913) i Londynie (1913–1914). Jeszcze trzydzieści lat temu wyroby baranowskich mistrzów eksportowano do ponad pół setki krajów świata. Rozwój produkcji porcelany na początku XIX wieku zapoczątkowano także w pobliżu Kijowa – w Meżyhirji, niedaleko którego odnaleziono złoże odpowiedniej gliny. W XIX wieku produkcja porcelany rozprzestrzeniła się również na wschodnie regiony Ukrainy. Pierwsza fabryka porcelany pojawia się w dzisiejszym obwodzie sumskim – we wsi Wołokytyne, w pobliżu której odkryto Poliuszkińskie złoże kaolinu. Założył ją na terenie swojego rodowego majątku czernihowski ziemianin Andrij Mychajłowycz Mikłashewski. Produkcja fabryki Mikłashewskiego “Nowa kapela” to zespół muzyczny, który powstał zaledwie rok temu. W tym czasie młode wykonawczynie dały solowe koncerty w stolicy i miastach obwodu kijowskiego, przygotowały program koncertowy na Dzień Matki, zaprezentowały program “Jeśli kochasz — kochaj”, wzięły udział w wielkim projekcie “Ukraińskie amazonki”. Według dyrektora artystycznego kapeli, zespół stworzono z utalentowanych dziewcząt, które zdobyły profesjonalne wykształcenie w grze na bandurze. W repertuarze muzyków znajdują się pieśni ludowe, utwory współczesnych ukraińskich kompozytorów, kolędy i szczedriwki, pieśni narodów świata. Tego wieczoru w Centrum Ukraińskiej Kultury i Sztuki bango zdobywa uznanie profesjonalistów: zostaje uhonorowane Wielkim Srebrnym Medalem na wystawie manufakturowej “Sztuka wielkich wyrobów porcelanowych”, a wkrótce także Wielkim Złotym Medalem. Szczególną sławę fabryka i jej właściciel zdobyli dzięki ikonostasowi wykonanemu dla cerkwi św. Pokrowy w Wołokytynem. To dzieło stało się jednym ze znaczących osiągnięć w dziedzinie porcelany na terytorium Ukrainy w połowie XIX wieku. Pod koniec XIX wieku w Budach pod Charkowem zaczyna działać wielka fabryka fajansu, która należała do rodziny Kuzniecowów. Tutaj uruchomiono produkcję półmisków, kubków, baryłek, talerzy ozdobionych kwiatami i kogutami. Właśnie tutaj po raz pierwszy wprowadzono druk artystyczny do zdobienia wyrobów. Po II wojnie światowej do produkcji porcelany zaangażowano ludowych mistrzów z Petrykiwki (obwód dniepropetrowski). Ci artyści przenoszą swoje wzory i rysunki na wyroby przemysłowe. Dziś masowa produkcja porcelany nie przeżywa najlepszych czasów. Ale współcześni mistrzowie kontynuują dzieło swoich poprzedników. Wystawę otwierają prace znanej artystki Marfy Tymczenko, która czuła świąteczną jasność porcelany, soczysty koloryt, niewyczerpane bogactwo kompozycji ornamentalnych. W kompozycjach kwiatowych i tematycznych mistrzyni pomysłowo i oryginalnie interpretowała elementy ornamentu petrykiwskiego. Ponad 30 lat przepracowała w Kijowskiej Fabryce Porcelany. Obecnie dzieło Marfy Tymczenko kontynuują jej córka i wnuczka. Ołena Skyciuk jest wykładowcą katedry sztuki monumentalno-dekoracyjnej Kijowskiego Państwowego Instytutu Sztuki Dekoracyjno-Stosowanej i Designu im. M. Bojczuka, laureatką nagród im. Kateryny Biłokur i Serhija Kołasa. Ołena ukończyła Lwowski Instytut Sztuki Stosowanej, a za swoich pierwszych nauczycieli uważa rodziców — Marfę Tymczenko i Iwana Skyciuka. Oto jak wspomina ich pani Ołena: “Kiedy byłam mała, nie lubiłam rysować, tylko lubiłam patrzeć, jak robi to mama. Ale pewnego razu rodzice pojechali wykonać zlecenie, a ja zostałam w domu. Ojciec zaproponował mi skopiowanie pracy mamy. Usiadłam, zaczęłam rysować, ale poczułam, że nie potrafię kopiować. Wtedy postanowiłam spróbować czegoś własnego. Od tego czasu wszystko się zaczęło. Urodziłam się i mieszkałam na dziedzińcu Soboru Sofijskiego — mama z tatą po wojnie otrzymali tam mały pokój, w którym mieszkaliśmy do 1960 roku. Tam było bardzo ciekawie: mieściła się Akademia Architektury, drukarnia, pracownia ceramiczna. Więc żyłam w świecie sztuki i to wpłynęło na mój wybór życiowy. Moja córka również, kontynuując rodzinną tradycję, ukończyła Kijowską Akademię Sztuki i pracuje w technice malarstwa petrykiwskiego, ale już ze swoją wizją. Chcemy odrodzić kijowską porcelanę i pracujemy w tym kierunku”. Przestrzegając tradycji Petrykiwskiej szkoły malarstwa dekoracyjnego, Ołena Skyciuk wypracowała własny styl artystyczny. Jej dzieła cechuje wzniosła emocjonalność i jednocześnie harmonijna łagodność barw ogólnego kolorytu każdego obrazu. Córka Ołeny Skyciuk — Ołena Kułyk — ukończyła Kijowskie Technikum Przemysłu Artystycznego (wydział malarstwa monumentalno-dekoracyjnego) oraz Narodową Akademię Sztuk Pięknych i Architektury Ukrainy ze specjalizacją “grafika”. Skłania się ku miniaturze. Wyrafinowana technika malarstwa została u niej doprowadzona do filigranowości. Ołena stara się łączyć malarstwo petrykiwskie z grafiką komputerową, tworzy głęboko emocjonalne kompozycje. Za plecami Jewhena Owczaryka stoi wielka droga artystyczna. W latach 1973—77 uczył się we Lwowskiej Szkole Sztuki Dekoracyjno-Stosowanej im. I. Trusza. W 1982 roku z wyróżnieniem ukończył Lwowski Państwowy Instytut Sztuki Stosowanej i Dekoracyjnej. Pracował w Tarnopolskim Kombinacie Artystyczno-Produkcyjnym. Ceramista organicznie łączy plastykę i kolor, eksperymentuje z formą. Odrębną kartą twórczości artysty są porcelanowe ikony. Artystę poruszają odwieczne tematy ludzkiego przeznaczenia, bytu, stara się zajrzeć w ludzką duszę. Ołena Żernowa urodziła się w Odessie, uczyła się w Odeskim Instytucie Sztuki u Olhy Nyrkowskiej, Ludmyły Fudryhajło i Niny Fedorowej. Pracowała jako projektantka w Odeskiej Fabryce Tapet, ukończyła Lwowski Instytut Sztuki Stosowanej i Dekoracyjnej, wykładała na wydziale grafiki Odeskiej Szkoły Artystycznej im. M. B. Hrekowa. Współpracowała z zakładami porcelany w Połonnem i Dowbyszu. Obecnie tworzy we własnej pracowni. Ołeksandr Oparij urodził się we wsi Perechrestiwka w rejonie romeńskim na Sumszczyźnie. Sztukę malarstwa opanował samodzielnie. W 1994 roku w Muzeum Życia i Architektury Muzeum Sztuki Współczesnej Ukrainy zaprasza na wystawę “Porcelanowy renesans Ukrainy”, która prezentuje dorobek artystów otwierających swoją twórczością nowe horyzonty ukraińskiej porcelany artystycznej. To malarstwo na porcelanie demonstruje połączenie tradycji i autorskiej innowacyjności.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Tak śpiewa Ukraina

„Naszym celem jest, aby cały świat dowiedział się, jak śpiewa Ukraina”, powiedziała założycielka i kierowniczka artystyczna „Nowej Kapeli” Iryna Rodionowa. W Centrum Kultury i Sztuki Ukraińskiej w przeddzień noworoczno-bożonarodzeniowych świąt zespół zaprezentował swój nowy program. Solistki rozpoczęły koncert kolędą „Cicha noc, święta noc”, która w zeszłym roku skończyła 200 lat. Rozbrzmiewały „Kołysanka bożonarodzeniowa”, kolęda „Nowa radość stała” w opracowaniu Oksany Herasymenko oraz „Jedzie, jedzie Bóg” w opracowaniu Lesi Horowej. Blok ukraińskich pieśni składał się z utworów „Jeśli kochasz, kochaj”, „A kalina nie wierzba”, „O, słowiki”, „Czarnowłosa kwiatuszku”. Wieczór muzyczny kontynuowały popularne noworoczne melodie ludów świata, niektóre z nich brzmiały w tłumaczeniu na język ukraiński. Koncert zakończył się znanym na całym świecie „Szczedrykiem” Mykoły Leontowycza. Stronę przygotował Eduard Owczarenko, zdjęcia autora

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Bądźcie zdrowi i nie kaszlcie!

Iwan PROSIANYK, zielarz Thymus serpyllum. Ludowe nazwy tego ziela są zadziwiająco różnorodne: macierzanka, czebryk kozacki, cząber, szczodrzec. Rodzina — jasnotowate. Preparaty z tej rośliny działają uspokajająco, przeciwbólowo, odkażająco. Od wieków medycyna ludowa stosuje macierzankę przy kaszlu, krztuścu, zapaleniach płuc oraz towarzyszących im dolegliwościach dróg oddechowych. 2 łyżki stołowe rozdrobnionego kwiatu macierzanki zalać pół litra wrzątku. Zaparzać przez noc w gorącym piekarniku. Pić 5 razy dziennie na ciepło z odrobiną miodu, 15 minut przed jedzeniem. Po 8—10 minutach od zażycia lekarstwa spożyjcie miksturę: po łyżce stołowej domowego masła, wódki, miodu, soku z cytryny i czarnej rzodkiewki. Dobrze wymieszać. Spożywać również po łyżce stołowej. Przygotowywać codziennie świeżą. Mikołajek polny (roślina o delikatnie błękitnej łodydze i kłującym kwiatku, który nawet suszony nie zmienia koloru) ma działanie wykrztuśne, razem z melisą lekarską, pierwiosnkiem wiosennym, fiołkiem trójbarwnym, skutecznie leczy kaszel i krztusiec u dzieci. Proporcja 2:1:1:1:1. 1 łyżkę stołową dobrze rozdrobnionej mieszanki zalewa się pół litra wrzątku. Zaparza się pod przykryciem do wystygnięcia. Dzienna porcja. Pić z ciepłym miodem. Ziele macierzanki silnie rozrzedza i wykrztusza wydzielinę z oskrzeli, dodaje energii i jednocześnie uspokaja oddech. Jest głównym składnikiem preparatu pertussin. Ale zważcie, że te apteczne leki wytwarza się z suchego surowca. Kilkakrotnie skuteczniejsze można zrobić samodzielnie. Spróbujcie podczas nowiu, gdy tylko zakwitnie macierzanka, zebrać ją, zanim opadnie rosa (najlepiej o wschodzie słońca). Dodajcie tyle samo świeżych (wagowo) pędów jednorocznych sosny. W tym czasie zaczyna kwitnąć też dziewanna — weźcie czwartą część kwiatów. Byłoby wspaniale dodać jeszcze dwa-trzy listki podbiału. Zalejcie, aby przykryło, trzema szczyptami zimnej wody. Niech naciąga 12 godzin. Doprowadzić do wrzenia i dusić na słabym ogniu przez godzinę. Odcedzić. Rośliny wyrzucić. Do wywaru dodać cukier w proporcji 1:1. Rozpuścić. Doprowadzić do wrzenia i dusić na słabym ogniu przez godzinę. Gdy wystygnie — dodać spirytus. W przeliczeniu na 1 litr 50 g. Rozlać do słoiczków po majonezie. Podkreślam: zażywać po 1 łyżeczce 6—7 razy dziennie, niczym nie popijając. Ten udoskonalony przeze mnie przepis dziadów, po wypróbowaniu na sobie, pochwalił doświadczony lekarz rejonowy Ołeh Kalyniak. Uwaga! Warto z wielką ostrożnością stosować macierzankę u osób z wrzodami żołądka, chorobami nerek i wątroby, kardiosklerozą naczyń mózgowych, migotaniem przedsionków, chorobami tarczycy oraz u kobiet w ciąży. Albo: utrzeć cebulę, wycisnąć sok, wymieszać pół na pół z miodem, dodać odrobinę mięty pieprzowej. Niech naciąga dobę w szczelnie zamkniętym naczyniu. Zażywać przez pierwszy miesiąc rano i wieczorem po łyżce stołowej (drewnianej) — zawsze po jedzeniu. Drugi miesiąc — tylko rano. Trzeci — po łyżce stołowej co drugi dzień. Częstym przypadkiem jest duszność. Nie przegapcie okazji, by latem zebrać kwiat lipy, która ma niezrównane właściwości lecznicze przy chorobach płuc. 3 łyżki stołowe kwiatu na litr wrzątku, warto dodać wierzchołki, a najlepiej korzenie dzikiej maliny, będzie to niezrównany napar napotny. No, a oto wiechy — liście najzwyklejszej trzciny błotnej lub rzecznej — można zbierać nawet w środku zimy. Choć lepiej — w okresie jej kwitnienia. Garść drobno posiekanych liści zalać dwiema szklankami wrzątku. Doprowadzić do wrzenia. Zdjąć z ognia. Owinąć na noc. Pić po ½ szklanki 3—4 razy dziennie przed jedzeniem. Pomocne przy astmie. Uwaga! Tata radził pić trzcinę podczas zachorowania na grypę osobom ze słabym sercem. Zapobiega to powikłaniom związanym z zaburzeniami jego pracy. Stosować nie krócej niż dwa tygodnie. I całkiem prosta mieszanka przeciwkaszlowa, która pomaga pozbyć się nawet dziecięcej astmy oskrzelowej. W równych częściach wziąć poziomkę z liśćmi, korzeniami (wszystko zbiera się podczas kwitnienia), liście jeżyny, porzeczki, maliny, wierzbówki kiprzycy, rdestu ptasiego, macierzanki, lipy. 1 łyżkę stołową rozdrobnionego ziela na 0,5 l wrzątku. Zaparzać pod przykryciem do wystygnięcia. Zażywać 3—4 razy dziennie przez miesiąc. Nie wolno pominąć ani jednego dnia! Trzydniowa przerwa i powtórka. Ukraińscy znachorzy przy wszystkich chorobach płuc wykorzystywali prastare kultury zbożowe; niełuskane ziarna: owsa, gryki, jęczmienia. Owies gotują na mleku 1:5, dodają, po godzinie duszenia, sadło kozie, tłuszcz gęsi. Pić do woli gorące. Rozparzoną słomę owsianą przykładać na piersi. Dobrze ocieplić. Najlepiej na całą noc, po tym jak wypiło się gorący napar. Podobnymi, ale nieco łagodniejszymi właściwościami obdarzony jest jęczmień. Ziarno — 1:5 zaparzają w ciepłej wodzie. Duszą na słabym ogniu pół godziny. Pić po szklance trzy razy dziennie, niezależnie od spożywania posiłków. I, oczywiście, sławię miodunkę lekarską Pulmonaria officinalis. Zwróćcie uwagę na łacińską nazwę rośliny, tłumaczy się ją jako ziele na płuca. Miodunka to niewyczerpany skarbiec pożytecznych minerałów. Do leczniczej herbaty miodunka stosowana jest z pokrzywą zwyczajną, podbiałem, rdestem ptasim, lukrecją gładką, skrzypem polnym. Po równo. 2 łyżki stołowe na 0,5 l wrzątku. Zaparzyć pod przykryciem. Dzienna porcja. Rozsądne zielarstwo wiejskie, zwłaszcza przy grypie, usilnie zaleca skrzyp polny. Equisetum arvense. Jest on niezbędnym składnikiem herbat zdrowotnych, gdyż jest zadziwiająco bogaty (jedna czwarta) w związki krzemowe. Zwracam uwagę: skrzyp polny jest bardzo pożądany przy miażdżycy serca i naczyń mózgowych, przy cukrzycy. Jeśli macie ponad sześćdziesiąt lat — skrzyp polny jest waszym pierwszym pomocnikiem, gdyż odmładza i wzmacnia naczynia. Bardzo pomocny razem z bobrkiem trójlistkowym przy zapaleniu opłucnej. Uwaga! W przydomowych ogrodach, gdzie ziemniaki opryskuje się środkami chemicznymi, zbieranie jakichkolwiek roślin leczniczych jest skrajnie niewskazane! Związków krzemowych jest bardzo dużo również w zwykłym rdeście ptasim (sporyszu), który wpływa dobroczynnie, podobnie jak skrzyp, na tkanki płucne, oczyszczając je i wzmacniając, poprawia przemianę materii. Dlatego jest pomocny zarówno w mieszankach, jak i samodzielnie przy drapiącym kaszlu w gardle, zapaleniach oskrzeli, opłucnej, stanach zapalnych, krztuścu. 1 łyżkę stołową zebranej podczas kwitnienia rośliny na 200 ml wrzątku. Gotować do 8 minut. Zaparzać pod przykryciem godzinę. Zażywać po łyżce stołowej 4—5 razy dziennie. Nie bez powodu w poprzednim przepisie wspomniano pokrzywę zwyczajną, dwudomną. Jej dziesięcioletnie lub starsze korzenie, zebrane podczas pełni księżyca, wspaniale leczą przewlekły kaszel. Ciąg dalszy nastąpi. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2019 PRENUMERATA—2019 Koszt prenumeraty Koszt prenumeraty

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

(z dostawą i kosztami pocztowymi): (z dostawą i kosztami pocztowymi): Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 79

Redaktor dyżurny Eduard Owczarenko Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. «Mega-Poligraf», 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelny Mykoła CYMBALUK Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła CYMBALUK Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc na 1 miesiąc 18 hrywien 11 kopiejek. na pół roku na pół roku 99 hrywien 41 kopiejek.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na rok na rok 195 hrywien 02 kopiejek

Odpowiedzialność za rzetelność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji obowiązkowe jest podanie odnośnika do „Słowa Proświty”. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn