Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 4strona oryginału ↗

Do źródeł!

Слово Просвіти, №02 за 2021 рік

Niedawno przeczytałem książkę publicystyki Iwana Dziuby – „Złota nić: szkice o (nie)znanych” (Kijów: Duch i litera, 2020). W artykułach i esejach wybitny ukraiński krytyk literacki, kulturoznawca, publicysta i działacz społeczny, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy opowiada o twórczości doktora nauk filozoficznych, członka Ukraińskiej Wolnej Akademii Nauk i Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki, pochodzącego z Galicji Mykoły Szlemkewycza, a także o wybitnych ukraińskich pisarzach: Łesi Ukraince i Oldze Kobylańskiej (rozdział „Twórczynie ukraińskiego modernizmu”), „zwiastunach czerwonego renesansu” Wasylu Czumaku, Wasylu Błakytnym oraz Mykole Chwylowym; „neoklasykach” Mykole Zerowie, Mychajle Draj-Chmarze oraz Juriju Klenie. A na zakończenie – „Zaproszenie do pracowni mistrzów: Mykoła Bażan”. Bohdan ZALIZNIAK, m. Lwów. Pamiętam, jak w wywiadzie z 2007 roku zapytałem Iwana Mychajłowycza Dziubę, z którym kontaktuję się już ponad czterdzieści lat: „Czy łatwo być sumieniem narodu?”, rozmówca odpowiedział mi: „Najtrudniej być własnym sumieniem!”. Rzeczywiście. „Jestem daleki od tego – czytam w eseju „Mykoła Chwylowy” – by ekstrapolować na współczesność wizje Chwylowego z lat 20. ubiegłego wieku. Ale uczmy się od niego żyć Ukrainą, myśleć Ukrainą, szukać dróg Ukrainy w świecie”. Właśnie tym pragnieniem (dokładniej – pragnieniami) przepełnione są materiały akademika Iwana Dziuby. W eseju „Poszukiwanie humanistycznej dominanty: Mykoła Szlemkewycz” Iwan Mychajłowycz zaznaczył: „Nam jeszcze przyjdzie w pełni ocenić wkład Mykoły Szlemkewycza w ukraińskie dziedzictwo intelektualne oraz kulturę polityczną. Jednocześnie jego prace, eseje, publicystyka pomogłyby dostrzec intelektualne bogactwo, wypracowane w ukraińskiej emigracji. Właściwie, nam należy czytać jego utwory, wśród których – „Listy do przyjaciół”. Przy okazji, wspomina o nich Iwan Mychajłowycz, ponieważ „Czasopismo Mykoły Szlemkewycza „Listy do przyjaciół” jako typ wydawnictwa uniwersalnego” – to tytuł mojej monografii, o czym również wspomina akademik w swoim eseju. Jeśli chodzi o naszych klasyków, to czytamy, w szczególności: „Fenomenalne zjawisko Łesi Ukrainki uwieńczyło życie duchowe ukraińskiego narodu na szczycie XIX wieku, już odsłaniając i horyzonty nowej epoki”; „Olga Kobylańska była jedną z tych górskich podróżniczek, które potęgą szlachetnego ducha i codziennej pracy wchodziły na wyżyny ludzkiej myśli…”. Według słów Oksany Pachlowskiej, Iwan Dziuba „jako pierwszy po zniszczeniu intelektualistów lat 20. tworzył systemową wizję europejskiej Ukrainy… Tylko trzymając w rezerwacie ukraińską kulturę, mogła trwać bachanalia reżimu. To był całkowity chaos. Chaos metodologiczny, interpretacyjny, etyczny. Dziuba zabrał się do porządkowania tego chaosu cicho, bez głośnych deklaracji, bez retoryki i trybuny. Dziuba zbierał kamienie”. (Powrót Syzyfa // Den. – 2006. – 24 listopada). Tak, Iwan Dziuba całe życie zbierał kamienie. Pożądane byłoby, aby jak najwięcej twórczych (i nie tylko) ludzi myślało nad tym, dokąd i jak idziemy, dokąd i jak idzie Ukraina. W wielu rozmowach Iwan Mychajłowycz nie męczył się podkreślaniem: my, Ukraińcy, niestety, nie zawsze uświadamiamy sobie, jak ogromne mamy bogactwo – naturalną i kulturową różnorodność Ukrainy. A w swoich wystąpieniach (i pisemnych, i ustnych) Iwan Mychajłowycz z bólem odnotowywał, że bardzo często nasi politycy nie są zdolni wznieść się ponad swoje osobiste porachunki jeden do drugiego. I dlatego mamy, dodaję również od siebie, to, co mamy. Jakie jest wyjście? Pracować. Każdy – nad sobą. Aby wreszcie Ukraina rzeczywiście poruszała się na drodze do swojej przyszłości, to znaczy, żeby krzepły pędy ukraińskiej Ukrainy. Z każdym dniem, z każdym rokiem. Mimo nacisku obręczy globalizacji. Mimo „objęć” „narodu-nosiciela Boga”. Do tego przez całe swoje świadome życie wzywa Iwan Dziuba. W szczególności – także swoimi esejami w książce, o której mowa, – „Złota nić: szkice o (nie)znanych”. Zamiast posłowia: „Neoklasycy wzywali nas do źródeł. Dzisiaj oni, ich twórczość – jedno z takich czystych i uzdrawiających źródeł dla nas. Nam jeszcze iść i iść do tych źródeł, jeszcze pić i pić z nich. Jeszcze przemyśliwać i przemyśliwać, co mieliśmy, co straciliśmy i co możemy mieć w nich – dla dzisiejszej naszej potrzeby i dla potrzeby wiecznej naszej kultury, naszego narodu” (Iwan Dziuba „Mychajło Draj-Chmara”). Słowem, do źródeł.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn