Strona · s. 14strona oryginału ↗
Psychologiczny kryminał Iwana Franki
Слово Просвіти, №02 за 2021 рік
Kijowski Akademicki Teatr Dramatyczny na Podolu wielokrotnie sięgał po twórczość Iwana Franki. Przez wiele lat w repertuarze teatru znajdował się spektakl „Tajemnica bytu” Tetiany Iwaszczenko, w którym opowiedziano o drodze życiowej Kamieniara, obecnie w afiszu znajduje się sztuka według utworu Iwana Jakowycza pod tym samym tytułem „Sojcze skrzydło”. A niedawno na kameralnej scenie (w salonie teatralnym imienia Ihora Sławynśkiego) Ihor Matijiw wystawił spektakl „Imitacja” na podstawie powieści Iwana Franki „Dla domowego ogniska”. Dla wielu najbardziej aktualnym jest pytanie, skąd wziąć pieniądze. Można zatrudnić się w pracy, sprzedać majątek, kupić los na loterii albo?.. Bohaterka spektaklu znalazła swoje wyjście. Teraz jej mąż pragnie wyjaśnić – jakie? Kto go oszukuje: najlepszy przyjaciel czy ukochana żona? Ale coś na pewno jest nie tak, kiedy twoje życie wydaje się imitacją. Aktorzy wraz z widzami próbują pokonać labirynty przeszłości, znaleźć dowody i odkryć hipokrytów w nietypowym kryminale Iwana Franki. – To już moje czwarte zwrócenie się ku ukraińskiej klasyce na profesjonalnej scenie – opowiada Ihor Matijiw. – Wcześniej były „Pieśń lasu” w Iwano-Frankowskim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym, „Myna Mazajło” w Donieckim Ukraińskim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym oraz „Za dwoma zającami” w Kijowskim Teatrze na Podolu. Urodziłem się w Iwano-Frankowsku. Od dzieciństwa interesuję się twórczością mojego wybitnego ziomka. Moją pracą studencką na trzecim roku była inscenizacja „Ukradzionego szczęścia”. Franko to prawdziwa potęga. Te tematy, które poruszał, oraz sposób, w jaki je opracowywał i przetwarzał, są mi bardzo bliskie. Swego czasu obejrzałem spektakl telewizyjny na podstawie tego utworu. Co roku w teatrze pracują nad samodzielnymi pracami. Każdy uczestnik studia teatralnego, a przy chęci także aktor, może przedstawić jakiś materiał, fragment spektaklu lub propozycję roli. A aktor Maksym Nikitin wpadł na pomysł, by zrobić nie osobny akt czy fragment, a pełnowartościowy spektakl. – Przypadkowo znalazłem tę sztukę latem ubiegłego roku, zanim poszedłem na urlop – wspomina Maksym. – Przeczytałem ją kilka razy. A już po urlopie wyszedłem z propozycją rozpoczęcia prób. Chciałem wystawić komedię, ale okazało się, że to coś więcej niż komedia. To raczej tragifarsa, tutaj splotły się wszystkie gatunki. Od śmiesznego do smutnego jest jeden krok. Z takim materiałem niezwykle ciekawie pracuje się każdemu z uczestników. Wszyscy jesteśmy młodymi aktorami — i jeśli gwiazdy się ułożą, to będziemy grać ten spektakl przez wiele lat. Próby odbywały się w wolnym czasie, ponieważ nie jest to spektakl planowy, a nasza samodzielna praca. Zakończyliśmy pracę na początku jesieni. Czyli cały ten proces zajął 9 miesięcy, dokładnie tyle, ile potrzeba na narodziny dziecka. Pokazaliśmy spektakl naszym kolegom na nowej scenie teatru. Po tym dyrektor artystyczny teatru, reżyser-pedagog Mychajło Reznikowycz zebrał nas, przeprowadził godzinną próbę tekstową i powiedział, że ze względu na to, iż w teatrze jest trudna sytuacja i wielu artystów zachorowało, będziemy grać ten spektakl na głównej scenie już za 5 dni. Potem Mychajło Jurijowycz przeprowadził z nami sześć lub siedem prób, nieco korygując jako doświadczony pedagog. Wszystko działo się bardzo niespodziewanie i spontanicznie. Oczywiście marzyliśmy o pokazaniu tego spektaklu z Ołhą Kuksenko oraz filmu telewizyjnego z Bohdanem Stupką. A teraz proponujemy swoją, alternatywną wersję tej powieści. Zamysł spektaklu nosiłem w sobie kilka lat. W końcu napisałem inscenizację i zaproponowałem dyrektorowi artystycznemu naszego teatru Witalijowi Małachowowi włączenie jej do repertuaru. Podoba mi się ideowa składowa tego utworu i sam gatunek. To jednocześnie dramat i psychologiczny kryminał, który jest mistrzowsko zrobiony jako akcja. I oczywiście problematyka, którą Franko porusza w tej powieści. Próby rozpoczęliśmy jeszcze w marcu. Potem kilka razy je przekładano. Najpierw z powodu lockdownu, a potem dlatego, że aktorzy byli zajęci w innych spektaklach. Regularne próby rozpoczęły się w październiku. Atmosfera podczas prób była przyjemna, dobrze popracowaliśmy. Po premierze pozostał dobry posmak. Oczywiście chciałbym jeszcze popracować z tymi aktorami. U Iwana Franki jest bardzo szczegółowy opis głównych bohaterek – Aneli i Julii. Kiedy przeczytałem utwór, byłem pod wrażeniem, jak nasze aktorki Kateryna Szenfeld i Kateryna Wajła są podobne do bohaterek powieści. „Czarnowłosa, z dołeczkami” – to Szenfeld (Anela), emocjonalna – Wajła (Julia). Podobieństwo nie tylko zewnętrzne, ale i charakterów, było uderzające. Jeśli z tymi aktorkami pracowałem wcześniej, to z Ihorem Nikołajewem (Antoś), Stanisławem Melnykiem (Hirsz) i Jewhenem Kowyrzanowem (Baron) – to nasz pierwszy wspólny projekt, choć już dawno chciałem z nimi popracować. Redlicha miał grać Kostiantyn Temlak, jednak zachorował i trzeba było wprowadzić do tej roli Jurija Filipenkę. Jurij dobrze poradził sobie ze swoim zadaniem, a w kolejnych pokazach grać będzie także Kostiantyn. W spektaklu jest wiele tematów, o których można mówić: do czego zdolny jest człowiek, aby przeżyć, o społeczeństwie, od którego zależy i które dość często kieruje naszymi czynami itd. U Antosia występuje konflikt: żona, którą kocha, i społeczeństwo, które potępia jej czyny. W końcu staje po stronie społeczeństwa. Nazwaliśmy spektakl „Imitacja”, bo tutaj głównym tematem jest dwulicowość ludzi. Kto najczęściej krzyczy „Łapcie złodzieja!” – sam złodziej. Tak i tutaj. W schemat zamieszanych jest wielu ludzi, a kiedy wszystko zaczyna wychodzić na jaw, to winnymi, oczywiście, pozostają wykonawcy. Ale nigdy nie sądzi się zleceniodawców. To globalny temat, który dotyczy i narkotyków, i prostytucji, i wszystkiego tego, co się u nas dzieje. Inspiratorzy i organizatorzy wszystkich zbrodni nigdy nie ponoszą kary. Myślę, że jest to aktualne dla nas do dzisiaj. Scenografem i kostiumologiem jest Taisija Karas. Pracujemy razem po raz pierwszy. Początkowo mieliśmy kilka rozwiązań. Zatrzymaliśmy się na najbardziej neutralnym rozwiązaniu, minimalizmie. Chcieliśmy całkowicie zmienić małą salę, stworzyć zupełnie inną przestrzeń sceniczną. Na takim minimalizmie zagraliśmy tę kryminalno-psychologiczną historię. Jeśli chodzi o kostiumy, to nie chcieliśmy historyzmu, nie dążyliśmy do powrotu do lat 90. XIX wieku. Jednocześnie nie ubieraliśmy bohaterów we współczesne stroje. Kostiumy są stylizowane, nieautentyczne, w pewnym stopniu zachowują smak przedostatniego stulecia. Wszystkie są utrzymane w ciemnych tonach, a główna bohaterka jest jasną plamą na ciemnym tle. Zauważalne jest, że widz ogląda spektakl w skupieniu. To ważne. Ludziom się podoba, a jeśli zadowolony jest widz, to zadowolony jest i reżyser. Podoba mi się wiele utworów Iwana Franki. Chciałbym wystawić „Ścieżki krzyżowe” i „Ukradzione szczęście”, ale spektakle według tych utworów już są grane w wielu ukraińskich teatrach. Także u Iwana Jakowycza jest mnóstwo ciekawych opowiadań. Mnie, na przykład, bardzo podoba się „Choma z sercem i Choma bez serca”. To historia o tym, czym jest praca i czym jest populizm. Na przykładzie dwóch mężczyzn pokazano, jak można wykorzystać swój talent. Można go rzucić na pracę, a można – na tani populizm. Być może kiedyś wrócę do tego wątku. Teraz będziemy robić interaktywny kryminał. Będziemy angażować publiczność do śledztwa w sprawie zbrodni. A pod nazwiskiem którego autora będzie ta inscenizacja, niech na razie pozostanie tajemnicą.
coś podciągnąć, coś wzmocnić. Spektakl jest dla nas cenny tym, że przez nas zrodzony, przez nas zrobiony i prowadzimy go prawdziwie. Myślę, że każdy z widzów w pewnym momencie zobaczył tu siebie, jakąś sytuację, która zdarzała się w jego rodzinie. Doświadczenie pracy okazało się pożyteczne. Nie wykluczam, że jeśli jeszcze znajdę ciekawy materiał i przyjaciele mnie wesprą, to w perspektywie stworzymy jeszcze jeden spektakl. – W naszym teatrze spektakle próbuje się dość długo, czasami rok czy dwa – kontynuuje wykonawczyni roli Anny Alisa Tunkewycz – i jest to zrozumiałe, bo wystawia się je na dziesięciolecia. My początkowo nie mogliśmy uwierzyć, że nasz spektakl tak szybko trafi do repertuaru teatru. Mam nadzieję, że będziemy grać go długo. Moja bohaterka... Początkowo nie doceniłam ważności tej postaci. Ale potem zrozumiałam, że tutaj nie ma głównych i drugoplanowych osób, w spektaklu jest sytuacja, która pomaga nam wszystkim otworzyć się jako osobowościom. Anna jest projektantką, lekką kobietą, kocha swojego narzeczonego, ale nie podobają jej się przejawy jego egoizmu. Jednak wytrzymują wszystkie próby i pozostają parą. A to jest najważniejsze. Początkowo to komedia, nie było łatwo w drugiej połowie spektaklu przestawić publiczność na poważny ton. Myślę, że nam się to udało. Świadczą o tym długie oklaski między scenami oraz w finale. Zapraszamy czytelników gazety do przychodzenia na nasze spektakle i spektakle innych teatrów. Dzisiaj wszyscy potrzebują komedii oraz dobrych, pozytywnych emocji. Materiały przygotował Eduard OWCHARENKO Zdjęcia dostarczone przez teatr
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
