Strona · s. 12strona oryginału ↗
Dusza uskrzydlona słowem. W 80. rocznicę urodzin Hanny Czubacz
Слово Просвіти, №02 за 2021 рік
Ołeksandr BAKUMENKO, Kijów. Podsumowując główną myśl o twórczości poetki pierwszej dekady dwudziestego pierwszego wieku, chcę podkreślić bezpośredniość i otwartość poetyckiego słowa Hanny Czubacz, tę otwartość, która podkreśla inteligencję jej poezji. Mądre motywy poezji ludowej w twórczości Hanny Czubacz, jednocześnie, jak i przeznaczenie jej utworów dla szerokich kręgów czytelniczych, są główną cechą jej inteligentnej sztuki. Być sobą, w rozumieniu Hanny Czubacz, to przede wszystkim być wśród ludzi, tworzyć dla ludzi, albo, jak pisze:
Do Centrum Wszechświata dąży
Moja Uskrzydlona Dusza.
Hanna Czubacz swoimi książkami „Dzwinka rika” („Dzwoniąca rzeka”), „Ozwuczena peczal” („Udźwiękowiony smutek”), „Sered znewir i spodiwan” („Wśród zwątpień i nadziei”), „Chustka ternowa” („Ciernista chusta”), „Radist wysoty” („Radość wysokości”), „Reliktowi derewa” („Reliktowe drzewa”) potwierdza dziedziczność najlepszych narodowych tradycji w rozwoju klasycznej poezji ukraińskiej.
Zachwyca filozoficzne brzmienie ostatnich książek Hanny Czubacz, brak w nich tak zwanej poezji eksploatacyjnej, czyli poezji pod ogólnie znaną miłość, ogólnie przyjętą romantykę, brak dawno wypracowanych szablonów. W poezji Czubacz, w odróżnieniu od wielu znanych poetów, czuć prawdziwe zainteresowanie współczesnym życiem. Szczere wzruszenie i niepokój pomagają jej unikać w podtekście książki inercyjnego postrzegania życia. W nadtekście, w świadomości czytelnika książek „Dzwinka rika”, „Ozwuczena peczal”, „Sered znewir i spodiwan”, „Chustka ternowa”, „Radist wysoty”, „Reliktowi derewa” pozostaje potężna postawa obywatelska autorki. Nawet piękno poetyckie, jako ideał estetyczny, dusza w poetyckim słowie znajduje intonację obywatelską. W wierszach Hanny Czubacz nie ma złości, jest ból i gniew, jest dramaturgia żywego języka mówionego, są portrety. A czego nie ma, to drugorzędności. Ona, pewnie krocząc po ziemi, pragnęła wszystko przeżyć sama: i smutek, i radość. I dopiero po tym powiedzieć ważne słowo.
Przez sławę i niesławę
Ciągnę życia wózek.
Zarabiam słowem prawo
Na samotność i żal.
Twórczość Hanny Czubacz ostatnich lat szczególnie wyróżnia się szlachetnością poetyckiego słowa, w którym obserwuje się odpowiedzialną kierunkowość w komunikacji z czytelnikiem. Wspaniała myśl zawsze znajduje siebie we wspaniałym odtworzeniu, czyli mamy u Hanny Czubacz harmonijny związek między formą a treścią. Poetka doskonale rozumie, że tylko treść jest oznaką głębi poetyckiego słowa. Aby osiągnąć głęboką treść, poeta musi wznieść się na wysoki poziom ludzkiego współczucia. Ale, aby osiągnąć taki poziom współczucia, jak u Czubacz, trzeba przejść przez biegun swojej rozpaczy i pustynię swojego własnego bólu, pokonując tę drogę samotnie, w wirze swoich duchowych przeżyć.
W pustyni rozstań tyle bólu i męki,
Że nie mieszczą się w lecie.
I dlatego, i dlatego wiatr jęczy jak zwierzę,
I nieznośnie w duszę woła.
I od naszych zwątpień do samotności wzroku
Pajęczynkę naciąga jesień...
Czytam nową książkę poetki „Reliktowi derewa” jako szczerość ludzkiej duszy, jako pieśń jej szczerości. Hanna Tanasivna w wielu utworach nie wstydzi się obnażyć swojej duszy, obnażyć swojego nerwu do nadzwyczajnej prostoty, co w naszym kłamliwym świecie nie wszystkim się podoba. Jej twórczość jest skrajnie prawdziwa i szczera. Życie nie oszczędza delikatnej poetyckiej duszy. Ale wśród życiowych niepowodzeń, wśród zwątpień życia społecznego i osobistego dusza poetki znajduje odwagę mówić prawdę.
Mówię sobie: „Nie wierz nieprawdzie!”
A prawda dusi: „Opowiedz,
Że tam, gdzie siałaś róże,
Tej nocy wyrosły noże”.
Była zdolna pokonywać wszystkie próby losu i otwarcie tworzyć prawdziwą poezję. Jej wrażliwe poetyckie słowo reagowało niemal na najmniejszą zniewagę. Nie mogło milczeć, przekazując swój nieznośny ból. Wszystko, co wpadało w pole jej widzenia, wszystko, co wywoływało pragnienie wyrażenia swojego zdziwienia, wyrażenia swoich uczuć, wszystko, co raniło i dotykało jej duszę, zawsze stawało się mądrą odpowiedzią na złość i niesprawiedliwość.
Zaboli i minie, lecz nie wszystko naraz.
Miłosierdzie szczere miłuje nie wszystkich.
Każdy człowiek ma swoje winy.
Bóg jeden wybacza niewybaczalny grzech.
Osobno warto wyróżnić lirykę intymną poetki, przedstawioną niemal we wszystkich jej książkach. Poetka do ostatniego tchu otwarcie podkreślała, że „przychodzimy na świat dla miłości”.
Z pięknej liryki intymnej Hanna Czubacz znana jest szerokiemu kręgowi czytelników jeszcze od swoich pierwszych książek „Żurawka”, „Żnycia” („Żniwiarka”), „Ożynowi berehy” („Jeżynowe brzegi”), „Swiatkuju deń” („Świętuję dzień”). Na początku drogi twórczej pojawiła się w całej krasie jako śpiewaczka wielkiej ziemskiej miłości. Właśnie w tym poetyckim śpiewie zawsze czuć było sens jej życia, naturalny stan jej duszy. Dźwięczny głos poetki z latami nie stracił swojego piękna, przeciwnie, nabrał czystości i dźwięczności we współczesnej liryce pieśniowej.
Zamawiam kwiaty na fortepian.
I rozmowę cichą między nami.
Wieczną radość i odwieczny żal
Sama nie wykażę słowami.
Głęboka intymność jej czystego głosu dzisiaj wzmacnia się szczerym brzmieniem obywatelskim. W liryce intymnej poetki śledzi się przede wszystkim prawdziwe określenie wszystkiego, co działo się wokół niej, co widać w naszym niespokojnym, ale tak obiecującym czasie. A to przede wszystkim nadzieja na zwycięstwo dobrych sił, oczekiwanie na lepszy los dla Ukraińców, wiara w niezwyciężoną ludzką miłość.
Lecz zwątpienia nie ma w duszy i w skrzydłach.
I takiego póki świata nie będzie:
Żeby rodzinna ziemia swoich sił nie dała
Wolnym ptakom, drzewom i ludziom.
Jednak we wszystkich przejawach swojej twórczości wyważone spojrzenie poetki na zmiany społeczno-polityczne, na upływ czasu ani trochę nie wpłynęło na jej poetyckie gusta i upodobania. Jej oceny, wnioski zawsze były i pozostają proste i trafne, co jest właściwe trybunom swojej epoki. Określała przeznaczenie w poezji, w sztuce takimi słowami:
Nie mówcie: „Pokolenie zasnęło!”
Od zmęczenia przycichł głos wołającego.
Ja – poeta, i ani razu o tym nie zapomniałam,
Że poeci milczeniem odmierzają czas.
Wśród wielu współczesnych liryków poetyckich jej natchnioną twórczość naprawdę można nazwać poetycką wyspą Nadziei i Oczekiwań. Przecież mądra poezja Hanny Czubacz ma właściwe jej słowu rozumienie swojego przeznaczenia: „Najwyższa mądrość: po prostu żyć // i nie bać się zmierzchów. // I wierzyć w pieśń, jak w modlitwę, // wśród zwątpień i nadziei”. Dla ludzi w duszy poetki żyła taka pieśń-modlitwa, która przez całe swoje niespokojne życie promieniowała pieśniowym światłem, zdobywając ogólnonarodowe uznanie. Przecież słowo ludowe i pieśń ludowa mają wspólne korzenie w harmonii muzycznego słowa – duszę ludową. Za to poetce wdzięczni są wszyscy, którzy szukają kontaktu z poezją, którzy naprawdę rozumieją pieśń ludową i duszę ludową. Zaskakująco proste w formie, wiersze Hanny Czubacz głęboko i dokładnie przekazują duszę i myśl człowieka twórczego. Zazwyczaj sztuka prostoty w literaturze od dzieciństwa wpływa na człowieka i wciąga go w poezję.
Jeszcze w 1984 roku w gazecie „Literaturna Ukrajina” w artykule o twórczości Hanny Czubacz Iwan Mychajłowycz Dziuba pisał: „Poezja ma nie jedno (jak czasami wydaje się zwolennikom tej czy innej maniery), a mnóstwo twarzy. I wszystkie – prawdziwe. Jeśli to poezja. W prawdziwość poezji wierzy się, kiedy widzisz, że nie boi się wydać komuś nieoryginalną...”
Nie chciałbym nazywać Hanny
Chubacz jedynie poetką-autorką tekstów piosenek. Przecież to nie odpowiada rzeczywistości. W gatunku poetyckim miała wielostronny talent. Hanna Chubacz jest przede wszystkim artystką słowa, poetką. I tylko dlatego jest autorką tekstów piosenek. Na ile widziała słowo, czuła je i rozumiała, na tyle też je słyszała. Pełnokrwiste odczucie jej poetyckiego słowa pojawiło się w dźwięku. Ono jakby samo prosiło się o muzykę, znajdowało ją, stając się z czasem słowem piosenkowym, które nie traciło przy tym swojej widzialnej, zmysłowej i intelektualnej siły. W najlepszych utworach Hanny Chubacz obraz muzyczny zbiegł się z obrazem słownym. To wysiłek bez przymusu, To bogactwo bez grosza, To gdy tajemnym dźwiękiem Do ludzi leci dusza. Szczególną uwagę w dorobku twórczym Hanny Chubacz przyciągają wiersze poświęcone dzieciom: wesołe, dowcipne, pouczające, żartobliwe. Jej wiersze dla dzieci darzą dobrym nastrojem, uczą myśleć i kochać ojczyste słowo. Występując razem z Hanną Tanasiv- Utwory Hanny Chubacz należą do złotego funduszu ukraińskiej poezji, o czym świadczą jej utalentowane książki ostatnich dziesięcioleci. W wielkiej literaturze aktywnie dała o sobie znać w 1970 roku książką „Żurawka”, wydaną w Kijowie przez wydawnictwo „Radianśkyj pysmennyk”. A w 2020 roku, z okazji złotego jubileuszu działalności twórczej poetki, dzięki jej córce Oksanie Chubaciwnie, ujrzał światło dzienne ostatni, osiemdziesiąty, pośmiertny zbiór poezji „Reliktowe drzewa”.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
