Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №02 за 2022 рік

16 s. · 33 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału. 1 z 33 wpisów jest wyświetlanych po ukraińsku, dopóki tłumaczenie jest aktualizowane.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 2 (1158), 20—26 stycznia 2022 Z okazji Dnia Jedności Ukrainy!

Uniwersał Dyrektoriatu Ukraińskiej Republiki Ludowej o zjednoczeniu z Zachodnioukraińską Republiką Ludową, 22 stycznia 1919 r. Uroczyste obchody 71. rocznicy podpisania Aktu Zjednoczenia URL i ZURL na placu Sofijskim w Kijowie, 1990 r. Ogłoszenie Aktu Zjednoczenia ziem ukraińskich na placu Sofijskim w Kijowie, 22 stycznia 1919 r. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Kijowska Rada Miejska, Kijowska Miejska Administracja Państwowa 21 stycznia 2022 r. w Sali Kolumnowej KMAP (ul. Chreszczatyk, 36) organizują wydarzenie literacko-artystyczne „UKRAINA SOBORNA” z okazji DNIA JEDNOŚCI UKRAINY. Do udziału zaproszeni zostali: przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawło MOWCZAN, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy Heorhij FILIPCZUK, grupa chóralna Zasłużonego Ludowego Zespołu Pieśni i Tańca Ukrainy „DARNYCZANKA”, artysta ludowy Ukrainy Kyryło STECENKO, zasłużona artystka Ukrainy Tetiana NEHRIJ, Serhij FAJFURA, duet Julia WITRANIUK i Sofija RUBAN. Prowadząca – artystka ludowa Ukrainy Łarysa KADYROWA. Reżyser – zasłużony pracownik kultury Ukrainy Petro ANDRIJCZUK. Początek o godz. 17.00. Wstęp wolny. JAROSŁAWA RIZNYKOWA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Pokonując odwieczne zło

Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy. Świąteczne dni nie obniżyły temperatury światowej polityki. Przywódcy państw, deputowani, eksperci, politolodzy, dziennikarze wyrażają mnóstwo prognoz dotyczących rozwoju sytuacji, która wytworzyła się przy granicach Ukrainy. Oczywiste jest, że pomimo wszystkich problemów politycznych i społeczno-ekonomicznych, które istnieją na Ukrainie, takiej uwagi ze strony wiodących krajów świata czy instytucji międzynarodowych nigdy by nie było, gdyby nie realne zagrożenia ze strony Rosji, której wojskowy „but” nadal szantażuje Europę i świat. Znany brytyjski historyk, profesor uniwersytetów Harvarda, Oksfordu i Stanforda Niall Ferguson zauważył nawet na stronie firmy Bloomberg, że zbliża się wojna. Formuje się ona właśnie tam, na ziemiach Ukrainy i jej okolic, tej części Europy i świata, którą Timothy Snyder nazywał „Skrwawionymi ziemiami”, mając na myśli tragedie lat 30. i 40. XX wieku. Przy czym czynione jest zastrzeżenie, że nie należy dziwić się Putinowi, w głowie którego roi się mara parady jego zwycięstwa, która „będzie się odbywać” w Połtawie. Ideologicznym, politycznym i militarnym podłożem dla agresywnego szydzenia z Ukrainy, której kolejny moskiewski czarnosetny dyktator nie uważa za odrębny kraj, stał się opublikowany w 2021 r. jego 5000-słowny artykuł o „jednorodności”. Na powierzchnię wypłynęły putinowskie „ośle uszy” jako nieukrywana głupota ignoranta z nuklearną pałką, który próbuje przekonać świat o „prawnym” prawie Moskwy do pozbawienia Ukrainy państwowości i zagarnięcia (już zagarnął!), na początek, części jej suwerennych terytoriów. Dlatego Rosja, mając znaczne straty ekonomiczne (40 mld dolarów tylko w minionym tygodniu), kontynuuje, „dyplomatycznie” złorzecząc, zwiększanie liczebności wojsk. Ocenianie logiki takiego zachowania jest dość trudne z punktu widzenia prawa międzynarodowego, ponieważ stało się ono polityką państwową i jest eklektyczną mieszanką ordyństwa, romanowskiego monarchizmu, piotrowskiego imperializmu, czerwonego stalinowsko-bolszewickiego autorytaryzmu, putinowskiego złośliwego narcyzmu. Za każdym razem na powierzchnię wyciągane są, zgodnie z kremlowskimi zachciankami, zastygłe klisze w rodzaju „samodzierżawie – prawosławie – wielkorusie”. Odnosi się wrażenie, że w obrazie współczesnej Moskwy połączyli się: ułusowo-ordyński chan, romanowski car, piotrowsko-katarzyński imperialista, leninowsko-stalinowski kat, putinowski dyktator, tkając jej ideologię na odbudowie „neoimperium”. Ten narastający nowotwór XXI wieku nie jest, niestety, wewnętrznym problemem Moskali, lecz wyszedł daleko poza granice tradycyjnej przestrzeni GUŁAG-u i jest swoistą globalną tendencją agresywnej wieloaspektowej ekspansji „ruskiego miru”, skierowaną przeciwko ludzkości i człowieczeństwu. Okrzyk ordyńców „to moje, to moje, a to także moje” został rzucony jako wyzwanie społeczności międzynarodowej, przekształcony w utrwaloną praktykę po zakończeniu „zimnej wojny”. Przy biernym i „zaniepokojonym” przyglądaniu się (od ONZ po kraje zachodniej demokracji i NATO) miały miejsce wydarzenia prowokowane przez Rosję w Naddniestrzu (Mołdawia), Górskim Karabachu (Azerbejdżan, Armenia), Czeczenii, Abchazji, Osetii Południowej (Gruzja), na Donbasie, na Krymie (Ukraina). Oczywiste jest, że samo nieuznawanie przez światową wspólnotę nowych marionetkowych quasi-tworów to za mało (tę „niepodległość” uznają (oprócz Rosji) tylko Wenezuela, Nikaragua, Nauru, Syria), ponieważ zaplanowane z inicjatywy Moskwy ludobójstwo, grabież i przemoc zasługują na ocenę nowego międzynarodowego procesu norymberskiego. Jednocześnie Europejczycy nadal uważają, że z Rosją, która nagle zmądrzeje, można się dogadać poprzez tworzenie różnoformatowych kanałów dialogowych lub poprzez wprowadzanie w większości kosmetycznych sankcji, jednocześnie oferując skuteczne szczepionki przypominające w rodzaju „Nord Stream 2” dla beznadziejnie chorego na imperializm kremlowskiego organizmu. Jednak nawet realne sankcje wobec „Nord Stream 2” nie mogłyby odczuwalnie wpłynąć na Rosję, minimalizując jej wojowniczość. Moskwa nadal jest w stanie przeciwstawiać się sankcjom przez pewien czas, ponieważ posiada 620 miliardów dolarów rezerw walutowych (Ukraina – 31 mld dolarów), stosunek rosyjskiego długu państwowego do PKB wynosi 18% (Ukraina – ponad 60%). Dokończenie na str. 2. KYRYŁO STECENKO. OŁEKSANDR KOROTKO.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Pokonując odwieczne zło

Dlatego szantaż gazowy (UE zależy od importu gazu w 90%, z czego 43% to gaz rosyjski, czym zignorowano zasadę niedopuszczalności 30% zależności od jednego źródła); groźby maczugą wojny; finansowo-polityczne przekupstwo części europejskich elit; stała publiczna demonstracja gotowości Kremla do ponoszenia wszelkich ofiar i strat w ludziach umożliwiają powstrzymywanie wielu państw i polityków od skutecznego wspierania Ukrainy w jej konfrontacji z agresorem. I tutaj nie zaradzi sprawie nawet bardzo aktywna dyplomatyczna gadanina. Taka niemoc jest wygodnym podłożem dla krzewienia urojonej idei odrodzenia „wielkiego Imperium Rosyjskiego”, zapewnia żywotność „uwarowskiej” triady ideowej „prawosławie, samowładztwo, ludowość”, zaspokajając wewnętrzny interes w tym wiecznym więzieniu narodów, które jest kolonizatorem ludzkich dusz, terytoriów, kultur, złodziejem i niszczycielem historii oraz tradycji wielu narodów. Dlatego porozumienia z szowinistycznymi imperialistami w takim stylu są beznadziejną iluzją. Czego tylko wart jest podpisany przez Rosję 25 lat temu (1997 r.) traktat o przyjaźni, współpracy i partnerstwie z Ukrainą czy o podziale Floty Czarnomorskiej. Kłamliwość, nienawiść, nienasycenie, krwiożerczość stały się decydującymi zasadami kremlowskiej „dyplomacji” w relacjach z Ukrainą (i nie tylko). Uczciwość dla nich była i jest sprawą straconą. Dlatego to, co niepewne, rozpada się. Oczywiście, rację miał Bismarck, nawołując: „nigdy nie wierzcie Rosjanom, bo oni nie wierzą nawet samym sobie”. Ale „nie wierzmy” nie oznacza sukcesu w konfrontacji z rosyjską ekspansją. Niezbędna jest potężniejsza narodowa energetyka zarówno Ukraińców, jak i jej najwierniejszych sojuszników, aby pokonać „cywilizacyjne” zło. Oczywiste jest, że ta sama Niemcy, które rzekomo odważyły się udzielić wreszcie „pomocy wojskowej” Ukrainie na poziomie środków ochronnych (kamizelki i hełmy), jak nikt inny powinny zrozumieć bezperspektywiczność łagodnego udobruchiwania rosyjskiego agresora, a zatem nie występowałyby przez ostatnie 15 lat przeciwko naszemu wstąpieniu do NATO. Bo obecnie zgubnie jest upodabniać się do bezradnej, deklaratywnej polityki dawnej Ligi Narodów, która swoją bezsilnością w latach 30. XX wieku, brakiem sprzeciwu wobec agresywnych zamiarów Niemiec i ZSRR, w końcu przyczyniła się do wybuchu II wojny światowej. I dzisiaj ultimatum Rosji w pełni przypomina ultimatum Hitlera z 1938 r., a mianowicie: a) koncentracja wojsk na granicy z Austrią (obecna 125-tysięczna ordyńska armada na granicy Ukrainy); b) dopuszczenie do władzy austriackich nazistów (rosyjskie żądanie prawnej legitymizacji przez Ukrainę przestępców-bojowników jako „równoprawnych partnerów”); c) rozpowszechnianie fałszywych wiadomości dotyczących przygotowań do konfliktu zbrojnego (masowa propagandowa putino-histeria dotycząca zagrożeń ze strony Ukrainy, „ludobójstwo” i prześladowania rosyjskojęzycznych, porównywanie polityki Kijowa do „broni masowego rażenia” itp.). Paralele między Ukrainą a Austrią czy ówczesną Czechosłowacją nie są naciągane. One jedynie potwierdzają, że reżimy dyktatorskie działają tak samo, zagarniając „swoje” terytoria, depcząc i zastępując prawo międzynarodowe pobrzękiwaniem bronią, fałszywymi referendami, propagandowo-goebbelsowskim zombifikowaniem świadomości społecznej. Co prawda, istotną różnicą od współczesnych realiów jest to, że w odróżnieniu od austriackiego kanclerza Schuschnigga, który oficjalnie oświadczył, że porozumienie z Berchtesgaden (ultimatum) zostanie niechybnie wykonane, tym razem kapitulacyjne propozycje Rosji wobec NATO i USA (nieprzyjmowanie do NATO nowych członków, w tym Ukrainy; nierozmieszczanie sił czy broni w dawnych krajach Układu Warszawskiego i krajach bałtyckich; niewspółpracowanie w sferze wojskowej z krajami poradzieckimi i in.) zostaną odrzucone. Zdobyć Ukrainę na wzór Anschlussu Austrii (1938) przez nazistowskie Niemcy Moskwie nigdy się nie uda. Jednak to realne zagrożenie dla Ukrainy można rozwiązać nie konformistycznym pojednaniem, a tylko dzięki zbiorowemu bezpieczeństwu NATO. Wstąpienie do tej organizacji wojskowo-politycznej musi stać się bezalternatywną drogą w cywilizacyjnym wyborze Ukrainy. Ponieważ doświadczenie ostatecznie przekonało Ukraińców, że nasza bezblokowość i wielowektorowość (czyt. „moskwomętność”) z udzielaniem „gwarancji bez gwarancji” będzie powodować nowe tragedie, wojny z Moskwą, zagrożenia dla suwerenności Państwa. Znani zagraniczni specjaliści polityki międzynarodowej również przyznają (podobnie jak my), że blokowanie członkostwa Ukrainy w NATO, w tym przez takie wiodące kraje jak Niemcy i Francja, uformowało patowy „status domyślny” w tej napiętej sytuacji. Bo „wyprowadzenie” Ukrainy na neutralne (buforowe) terytorium znacznie zaostrzy sytuację międzynarodową, przybliży świat do globalnego, a nie regionalnego konfliktu. Prognozowanie i przewidywanie takich skutków nie jest pracochłonną sprawą, jeśli analizować bliskie i dalekie strategiczne perspektywy Moskwy, u podstaw których leży imperialny szowinizm carsko-stalinowsko-putinowskiego „chowu”. Warto przyznać, że społeczność światowa tak i nie wyleczyła się z ropiejących wrzodów polityki międzynarodowej XX wieku, nie pozbawiła się wpływu despotycznych i ludobójczych „idei”, które buzują w środowiskach totalitarnych reżimów, których celem jest zagarnięcie, grabież, niszczenie życia. To o nich pisał znany pedagog Hryhorij Waszczenko, badając w kontekście pedagogiczno-politycznym społeczne tragedie na przestrzeni wieków, wspominając Monteskiusza, że „w państwie despotycznym wszystko obraca się wokół dwóch-trzech idei, nowe są zbędne. Taki rząd nadaje się dla zwierząt, na jego czele również może stać zwierzę, byle tylko się go bano”. Niestety, mamy rzeczywistość „sąsiedztwa” właśnie takiej despocji, z którą przyjdzie Ukrainie współistnieć w XXI wieku. Psychomentalny obraz obecnego Putina i jego stosunek do Ukrainy są najbardziej tożsame z majaczeniami Hitlera, który błyskawicznie zniwelował samo pojęcie Austrii, przyjmując ustawę, że takie państwo nie istnieje, a jest jedynie tak zwany region Marchii Wschodniej. W końcu Putin, praktycznie nakreśliwszy program działań w stosunku do Ukrainy w artykule „O historycznej jedności Rosjan i Ukraińców”, z nieukrywaną złośliwością „uzasadniał”, że ukraińska niepodległość jest nieżywotną formą państwową i historyczną anomalią. Pozostając wiernym „ideom” stalinizmu (nie dziwi, że moskiewski sąd niedawno zakazał „Memoriału” (jako „zagranicznego agenta”), który badał w Rosji stalinowskie represje), Putin „ubóstwia” Piotra, którego statua stoi w jego gabinecie. Te szczegóły wyraźnie świadczą o źródłach współczesnej ideologii i praktyki kremlowskich władców wobec Ukrainy. Bo kiedy z tych złowieszczych murów próbują pouczać i zobowiązywać Ukraińców, jakich bohaterów mają czcić, to warto wyjaśniać społeczeństwu, dlaczego Piotr pozostaje fetyszem dla zuchwałego Putina. Odpowiedź jest jednoznaczna. „Piotr” – kolonizator, uzurpator, imperator, denacjonalizator, ubrany w togę ukrainofoba. Właśnie dlatego obecny moskiewski samowładca oświadcza, że „on (Piotr) będzie żył, dopóki żywa jest jego sprawa”. Oto gdzie zdechły pies jest pogrzebany. Celem jest odrodzenie znienawidzonego przez ludzkość imperium, co oczywiście jest nie do pomyślenia bez ujarzmienia Ukrainy. Kilka faktów, by zrozumieć, jakiej to sprawy Piotra trzyma się putinowski kontynuator: rusofobiczna polityka Piotra, który, jak pisał I. Ohijenko, odważył się „Małą Rosję do rąk przybrać”, niosąc na Ukrainę srogą rusyfikację; rozkaz Piotra, by stracać każdego zaporoskiego kozaka, zburzenie Bachczysaraju, wycięcie tam ponad 6 tys. ukraińskich kobiet i dzieci; palenie bibliotek Iwana Mazepy i Filipa Orlika, zakaz druku ukraińskich książek, zmniejszenie o 14 razy liczby studentów Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, zniszczenie księgozbioru Monasteru Kijowsko-Pieczerskiego; wywiezienie narodowych zabytków historii Ukrainy-Rusi, ogłoszenie Moskowii imperium rosyjskim (22 października 1721 r.), początek zakrojonej na szeroką skalę fałszowania historii Ukrainy; lingwocydny rozkaz dotyczący języka ukraińskiego „żeby szczególnego narzecza nie było”, dramatyczne niszczenie Ukraińskiego Kościoła. Czyż nie ta polityka, ideologia i praktyka zdegenerowanej piotrowszczyzny przyciąga obecnego kremlowskiego domorosłego polityka, który kocha Piotra za to, że „z mojej Ukrainy kolonię zrobił”, jak pisał W. Sosiura w poemacie „Mazepa”? Putin postrzega Ukrainę (według słów redaktora „Echo Moskwy” Wieniediktowa) nie inaczej, jak „kanoniczne terytorium Państwa Rosyjskiego”. Całą Ukrainę, a nie tylko okupowany Krym i Donbas. I tak myśli przeważnie cała Moskowia, „natchniona” carsko-stalinowskim surogatem imperialnej „wielkości”. Dlatego kolejną iluzją jest nadzieja, że poza putinowskim środowiskiem uformował się bardziej humanitarny rosyjski pogląd na świat. Przecież wszystko, co wypowiada i „tworzy” Putin, nie jest jego własnym dorobkiem, a zapożyczone od „postępowej” ruskomirskiej inteligencji. Na przykład, właśnie ideologemami nieprzeczytanego (dlatego też wywyższonego) przez nas Sołżenicyna posługuje się obecna putinowska władza. Przecież był on otwartym przeciwnikiem Niepodległości Ukrainy, żądając na początku lat 90. od Jelcyna niedopuszczenia do oddzielenia się milionów rosyjskojęzycznych „rodaków” w innych tworach państwowych, zachowując „prawo” Rosji do rewidowania granic samodzielnych republik, zwłaszcza Ukrainy i Kazachstanu, potępiając już wtedy „zachcianki” Chruszczowa wobec Krymu, zaprzeczając przynależności Noworosji (?!) oraz części naszego Lewobrzeża do Ukrainy. Czym to jest, jeśli nie otwartym szowinizmem, uczesanym przez nowoobjawionego „urządzacza” Rosji. Czyż nie on „przypadkiem” włożył do głowy Putina ideę kłamliwej sołżenicynszczyzny, że „leninowskie fałszywe granice, wytyczone po wojnie domowej z taktycznych względów tamtej chwili” stały się podstawą naszego Państwa, o czym głosił niedawno kremlowski zwierzchnik. Jego polityczne klisze, zabarwione szowinizmem (a nie patriotyzmem), „obronić interesy tych wielu milionów, którzy wcale nie życzą sobie od nas oddzielać”, były i są praktycznie podstawą dla zbrodniczych działań „ruskomirstwa”, destabilizacji na Ukrainie, ideologicznym wektorem antyukraińskiej i separatystycznej pozycji wewnętrznej kolaboracji. Prawie jednym głosem z „moralnymi” obliczami narodu, jedynie z dodaniem niektórych stalinowskich przypraw, recytują obecnie wysokiej rangi moskale w rodzaju żyrinowskich, tołstojów, nowikowów, zatulinów… oraz wielu intelektualnych imperialnych bonzów. Tenże A. Dugin wzywa Rosję, by „przygotowała się do strategicznego skoku”, oświadczając, że „Krym Rosja nie dyskutuje”, a Ukraina, jeśli nie może być przynajmniej neutralna, to nie powinno jej istnieć wcale. Donbas, jego zdaniem, nigdy nie wróci do Ukrainy. On – część Noworosji, którą Moskwie należy wyzwolić, bo tam nawet „język rosyjski nie zalicza się do tradycyjnych”. Jednak pamiętamy, jak tworzyła się ta fałszywa noworosyjska otoczka. Wszyscy moskiewscy satrapowie – carowie, stalinowcy, putiniści bali się ukraińskiego nacjonalizmu. Dlatego niszczono fizycznie miliony Ukraińców, a na ich miejsce deportowano „Rosjan”, żeby zakończyć proces etnocydu, radykalnie zmieniając mapę demograficzną. Tych, których uważano za zbyt ukraińskich, kontynuowano represjonować prawie do końca lat 80. Tak formowała się „Noworosja”. Tacy dugini proponują na początek na terenach Ukrainy stworzyć dwa państwa, dwa języki, dwa terytoria, dwa narody. Na tym etapie nowo utworzona Noworosja może zawrzeć jedynie swoistą „unię – jak krewska czy lubelska”. Oto taka kasza roi się w zamąconych szowinizmem i stęchłym imperializmem głowach, mam nadzieję, już na wieki „byłych braci”. Niestety, dość często wtórują (zazwyczaj moskiewskim językiem) w unisono tym bredniom i „nasi” telewszystkowiedzący. Gordon na antenie kanału telewizyjnego „Ukraina 24” bezapelacyjnie twierdzi, że faktyczny zakaz używania „języka rosyjskiego” w handlu (a obecnie, dzięki Bogu, w druku), zgodnie z ustawą „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”, spowoduje aktywne protesty „na Ukrainie i doprowadzi kraj do katastrofy, przyczyniając się do tego, że z Ukrainy mogą zostać strzępy”. Jak widzimy, to się nie stało, za to podobne słowne pomyje codziennie wylewają się na głowy Ukraińców. Nawiasem mówiąc, ta brudna sprawa dzieje się właśnie przez tych, którzy przez wszystkie lata odnowionej Niepodległości ani razu nie stanęli (publicznie) w obronie ukraińskiego języka państwowego. Ale śmiemy zapytać: na kogo obliczone są te „kazanka”, czy nie lejemy czasem wody na ruskomirskie młyny i dlaczego do tej pory kontynuujemy słuchać i znosić to bulwarowe słowotok? Przeglądam rodzime telewizory, które w większości są oligarchiczne, wzywające do bycia „internacjonalistami”, „globalistami”, „humanistami”, tylko nie Ukraińcami. Słychać także nieprzerwane skomlenie o sankcje i natrętne wołanie o „pomoc”. Ale czyż są one naszym jedynym amuletem? Oczywiście, że nie. Ukraiński Naród wymaga od władczej biurokracji, swoich polityków, deputowanych, inteligencji, biznesu, dziennikarzy, uczonych, artystów, pedagogów, prawników i proświtów innej normy zachowania. Przede wszystkim tego świadomego czynu, że Państwo Ukraińskie musi wreszcie zacząć CHRONIĆ, WYCHOWYWAĆ, JEDNOCZYĆ Ukraiński naród, który stałby się wreszcie podmiotem światowej historii; żeby ona znowu i znowu nawracała na dawno porzucone narodowe ścieżki; żeby nie posługiwała się wartościami, które pracują przeciwko Ukrainie; żeby nasza państwowotwórczość budowała się nie tylko na podstawie ogólnoludzkiej, ale opierała się, przede wszystkim, na ideałach narodowo-państwowych; żebyśmy pozbyli się rozdwojenia narodu, podwójnej (potrójnej) tożsamości; żeby ukraiński organizm był obdarzony samowystarczalnością i własnym systemem postrzegania świata. Bo tylko wtedy będziemy zdolni zwyciężać „swoje” odwieczne zło, które zwie się Moskowią. Wartości narodowe, jedność, ogólnonarodowa „mobilizacja”, narodowo-patriotyczna świadomość. One są rdzeniem i życiodajnością narodu, który wybrał drogę miłowania wolności własnego państwa. Tak, nasza wolność, siła i sława tworzą się dzięki wartościom narodowym narodu ukraińskiego. Dlatego od treści polityki państwowej, pracy kulturalno-oświatowej, naukowej, edukacyjnej, suwerenności przestrzeni duchowej i informacyjnej, od sensów, idei, światopoglądu, którymi „karmią się” Ukraińcy, zależeć będzie bezpieczeństwo i sukces budowania państwa narodowego. R. Młynowecki w pracy „Historia narodu ukraińskiego” pisał o znaczeniu historycznej tradycji wartości w ten sposób: „należy kultywować, podkreślając i wybierając z przeszłości to, co godne naśladowania”. Poznając ideały naszych wielkich przywódców, rozliczywszy się wreszcie ze współczesnymi „elitami”, musimy ufać tym, szanować i wybierać tylko tych, którzy są zgodni z ideą ukraińską słowami i czynami. Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Z dziennika Petra Poroszenki

17 stycznia 2022 roku. Mnie, piątego Prezydenta, lidera opozycji, próbowano nie wpuścić na Ukrainę. Ściągnęli przebranych pograniczników i na oczach dziennikarzy oraz całego świata żądali potwierdzenia, że jestem Poroszenko, że paszport Poroszenki jest mój, prawdziwy. Tak bardzo chcieli się ze mną spotkać, że bali się i uciekali od kamer jak diabeł od święconej wody. Boją się bowiem was. Próbowali ogłosić, że popełniliśmy przestępstwo. Dla mnie to nie nowość. Przez trzy lata ci łajdacy wszczęli ponad 120 spraw karnych przeciwko mnie i przeciwko wam. Są to sprawy wszczęte za Tomos, za rozkaz o kontrofensywie, za stworzenie formatu normandzkiego, realizację i wzmocnienie zdolności obronnych. Ale kiedy wszczęli sprawę o zdradę stanu – to przekroczenie „czerwonych linii”. To wyzwanie nie tylko dla mnie, ale dla nas wszystkich. I dla wszystkich pięciu lat, od 2014 do 2019 roku. Kiedy wraz z wami budowaliśmy państwo, stworzyliśmy tożsamość narodową, uchwaliliśmy ustawę o języku, przeprowadziliśmy dekomunizację i wiele innych rzeczy, włącznie z armią, językiem i wiarą. Dla nich to zdrada stanu. Piętnaście tysięcy ludzi zebrało się na lotnisku „Żuliany”, aby nie pozwolić im na prowokacje. Oni – zdrajcy ukraińskich wojskowych – wtrącali za kraty ukraińskich cyborgów, oficerów, generałów, specnazowców, aby uzyskać dywidendy polityczne. Znaczna część siedzi w więzieniach także teraz. Oni to ci, którzy wyciekli i zdradzili ukraińskich wywiadowców, przekazując Putinowi i Łukaszence dane o operacji „Wagner”. Niszczą międzynarodową koalicję na rzecz wsparcia Ukrainy, zajmując się kradzieżą ludzi w krajach naszych sojuszników. Zełenski wraz z Kołomojskim, jak świadczą Pandora Papers, kradli dziesiątki milionów dolarów, wyciągając je z kieszeni podatników i wkładając do własnej kieszeni. Kiedy my wraz z wami budowaliśmy fundament naszej państwowości, Zełenski z Kołomojskim potajemnie wyciągali z niego cegły i budowali swoje mieszkania w Londynie oraz wille we Włoszech, niszcząc Ukrainę. Nabrali bezczelności, oszaleli, by oskarżać nas wszystkich o zdradę stanu. Będą za to ponosić odpowiedzialność! Powróciłem do Kijowa, aby kontynuować walkę o Ukrainę. Rozpoczynamy proces jednoczenia wszystkich demokratycznych sił opozycyjnych. To jak system rozpoznawania „swój-obcy” w armii. Kto się zjednoczył, kto idzie przeciwko Putinowi, przeciwko przestępcom w „zielonej władzy”, „kretom”, którzy wydają operację „Wagnera”, którzy niszczą ukraińskich wywiadowców, którzy znęcają się nad ukraińskimi wojskowymi, nie podnosząc im pensji. Łajdakom, którzy prześladują opozycję, rozpowszechniają system wybiórczej sprawiedliwości, niszczą system rządów prawa, demokrację, prowadzą atak na wolnych dziennikarzy, zatrzymują nasz ruch do Europy. Wyzwolenie dwóch trzecich okupowanego Donbasu – to według nich zdrada stanu. Stworzenie armii – to według nich zdrada stanu. Stworzenie fundamentu ukraińskiego państwa, włącznie z ustawodawstwem o języku ukraińskim, dekomunizacją, budową infrastruktury państwowej – to uważają za zdradę stanu, bo są nierobami. Stworzenie światowej koalicji na wsparcie Ukrainy, pociągnięcie kraju-agresora do międzynarodowej odpowiedzialności sądowej, włącznie z Międzynarodowym Trybunałem Karnym ONZ – to uważają za zdradę stanu. Wróg jest dobrze uzbrojony, jest mistrzem wojny hybrydowej. I pokonać nas zamierza nie tylko poprzez inwazję wojskową, ale poprzez rozszarpanie naszego państwa, poprzez podstępne zasianie konfliktu. A nieodpowiedzialna, zdradziecka „zielona władza” temu rosyjskiemu wrogowi sprzyja. Przekroczyli „czerwone linie”, przekroczyli granicę. Ale my na pewno się ich nie boimy i na pewno ich pokonamy. Bo jesteśmy razem. Jesteśmy siłą. Mówiliście, że kraj potrzebuje prochu – macie proch. Razem do zwycięstwa! Drodzy przyjaciele, sąd nie wie, co robić. Pierwsza pozycja – podjęli decyzję o wyznaczeniu mi bezpłatnego adwokata, pozbawiając pana Nowikowa i pana Hołowania obowiązków moich adwokatów. I bezpłatny adwokat wyszedł i powiedział, że to prowokacja władzy i on w tej prowokacji, bez wątpienia, nie będzie brał udziału. Oszaleli! Pozycja druga – że nikt z nich nie potrafi sobie przypomnieć, gdzie, kiedy i w jakich okolicznościach poinformowali o podejrzeniu. I dzisiaj poszli wyjaśniać: co, gdzie i jak u nich się wydarzyło. I trzecia pozycja – wzięliśmy te materiały. Sędzia ogłosił przerwę, nie powiedział na jak długo. Ale jesteśmy zainteresowani tym, aby to było szybko. Spróbujemy teraz zapoznać się z 9 tomami sprawy w ciągu godziny lub półtorej. I jak tylko sędzia wznowi posiedzenie, jesteśmy nastawieni dzisiaj dać walkę. Walkę dać przy waszym wsparciu. Dlatego jeszcze raz mówię: chcę podziękować za nieobojętność każdemu z was. Bo na dzień dzisiejszy tutaj, na tym placu, walczymy o Ukrainę. Próbują przysyłać prowokatorów, próbują przysyłać ludzi, propagandystów, którzy myślą, że zdołają nas zbić z tropu. Ale za nami jest prawda. Podkreślam: my jesteśmy opozycją. I zachowujemy się o wiele bardziej odpowiedzialnie niż władza. Władza, mam nadzieję, to usłyszy. Dlatego, za waszym pozwoleniem, na pół godziny przejdziemy do pokoju, aby przeczytać oskarżenie. I jak tylko coś tam zobaczymy, poinformujemy was. Ale chcę podkreślić: władza jest zagubiona, słaba i zamiast walczyć z Putinem, próbuje walczyć z nami, z własnym narodem, z wami, przedstawiając nieistniejące papiery prawne. Dlatego że uważają, iż gdyby z Ukrainy usunąć nas wszystkich wraz z wami, żyłoby im się łatwiej. Nie damy im tego! Będą odpowiadać za te zbrodnie, które popełniają. Dziękuję wam za wsparcie! Wrócimy za parę dziesiątek minut i kontynuujemy naszą walkę. Jestem wdzięczny tysiącom patriotów Ukrainy: weteranom, wolontariuszom, aktywistom, członkom partii „Europejska Solidarność” oraz wszystkim nieobojętnym Ukraińcom za tak potężne wsparcie! Przed nami jeszcze wiele zwycięstw. Pozdrawiam wasze hasła. Nie jestem ich autorem, ale to bardzo fajne: „I’ll be back”. That’s true. Może macie rację. Rozpoczyna się drugi etap farsy, którą zorganizował Zełenski. Kluczowa gwarancja naszego zwycięstwa składa się z dwóch części. Pierwsza część – z nami jest prawda. Oni nie mają nic, są zdrajcami. I po to, by odwrócić uwagę od własnej katastrofy, katastrofy ekonomicznej, bo ludzie, kiedy zaglądają do lodówek – nie chcą już oglądać telewizji z „95 kwartałem”, „Swatami”, które oglądają na rosyjskich okupacyjnych kanałach państwowych, a pieniądze przelewają Zełenskiemu. A prawda jest z nami. A druga główna składowa naszego zwycięstwa – to to, że naród nie jest z nimi. To to, że wy wszyscy, którzy przyjechali z wszystkich zakątków Ukrainy, pokazaliście im: nie zamierzacie godzić się ze zdradą „zielonej władzy”. Nie zamierzacie godzić się z kapitulacją. I żadnymi sądami, i żadnymi aresztami nas wraz z wami nie zastraszyć. I to jest nadzwyczajna, ważna lekcja, niech ją wyuczą. I ilu by prowokatorów nie wysyłali, przeciwko woli narodu nie mają nic do przeciwstawienia. I dlatego idziemy na tę Golgotę. Idziemy na ten sąd. Jesteśmy mocno przekonani o zwycięstwie. Bo każde bezprawie, które czynią, tylko przybliża ich koniec. Podkreślam: pomimo wszystkich trudności, prób, niesprawiedliwości, które nam organizują, my wraz z wami jesteśmy państwowcami. My wraz z wami jesteśmy za Ukrainą. My wraz z wami bronimy Ukrainy. I my wraz z wami zwyciężymy. Chcę zwrócić się do każdego z was ze słowami wielkiej wdzięczności. Wielkie dzięki, że nie zostaliście w domu, że płoną wam oczy, że wierzycie w zwycięstwo. Na pewno zwyciężymy. Bo jeśli nie my, to kto? Wielkie dzięki wam za to, że patrząc na was, wszystkie opozycyjne siły demokratyczne podejmują decyzję o konieczności zjednoczenia. Chcę wam zdradzić tajemnicę – na tym placu nie wszyscy są „porochobotami”, ale na pewno wszyscy są „ukrainobotami”. I na pewno mamy w sobie ten kręgosłup, wokół którego zjednoczy się Ukraina, aby dać po zębach Putinowi i aby wyłuskać jego „krety” zarówno z ukraińskiego biura prezydenckiego, jak i z ukraińskich władz. Wiemy, jak to robić. Nauczyliśmy się, jak bronić państwa. Nam „nie wsio rawno”. My jesteśmy za Ukrainą. I dlatego z waszą pomocą idziemy tutaj, aby zwyciężać. Wasze wsparcie dodaje nam sił. Wasze wsparcie dodaje nam skrzydeł. I na pewno zwyciężymy. Zapamiętajcie ten dzień i nie spuszczajcie wzroku. Wchodzicie teraz do historii, ponieważ po raz pierwszy od 30 lat ukraińskiej niepodległości piąty Prezydent i lider opozycji występuje teraz w sprawie nonsensu, który napisaliście. Chcecie wiedzieć, co to jest zdrada stanu? „Zdrada stanu” naszej ekipy to wyzwolenie dwóch trzecich okupowanego Donbasu: od Siewierodoniecka i Lisiczańska po Mariupol. „Zdrada stanu” to wtedy, gdy żołnierze nie mieli kamizelek kuloodpornych, ani akumulatorów, ani jedzenia, ani leczenia. Tworzenie armii. „Zdrada stanu” to walka o każdego. Mówicie, że na okupowanym terytorium nie trzeba było wspierać emerytów, pracowników, górników? I wtedy nie trzeba było wyzwalać ani Lisiczańska, ani Siewierodoniecka, ani Mariupola, ani Kramatorska, ani Konstantynówki, niczego. Bo dla was to odcięty kawałek. Bo dla was Krym i Donbas to nie jest Ukraina. Dla was to jest, jak tam napisaliście, „ŁNR” i „DNR”. Właśnie wróciłem z dużej liczby europejskich stolic, prowadziłem negocjacje w Brukseli, Paryżu, Berlinie. Zarówno w parlamentach, jak i w biurach partyjnych bardzo często padało słowo „sankcje”. Usłyszałem, że jeśli będziecie kontynuować taką linię postępowania, rozprawę z opozycją i lekceważenie prawa, to zasadne stanie się wprowadzenie Ustawy Magnitskiego. Sytuacja kardynalnie różni się od tego, co było 10 lat temu. Wtedy nie mieliśmy rosyjskiej agresji, nie pukał do drzwi Putin, nie było realnego zagrożenia podważenia wewnętrznej stabilności. Każdy nasz przyjaciel i partner na świecie mówi: przyjaciele, ponad wszystko zachowajcie jedność, zjednoczenie kraju, bo to jedyna szansa, że będziecie w stanie odeprzeć Putina w przypadku absolutnie realnego zagrożenia suwerenności, integralności terytorialnej i niepodległości naszego państwa. Wy teraz tę jedność niszczycie. Wy rozbijacie mój kraj. Gdyby te wysiłki, które kieruje Zełenski, Tatarow, Kołomojski i cała jego kamaryla na walkę z opozycją, kiedy śledzą każdy nasz krok, podsłuchują każdą rozmowę, atakują i aresztują. Gdyby choć połowa tych wysiłków była skierowana na walkę z Rosją, u was w żadnym miejscu nie stawiano by pytania: czy Rosja jest zagrożeniem, czy nie, czy Putin zaatakuje, czy nie? Teraz robicie bardzo złą rzecz, bo nie chodzi tylko o Poroszenkę. I ci ludzie, dziesiątki tysięcy ludzi, którzy są teraz na ulicy i którzy są wam obojętni, nie przyszli bronić Poroszenki. Oni przyszli bronić Ukrainy! I oni ją obronią! Jacy my z wami jesteśmy twardzi! Próbowali nas wyczerpać, mając nadzieję, że do 23:00 ludzie na pewno nie doczekają. A my im pokazaliśmy, że kochamy Ukrainę bardziej niż cokolwiek innego. I my teraz tutaj walczymy o Ukrainę. I oni się przestraszyli. I 17 stycznia dla tego niekompetentnego zielonego nieporozumienia stanie się początkiem końca ich bezsensownej populistycznej epoki. I od dzisiejszego dnia, kiedy przekroczyli granicę, kiedy próbowali aresztować piątego Prezydenta Ukrainy, coś u nich poszło nie tak, coś te mechanizmy zaczęły nie działać. Coś, zaczynając od was, bo pierwszymi, którzy stanęli w obronie Ukrainy, byli zwykli Ukraińcy, w pierwszej kolejności – członkowie partii „Europejska Solidarność”, „Solidarna Młodzież”, „Sprawa Społeczna”, organizacja pozarządowa „Res_Publica. Bracia w Broni” oraz nasi partnerzy z całego demokratycznego środowiska. I na dzień dzisiejszy u nich póki co ten scenariusz spalił na panewce. U nich póki co ludzie odmawiają wykonywania ich rozkazów. Póki co ludzie czują, że z nieprawdą długo żyć się nie da. I bardzo ważnym czynnikiem jest odpowiedzialna polityka, którą demonstrujemy. Dlatego, że nie można rozbijać kraju, kiedy u bram stoi wróg Putin. Pięć lat nasza ekipa dawała mu po zębach. Pięć lat dawaliśmy odpór rosyjskiej agresji. Pięć lat nie pozwalaliśmy wydawać paszportów w Donbasie. Pięć lat nie pozwalaliśmy na rozdzielenie wojsk. Pięć lat nie przyjmowaliśmy „formuły Steinmeiera” z oddaniem Putinowi ukraińskiej ziemi. Pięć lat przesuwaliśmy Ukrainę do UE i NATO. Czas, przyjaciele, zjednoczyć się i wznowić ruch do NATO i UE. Czas zakończyć eksperymenty „zielonego” nieużytecznego towarzystwa nad naszą najlepszą, ukochaną Ukrainą. Dzisiaj nie wygraliśmy wojny. Nawet nie wygraliśmy bitwy. Ale na pewno zachowaliśmy pozycje, nie pozwalając im zniszczyć Ukrainy. Stało się to możliwe dzięki wam. Kiedy pomimo śniegu, deszczu, mrozu, czasu, my mimo wszystko wstaliśmy i obroniliśmy Ukrainę. Przyjaciele, bardzo was kochamy. Jesteście wspaniali! Nigdzie, nikt nie ma takiej ekipy, jak my z wami. Bardzo wam dziękuję i czekam 19 stycznia. Jesteśmy najsilniejsi, najlepsi! I dzisiaj nie oddaliśmy Ukrainy dzięki wam! Ukraina przechodzi kolejne próby z powodu konfrontacji władzy i opozycji, która zjednoczyła się wokół piątego prezydenta Petra Poroszenki. Ukraina po raz kolejny stoi na krawędzi poważnych wstrząsów i rozłamu. 17 stycznia 2022 roku Peczerski Sąd Rejonowy m. Kijowa przeniósł ogłoszenie decyzji o środku zapobiegawczym wobec Petra Poroszenki na godzinę 14:00 19 stycznia. W związku z harmonogramem produkcyjnym drukujemy tygodnik w każdą środę rano, więc nie możemy poinformować o tej decyzji. W zamian przypominamy wam, szanowni czytelnicy, przebieg wydarzeń na stronie Petra Poroszenki na Facebooku.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

represje lat 30. XX wieku, likwidacja UPA, wyniszczanie ludności cywilnej, w szczególności przez „czekistów” przebranych za „powstańców”, totalna rusyfikacja, prześladowania szestdziesiątników. Podkreślano konstytucyjną prawomocność wyjścia Ukrainy ze składu ZSRR. I wszystko to – w polu prawnym, w ramach radzieckiego i międzynarodowego ustawodawstwa, jako wypełnienie porozumień helsińskich! Była to po prostu genialna idea założycieli Ukraińskiej Grupy Helsińskiej – wpleść walkę o niepodległość Ukrainy w szeroki światowy kontekst walki o prawa człowieka. Czy można było sobie coś takiego wyobrazić w politycznie wysterylizowanej i wykastrowanej przestrzeni ZSRR, gdzie władza wszelkimi siłami starała się izolować swoich obywateli od reszty świata? Oczywiście, że nie! I przeciwko członkom UGH znów zaczęła działać zgrana i straszna machina terroru. W latach 1978–1980 represjonowano prawie wszystkich członków-założycieli Grupy, ale w jej szeregi wstąpili Olha Hejko-Matusewycz (14 maja 1977 r.), Witalij Kałenyczenko i Wasyl Strilciw (październik 1977 r.). 22 maja 1978 roku do Grupy wstąpił zesłany do Jakucji po uwięzieniu Wiaczesław Czornowił. Członkami Grupy zostali Wasyl Siczko (26 lutego 1978 r.), Petro Siczko (30 kwietnia 1978 r.), Jurij Łytwyn (czerwiec 1978 r.), Wołodymyr Małynkowycz (październik 1978 r.), Mychajło Melnyk (listopad 1978 r.), Wasyl Owsijenko (18 listopada 1978 r.). W 1979 roku w łagrach mordowskich skazani więźniowie polityczni utworzyli Grupę Wsparcia Wypełnienia Porozumień Helsińskich w miejscach pozbawienia wolności: Oksana Popowycz, Bohdan Rebryk, ks. Wasyl Romaniuk (późniejszy patriarcha Wołodymyr), Iryna Senyk, Stefania Szabatura, Danyło Szumuk, Jurij Szuchewycz-Berezynśkyj. Jednocześnie na podstawie pełnomocnictwa od UGH za granicą prowadziło swoją działalność Przedstawicielstwo Zagraniczne, które występowało jako tuba ukraińskiego ruchu obrony praw człowieka na Zachodzie. W okresie „głasnosti” i „pieriestrojki” aktywiści Grupy Helsińskiej, znalazłszy się na wolności, wznowili działalność obrony praw człowieka, która szybko nabrała charakteru politycznego. 7 lipca 1988 roku Grupa przekształciła się w Ukraiński Związek Helsiński, który dał impuls do powstania pierwszej partii politycznej na Ukrainie. Siła i ogromna przewaga moralna ukraińskich obrońców praw człowieka nad reżimem radzieckim polegały na tym, że nie stali się oni konspiratorami, lecz podpisywali dokumenty swoimi nazwiskami, otwarcie demonstrowali stanowisko i żądania, apelując do radzieckiego prawa i międzynarodowych dokumentów prawnych podpisanych przez ZSRR. Faktycznie ci ludzie kontynuowali walkę o wolność narodu ukraińskiego nie karabinem, jak robili to wcześniej powstańcy, lecz metodami legalnymi. W niewolnym kraju zaczęli zachowywać się jak wolni obywatele, próbując realizować swoje konstytucyjne prawa do wolności słowa, druku, demonstracji, stowarzyszeń. W społeczeństwie pojawiła się niezależna opinia publiczna. Zjednoczyła ona ludzi o różnych światopoglądach i narodowościach wokół zrozumienia, że gwarantem wolności jest jedynie niepodległe państwo, ponieważ w sytuacji kolonialnej nie może być mowy o przestrzeganiu praw człowieka.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Gwaranci wolności. O dniu ukraińskiego więźnia politycznego

Jarosława RYZNYKOWA, laureatka nagród literackich imienia Hryhorija Skoworody oraz Iwana Franki, m. Odessa. To był prawdziwy pogrom ukraińskiego ruchu szistdesiatnykiw (pokolenia lat sześćdziesiątych), kiedy za kratami znaleźli się: krytyk literacki Iwan Switłyczny, filozof Jewhen Swerstiuk, publicysta Wiaczesław Czornowił. Tego samego dnia lub w ciągu niespełna półtora roku aresztowano: poetę Wasyla Stusa, pisarza Iwana Dziubę, matematyka i publicystę Leonida Pluszcza, wieloletniego więźnia stalinowskich łagrów Danyła Szumuka, lekarza Mykołę Płachotniuka, inżyniera-ekonomistę Zynowija Antoniuka, konserwatora Olesia Serhijenkę, poetę Iwana Kowalenkę, bibliotekarkę Nadię Switłyczną, lekarza Semena Hłuzmana, filozofa Wasyla Lisowego, naukowca Jewhena Proniuka, nauczyciela Wasyla Owsijenkę, literaturoznawcę i tłumacza Wałerija Marczenkę – w Kijowie. We Lwowie i Galicji aresztowano działacza religijnego Iwana Hela, małżeństwo Iryny i Ihora Kałynciw, dziennikarza Mychajła Osadczego, artystkę Stefanię Szabaturę, studenta Zoriana Popadiuka, ks. Wasyla Romaniuka, wykładowcę Bohdana Rebryka, Oksanę Popowycz, Irynę Senyk, Wasyla Doliszniego, Wołodymyra Roketśkiego; młodzieżowe grupy Wołodymyra Marmusa we wsi Rosochacz na Tarnopolszczyźnie oraz Dmytra Hrynkiwa w Peczeniżynie; Romana Kałapacza i Lubomyra Starosolśkiego w Stebniku; w Charkowie – Anatolija Zdorowoho, Ihora Krawciwa; w Humaniu – Kuźmę Matwijuka, Bohdana Czornomaza; w Krzemieńczuku – Hryhorija Makowijczuka; w Czerkasach – Wasyla Zacharczenkę; w Nalczyku – Jurija Szuchewycza. W Odessie już trzy miesiące (od 11 października 1971 roku) siedział mój tata Ołeksa Ryznykiw, od 6 grudnia – przyjaciółka mojej mamy Hałyny Mohyłnyćkiej, niezłomna Nina Karawanśka-Strokata... Represyjna machina objęła wszystkie regiony Ukrainy, gdzie tliło się narodowe życie kulturalne – przeprowadzono mnóstwo rewizji, tysiące ludzi sterroryzowano przesłuchaniami, setki aresztowano… Bez wątpienia akcja ta stała się kolejnym etapem i naturalną kontynuacją represji politycznych przeciwko ukraińskości, które były realizowane przez władzę radziecką przez cały okres istnienia ZSRR. Równolegle z kolektywizacją bolszewicy rozpoczęli także represje polityczne przeciwko ukraińskiej inteligencji, a wcześniej ogłoszony w celu zdobycia przychylności ludności Ukrainy kurs na „ukrainizację” został zwinięty. Niszczono całe szkoły naukowe, kierunki badań naukowych, przerwano tradycje przygotowywania kadr elity naukowej. Represje przeciwko naukowcom i inteligencji technicznej wyrządziły niepowetowane szkody rozwojowi ukraińskiej nauki i techniki. Wiele opracowań naukowych, cennych prac naukowych stało się dowodami rzeczowymi w sprawach i zostało zniszczonych po zakończeniu terminu przechowywania. Już 18 maja – 6 lipca 1928 roku w Moskwie odbył się sąd w ramach tak zwanej „sprawy szachtyńskiej”, podczas którego skazano dużą grupę kierowników, inżynierów, techników pracujących w przedsiębiorstwach przemysłu węglowego w rejonie szachtyńskim Donbasu. Ponad dwa tysiące specjalistów ucierpiało w wyniku sfabrykowanej sprawy „Charkowskiego centrum” oraz procesu sądowego w sprawie Partii Przemysłowej. A proszę wspomnieć tragiczną sprawę „Związku Wyzwolenia Ukrainy”, podczas której w 1930 roku represjonowano przedstawicieli ukraińskiej elity naukowej i kulturalnej (S. Jefremow, J. Hermajze, M. Słabczenko, L. Staryćka-Czerniachiwska i in.). Ogółem do procesu sądowego włączono 474 osoby, przy czym na karę śmierci skazano 15, do łagrów trafiło 192, wysiedlono poza granice Ukraińskiej SRR 87, a skazano w zawieszeniu 3. Wkrótce bolszewicy rozbili Związek Pisarzy Radzieckich Ukrainy (represjonowano niemal połowę jego członków i kandydatów na członków), a następnie Wszechukraińską Akademię Nauk. Przy czym, według obliczeń Mychajła Kuźmenki, najbardziej ucierpieli historycy: spośród 184 represjonowanych naukowców, różne dziedziny nauki historycznej reprezentowało 170! „Nikt nie chciał uczyć się na wydziale historycznym. Wysyłano tam przymusowo. Profesorów aresztowano niemal co roku, a studenci wiedzieli, że historia to paszport do zguby” – pisał Ołeksandr Dowżenko. W tym samym czasie ucierpiały tysiące duchownych, zniszczono osiem tysięcy zabytków architektury cerkiewnej, co stanowiło 65% wszystkich świątyń Ukrainy, zlikwidowano niezależny od Moskwy Ukraiński Autokefaliczny Kościół Prawosławny – trzynastu arcybiskupów i biskupów zginęło w więzieniach... Apogeum represji politycznych władzy radzieckiej stał się Wielki Terror lat 1937–1938. Zgodnie z zamysłem Józefa Stalina, masowe operacje miały zakończyć dwudziestoletnią walkę z „elementami społecznie wrogimi” i potencjalną ukraińską „piątą kolumną”. Temu samemu celowi odpowiadały działania podjęte po aneksji ziem zachodnioukraińskich wraz z początkiem II wojny światowej, kiedy to w ciągu 21 miesięcy sowietyzacji miało miejsce kilka fal deportacji ponad 400 tysięcy etnicznych Ukraińców. Później władza radziecka otworzyła front przeciwko ukraińskiemu podziemiu – wojska wewnętrzne NKWD walczyły z powstańcami, a rodziny uczestników OUN i UPA deportowano na Wschód. W latach 1944–1953 za udział w OUN i UPA lub za wspieranie ich skazano niemal 87 tysięcy, a ponad 200 tysięcy obywateli deportowano. Po śmierci Stalina i likwidacji sieci obozów GUŁAG represje przestały być tak masowe, ale nabrały bardziej celowego charakteru. Ich ofiarami stawali się dysydenci, obrońcy praw człowieka i poszczególni „inaczej myślący”. Nawet w warunkach dziesięciolecia „chruszczowowskiej odwilży” – od 1954 roku, kiedy utworzono KGB, do pierwszej połowy 1964 roku – na Ukrainie za działalność nacjonalistyczną pociągnięto do odpowiedzialności karnej niemal 800 osób i zlikwidowano 77 organizacji nacjonalistycznych. W sierpniu-wrześniu 1965 roku w areszcie śledczym KGB znalazły się 22 osoby, które miały związek z rozpowszechnianiem samizdatu. Ale, jak świadczy notatka służbowa (1969 rok) ówczesnego szefa KGB USRR Witalija Nikitczenki, w której zwracał on uwagę na wzrost liczby osób zajmujących się wytwarzaniem, rozpowszechnianiem i kolportażem „wrogich w treści” ulotek oraz samizdatu, radzieckim służbom specjalnym nie udaje się ostatecznie stłumić pragnienia Ukraińców do wolności. W maju 1971 roku 5. Zarząd KGB przygotował obszerny raport „O osobliwościach ideologicznie wrogich procesów w środowisku inteligencji i młodzieży”, który stał się podstawą uchwały Biura Politycznego KC Komunistycznej Partii Ukrainy z 27 lipca 1971 roku, gdzie mowa była o konieczności „podjęcia działań w celu przeciwdziałania nielegalnemu rozpowszechnianiu antyradzieckich i innych politycznie szkodliwych materiałów”. I oto, wykonując uchwałę kierownictwa partyjnego, w celu neutralizacji najbardziej aktywnych, powiązanych ze sobą „elementów nacjonalistycznych” USRR, KGB USRR rozpoczęło realizację operacji „Blok”. Ale, pomimo gróźb, zastraszania, aresztowań i strat w ludziach, walka trwała nadal. Na miejsce skazanych i represjonowanych z upartą obsesją przychodzili nowi i nowi ludzie. W 1976 roku z inicjatywy urodzonego w powiecie ługańskim guberni donieckiej M. Rudenki – znanego ukraińskiego pisarza i filozofa, byłego sekretarza komitetu partyjnego Związku Pisarzy Ukrainy – utworzono Ukraińską Grupę Helsińską (UGH). Do UGH weszli: chemiczka Oksana Meszko, pisarz science-fiction Ołeś Berdnyk, prawnik Łewko Łukjanenko, inżynier Myrosław Marynowycz, historyk Mykoła Matusewycz. Założycielami zostali także mikrobiolożka Nina Strokata, nauczyciel Ołeksandr Tychyj, prawnik Iwan Kandyba. Przedstawicielem Grupy w Moskwie mianowano legendarnego generała Petra Hryhorenkę, który tam mieszkał i był już członkiem Grupy Moskiewskiej. To właśnie ten Petro Hryhorenko, który po dojściu do stopnia generała-majora armii radzieckiej nie bał się zajmować działalnością na rzecz praw człowieka i w 1964 roku został aresztowany, pozbawiony odznaczeń, emerytury, uznany za chorego psychicznie i zamknięty w specjalnym szpitalu psychiatrycznym. Do czasu rozpoczęcia aktywnej działalności Ukraińskiej Grupy Helsińskiej Zachód niemal nie miał informacji o więźniach politycznych – ich, podobnie jak seksu, w ZSRR nie było. Ale już w programowym Memorandum nr 1, przygotowanym przez UGH, w rozdziale „Typowe naruszenia praw człowieka” ujawniano zbrodnie reżimu komunistycznego: ludobójstwo i etnobójstwo, rozkułaczanie, Hołodomor lat 1932–1933, polityczne. W tym roku 12 stycznia minęło 50 lat od rozpoczęcia operacji KGB „Blok” przeciwko działaczom ukraińskiej kultury, nauki i duchowości.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Pamiętajmy o Bohaterach

Anatolij KOWALCZUK, uczestnik walki o niepodległą Ukrainę Ukraińscy intelektualiści zostali aresztowani nie przez ukraińskie władze, a wyroki sądowe zapadały nie w imieniu Państwa Ukraińskiego. Ani pierwszego, ani drugiego wówczas bowiem nie istniało. Tych bohaterskich ludzi represjonowali według wskazówek Moskwy miejscowi kolaboranci – obrzydliwi słudzy okupacyjnego komunistycznego reżimu. Kreml bardzo obawiał się odrodzenia ukraińskiego ruchu niepodległościowego, widząc w nim wielkie zagrożenie dla istnienia imperium. Patriotyczno-oświatowa działalność szістdziesiątników podważała podstawy skostniałej ideologii komunistycznej, burzyła utopijne mity o „wysokiej kulturze komunistycznej”, o „szczególnym człowieku radzieckim”, o „wyższości ustroju radzieckiego” nad „zgniłym kapitalizmem”. Odrzucając „podejścia klasowe”, odważni Ukraińcy podkreślali znaczenie wprowadzenia w ówczesnym ZSRR sprawdzonych przez czas i praktykę polityczną zaawansowanych krajów uniwersalnych wartości ludzkich: swobód demokratycznych, praw ludzkich i narodowych rodzimego narodu. Inicjatorem obchodzenia 12 stycznia Dnia Ukraińskiego Więźnia Politycznego był Wiaczesław Czornowił. Podkreślał, że skazani za działalność patriotyczną Ukraińcy to właśnie więźniowie polityczni, a nie przestępcy kryminalni, jak interpretował to przebiegły kremlowski wróg. Bohaterska, pełna poświęcenia działalność szістdziesiątników miała dla nas bardzo duże znaczenie – historyczne, polityczne, informacyjne. Dowiedziawszy się o niej, usłyszawszy o nowej fali represji wobec pokojowych inakomyślnych, świat otrzymał potwierdzenie, że Ukraina nie przestaje walczyć o wolność. Że despotyczna Moskiewia nie jest w stanie złamać politycznego, ideologicznego i duchowego oporu narodu ukraińskiego. Intelektualno-ideologiczna działalność ukraińskich śmiałków stała się impulsem do wejścia w politykę setek przedstawicieli nowego pokolenia patriotów. Właśnie ci ludzie stali się rdzeniem ruchu patriotycznego lat 80., który dzięki szeregowi sprzyjających okoliczności doprowadził do odtworzenia państwowości Ukrainy 24 sierpnia 1991 r. Dziś, 50 lat po tragicznym wydarzeniu, przekonujemy się o niezmienności zaborczej antyukraińskiej istoty moskiewskiego reżimu. Jeden z jego najpodlejszych zamiarów – nawet za cenę agresji wobec pokojowych sąsiednich krajów – to odrodzenie despotycznego imperium zła. Zdając sobie sprawę, że bez Ukrainy, bez Kijowa – jako politycznego i ideologicznego centrum dawnej Rusi – żadne imperium nie będzie pełnowartościowe, podły wróg grozi nam nową agresywną wojną. W więzieniach okupowanych przez Moskwę Donieckiej i Ługańskiej, które w niesławnych czasach komunistycznych partii, w nieludzkich warunkach przebywają dziś ukraińscy patrioci. Ich winą przed wrogiem jest walka o deokupację Donbasu, o Państwo Ukraińskie w międzynarodowo uznanych granicach. Obchodząc Dzień Ukraińskiego Więźnia Politycznego, czcimy wszystkich Bohaterów, którzy, pielęgnując wolnego kozackiego ducha, dobrowolnie, ryzykując życiem, podjęli świętą walkę o ludzką godność, wolność i dobro narodu ukraińskiego, o państwowość Ojczyzny. Sława Ukrainie! Sława Bohaterom!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

12 mało znanych epizodów z życia Iwana Ohijenki

Zakończenie. Pocz. w nr 1 z 2022 r. 9. Dramat życia osobistego Iwan Ohijenko ożenił się w wieku 19 lat. Było to w maju 1901 roku w Brusiłowie. Jego żona – Dominika Łytwynczuk, dorastała w wykształconej, patriotycznej i zamożnej rodzinie. Wiekowa była rówieśnicą swojego przyszłego męża. Co więcej, ich daty urodzenia prawie się pokrywały: Iwan – 2 (14), a Dominika – 4 (16) stycznia tego samego 1882 roku. Razem uczyli się w Brusiłowskiej szkole parafialnej. Ślub wzięli 11 czerwca 1907 roku w cerkwi Świętego Zmartwychwstania w Brusiłowie, gdzie oboje 25 lat wcześniej zostali ochrzczeni. Tę starodawną cerkiew (w 2020 roku mija ćwierć tysiąclecia od jej powtórnego poświęcenia) zniszczyła władza bolszewicka, a obecnie mieszkańcy Brusiłowa odbudowują ją metodą społecznego czynu. Przez wszystkie lata tułaczki Dominika Daniłiwna była wierną pomocnicą i bratnią duszą męża. W latach Ukraińskiej Republiki Ludowej pani minister zadziwiała zagranicznych dyplomatów tym, że w oryginale cytowała Szekspira i znała na pamięć niemal całego Szewczenkę. W 1936 roku, w wyniku wstrząsów nerwowych po zwolnieniu męża z pracy na Uniwersytecie Warszawskim, ciężko zachorowała. Przez 17 miesięcy męczyła się leżąc, przykuta do łóżka, w nierównej walce z nieubłaganym bólem. Ale nie tylko czekała na śmierć. Ona… pracowała. Wykonywała korektę redagowanych przez męża czasopism „Ridna Mowa” oraz „Nasza Kultura”, które wciąż ukazywały się drukiem; przygotowywała pisemne odpowiedzi na listy czytelników – praktycznie całą „brudną” robotę naukowca, autora, redaktora, wydawcy i korektora brała na siebie. Kiedy przychodziły dzieci (Anatolij, Jurij, Łesia), wyciskała na twarzy uśmiech i cicho powtarzała: „Mama wyzdrowieje”… Trzy dni przed śmiercią (19 maja 1937 roku) pisze notatkę do męża, która zachowała się w archiwum: „Od wszystkiego my z tobą odmówiliśmy, wszystko oddaliśmy na pracę dla naszego narodu. A do czegośmy się dorobili? Im więcej pracowaliśmy, tym bardziej nas atakowano… Ciężko było żyć wśród wrogów i nędzy, a jeszcze ciężej umierać i zostawiać ciebie samego na zniewagi i drwiny… Ludzie bezduszni, hipokryci… Nie wiesz, kto twój przyjaciel, a kto wróg... Ci, których najbardziej szanowałam, odwrócili się od nas, zubożałych, a teraz nawet nie odwiedzą… Nasi wieśniacy są bardziej uprzejmi niż ci bezduszni inteligenci…”. Pochowano ją na cmentarzu prawosławnym na Woli w Warszawie, który w środowisku ukraińskiej emigracji nazywany jest „Na Woli”. Tutaj – na wiecznym spoczynku – znajduje się cały kwiat ukraińskiej emigracji politycznej okresu walk wyzwoleńczych 1917–1921 lat. Nabożeństwo i chór, który mu towarzyszył, odbywały się w języku ukraińskim. Po trzech latach bezowocnego poszukiwania w Warszawie pracy i środków do życia Iwan Ohijenko podejmuje decyzję o postrzyżynach mniszych. 6 października 1940 roku pisze swoje pożegnalne przesłanie do tych, którzy znali go dotąd jako uczonego, profesora, ministra, z którymi dzielił wszystkie skomplikowane perypetie życia emigranta politycznego. Oto wycinek z tego mało znanego dokumentu epoki: „Wybaczcie mi wszystko! Odchodząc od stanu świeckiego i zostając mnichem, zwracam się do wszystkich z gorącą prośbą o wybaczenie mi wszystkich moich win, świadomych i nieświadomych. Które komu wyrządziłem czy to słowem, czy to czynem, czy to myślą. Wkrótce przestanę być Iwanem Ohijenką, a stanę się pokornym mnichem, gorliwym modlącym się za lepszy los narodu ukraińskiego. A dlatego po raz drugi i trzeci kłaniając się proszę wszystkich o łaskawe wybaczenie mi wszystkiego, w czym tylko kiedykolwiek wobec kogoś zgrzeszyłem. Prof. Dr Iwan Ohijenko”. 10. Ideolog ukraińskiego prawosławia W archiwum metropolity Iłariona w Winnipeg przechowywany jest jeden nieznany dotąd ogółowi wymowny dokument, który poświadcza poważne zamiary tego działacza, by uzasadnić ideologię Ukraińskiego Kościoła, zrealizować koncepcję odrodzenia Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego i być może nawet zdobyć w nim kluczowe pozycje. Chodzi o „Memoriał o przyszłym ustroju Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego”. Dokument ten został ostatecznie zatwierdzony i podpisany 31 sierpnia 1941 roku przez trzy chełmskie instytucje: Towarzystwo Ukraińskich Teologów, Radę Arcybiskupią i Eparchialne Bractwo Cerkiewne. Uwagę zwraca kilka najważniejszych postulatów z tego dokumentu: a) cerkiew prawosławna ma wziąć jak najbardziej bezpośredni udział w odnowieniu ukraińskiej państwowości; b) na czele Państwa Ukraińskiego ma stanąć tylko taka osoba, która jest głęboko przesiąknięta tradycjami religijnymi i historycznymi; c) władze państwowe i cerkiewne na Ukrainie niezwłocznie mają zwrócić się do patriarchy carogrodzkiego z uzasadnieniem konieczności kanonicznego uznania Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, ogłoszonego ustawą rządu URL 2 stycznia 1919 roku; d) konieczność aktywizacji procesu ukrainizacji UKP (główne to nie tłumaczenie nabożeństw na język ukraiński, a derusyfikacja całego życia cerkiewnego). 11. Dwa tygodnie – niepochowany 29 marca 1972 roku o godzinie 22:15, w 91. roku życia, zwierzchnik Ukraińskiego Grecko-Prawosławnego Kościoła w Kanadzie metropolita Iłarion (Ohijenko) na wieki zasnął na rękach swoich synów Anatolija i Jurija oraz sekretarza Iwana Pochylczuka. Ze względu na nadejście Wielkiego Tygodnia i przygotowania do Wielkanocy, pogrzeb metropolity Iłariona decyzją kierownictwa duchowieństwa prawosławnego Kanady przeniesiono aż na 12 kwietnia. W tym dopatrywano się nie tyle zwykłego zbiegu okoliczności, co symbolicznej prawidłowości. Przecież wielkanocne pieśni, które przez ten odcinek czasu do obrzędu pogrzebu uroczyście i wzruszająco wykonywano wszędzie w soborach i cerkwiach, a zwłaszcza refren „Chrystus powstał z martwych, śmiercią śmierć podeptał i tym, co w grobach, życie darował”, zawsze były, są i będą dla wierzącego człowieka mocną rękojmią wiecznego życia pozagrobowego. Miejsce wiecznego spoczynku wielkiego syna Ukrainy okazało się daleko od rodzinnego Kijowa, o powrocie do którego nie przestawał marzyć do ostatnich chwil swojego ziemskiego bytu. Jego śmiertelne ciało przed południem 12 kwietnia 1972 roku na wieki przyjęła kanadyjska ziemia na cmentarzu Glen Eden, który znajduje się 20 kilometrów na północ od Winnipeg, w jego prawosławnej sekcji św. Zmartwychwstania. Jedyną pociechą w tamtej chwili dla jego duszy mogło być to, że kanadyjska ziemia zbratała się z grudką ukraińskiej ziemi, włożoną przed opuszczeniem trumny do grobu pod głowę zmarłego. O to postarali się dobrzy ludzie, którzy w warunkach istnienia żelaznej kurtyny między Związkiem Radzieckim a kapitalistycznym Zachodem zdołali jednak przekazać przez turystów samolotem wziętą z Ojczyzny Ohijenki garść ziemi oraz świecę z kijowskiej cerkwi. Ten wzruszający do łez rytuał wykonał jego spowiednik protoprezbiter Serhij Herus. Daleko na obczyźnie, w kanadyjskim Winnipeg, znajduje się obecnie największy dorobek Iwana Ohijenki (metropolity Hilariona) – jego osobiste archiwum. Wyobrazić sobie objętość tego bezcennego dla ukraińskiej historii skarbu można wtedy, gdy wirtualnie nakreśli się przed oczami jedno pudło kartonowe o następujących wymiarach: metr szerokości, prawie metr głębokości i tyle samo wysokości. Takich, przez nikogo dotąd nieczytanych pudeł, w tym archiwum w Winnipeg okazało się około stu. Nie będzie przesadą stwierdzenie, że pod względem objętości i treści zgromadzonego materiału, spośród podobnych prywatnych zbiorów, archiwum to z pewnością nie ma odpowiedników w światowej praktyce. Są to setki tysięcy bezcennych dokumentów epoki: listów, dzienników, notatek, fotografii, pocztówek, próśb, apeli, rezolucji, postanowień, wycinków z gazet i czasopism, wspomnień, wydrukowanych, jeszcze niewydanych rękopisów, napisanych i przeczytanych przez jednego człowieka. Zdaje się, że nie było w tamtym czasie w ukraińskiej diasporze takiej instytucji naukowej, religijnej, oświatowej, takiego wydawnictwa, redakcji periodyku, od których metropolita Hilarion nie otrzymałby choćby jednego listu, lub do których sam by nie pisał. Co tu mówić o personaliach. Jest ich setki. To przede wszystkim ukraińscy pisarze, uczeni, działacze religijni, społeczni i polityczni, dziennikarze, wydawcy. To także dziesiątki i setki zupełnie nieznanych mu nazwisk naszych rodaków, których los rzucił daleko od rodzinnej ziemi i powrotu na którą dla większości z nich już nigdy nie będzie. W ich listach – bóle i niepokoje, nadzieje i oczekiwania. Dzisiaj nikt nie może odpowiedzieć na pytanie: ile dokumentów przechowuje się w tym archiwum? Szczegółowy opis archiwum i stworzenie jego katalogu są jeszcze przed nami. Zgodnie z ostatnim testamentem Hilariona-Ohijenki, prawnie sformalizowanym jeszcze 15 kwietnia 1967 roku, ten jego najważniejszy życiowy dorobek ma być obowiązkowo przekazany na Ojczyznę pod dwoma warunkami: a) kiedy Ukraina będzie wolna, b) kiedy wolna będzie jej cerkiew. Wydawałoby się, że te dwa warunki nastały: Ukraina od 1991 roku jest samodzielnym państwem i ma w nim swoją cerkiew. Jednak strona kanadyjska uważała, i sądzę, że nie bezpodstawnie, iż warunki do wypełnienia tego testamentu jeszcze nie nastały. Ukraina zarówno wtedy, jak i teraz, na początku trzeciego tysiąclecia, kiedy minęło już ponad trzydzieści lat od dnia uroczystego ogłoszenia Aktu o niepodległości, pozostaje prawdziwie wolna i niezależna jedynie nominalnie. Jak długo przyjdzie czekać na „nastanie warunków”, powiedzieć dzisiaj trudno. Będzie to zależało, twierdzą ukraińscy Kanadyjczycy, od tego, na ile realne będą u nas deklarowane na najwyższych szczeblach władzy wartości demokratyczne i wolności, na ile skuteczna będzie walka z korupcją. Ostatecznie, w wyniku takich swoistych dyskusji, w 2000 roku, w czasie ogólnokanadyjskiej prezentacji drugiej książki o metropolicie Hilarionie autorstwa piszącego te słowa, podjęto kompromisową decyzję: częściowe wypełnienie woli metropolity Hilariona w kwestii powrotu jego archiwum na Ukrainę można zrealizować poprzez kopiowanie jego niewydanych jeszcze rękopisów w celu ewentualnego wznowienia na Ukrainie. Chodziło o to, że takie kopie można będzie przekazać nie instytucji państwowej, a specjalnie utworzonej w Kijowie społecznej organizacji charytatywnej. Stała się nią organizacja charytatywna „Fundacja imienia metropolity Hilariona (Ohijenki)”. Jej staraniami na dzień dzisiejszy wydano światu 21 tomów niewydanych dotąd na Ukrainie utworów tego Wielkiego Ukraińca w serii „Spóźniony powrót”. Parafrazując tytuły napisanych na obczyźnie dwóch głównych epopei poetycko-prozatorskich bohatera tej opowieści – „Nasze wiekowe rany” oraz „Nasza walka o państwowość”, można z pewnym posmakiem goryczy i nadziei powiedzieć: wiekowe rany narodu ukraińskiego jeszcze się nie zagoiły. Co więcej, znów zakrwawiły w milionach dusz przez otwarty przez znienawidzonego wroga Ukrainy – rosyjskiego agresora – ognisty front na Wschodzie Ukrainy. I nasza walka o państwowość znów trwa… Zatem i jego, świadomego państwowca i pokornego modlitewnika o lepszy los narodu ukraińskiego Iwana Ohijenki (metropolity Hilariona), walka o państwowość trwa… *** … Doczesne ciało metropolity Hilariona – Iwana Ohijenki już tyle lat przebywa na obczyźnie, a dusza jego, czysta i uczciwa, z pewnością jest tutaj, nad rodzinną Ukrainą, której, bez względu na żadne okoliczności, pozostał wierny do końca. Jednoznacznie nadejdzie czas, kiedy nasza Ukraina stanie się prawdziwie ukraińską, a u jej steru będą prawdziwi patrioci-państwowcy. Tacy państwowcy, którzy uświadomią sobie ważność i konieczność stworzenia w naszej starożytnej i sławnej stolicy, na dnieprowych wzgórzach, wspaniałego Panteonu sławy bojowników o wolność Ukrainy, do którego zostaną przeniesione doczesne szczątki tych, którzy w surowe czasy męczeńsko i ofiarnie walczyli o ukraińską ideę narodową, a których groby są rozrzucone po bliskich i dalekich obczyznach. Wśród tych, którzy znajdą wieczny spoczynek w takim Panteonie, jestem przekonany, będą Iwan Mazepa i Pyłyp Orłyk, Symon Petlura i Stepan Bandera, Jewhen Konowalec i Ołeksandr Ołeś, Ołeksandr Dowżenko i Iwan Ohijenko (metropolita Hilarion)… Mykoła TYMOSZYK, doktor nauk filologicznych, profesor, dziennikarz

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Czytania Banderowskie w Siczysławskiej „Proświcie”

Już tradycyjnie ideologiczno-intelektualne wydarzenie pod nazwą „Czytania Banderowskie w Siczysławskiej „Proświcie” odbyło się na wysokim poziomie. Wspólnymi siłami organizatorów, a w tym roku byli nimi: Siczysławska „Proświta”, Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej, Towarzystwo Więźniów Politycznych i Represjonowanych – udało się zebrać ciekawych prelegentów z Siczysława i zaprosić znanego historyka, badacza, wykładowcę Jurija Szczura z Zaporoża z prezentacją swojej książki-podręcznika „Historia kultury ukraińskiej: tradycje i modernizm”. Tego dnia w pomieszczeniu „Proświty” zebrali się razem naukowcy i urzędnicy państwowi, badacze i sportowcy, proświcianie i politycy, działacze społeczni i po prostu nieobojętni Ukraińcy. Najmłodszy uczestnik Czytań skończył 16 lat, a najstarszy – nieco mniej, niż sama „Proświta” w Siczysławie. Przewodniczący Siczysławskiej „Proświty” Serhij Tiutiunnyk ciepło powitał uczestników wydarzenia ze świętami Bożego Narodzenia i zaznaczył, że Czytania Banderowskie w Siczysławskiej „Proświcie” mają już status tradycyjny i z każdym rokiem poziom organizacji tylko się podnosi! Według jego słów, właśnie Siczysławska „Proświta” staje się centrum kulturalnym dla zjednoczenia ukrainocentrycznego i patriotycznego Dniepru. „Jeśli istnieje szybki przepis, jak wejść na ukraińską ścieżkę w zmoskwiczonym mieście, to jest on taki: idź do „Proświty”, stawaj się jej aktywnym uczestnikiem, pomagaj ukraińskiej sprawie czasem, hrywną, zapałem, wiedzą – a nie zauważymy, jak przekształcimy się z ukraińskiej wyspy w kosmopolitycznym morzu w kontynent narodowy pod nazwą ukraińska Ukraina”. Wspaniałe prezenty i żarliwe słowo powitalne przyniósł ze sobą profesor Ihor Koczerhin (UIPN), który zauważył, że ma szczególną przyjemność przypomnieć uczestnikom Czytań, iż postać Bandery to ogólnoukraińskie dziedzictwo, a nie „galicyjski wytwór” i właśnie my mamy być przykładem w szerzeniu idei Bandery dla całej Ukrainy, szczególnie w naszych posowieckich regionach. Po części świąteczno-powitalnej, uroczystych wspomnieniach o narodzinach Syna Bożego Jezusa Chrystusa i Ojca Ukrainy (według znanej pieśni) Stepana Bandery, przeszli bezpośrednio do pracy Konferencji. Temat tegorocznych Czytań organizatorzy określili jako „Współczesny etap narodowo-wyzwoleńczej walki”. Wszyscy uczestnicy „Czytań Banderowskich w Siczysławskiej „Proświcie” zostali włączeni do dyskusji o współczesnym etapie narodowo-wyzwoleńczej walki. Ludzie mieli możliwość wyrazić własną opinię małymi pod względem formatu odpowiedziami na cztery wielkie pytania, które „Proświta” przygotowała wcześniej: 1. Stan Ukrainy. 2. Kto winien? 3. Co robić? 4. Komu robić? Jak obiecywano wcześniej, przedstawiamy uogólniony, opracowany system odpowiedzi. Oto jak dnieprzaninie, którzy należą do obozu patriotycznego, widzą odpowiedzi na wyżej wspomniane pytania. Stan Ukrainy określony został przez uczestników Czytań jako „trudny”, „straszny”, „nieprosty”, „zniechęcony”. Jedna osoba uważa, że stan na Ukrainie jest „normalny – ewolucyjny”, inna – „normalny – przedrewolucyjny”. Kto winien w tym nieprostym stanie? Ludzie odpowiadali, że ukraińscy wyborcy nie mogą w żaden sposób „wybrać jakościowej, a co najważniejsze – ukraińskiej władzy!” Najczęściej powtarzaną odpowiedzią było to, że najbardziej winni tego, co dzieje się w państwie, są sami Ukraińcy. Na pytanie „Co robić i komu robić” skonsolidowano opinie: jednoczyć się, uczyć, wychowywać nową nację zwycięzców, „tworzyć ukraińską nację, a nie winegret z narodowości”. Były egzotyczne, ale bardzo ciekawe odpowiedzi – czyścić karabiny maszynowe, „ostrzyć noże”, „odnowić Kolijwszczyznę”. Świadczy to o wysokim stopniu napięcia społecznego i narodowego w społeczeństwie. Kto ma ratować Ukrainę? Odpowiedź, w zasadzie, jest jednogłośna – tylko my! Sami Ukraińcy muszą zaprowadzić ład i porządek u siebie w domu! Uważamy, że podobna praktyka ankietowania uczestników wydarzeń proświciańskich daje możliwość lepszego zrozumienia orientacji i wektorów myśli ukraińskiej społeczności oraz bycia analitycznie gotowymi na wyzwania społeczeństwa. Nie być oderwanymi od ludzi. Kilka tez mówców wydarzenia: Iwan Dremliuha: „Na współczesnym etapie narodowo-wyzwoleńczej walki należy pamiętać o dziesiątkach tysięcy patriotów, którzy zostali skazani przez reżim komunistyczny w XX wieku i do dziś są piętnowani jako „wrogowie ludu” tylko za to, że byli z ducha swoimi Ukraińcami. Praca nad rehabilitacją, nad dekomunizacją trwa i należy bardziej aktywnie włączać się w tę sprawę takim instytucjom jak „Proświta” oraz innym organizacjom społecznym, które nazywają siebie patriotycznymi. Pamiętamy wyczyny naszych poprzedników – niesiemy ich pochodnię Wolności!” Serhij Kopaniew: „Stałem u podstaw organizacji nacjonalistycznej w Dnieprze na początku lat 90. XX wieku. Miałem zaszczyt być osobiście znajomym ze Sławą Stećko – mam jej autograf. Bardzo dobrze pamiętam to pokolenie romantyków i idealistów, którzy należeli do Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów i, jak my, marzyli o ukraińskim Państwie z treści, a nie z nazwy! Już trzydzieści lat, jak marzenie pozostaje marzeniem,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Lewko RYZNYK: „Wszędzie obserwowałem pełen szacunku stosunek rozmaitych ludzi do niestrudzonego działacza…”

Niezapomniane „Kiedy wyczerpałem swoją „profesorską” działalność, chętnie objąłem zaproponowane stanowisko naczelnika wydziału kultury Lwowskiej Obwodowej Administracji Państwowej… W tamtym czasie ja, wybrany na przewodniczącego organizacji pisarskiej, miałem najwięcej spraw do wydziału kultury. Często się spotykaliśmy: to ja – z jakąś prośbą, to on – zwołując na jakieś narady, konsultacje. A potem, przy filiżance kawy – i poufna rozmowa… Nie, nie skarżył się… tego nigdy u niego nie było. Jednak w rozmowie mimo woli mogła u niego przemknąć jakaś przykra nuta – i nietrudno było odgadnąć dlaczego, gdy przy tym mowa była o „wysokich przełożonych”… Zatem Roman Marianowycz przeważnie był w ruchu, w wyjazdach po rejonach i często zabierał mnie ze sobą. Szczególną uwagę poświęcał nadal problematyce szaszkewyczowskiej, frankowskiej, antonyczowskiej – aby ona, ta wieczna problematyka, na nowo, prawdziwie szczerze, czysto, narodowo, po swojemu rozbłysła w niepodległej Ukrainie: ją, tę świętą problematykę, właśnie w tamtych latach należało oczyścić z brudu radzieckiej epoki. Wygnać diabła! Ale wielu urzędnikom, którzy pogrążyli się w „rozgrabianiu”, korupcji, było obojętne na jakieś tam „fantazje” Łubkiwskiego. A on jeszcze taki, że nie da spokoju… Jeszcze wymaga funduszy!.. Tych budżetowych środków, które łatwo przyklejają się do urzędniczych rąk, przechodząc przez te zachłanne „włochate łapy”. A tu jeszcze wybierają go do „Proświty” – na przewodniczącego Lwowskiego Obwodowego Towarzystwa imienia Tarasa Szewczenki; i on, zamiast cieszyć się szacunkiem „proświtarian” i propagować swoją poezję, snuje szerokie plany ożywienia działalności „Towarzystwa” – bierze się za remont dawno zaniedbanego pomieszczenia – a na to też fundusze i fundusze… i trudno mu odmówić. Skomponował się z takim samym nieposiedzącym Woznyckim – i takie rzeczy wyprawiają, że cały Lwów, wraz z Lwowszczyzną, „staje na głowie!”. I muszą założyć „Muzeum Książki” – żeby prześcignęło odeskie… i pałac Potockich przyłączyć do „muzealnego imperium” Borysa Hryhorowycza, i odbudować cerkiew Świętego Ducha, i postawić pomnik „Kobziarzowi” na „Klumbie”, pomnik Mychajła Hruszewskiego na placu, gdzie swego czasu przebywał dramaturg-komediopisarz Fredro, i rozbudować Muzeum-posiadłość Antonyczów w Bortiatynie, i odnowić, odrestaurować chatę rodziców Osypa Makoweja na Jaworszczyźnie oraz wziąć się na poważnie za Złoczowszczyznę z jej zamkiem, dawną katownią NKWD… i jeszcze wiele innych ukraińskich miejsc historycznych, które wołają o pomoc, o pamięć potomnych… I w Ostriwcu – czeka stara szkoła, gdzie nauczycielem był ojciec Wołodymyra i Stepana Gżyckich, aby przekształcić się w muzeum sławnych Ukraińców; tam też trzeba przerobić kościół, gdzie babcia trzyma kozy, na cerkiew-muzeum – w końcu to budowla sakralna, wymodlona, trzeba ją uszanować… I wszędzie, gdzie miałem szczęście bywać z „naczelnikiem” – czy w Bortiatynie, czy w Mościskach, czy w Nahujowicach, czy na Żydaczowszczyźnie, w miejscach związanych z hetmanem Wyhowskim, czy w Złoczowie, czy w gabinecie Borysa Woznyckiego, czy… wszędzie obserwowałem pełen szacunku stosunek rozmaitych ludzi do niestrudzonego działacza; obserwowałem umiejętny, „dyplomatyczny”, delikatny, inteligentny stosunek „obwodowego naczelnika do podwładnych”. *** To – fragment książki Lewka Ryznyka, pisarza, który przez długi czas pracował jako zastępca przewodniczącego Lwowskiej organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Romana Łubkiwskiego, a później stanął na jej czele. I przygotował powieść-wspomnienie „Forum Romana Łubkiwskiego”, która ujrzała światło dzienne w wydawnictwie „Swit” w 2021 roku. Zatem czytacie ciekawą książkę pisarza Lewka Ryznyka (kierował Lwowską obwodową organizacją pisarską od 1993 roku do 2005 roku) o profesorze Uniwersytetu Lwowskiego, naczelniku wydziału kultury LOAP, przewodniczącym Lwowskiego obwodowego zjednoczenia WUT „Proświta” im. T. Szewczenki, przewodniczącym Komitetu ds. Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki, Nadzwyczajnym i Pełnomocnym Ambasadorze Ukrainy w Czecho-

Tłumaczenie maszynowe

“Українські колядки існували за багато століть до того, як народився Ісус Христос”. 7 Листи просвітян · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

але націоналісти ніколи не складуть зброю, бо накази і заповіти Степана Бандери і Ярослава Стецька мають бути виконаними!” Станіслав Дуб: “Дніпровські Бандерівські читання ініціювали хлопці і дівчата з “Правого Сектору”. Першим організатором і модератором був я. Слід згадати велику подвижницьку роботу у цьому питанні друга Олександра Вайса. Ми сьогодні всі говоримо правильні речі. Але я хочу зробити необхідний акцент. Зараз багато хто б’є себе в груди і називає націоналістом. Але насправді такими не є! Вони не витримують ані ідеологічної, ані духової перевірки! Нагадаю, що націоналізм – це ідеалістична ідеологія і аж ніяк не матеріалістична, тож всі ці атеїсти навряд чи можуть бути націоналістами, у яких первинна саме Ідея, а не Матерія! Націоналізм – це Бандера і Донцов, Декалог і Волюнтаризм! І аж ніяк не “політична доцільність”, компроміси і “вибори – наше все”! Так, влада нам потрібна, але якщо ми перетворимося лише на гвинтики старої системи, нічого не зміниться! Маємо бути новим двигуном України на сучасному етапі національно-визвольної боротьби! Слава Степанові Бандері – дороговказу і натхненнику поколінь українців”. Юрій Щур: “Я не вперше в Дніпрі, але дуже приємно, що саме сьогодні нас так багато – це означає лише одно: ідеї Степана Бандери актуальні і вони живі. Маяк на прізвище Бандера продовжує світити в темряві для тих, хто заблукав. Він, як магніт, притягає до себе подібних йому: сильних відчайдухів, ідейних особистостей, розумних, красивих і, як сказав би неперевершений метр Дмитро Донцов, “луччих людей”! Я радий бути в спільноті “луччих людей” Дніпра! Дякую! Для мене це честь! словаччині, письменника, який багато років очолював Львівську письменницьку організацію, обирався також членом Президії і Ради НСПУ, – Романа Лубківського. В інтерв’ю у 2001 році Роман Лубківський процитував мені свої поетичні рядки: Політики, як мухи, Мруть на шпальтах газет. Безпорадні поети Вмирають кожен по-своєму І кожен по-своєму Воскресає. Роман Мар’янович, з яким ми контактували понад тридцять років, завжди воскресає в моїй пам’яті. Він – поет не безпорадний. Подам такий приклад. Упродовж останніх двох (власне, двох з половиною) місяців 2015 року ми майже щодня (інколи – через день) розмовляли по телефону. І на чому найбільше акцентував увагу письменник? Подаю вислови Романа Мар’яновича, оскільки я мав можливість їх зафіксувати. Отже, що треба нам, українцям, творчим людям, робити? Добиватись, щоби: “у нас відроджувались і далі родинні гнізда письменників”; “публікувалися дослідження про
Strona · s. 7strona oryginału ↗

Z Wasylem na Wasyla

Eduard Owczarenko Zdjęcia autora Najpierw wspomniano święto Narodzenia Pańskiego, a kolędy podarowała Hanna Sołonyczna. Po tym zaczęto świętować Szczodry Wieczór i świętego Wasyla. Na scenę zaproszono członka Kijowskiej Miejskiej „Proświty” Ihora Jakubowskiego, który opowiedział o tym czasie, kiedy rano w dniu świętego Wasyla do gospodarza przychodzą chłopcy i obsiewają, aby ziemia przyjęła życie jutrzejszego dnia. Wykonał szczedriwkę do wiersza „Sieję, sieję, zasiewam, gospodarza wywołuję”. Młoda wykonawczyni Marianka Łukjanenko wraz ze swoim ojcem Hryckiem podarowali widzom prawdziwą przyjemność. Życzyli ukraińskiej społeczności wszelkiej pomyślności, aby „zawsze omijała nieczysta siła”. A muzycznym prezentem stały się piosenki „Tak rano” oraz „Niebo zasłoniły gęste gwiazdy”. Kolęda „Bóg przedwieczny” w wykonaniu ludowego artysty Ukrainy, szefa Kijowskiej Miejskiej „Proświty” Kyryła Stecenki (skrzypce solo) stała się premierą. Okazuje się, że ten temat wykorzystywał jeszcze Händel w XVII wieku do swojego oratorium, a J. S. Bach – do koncertu skrzypcowego. Swoje utwory kompozytorzy poświęcili Jezusowi Chrystusowi. Nawet u Piotra Czajkowskiego w adagio do baletu „Dziadek do orzechów” brzmi temat – „Bóg przedwieczny”. A dla skrzypiec solo ten temat stał się eksperymentem. Jak wiadomo, ukraińskie kolędy istniały na wiele wieków przed tym, jak narodził się Jezus Chrystus. Sławią one harmonię Wszechświata, utwory te są obowiązkowo podniosłe, uroczyste, czyste duchem, napisane z miłością. To nasza magiczna, pierwotna i złota ukraińska dusza, niebrudzona przez zdobywców z ich moralnością i zwyczajami. Ukraińcy, którzy pielęgnują w sobie tę pierwotność, światło i czystość – to ludzie postawieni na świecie, by chronić jego świętość, są przekonani uczestnicy koncertu. Ołeksij Kabanow – wykonawca, który gra na egzotycznym instrumencie muzycznym sitar, mającym azjatyckie pochodzenie. I nie ma się czemu dziwić, wszak Ukraińcy wchłonęli tradycje wielu narodów. Nawet muzyka medytacyjna ma wiele wspólnego z tym, czym zajmowali się nasi kozacy-charakternicy, grając dumy, które mogły trwać godzinę. Medytowano i tego wieczoru. Ołeksij Kabanow wraz z Kyryłem Stecenką wykonali kolędę „Oj, dziwne narodzenie”, do której zaśpiewania zaprosili słuchaczy. Po tym wszyscy obecni wraz z Kyryłem Stecenką odbyli małą podróż w świat „Szczedryka” Mykoły Łeontowycza. Oprócz tego kolędy z epoki przedchrześcijańskiej wykonał na bandurze Swiatosław Syłenko – syn znanego kobziarza Tarasa Syłenki, który, niestety, przedwcześnie odszedł z życia Jewhenija Bardiak, zastępca przewodniczącego miejskiej „Proświty” Orest Putko. Zasiał i życzył dostatku, pokoju, zgody i zdrowia mały posiewacz w kożuszku i kozackiej czapce Nestor Bodnar. Uczestnicy ludowego amatorskiego zespołu „Pszeniczne perewesło” pokazali świąteczną scenkę przy stole z diduchem, świecą, kutią, dwunastoma potrawami i zakolędowali smutną: „Pochyliła się w ługu czerwona kalina. Zasmuciła się znowu matka Ukraina. Oj wstawajmy, bracia, do groźnego boju. Żeby nie być nam niewolnikami znowu pod Moskwą…” Brzmiały świąteczne melodie od „Związku Ukrainek”, obwodowej organizacji „Kobieca Wspólnota”, stowarzyszenia działaczy sztuki estradowej Ukrainy, proświtańskiego zespołu „Nadweczirja” z Kosmacza, żeńskiego zespołu wokalnego „Kwity romenu” oraz piosenkarki Rusłany Denehy z OND „Proświta”, naukowo-oświatowego towarzystwa „Switowyd”, które zaprezentowało huculską kolędę z trembitami, toporkami, rogami. tia. Bandurzysta i lirnik Mychajło Hreczkin zanurzył obecnych w świat pogańskiej kolędy i zagrał kilka unikalnych artefaktów naszej obrzędowości, które przybyły z dawnych czasów. Niewielkim koncertem w koncercie stał się występ zespołu „Buttia” w składzie Wasyla Żywosyła-Lutoho, Oksany Osiajnoji-But oraz Iryny Sosnyckiej, którzy przeprowadzili świąteczny interaktyw. W swoim występie wykorzystali dawną tradycję, kiedy kolędy wykonywano nie po prostu jako piosenki, a kolędowano dla jakiejś konkretnej osoby. Zaczęli od kolęd dla pana gospodarza, dla gospodyni, która ma dzieciątka, przyszłego małżeństwa, dalej – dla wszystkich Wasylów, Wasylin, Wasylowyczów, wnuków i prawnuków Wasylów. Jeszcze zakolędowali nieżonatemu chłopakowi i niezamężnej dziewczynie, parze, która planuje się pobrać, wszystkim innym, którym nie kolędowano. A na koniec zaśpiewali szczedriwkę i poprowadzili po sali kozę. Na zakończenie wieczoru Kyryło Stecenko poinformował, że świąteczne wydarzenia trwają. Kontynuować je będzie w sali kolumnowej Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki 21 stycznia, początek o godzinie 17. A 29 stycznia „Proświta” uczci bohaterów, którzy polegli za naszą wolność w bitwie pod Krutami. A „Najlepsza gospodyni roku”, którą wyłoniono na proświtańskich wieczorach wypoczynku, – Hałyna Melnyczuk, częstowała wszystkich miodem z pachnącymi kałaczami. W tym roku obchodzimy 80-lecie UPA. Dlatego męski skład „Pszenicznego perewesła” w dniu urodzin przywódcy ukraińskiego narodu Stepana Bandery wykonywał na zawodach sportowych, które odbywały się na miejskim jeziorze, piosenkę „Ojciec nasz – Bandera, Ukraina – matka”. O tym krytycznie poinformował jeden z rosyjskich kanałów telewizyjnych (informacja w sali brzmiała z nagrania). Tę piosenkę powtórzyli na święcie wraz z przedstawicielami Bractwa OUN-UPA regionu karpackiego oraz organizacjami weteranów, Związkiem Oficerów Ukrainy. Idzie „Proświta” i kolęduje, I pod okna zagląda. W noc Bożego Narodzenia każdy słyszy, Ducha narodzenia Chrystusa. Ich kolęda od serca, Jak dróżka żywa. Niech ściele się i wije, Od Wielkanocy do Bożego Narodzenia. Tak zakończyła wydarzenie organizatorka i prowadząca Mychajłyna Bodnar. Kijowska Miejska „Proświta” w sali kolumnowej Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej zaprezentowała program „Stała kolęda w nowym czasie”, który ma i drugą nazwę – „Z Wasylem na Wasyla”. Podczas świątecznego koncertu zabrzmiały ukraińskie kolędy i szczedriwki, stworzone w różnym czasie. Mariana i Hryćko Łukjanenkowie Kyryło Stecenko

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Kolęda od serca

Przywiozłem ze sobą swoją nową książkę „Historia kultury ukraińskiej: tradycje i modernizm”. Moim zdaniem powinniśmy zwracać większą uwagę na nasze dziedzictwo kulturowe – tam znajdują się odpowiedzi na wiele pytań: od „kto jest wrogiem” po „jak zwyciężać wrogów”. Oczywiście, obecny etap walki o Ukrainę zakłada a priori wykorzystanie ogromnego doświadczenia poprzednich pokoleń bojowników: mazepińczyków, petlurowców, banderowców. Bardzo chciałbym, aby współcześni liderzy organizacji nacjonalistycznych uświadomili sobie ryzyko utraty państwa i zdobyli się na adekwatne, skonsolidowane stanowisko”. Jurij Szczur podarował Siczosławskiej „Proświcie” oraz oddziałowi Naukowo-Ideologicznego Centrum im. Dmytra Doncowa rzadkie książki. A „Proświta” zaprezentowała gościom i podarowała naukowcowi z Zaporoża unikatowe i rarytasowe czasopismo „Zaporoże”, wydane w 1906 roku jako pierwsze ukraińskojęzyczne czasopismo w Jekaterynosławiu pod redakcją Dmytra Jawornyckiego! Ukazał się tylko pierwszy i jedyny numer czasopisma, który odnalazł w archiwach nasz sławny rodak, znany krajoznawca, dziennikarz i badacz Mykoła Petrowycz Czaban. Wydarzenie imienia Stepana Bandery w Dnieprze trwało prawie 4 godziny, ale jeśli było zmęczenie, to tylko przyjemne. Było poczucie, że dzisiaj banderowcy z Siczosławskiej „Proświty”, banderowcy Dniepru wykonują pożyteczną ukraińską sprawę: znajdują między sobą punkty styczne, konsolidują się, szukają odpowiedzi na odwieczne pytania i są gotowi iść naprzód: pod czerwono-czarnym sztandarem i drogowskazami Przywódcy już na współczesnym etapie narodowowyzwoleńczej walki. Wł. inf. rodowody”; „odnawiały się świętości, których nie oszczędził czas”; „równolegle z Kodeksem podatkowym przyjęto blok projektów ustaw o kulturze”; „Ministerstwo Kultury strategicznie było pierwszym w istocie ministerstwem – obok Ministerstwa Gospodarki i Obrony”; „demokracja była podstawą podstaw życia i zachowania”; „na Ukrainie działały prawa, które chronią ukraińską duszę, ukraińskie Słowo”. Powieść-wspomnienie Łewka Riznyka kończy się opowieścią o tym, jak my (pisarze) wzięliśmy udział w obchodach 80-lecia siostry Romana Marjanowycza we wsi Ostriweć w obwodzie tarnopolskim 15 października 2015 roku. A kilka dni później Roman Marjanowycz, niestety, odszedł do wieczności. Zatem dziękujemy niezapomnianemu Łewkowi Riznykowi za jego powieść-wspomnienie. Mamy nadzieję, że młodzież przejmie się światopoglądową siłą postaci Romana Łubkiwskiego. Co więcej, jesteśmy o tym przekonani. Przygotował Bohdan ZALIZNIAK, kierownik centrum prasowego dziennikarstwa naukowego ZNT NAN Ukrainy i MON Ukrainy, m. Lwów Mychajłyna BODNAR, kierowniczka pracy kulturalno-masowej Iwano-Frankiwskiej organizacji obwodowej „Proświta” im. T. Szewczenki Modlitwa… Cisza… Chwila piękna. W duszy i radość, i nadzieja, Dzieciątko Boże – już w żłobie, I modli się nad nim Maria. Reflektory na scenie oświetlają szopkę z jasełkami, a solistka OND „Proświta” Ludmyła Buliłenko wykonuje „Cichą noc”. Tak rozpoczynało się świąteczne ludowe widowisko na proświtańskiej scenie w Iwano-Frankiwsku. Różni się ono od reszty, ponieważ już od ośmiu lat odbywa się z udziałem około dwudziestu organizacji społecznych, które prezentują się w kolędach, szczedriwkach, winszowaniach, jasełkach, Małance, na Stary Nowy Rok – na Wasyla. Tym razem Wasyli było pod dwudziestu. Śpiewała o nich grupa kobiet „Wyszynanka” z OND „Proświta”. Uczestników wydarzenia, a było ich około trzystu, powitali przewodniczący miasta Rusłan Marcinkiw oraz zastępcy przewodniczącego obwodowej „Proświty” Mychajło Siczka

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

STUS Poemat

Czytając poemat Ołeksandra Korotki „Stus”, czułem, jak powoli, wiersz po wierszu, zanurzałem się w atmosferę bezbronności, bezduszności i nieznośnego smrodu oraz piekielności, w której przebywał wielki ukraiński poeta... Ołeksandr KOROTKO Przekład Olhi ILCZUK I na wolności nie ma wolności. STO GRAMÓW KOŁYMY Noce bez nieba. Na rozciągu wiatrów nad przepaścią GUŁAG-u kołysze się stół z wódką w szklance Kołymy. Świeca księżyca dotyka policzkiem zamurowanego w lód więziennego okna i ogrzewa sny Stusa, które płyną nad rodzimą matką Ukrainą. A oto i pająk swastyki, przyczaił się w kącie Kołymy i łowi w swoje sieci cienie wycieńczonych więźniów. Ziemi ściernica szlifuje duszę i pióro poety, na tej karuzeli cyferblatu liczy czas kręgi minucie i skleja lata oraz dni jedno przeciągłe wycie, tu innych śpiewów nie bywa i nie może być. Sopki Magadanu – dwugarbne wielbłądy – zamarły jako strażnicy w pozie lotosu nad wiecznym bezprawiem tego kraju. Sen-chmura, sen-wyspa zawisł nad wieczną zmarzliną. I karciłem swoje wizje, i fata morgana łuny różowiała, purpurowiała, i ty płynęłaś w moje objęcia i za ręce trzymałaś syna, ja wiedziałem, że ty nie dopłyniesz, i oczu nie spuszczałem z okrętu. Po co powiedziałaś: „Wróć, nie mam siły czekać”? I osy słów twoich żądliły tak mnie, że ledwie ustałem na nogach. Czyj głos słyszę, czyżby swój własny: „No witaj, uliczko moja, bądź zdrów, domu!” Lecz dom milczy, mój dom ogłuchł, mój dom oślepł, mój dom nie poznaje mnie, tylko skrzyp ganku cierpienie ujawnia. Balanda więzienna dni, jak wiewiórka w kołowrotku, gryzie orzechy cedrowe moich oczu, a łzy wyschnięte, krwawe płoną nad błyskami mojego losu i nie dają miłości zabić. – Wasylu, kim jesteś? Ja – to ja, ja – Ojczyzna, ja – mój naród, i nie złamać mnie, jego i nas, dopóki wiara w nas żyje. …Psychologicznie rozumiałem, że więzienna brama już otworzyła się dla mnie, że dniami zamknie się za mną – i zamknie się na długo. Ale co miałem robić? Za granicę Ukraińców nie wypuszczają, zresztą nie bardzo się chciało – za tę granicę: bo któż tutaj, na Wielkiej Ukrainie, stanie się gardłem oburzenia i protestu? To już los, a losu się nie wybiera. Otóż, przyjmuje się go – jaki by nie był. A kiedy nie przyjmują, wtedy on siłą wybiera nas… WIECZNA ZMARZLINA Samotności Odyseusza, i ty, niczym zimową zawziętość, szukałeś swojej białej drogi, dlatego i „śnieg w lipcu”, i „hermetyczna noc”, i życie ci się widziało wiecznym. W tajdze, w Mordowii, taiłeś łzy w lodach, tai się w dzieciństwie tak dziecięcą tajemnicę, tak zachowała się prawda o tobie, i wyrosła ona przez zmarzlinę cyniczną zaszczutych czasów. Tobie wiatry czytały Verhaerena, Rylskiego i Bażana, dopóki, ślimakiem zwinięty, spałeś na ich zmysłowo-lodowatych dłoniach. …Kiedy miałem 9 lat, budowaliśmy chatę. I umierał tata – z głodu spuchnięty. Pchaliśmy taczkę, mieszaliśmy glinę, robiliśmy cegłę suszoną, stawialiśmy ściany. Głodny byłem, jak pies. Całe dzieciństwo moje było z taczką. To wieźliśmy ziemniaki z pola, to z workiem chodziłem na ogrody – rwałem trawę – czy to dla krowy, czy to dla kozy… MAMO – Mamo! I cisza – w odpowiedzi. Bicie serca wyobrażeń z czarno-białych olśnień maluje graficzny portret wasz, mamo. W waszych oczach, wypalonych łzami, widzę popielate niebo, odlane z chmur ołowianych nad polem z żytem. – Mamo, po co zbieracie wy kłosy? – Żeby z głodu nie umrzeć, synku. Samotna ja, i ty samotny. My żyjemy na różnych biegunach miłości. …I ty – wybacz mi. A lepiej – nie wybacz. Łabędzico droga, no już, nie trzeba płakać, ja bym teraz sam zapłakał, gdybym mógł. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . I zapominałem o tobie. Gorzko, mamo… O, gorzko tak, że i nie opowiedzieć. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wybacz mi. Wybacz mi, droga. Kiedy możesz – lepiej nie wybacz… STREFA Dni liczby ułamkowe, i strażnik-ziomek, świtu mleko nie skwaśniało, póki topiła się bańka gwiazdy taka, jak czerwony sztandar. I księżyc, kiwan-iwan, robił przeszukanie w strefie Pawło MOWCZAN z bezsennością do pary, i poddawała żaru wiatrów narowista konnica, i na pagonie u naczelnika gwiazda płonęła, i więźniowie pili czifir, i czajnik życia wrzał, szli w nogę dzień do dnia, i chłopak z Ukrainy, strażnik na wieży, wesoły i naiwny, był niby człowiekiem. …Pamiętam, jak pierwszy raz poszedłem do filharmonii. Pamiętam, jak wysłuchałem cyklu wykładów o Beethovenie – wszystkie 9 symfonii i niemało koncertów. A jakie prześliczne jego sonaty! I jaki to był człowiek! Całe życie – w smutku, w nieszczęściu, w męce – i on – jeden przeciw całemu światu – zwycięża! To znaczy, nie ustępuje napastnikom, a idzie na przełaj: albo świat przyjmie takim mnie, jakim jestem, jak mnie urodziła matka – albo zabije, zniszczy mnie. Ale ja – nie ustąpię!.. SPOWIEDŹ Synku, wybacz mi, ja od małego Don Kichotem byłem i wędrowałem ze strefy do strefy. Ty nie zgodzisz się, żeby było pragnienie, nie, synku, to nie moje – to losu naszego dorobek. Oto strefa dzieciństwa – oaza stalinowskiego szczęścia, to dokonań wybitna oznaka, tu hartowała się stal Kraju Sowietów, tu nędzy i głodu swój pierwszy odbywałem wyrok, w pełni ja zapłaciłem upokarzającej radości haracz. A dalej – przesiadki, przystanki, gdzie migoczą świateł mroki, w zawierusze tej oszczerstw i donosów ja znalazłem się o świcie na Kołymie. Przestrzeń piekła mierzy się, zapewne, nie skalami, nie zagonami, nie kilometrami, a koncentracją zła, ludzko-nienawiści, wyrafinowaniem tortur i przede wszystkim – duchowych, a nie tylko fizycznych, których doznał nasz wielki męczennik Wasyl Stus, który znajdował dla siebie energię przeciwstawienia się, przeciwdziałania temu systemowi piekła, który udoskonalał się, jak i każde szatańskie dzieło, próbował pozbawić człowieka wszystkiego, co ludzkie. Ale i on był bezsilny w starciu z Człowiekiem w pełni jego duchowego samowyjawienia. Wasyl Stus wytrzymał, Wasyl Stus zwyciężył... Przeczytawszy listy W. Stusa do żony, do rodziców, do siostry, do syna... rozumiesz, że okruchów rajskiego światła w jego wielkiej duszy nie mogło zaćmić nawet fizyczne niszczenie... bo on czuł swoją szczególną misyjność. Dziękuję Ołeksandrowi Korotce za przypomnienie nam, że strefa piekła nie zwęziła się, że zmarzlina – jest wieczna, pomimo globalnego ocieplenia, że słudzy piekła nie zginęli, „jak rosa na słońcu”, że świecę na syberyjskich wiatrach trudno ochronić dwiema dłońmi, a słowo geniusza Wasyla Stusa potrzebuje szerokiej wolnej przestrzeni Ukrainy. Ołeksandr Korotko odtworzył krajobraz bezsensowności, nędzy i beznadziei w samym modusie istnienia, w którym mogły ujawnić się tak wysokie duchowe jakości Człowieka przez duże „C”. Oto urywek z listu do żony: „Myślę, że nasze z tobą życie też stało się cząstką naszego narodu. Bądźmy dumni z tego, że Bóg włożył na nas ten krzyż – i nieśmy godnie. Bóg po prostu zabrał nam dni powszednie, a zostawił święto. Święto wysokiego bólu, zaszczytnego ciężaru, uroczystość rozłąki i świąteczne chwile spotkań” (30.12.1977 roku). Mam nadzieję, że czytelnicy „Słowa Proświty” ocenią literacki kunszt i obywatelską postawę Ołeksandra Korotki oraz twórczy sukces tłumaczki Olhi Ilczuk.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

…Pamiętam, jak w latach 1946–47 pasłem cudzą krowę – za to mnie karmili, wiedziałem, że mama jest głodna – i nie mogłem jeść sam, prosiłem o miskę do domu, żeby zjeść z mamą razem. Kiedyś zaniosłem miskę, a mama zaczęła mnie bardzo ciężko łajać, płakała, mówiła, żebym tak więcej nie robił. Bo bardzo chciało jej się jeść – i patrzenie na jedzenie przychodziło jej z trudem. A mnie łyżka nie chciała przejść przez gardło… SĄDZONO MI Powiedz, poeto, gdzie skała w duchowych górnych wyżynach, na obraz, na podobieństwo której jesteś stworzony? Powiedz, poeto, jaką ścieżką szedłeś naprzeciw Kiplingowi i Rilkemu? Znam odpowiedź twoją, jest ona współbrzmiąca i z sercem, i z duszą moją oraz odzwierciedla tego ducha wolności, którego odczuwasz w każdej chwili. Dłonie dymne chmur, obłoków, gwiazdy, nocnego losu pogoń, o krok jestem od biedy. Niezłomny jestem, obojętne mi ich barbarzyńskie sądy. Schodzę z góry, wchodzę na górę – sądzić nie mnie, na to wola Pańska, ona prowadzi mnie, ona, jak przewodnik, – to mój los, i z nim, synku, łatwiej oddychać i żyć, i ty żyj, ceniąc wolność, sądzono żyć tak nam z tobą, i narodowi ukraińskiemu. …Nigdzie w obozie nie bronili rozbierać się do pasa podczas spaceru, – tutaj bronią i karzą, kiedy ktoś chce złapać okruszynę słońca. Rewizje przeprowadzane są nadzwyczaj samowolnie: wszystko, co chcą, odbierają, nawet bez aktu i bez powiadomienia. Straciliśmy wszelkie prawo należeć do siebie, nie mówiąc o tym, by mieć swoje książki, zeszyty, zapiski. Mówią, kiedy Pan Bóg chce kogoś ukarać, odbiera mu rozum. Tak długo trwać nie może – taki ucisk możliwy jest przed zagładą. Nie wiem, kiedy przyjdzie zagłada dla nich, ale ja osobiście czuję się skazańcem… KOŁYSANKA Moje zniekształcone życie z dziwacznym wzorem rentgenowskich nocy, z sińcami świtania na piedestale widnokręgu. Deszczów kratowana krata śpiewa kołysankę rozstania, tęskni za wolnością moją, póki na kruchcie sowieckiego życia rzucają mi wzgardy miedziaki pachołki w twarz. A ja stoję i kajam się przed wami, moi drodzy, Valu, Dmytro, ja – wasz nadzorca, wasz męczyciel i z woli losu – wasz kat. …Przypominam sobie pewnego starego dziadka. Sam głodny, złapawszy chore gołąbczątko, jeszcze żółtodziobe (miało chorą nóżkę) – karmił je ze swoich ust chlebem, poił wodą. To gołąbczątko skakało za nim, jak za ojcem. I co? Wyzdrowiało gołąbczątko, podrosło, nabrało sił. Nie wiem, dziękowało już czy nie (nie o to chodzi!), a kiedy dziękowało – to jak. Ale w mojej pamięci – póki będę żył – będzie ten dziadek nędzny, któremu gołębie siadały na ramiona, barki, dłonie, głowę (dziadek już zmarł). I od tego, że to było, że to widziałem ja, i widzieli inni ludzie – świat stał się lepszy. Bo i mnie, i innym zachciało się też – żyć tak, żeby gołębie siadały na ramiona… CYGAŃSKA DUSZA Powiem wam tak o sobie ja: ze śpiewami cygańskimi moja dusza, ja w gwiezdnym obozie żyję, w kibitce słonecznych nocy lecę ja niebem losu swego, i ból mój – to moja droga szczęścia, nie współczucia szukam, a wolnych, jak ja, duchem, i moje serce, jak żagiel, co burzami płynie po żeglownych żyłach moich nieszczęsnych namiętności, nie ja, a sam Pan Bóg wybrał mi ten los, i w losie tym żyją moje błogosławione lata. Lat kromka chleba – oto los poety. Rozchylcież niebo, błyskawice i gromy, i ze wszystkich uzbrojeń z ognistym zapałem po ziemi wy uderzcie, nie zapomnijcie sędziów – wychowanków Piekła! A coż poecie? Ani zimy, ani lata, ani domu, ani świata, tylko jedna zapłata – Kołyma na mapie. …Jakoś tak się stało, że mnie, romantykowi, od dzieciństwa chciało się należeć do tego samego plemienia – nieprzypiętych Cyganów, którzy obozują miejscami swojej woli, swojej radości. To – los, a nie przewaga, nie pretensja do czegoś. Los, dla którego tak ciasno – na ziemi, los, któremu – często-gęsto – po prostu nie ma miejsca na ziemi… BALANDA Pełzną wężami w sny twoje towarowe lata, z przodu drezyna dni wlecze balandę etapową rozsadę labiryntem pięciolatek, i łzy zekowskich salutów szrapnelem lepią sito z plastelinowego nieba, póki parada wojskowa stromym przechodzi marszem Czerwoną placem Moskwy. Chińskim murem Dnieproges odgrodził się od narodu, i były myśli twoje, Stusie, pieśniami Kobziarza. …Gdzieś w 4–6 klasie ja prawie cały „Kobziarz” znałem na pamięć. A jeszcze – kiedy ja z mamą pieliłem ziemniaki czy łamałem młode kolby kukurydzy czy wyłuskiwałem dojrzałą fasolę (taż jaka piękna – z kropeczkami błękitnymi, sinymi!) – mama zawsze śpiewała. Cicho, ale ładnie. Nad moją kołyską mama śpiewała kołysankę na słowa Szewczenki: Synu mój, synu, nie przeklinaj ojca, a wspomnij. Mnie zaś przeklętą, ja twoja matka, – mnie przeklinaj… CZASU RZEKA Rilke, i nie po prostu Rilke, „Elegie duinejskie” – oto gdzie moja dusza zbratała się z twoją. Ty mówisz: „Któż mój krzyk usłyszy w anielskich chórach?” Tak, ja z tobą się zgadzam, a może, nagle jednak usłyszą? Ty mówisz: „Zdejmij pustkę z rąk w przestrzeń, którą oddychamy”. Oto jak ja rzucę wszystko w więziennej klatce? Ty mówisz: „Pewnie, to strasznie – rzucić rodzimą ziemię?” Ale ja dawno już nie odmierzałem nogami ojcowskiej ziemi. Dawno nie czułem jej, bo pod nogami u mnie beton więzienny, jak płyta grobowa – oto gdzie moja ziemia! Ty mówisz: „Ciężko być martwym”. Nie pojmę, co ci powiedzieć, kiedy ja tutaj żywy, a niby półmartwy. Wasylu, tak, jak ty, ja nie przeżyłbym i dnia, u ciebie przecież całe życie było takim. Ale czasu rzeka nie tylko od narodzenia do śmierci płynie – ona płynie z przyszłości w teraźniejszość. – I oto ty w domu, na swojej ziemi. Nie mam, Rilke, co ci powiedzieć. – A ty milcz, i twoje myśli, ubrane w słowa, już idą mi naprzeciw po śniegu białej kartki. Widzę, ty ubóstwiasz Cwietajewą i Pasternaka wspominasz. – Ja Pasternaka znałem i złożyłem dedykację Cwietajewej jeszcze za życia jej, ona zaś w odpowiedzi mi poemat zadedykowała, szkoda, po śmierci, czy w tym sens? – My nie o tym dzisiaj. – Nikt nie wie. Ja o tobie powiem Rodinowi. – Nie należy, po co niepokoić jego buntowniczą duszę? – Zostaw, on z granitu wykuje twojej wolności wysoki duch. …A oto wiersz Rilkego. Ty wybrałaś mniej udany – to, pewnie, z „Neue Gedichte”, wczesnego jego zbioru – podmalówki i już. Nie tego Rilkego ja kocham. A – późnego, jesiennego, skrystalizowanego… ZA HORYZONTEM Wiatry-szakale – tunele więziennych korytarzy i buty zabójców oraz szczurołapów, którzy mieszkają w pułapce na myszy swoich bezrodnych dusz, torturują, depczą i zabijają do śmierci prawdziwe głosy niewinnego milczenia, i cumuje świt na pryczach horyzontu, i w plastrach karceru, gdzie dostąpiony jesteś żyć, bo masz pełne na to prawo, gorzki miód samotności tobie, jak łakocie, twoi opiekunowie, jak trzecie danie podają. …Nie do duszy mi działalność społeczna, polityka, ale co robić, kiedy wokoło niszczą uczciwych ludzi. Śniegi, i chmury, i pogłoski i wygarbiona Kołyma. Nad czarnowodziem siwe włosy: to tęskni matka, matka, ma… DO ZOBACZENIA Nocy czarne koty na duszy drapią, dni wielonogi ziemią snują się. Z chlebem-solą słońce – porzucone szczęście – ja spotykam ukradkiem w obozowej studni. Ocean cierpienia, ja tonę, wypływam, mamo, do widzenia, Valu, do widzenia, synku, do widzenia, wyznaczam spotkanie w niebie w czasie spotkania. …Zdaje się, straciłem poczucie rzeczywistości, bo wszystko wydaje się snem, który śnił się jeszcze w Twojej gospodzie… Zakończenie na str. 10

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «STUS Poemat», s. 8

STUS Poemat

Zakończenie. Początek na str. 8-9. KORZENIE. – Babciu, dlaczego przez stulecia żyjemy z bólem w sercu? Babciu, dlaczego nie narzekamy? Babciu, czy będzie koniec cierpieniom, biedom, smutkowi na Ukrainie? – Wasylku, wnuczku, już stara jestem, więc nie ma co wierzyć, że dożyję jasnych czasów, ale na pewno wiem, że właśnie tak będzie. – Babciu, skąd wiesz? – Wasylku, Pan Bóg mi powiedział. – Babciu, a co mam robić? – Wasylu, wnuczku, trzymaj się swoich korzeni i walcz. Mamy niezwyciężoną broń – miłość i dobroć, a i prawda też jest po naszej stronie. …Pamiętam, jak w 1951 r. jeździłem na wieś, do babci. Zbierałem kłosy – po ściernisku gonił mnie strażnik – uciekałem, ale on konno (wóz z parą koni) – dogonił mnie, zaczął wyrywać torbę, a ja gryzłem go w wstrętne czerwone ręce. I taką złość miałem, że odebrałem torbę. A drugiego dnia ściernisko zaorali… NIEBOSA. Gniazda bociany wiją, słyszę muzykę lata, pachnie domem, piołunem i stepem rozstań, a na oknach więziennych – kraty, niczym korony jesiennych drzew, kołyszą się za chłopcem – stoję pomiędzy niebem a niebem, i w kałamarzach chmur o północy roją się wizje nieukojonych w maju chrabąszczy, niby zwiastun wiosennej wolności, i na końcówkach piór bocianich świtów zaprzeczeniem pamięci strachu ożywa zielnik z motyli słów. Zostawiam w spadku potomnym gułag bólu mojego za Kraj mój. Ołeksandr KOROTKO. Autor przytacza fragmenty listu “Do Syna”, zapisów dziennikowych oraz poezji Wasyla Stusa.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Był moim nauczycielem. W 80. rocznicę urodzin wybitnego obrońcy języka ukraińskiego Anatolija Pohribnego

Wasyl CZEPURNYJ. Właściwie był on nauczycielem całej ukraińskiej Ukrainy – dzięki audycjom radiowym o języku znali go zarówno w Donbasie, jak i na Krymie, na Słobożanszczyźnie i na Wołyniu. Ale dla mnie osobiście Anatolij Pohribny był także wykładowcą uniwersyteckim, starszym kolegą z „Proświty” i krajanem. Wszak Anatolij Hryhorowycz Pohribny pochodzi ze wsi Moczaly szcze w niedawnym rejonie bobrowickim. W ostatniej radzieckiej dekadzie wykładał nam, studentom dziennikarstwa, na Kijowskim Uniwersytecie imienia T. H. Szewczenki literaturę ukraińską. I robił to po mistrzowsku – właśnie dzięki Pohribnemu normalnie przeczytałem Tychynę. W szkole bowiem przedstawiano go jako nudnego, partyjnego i nieciekawego, aż do zgrzytania zębami. A Anatolij Pohribny pokazał delikatną duszę, zastraszoną sowietszczyną. „Od klarnetu twego pomalowana dudka została...”, – pisał o Tychynie Jewhen Małaniuk. Na uniwersytecie mieliśmy dwóch wykładowców, których wykłady często kończyły się studenckimi oklaskami i wstawaniem (wątpię, czy istnieje teraz taka praktyka szacunku). Jeden z nich – Mykoła Chmeliuk, który odsiedział w obozie koncentracyjnym, błyskotliwie wykładał na uniwersytecie literaturę rosyjską, uczłowieczając ją. A drugi – Anatolij Pohribny. Literatura ukraińska i rosyjska były na równi, pomimo narzucania kultury imperialnej. Od Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Pedagogicznego imienia H. Waszczenki otrzymałem nawet medal – mam nadzieję, że nie „po znajomości”, bo przewodniczący tego towarzystwa Anatolij Hryhorowycz Pohribny był jednak człowiekiem zasadniczym. Dlatego też aktywnie pracował w towarzystwie „Proświta”. A jego praca na stanowisku pierwszego wiceministra oświaty pozostała nie tylko jasnym akcentem, ale dobrą bruzdą na niwie oświatowej. Dla Czernihowszczyzny zasłużył się nie tylko pierwszymi komputerami w szkołach, ale także pomocą w nadaniu szkole we wsi Olesznia, w miejscu urodzenia Sofii Rusowej, jej imienia. Gdyby nam wtedy udało się obronić Pohribnego na ministerialnym fotelu, a nie znosić ukrainofoba Tabacznyka!.. Anatolij Hryhorowycz Pohribny przyszedł na świat 3 stycznia 1942 roku, a opuścił go w październiku 2007 roku po ciężkiej chorobie. Ojciec jego zginął na froncie w 1941 roku, tak i nie zobaczywszy syna. Matka, Sofia Zymbałewśka, nauczycielka, przeżyła długie życie, aż do 2002 roku. Sądzę, że i do wsi Moczaly szcze, w rodzinne strony, Anatolij Hryhorowycz przez długi czas jeździł właśnie dzięki matce. Według wspomnień poetki i jego krajanki Tetiany Czerep-Perohanych, tam, nad garażem, zbudował drugie piętro, które stało się jego letnim gabinetem. Profesor Anatolij Pohribny był literaturoznawcą, który, powiedzmy, odzyskiwał z niepamięci nazwiska Borysa Hrinczenki oraz Jakiwa Szczohołiwa. Ale wielu zapamiętało go właśnie na stanowisku pierwszego wiceministra oświaty niepodległej Ukrainy – faktycznie był ministrem. A jak przyjemnie było zasiadać w Głównej Radzie Ogólnoukraińskiej „Proświty” ze swoimi wykładowcami Anatolijem Pohribnym i Ołeksandrem Ponomariowym! Tym bardziej, że i z charakteru profesor Pohribny był mi bliski – porywczy, nietolerancyjny wobec antyukraińskiej nieczystości. Cieszyłem się, mogąc pewnego razu przyjmować go w historycznym budynku czernihowskiej „Proświty”. Cenię też nagrodę Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Pedagogicznego imienia Hryhorija Waszczenki, którą wręczał profesor Pohribny… Jego audycje radiowe w obronie naszego języka „Gdybyśmy uczyli się tak, jak trzeba” są ważne i dzisiaj. Tutaj słyszymy nie tylko gorącego w obronie języka, ale i rozważnego w wpływie na słuchacza mówcę. Te audycje można „puszczać” i dzisiaj… Niestety, są one nadal aktualne.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Niech ożyje duch Anatolija Pohribnego!

Lidija KUPCZYK, m. Lwów Trzeciego stycznia minęło 80 lat od dnia urodzin Anatolija Pohribnego, utalentowanego i pracowitego Ukraińca. Choć w rzeczywistości, według słów matki, przyszedł on na świat we wrześniu 1941 roku, dokumenty, które poświadczałyby prawdziwą datę, zaginęły w zawierusze II wojny światowej, dlatego matka podała taką datę, jaka widnieje we wszystkich dokumentach. Zatem obchodziliśmy i obchodzimy tę oficjalną datę wybitnego Ukraińca. 15 lat temu Anatolij Pohribny opuścił ziemski świat. Niestety, nie widać obchodów jubileuszu tej postaci na szczeblu państwowym. Jak obchodzimy jubileusz człowieka, o którym inny znany ukraiński działacz, Pawło Mowczan, powiedział: „Nikt go nie zastąpi. Nikt! To był tak pracowity, wszechstronny, nieobojętny człowiek. Niezwykle przejmował się wspólną sprawą całej Ukrainy. Nie widzę takiej osoby, która mogłaby powiedzieć: jestem równorzędna Anatolijowi Hryhorowyczowi”? Moim zdaniem Anatolija Pohribnego można uważać za wielkiego oświeciciela współczesności i niestrudzonego pracownika na niwie budowania państwowości niepodległej Ukrainy. Anatolij Hryhorowycz był literaturoznawcą i pisarzem, wybitnym publicystą, działaczem politycznym, kulturalnym i społecznym. Posiadając tytuły doktora nauk filologicznych, profesora i akademika, zajmując stanowiska pierwszego zastępcy ministra oświaty Ukrainy, zastępcy przewodniczącego Komisji Ukrainy ds. UNESCO, doradcy premiera Ukrainy – zawsze i wszędzie dbał o podniesienie ukraińskiego społeczeństwa na wyższy poziom kulturalny i polityczny. Jednym z najbardziej znaczących dokonań Anatolija Pohribnego było utworzenie w 1995 roku Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Pedagogicznego imienia Hryhorija Waszczenki, którego został pierwszym przewodniczącym. Ta ogólnoukraińska organizacja społeczna została powołana, by jednoczyć edukatorów (nauczycieli, wykładowców i wychowawców), a także innych obywateli, którym leży na sercu rozwój edukacji narodowej, w celu szerzenia i popularyzacji ukraińskiego dziedzictwa pedagogicznego oraz współczesnych idei pedagogicznych. Anatolij Pohribny wchodził również w skład komitetów założycielskich Ludowego Ruchu Ukrainy, Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki „Proświta”, Demokratycznej Partii Ukrainy, Kongresu Ukraińskiej Inteligencji. Z pewną nostalgią wspominam natchnione autorskie audycje radiowe Anatolija Pohribnego o tym, co boli, pt. „Gdybyśmy uczyli się tak, jak trzeba...”. Od 1998 roku ten uczony, działacz polityczny i społeczny przez dziesięć lat prowadził w Radiu Narodowym tę popularną audycję publicystyczną, w której poruszał najbardziej bolesne problemy społeczne, analizował złożone procesy w życiu narodowo-kulturalnym współczesnej Ukrainy. Z bólem serca Anatolij Pohribny twierdził, że „wskutek swoich iluzji, samooszukiwania się, historycznej niewiedzy, mamy póki co nie prawdziwą Ukrainę, do której tak dążyliśmy i na którą tak liczyliśmy, a niestety wciąż jeszcze »Ukrainę na opak«”. Akademik Pohribny konsekwentnie i żarliwie występował w obronie zarówno języka ukraińskiego, jak i idei narodowej w ogóle. Twierdził, że „ani zbudować, ani wzmocnić państwa bez cementu nie można. Cementem tym zaś jest idea narodowa, świadomość narodowa, jednoczący i scalający całe społeczeństwo język państwowy, dobrze postawiona edukacja narodowa”. Głęboko przejmując się losem niepodległej Ukrainy, Anatolij Pohribny wzywał do świadomości narodowej, budził aktywność obywatelską i wskazywał drogi rozwoju sprawiedliwego i szczęśliwego państwa, proponował konkretne zadania i działania. Przy tym chętnie dyskutował ze wszystkimi nieobojętnymi. Masowo pisano do niego listy, chwalono go i dziękowano mu, krytykowano go i obrażano – a on wszystkim argumentował i spokojnie odpowiadał, odczytywał różne punkty widzenia i przekonywał, czego potrzebuje niepodległe Państwo, aby być sprawiedliwym i skutecznym. Niestety, nieubłagana śmierć zabrała tego pełnego poświęcenia patriotę. W 2007 roku Anatolij Pohribny opuścił nas, przeżywszy 65 lat. I wydaje się, że gasną jego idee, że wygasa ten wysoki patriotyczno-oświeceniowy zapał. Społeczeństwo staje się obojętne i ograniczone w swoich potrzebach, stacza się ku egoistyczno-przyziemnym dążeniom, mało przejmując się wysokimi ideami narodowymi i dobrem ogólnym całego kraju... Na falach radiowych brzmią przeważnie przyziemne i prymitywne audycje, typu „co jeść, co pić, jakie perfumy wąchać, jaką odzież kupować” itp. Przy tym ogół dziwi się, dlaczego państwo nie jest takie, o jakim marzyli, o jakie walczyli poprzednicy-bohaterowie. W różnych sondażach przeważa przekonanie, że ukraińskie państwo zmierza w złym kierunku, ale nie widać, aby ktoś kontynuował dzieło Anatolija Pohribnego, aby ludzie, głosując na kandydatów do władzy, szukali postaci równych Anatolijowi Pohribnemu. Na szczęście mamy bogate dziedzictwo ideowo-praktyczne Anatolija Pohribnego, jego głęboko analityczne badania i prawdziwe drogowskazy, jak mamy działać, jeśli chcemy zbudować zdrowe, sprawiedliwe i skuteczne państwo. Pośród licznych jego dzieł, wskazówek, porad ważne miejsce zajmuje zbiór jego wystąpień radiowych „Gdybyśmy uczyli się tak, jak trzeba”. Mamy go również w Internecie. Bardzo radzę wszystkim nieobojętnym obywatelom czytać go, to prawdziwa skarbnica mądrości. A styl wykładu – przystępny i emocjonalny, dyskusyjny i przekonujący. To książka, do której jak najbardziej trafnie pasują słowa Iwana Franki: „Książki – morska głębia: Kto w nie zanurkuje aż do dna, Ten, choć trudu miał niemało, Dziwne perły wynosi”. Z tej książki można zaczerpnąć najgłębszą mądrość i bardzo przydatne rady, które pomogą we współczesnym budowaniu państwa. Czytajmy więc, rozpowszechniajmy, aby ożył duch Anatolija Pohribnego!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ataman krajoznawców i proświcianin

Ihor ZOC Tak, wiosną 2014 roku, kiedy wszyscy mieszkańcy Słowiańska, a wraz z nimi Walerij Iwanowycz z rodziną, znaleźli się w niewoli we własnym mieście, Romankowi pod hukiem walk udało się jakimś cudem wyrwać, aby w maju pojechać na Międzynarodowe Święto Szewczenkowskie na Czerkaszczyznę. Już wracając do domu, wiózł z tuzin książek o Kobziarzu, niektóre z autografami i życzeniami zwycięstwa nad rosyjskim agresorem. Odbyło się już pseudoreferendum i ogłoszono tak zwaną “DNR”, więc Walerij nie mógł wieźć “kompromatu” na siebie przez kilkanaście punktów kontrolnych terrorystów i zostawił mi go w Doniecku na przechowanie – do lepszych czasów. I te czasy nadeszły 5 lipca 2014 roku, kiedy Siły Zbrojne Ukrainy wyparły terrorystów z miasta. Ale wyzwolenie jednych obróciło się w okupację dla innych. I już mi w środku lata przyszło wyjechać z Doniecka, bez powrotu... A moja żona kilka razy wracała i podczas jednego ze swoich ryzykownych przyjazdów jesienią 2014 roku, kiedy grzmiały walki o doniecki port lotniczy, zabrała stosik książek, które Romanko oddał na przechowanie wiosną. Wręczyłem je właścicielowi już w Kijowie i przy okazji pokazałem niektóre uratowane od “ruskiego miru” książki autorstwa samego Romanki z jego autografem. W ich liczbie – “Jestem twoim synem, Ukraino, z Doniecczyzny”, wydana w 2008 roku. Ta niewielka objętościowo książka, mimo jej patetycznego tytułu, w pełni odpowiada treści, ponieważ opowiada o donieckim ukraiństwie i jego głębokim zakorzenieniu na wschodnich ziemiach. Próby okupacją i ostrzałami, kiedy pociski spadały coraz bliżej domu Romanki, a czasami odłamki sypały się z dachu domu, uderzały w żelazne bramy garażowe, oczywiście dały się we znaki. Ale ciężką i nieodwracalną stratę rodzina poniosła w listopadzie 2017 roku: na kilka godzin przed swoimi 44. urodzinami tragicznie zginął starszy syn Ołeksandr, znany w mieście wolontariusz i, tak jak ojciec, utalentowany literat, poeta. Pośmiertnie wydany zbiór Ołeksandra “Mimikra i martyrologium” uporządkował Walerij Iwanowycz. “To, zapewne, była najbardziej bolesna jego misja jako redaktora i wydawcy”, – zaznacza Iwan Dziuba w artykule “Z donieckiego kalejdoskopu. Ojciec i syn” (“Literaturna Ukrajina”, 16 marca 2019 r.), który poświęcił twórczości rodaków. A samego Walerija Iwanowycza akademik nazywa “jednym z tych sumiennych pracowników na niwie ukraińskiej kultury, których wielu jest na Doniecczyźnie i których tak mało znamy”. I rzeczywiście, w skali kraju – to, być może, tak, ale na Donbasie Romankę znają dobrze. Jest on z tych ludzi, którzy generują pomysły i sami je wcielają w życie. W dalekich latach 90. to właśnie on zaproponował założenie w gazecie “Donecczyna” tematycznej strony “Rodzinny kraj”, potem almanachu pod tym samym tytułem, z czasem zaczęliśmy organizować różnorodne konkursy obwodowe dla uczniów, a w 2005 roku ustanowiliśmy wyróżnienie “Honorowy krajoznawca Doniecczyzny”, którym do dziś nagradzamy wielu godnych ludzi. Jeszcze w ubiegłym wieku “atamanem donieckich krajoznawców” nazwał Romankę jego kierownik naukowy z Kijowa akademik Ołeksandr Mazurkewycz, a potem w prasie obwodowej poparł go dziennikarz z “Donecczyny” Walerij Szeptucha, chociaż formalnie na przewodniczącego obwodowej organizacji krajoznawców Walerija Iwanowycza wybrano w 2003 roku. On Mychajłyna BODNAR, kierowniczka pracy kulturalno-masowej Iwano-Frankiwskiej obwodowej organizacji “Proświta” Kiedy kolędnicy byli pod domem Lehunów w Jezupolu, na świat przyszła mała Nadijka – Nadija Lehun. Od tego czasu minęło 90 lat, a ponad 30 z nich znam tę kobietę. Nie ma państwowych nagród, ani wysokich tytułów i nigdy o nie nie zabiegała. Za to słusznie wszyscy, którzy ją znają, nazywają ją „ludową”. Czarująca ukraińska uroda do dziś jej nie opuszcza. I talent do twórczości, słowa i pieśni nie opuszcza jej do tej pory. To człowiek o niezwykłym usposobieniu. Przypominam sobie, jak przyjechaliśmy pogratulować jej z okazji Dnia Niepodległości od „Proświty” i podarowaliśmy niebiesko-żółty sztandar, co ją wzruszyło. Mimowolnie zaczęła czytać wiersz Szewczenki „Subotiw”. A „Kobziarza” pani Nadija zna całego na pamięć. Wspomina, jak ją, pięcioletnią, zmienił na tym społecznym stanowisku profesor-historyk Roman Lach, który odszedł w zaświaty. Wybór na szefa oddziału człowieka z prowincjonalnego miasta, a nie z centrum obwodowego, stał się pewnym wyzwaniem dla specjalistów historii, którzy uważali, że kierownikiem krajoznawców powinien być przedstawiciel z ich środowiska. Jednak autorytet filologa Romańki wśród krajoznawców obwodu jest na tyle znaczący, że Walerija Iwanowycza ponownie, już któryś raz z rzędu, wybierają na przewodniczącego. I jeśli z początkiem wojny działalność większości obwodowych związków twórczych na pewien czas ustała: biura zostały zagarnięte przez agresora, a niektórzy zasłużeni ich kierownicy poszli na służbę do okupantów – krajoznawców to nie dotknęło, bo nieruchomości nie dorobili się. Słowiańska rezydencja Romańki zadziałała na „plus”, ponieważ działalność organizacji przerywano tylko na kilka miesięcy, a zdecydowana większość ludzi potwierdziła swoje członkostwo w NSKU, a Romańko zdołał w krótkim terminie przerejestrować organizację z donieckiej rezydencji na Słowiańsk. Zauważę, że za swoją działalność w narodowym związku Romańko nie otrzymuje ani jednej państwowej kopiejki, dlatego wszystko zrobione przez niego i aktyw jest prawdziwym poświęceniem. Zauroczony twórczością Wołodymyra Sosiury, Wałerij Romańko wiele zrobił dla należytego uczczenia pamięci poety na małej ojczyźnie. Chodzi nie tylko o festiwal „Srebrne dzwony” w Debalcewie, który zainicjowała pisarska organizacja obwodowa, angażując do udziału praprawnuka poety Ołeksija Sosiurę, ale także o wizyty pisarza w Słowiańsku. Naukowiec Romańko znalazł dokumentalne potwierdzenia pobytu poety w mieście i napisał książkę „Wołodymyr Sosiura w Słowiańsku”. Było to, jak twierdzi autor, w 1952 i w 1954 roku, kiedy liryk występował przed studentami instytutu pedagogicznego (dzisiejszego Donbaskiego Uniwersytetu Pedagogicznego), robotnikami zakładów sodowych, był w technikum chemicznym, odwiedził szkołę średnią nr 5. Autorowi udało się znaleźć licznych świadków tych pamiętnych spotkań, przy czym geografia poszukiwań nie ograniczyła się do jednego miasta, a nawet jednego obwodu. Na potwierdzenie swoich domysłów przytacza fragmenty korespondencji z członkami rodziny W. Sosiury oraz rozmowy z poetą Leonidem Wyszestawskim i rodakami – świadkami wydarzeń. Podczas swoich poszukiwań pan Wałerij ściśle współpracował z Wołodymyrem Wołodymyrowyczem Sosiurą, synem poety, który przekazał do publikacji w „Donecczynie” swoją powieść o ojcu „Losie mój, czarno-biały”, której fragmenty wydrukowaliśmy w gazecie w kwietniu-maju 2002 roku. Już po nas te wspomnienia pojawiły się w kijowskich wydawnictwach. I do dziś jesteśmy dumni, w końcu to rodacy! Przy okazji dodam: z materiałów o Sosiurze w „Donecczynie” i „Switłyci” można wydać kilka osobnych książek, a jeden tom złożą publikacje Wałerija Romańki. W jednej z nich autor napisał słowa, które w pewien sposób wyróżniają jego stanowisko: „Moja droga do ukraińskiego słowa przypomina mi tę samą ciężką i długą drogę, którą przebył do ojczystego słowa mój ulubiony poeta Wołodymyr Sosiura. Jest ona równie niełatwa i ciernista, a inna tutaj, w zrusyfikowanym donbaskim kraju, być nie mogła”. Dzięki staraniom W. Romańki na budynku instytutu pedagogicznego w Słowiańsku w listopadzie 2004 roku została ustanowiona tablica pamiątkowa. A oto apel o nadanie uczelni imienia wybitnego Ukraińca rząd zignorował. Tymczasem święto literackie pamięci poety z okupowanego obecnie Debalcewa przeniosło się do Słowiańska, gdzie jest corocznie przeprowadzane zimą. W swoich pracach literaturoznawczych W. Romańko najczęściej zwracał się do W. Sosiury, zauważa I. Dziuba we wspomnianym artykule „Z donieckiego kalejdoskopu” i dodaje, że wzruszyło go, „jak ciepło i z jakim zrozumieniem napisał on o obecnie zapomnianym Hryćku Bojce (z Ołeniwki rodem, uczył się w szkole średniej nr 1 w Ołeniwskich Karjerach kilka lat przede mną i właśnie o nim była moja pierwsza studencka „recenzja” w gazecie „Radiańska Donecczyna” w bardzo, bardzo odległym 1950 roku)”. „Humorystyczne wiersze Hryćka Bojki dla dzieci w latach 50. cieszyły się ogromną popularnością wśród dzieciaków i wychodziły w stutysięcznych nakładach. Warto by je teraz wydać ponownie”, – zaznacza Iwan Dziuba. Jest wielka osobista zasługa Romańki także w uczczeniu ukraińskiego poety-romantyka Mychajła Petrenki, którego miejscem urodzenia według niektórych źródeł jest właśnie Słowiańsk. Jeszcze w 2012 roku z inicjatywy szefa krajoznawców obwodu została zapoczątkowana literacko-artystyczna nagroda imienia Petrenki, wśród laureatów której są Wiktor Skrypnyk, Petro Hajworonski, Serhij Żadan, Wołodymyr Zajika i inni. Uroczystości, które przerodziły się w Ogólnoukraińskie Święto Petrenkowskie „Żywy w pieśni, żywy w wiekach”, odbywają się w bibliotece miejskiej, którą oficjalnie nazwano imieniem Petrenki. Osobno należy powiedzieć, że kandydat nauk pedagogicznych i członek trzech narodowych związków oraz WUT „Proświta” jest autorem nie tylko ponad około 1000 publikacji, ale także ponad 30 osobnych wydawnictw, a wśród nich wybrane prace w 12 tomach! Kto jeszcze z doniecczan ma taki dorobek! Wśród najbardziej znanych – podręcznik „Literatura ojczystego kraju”, wydania z serii „Pisarze – rodacy”, na przykład „Wyznanie miłości Stanisława Żukowskiego”, „Iwan Kostyria – dzieciom” i inne. Autor pisze o związku z donieckim krajem Hryhorija Skoworody, Antona Czechowa, Ostapa Wyszni, Pawła Tyczyny, Olesia Honczara… Wiele czyta wiersze, jak choćby Dmytra Pawłyczki „Samodzielna Ukraina”. Przeglądam album ze zdjęciami i widzę, jak ona ra- Wałerij Romańko podczas prezentacji projektu krajoznawczego w Kramatorsku. 2018 r. literacko-krytycznych artykułów Wałerij Romańko poświęcił pisarzom-ziomkom: Pawłowi Bajdeburze, Lidii Kołesnykowej, Wasylowi Stusowi, Hryhorijowi Krywdzie, Wiktorowi Sokołowowi, Jurijowi Doceńce… W 2004 roku Romańko wydał informator „Krajoznawcy Doniecczyzny”, w którym zebrano dane biograficzne, spisy głównych prac drukowanych i artykułów o 115 krajoznawcach naszego regionu. W informatorze nawet o dobrze znanych ludziach można znaleźć niemało nowego z ich biografii, o obiektach ich badań. Zasługuje na dobre słowo także praca W. Romańki nad opracowaniem „Kalendarza znamienitych i pamiętnych dat”. Wcześniej projektem opiekowała się główna biblioteka obwodowa, ale po okupacji Doniecka stało się to niemożliwe. Teraz potrzebną sprawę dobrowolnie wziął na siebie pan Wałerij, przygotowane samodzielnie kalendarze cieszą się popularnością wśród krajoznawców i edukatorów. Z inicjatywy kompilatora w wydaniu wymieniono imiona obrońców, którzy zginęli na Doniecczyźnie w pierwszych miesiącach prowadzenia ATO. Nie tylko mnie przychodziło na myśl, skąd bierze on siły, by zdążyć i studentom wykłady przeczytać, zredagować gazetę instytutową „Pedagog”, uporządkować do kolejnego wydania książkę swoją i syna Ołeksandra (przy tym na wydanie znajduje środki ze swojego budżetu rodzinnego), pojeździć po obwodzie na wydarzenia, które prowadzą krajoznawcy z różnych miast Doniecczyzny, przeprowadzać coroczne wydarzenia o skali ogólnoukraińskiej: Święto Petrenkiwskie, „Poetycki desant w Słowiańsku”… Odpowiedź na to pytanie, jak się okazało, „Doniecczyzna” wydrukowała jeszcze w 1997 roku, kiedy witano pana Wałerija z jego pierwszymi 45. urodzinami, i był to cytat samego Romańki: „Biorę ja siły z ojcowskich studni…”. Swoją drogą, właśnie ten cytat wywieszono obok kącika poświęconego Wałerijowi Romańce w szkolnym muzeum historii szkoły w Hrodiwce, której jest absolwentem z 1969 roku. W styczniu obchodzi on swój jubileuszowy dzień urodzin, a zatem przyłączmy się do gratulacji! wraz z innymi amatorami przed Iwano-Frankiwskim soborem katedralnym świętego Zmartwychwstania prowadzi hajiwki: „Wesoły dzień nam nastał, Jezus Chrystus z grobu wstał, A my się weselimy, hajiwki sobie zaczniemy…!” A oto kolęduje w grupie i idzie z wertepem. Na wieczornicach wykonuje pieśń „Oj nie chodź, Hryciu, na wieczornice”. W Kaniowie, na mogile Kobziarza, czyta z przejęciem jego wiersz, patrząc w dal na Dniepr. A ile jej występów było w radiu obwodowym, dokąd zapraszałam do swojego programu „Dzwony Proświty” i radiomagazynu dla kobiet i o kobietach „Jarosławna”. Opowiadała o ukraińskich zwyczajach i tradycjach, uświęconych wiekami. Każdy temat towarzyszył pieśniom, które ona bezbłędnie wykonywała. Oto tak miłość do rodzinnej ziemi, do ukraińskości wniosła ta kobieta przez całe swoje życie. Więc niech Bóg we wszystkim pomaga jej, a anioł daruje miłość na nadchodzące lata. Wałerij Iwanowycz Romańko – znany na Doniecczyźnie, a i na Ukrainie krajoznawca, pedagog i pisarz, a jeszcze mój ziomek z rejonu pokrowskiego (krasnoarmijskiego) i były nauczyciel w szkole średniej wsi Nowotrojicke (gdzie z 12 lat nauczania on 6 lat przepracował jako dyrektor szkoły). Znamy się ponad czterdzieści lat i przez ten czas los nie jeden raz wystawiał Romańkę na próbę wytrzymałości i siły ducha. Te egzaminy zdał z honorem.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Niech anioł obdarzy miłością

roczne dziecko, stawiali na stołeczku, a ona czytała wiersze... I tak przez cały wiek czytała, brała udział w różnych artystycznych imprezach w naszym mieście. Ale najbardziej znam ją od czasu, gdy pracowała jako korespondentka zakładowego radiowęzła i jednocześnie kierowała komisją kultury i duchowości komitetu związkowego w ponad dziesięciotysięcznym kolektywie zakładu «Rodon». Gdy tylko Ukraina stała się niepodległa, zaczęliśmy odradzać nasze obyczaje i tradycje. Pierwsze wieloludne imprezy w mieście: wielkanocne hajwki, bożonarodzeniowe kolędy i szczedriwki, święta Matki, Mikołaja, ukraińskie wieczornice…. I wszędzie Nadija Legun na pierwszym miejscu: śpiewa zakazane i zapomniane piosenki, gra w spektaklach «Najmyczka», «Na-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Działaczka ukraińskiego ruchu narodowo-kulturalnego, przewodnicząca Połtawskiego Towarzystwa Filantropijnego. W 190. rocznicę urodzin Jelizawety Myłoradowycz

Połtawszczyzna zrodziła niemało inicjatywnych, utalentowanych, pełnych woli kobiet, które wzbogaciły ukraińską historię i kulturę. Barwną postacią na społeczno-kulturalnym tle lat 60.-70. XIX wieku była „zwiastunka wolności” Jelizaweta Myłoradowycz z rodu Skoropadskich, przedstawicielka ukraińskiej elity arystokratycznej. Zrobiła dla Połtawszczyzny i ogólnie Ukrainy tak wiele dobra, że zasługuje na wdzięczną pamięć rodaków. Połtawski literaturoznawca, krajoznawca i pisarz Petro Rotacz porównywał ją do Łesi Ukrainki i uważał, że w jej sercu płonął prometejski ogień. 190. rocznica urodzin Jelizawety Myłoradowycz z inicjatywy Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej oraz zgodnie z uchwałą Rady Najwyższej jest w tym roku obchodzona na szczeblu państwowym. Iryna PETRENKO, profesorka, sekretarz Połtawskiej Organizacji Krajoznawców Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy. Spadkobierczyni dwóch starodawnych ukraińskich rodów Jelizaweta Iwaniwna Skoropadska (po mężu – Myłoradowycz) urodziła się 12 stycznia (według nowego stylu) 1832 roku w słynnym pałacu w Kaczaniwce w powiecie borzniańskim guberni czernihowskiej (obecnie hromada iczniańska w obwodzie czernihowskim). W Trostiańcu, w dawnym rodowym majątku Skoropadskich, spędziła dzieciństwo i młodość. Jej ojciec – Iwan Mychajłowycz Skoropadski – należał do linii generała buńczucznego Wasyla Skoropadskiego, rodzonego brata hetmana Iwana Skoropadskiego (1708–1722). Przez kilka stuleci ród Skoropadskich odgrywał wiodące role w ukraińskim życiu politycznym i kulturalnym. Takimi samymi cnotami wyróżniali się również przedstawiciele kozacko-starszyńskiego rodu Tarnowskich. Ukraiński historyk W. Borysenko zauważył: „Rozgałęziona rodzina Tarnowskich w ciągu XIX wieku stała się symbolem pełnego poświęcenia służenia interesom narodu ukraińskiego; należy do niej jedno z czołowych miejsc w popularyzacji i zachowaniu bezcennych wzorców kultury narodowej Ukrainy, kształtowaniu pokolenia duchowej elity narodu”. Potomkinią tych dwóch starodawnych ukraińskich rodów była właśnie Jelizaweta Skoropadska. W 1849 roku w wieku 17 lat wyszła za mąż za bogatego i wykształconego połtawianina hrabiego Lwa Myłoradowycza. Dom Myłoradowyczów stał się „prawdziwym ukraińskim salonem”, ośrodkiem działalności kulturalnej połtawskiej hromady. Dobroć i życzliwość małżeństwa Myłoradowyczów uczyniły go bardzo popularnym wśród połtawskiego mieszczaństwa. Gościli tu słynny kompozytor Modest Musorgski oraz śpiewaczka operowa i kameralna Daria Leonowa, bywali koryfeje ukraińskiego teatru Marko Kropywnycki, Mychajło Starycki, kompozytor Mykoła Łysenko, później – aktorzy Marija Zańkowećka, Iwan Karpenko-Karyj, Hanna Zatyrkewycz-Karpynśka, malarka Marija Baszkircewa i inni. Musorgski nazywał dom Myłoradowyczów „centrum sztuk”, a samą hrabinę „sympatyczną pięknością-Europejką, głęboko wykształconą, postępową kobietą”. O hrabinie Myłoradowycz mówiono wtedy jako o kobiecie „emancypantce” – bez uprzedzeń. I prowadziła odpowiedni styl życia: ubierała się według najnowszej francuskiej mody, prezentując się na balach w paryskich strojach, swobodnie mówiła po francusku z pięknym „paryskim akcentem” oraz po niemiecku. Samodzielnie pilnie uczyła się języka angielskiego, mając na celu dokonanie przekładu „Historii Rusów”, aby jej zagraniczni przyjaciele mogli zrozumieć mentalność narodu ukraińskiego. Kochała ukraińskie pieśni, folklor, nierzadko ubierała się w ukraiński strój narodowy, zachwycała się sławną kozacką przeszłością. Często chorowała, dlatego wielokrotnie wyjeżdżała na leczenie do Kijowa, Odessy oraz za granicę – do Wiednia, Halle, Baden. Energicznie włączyła się w życie społeczne. Jednak do tego trzeba było mieć świadome, aktywne i niezawodne otoczenie. Znalazła takie wśród działaczy połtawskiej hromady. Dobrodziejka ukraińskiej kultury w Połtawie. Połtawska hromada powstała najprawdopodobniej latem 1861 roku i zjednoczyła pojedynczych, rozproszonych ludzi pracy kulturalno-oświatowej o różnych nastrojach społecznych i poglądach wokół jednego celu – odrodzenia tożsamości narodu ukraińskiego. Połtawskie kółko kierował Dmytro Pyłczykow – pisarz, pedagog, organizator szkół niedzielnych, były członek Bractwa Cyryla i Metodego oraz znajomy Tarasa Szewczenki. Hromada jednoczyła niewielkie, około 60 osób, ale aktywne grono połtawskich intelektualistów. Pod wpływem ludzi z tego kółka u Jelizawety Iwaniwny, jak pisze jej biograf Ołeksandr Konyski, „wrodzony instynkt narodowy rozwinął się do stopnia świadomości”. Dmytro Pyłczykow nazywał hrabinę „jedyną z naszych pań – na poziomie naszych czasów”, wysoko ceniąc nie tylko jej zamożność, ale i „przymioty moralne”. W ciemną noc rosyjskich zakazów ukraińskiego słowa połtawscy hromadowcy zawzięcie wystąpili przeciwko carskim imperialnym prawom, bronili ojczystego języka ukraińskiego, bronili jego autorytetu. Nienagannym wzorem takiej pełnej poświęcenia walki służy postawa życiowa Jewhenii Myłoradowycz. Była szczerą Ukrainką, kochała połtawski kraj i zrobiła niemało dobrych uczynków. Wśród organizatorów placówek oświatowych Jelizaweta Iwaniwna była bezinteresownym fundatorem. Według słów współczesnych, w mieście nie istniała taka organizacja charytatywna, w której Jelizaweta Iwaniwna nie brałaby udziału. Jej imię często wspominano wśród połtawskich mecenasów drugiej połowy XIX wieku. Na początku lat 60. XIX wieku w Połtawie otwarto kilka szkół niedzielnych dla chłopców i dziewcząt, które hrabina utrzymywała na własny koszt. Chodziła po szkołach i uczyła dzieci, lubiła po zajęciach śpiewać ze szkolnymi dziećmi. Wykorzystywano podręczniki w języku ukraińskim. W szczególności dzieci uczyły się z „Gramatki dla ukraińskiego ludu” Ł. Jaszczenki, „Elementarza” Tarasa Szewczenki oraz „Gramatki” Pantełejmona Kulisza. Swoją cegiełkę do wydania podręczników wniosła Jelizaweta Myłoradowycz. Połtawskie szkoły niedzielne powstały jako jedne z pierwszych w Imperium Rosyjskim i naturalnie nie miały doświadczenia. Wykładowcy musieli samodzielnie opracowywać programy nauczania poszczególnych przedmiotów, doskonalić metody nauczania, zapewniać uczniom niezbędną literaturę, rozwiązywać niemało kwestii organizacyjnych. Kiedy w 1861 roku w Połtawie działało już pięć szkół niedzielnych, dwie sobotnie i jedna codzienna, organizatorzy i patroni szkół utworzyli ogólną radę szkolną. Z pomocą Myłoradowycz w Połtawie zorganizowano amatorskie Dom Miłoradowiczów. Widok od strony dziedzińca teatr, spektakle, czytelnię dla mieszczan. Połtawscy hromadiwcy rozpowszechniali utwory Tarasa Szewczenki, Pantełejmona Kulisza, Marko Wowczoka. Oni, wraz z panią Jelizawetą, zorganizowali nabożeństwo za Tarasa Szewczenkę. A także urządzali publiczne wykłady, czytania ludowe, otwarcia bibliotek i księgarni. Takie przedsięwzięcia zaczęły przyciągać do szkół niedzielnych nową publiczność – zaczęli przychodzić ludzie w podeszłym wieku, nawet bardzo starzy, prosząc, by „nauczyć ich czegokolwiek”. Szóstego (18) maja 1861 roku, w dniach powtórnego pochówku Tarasa Szewczenki, na pamiątkę przewiezienia ciała poety na Ukrainę, hromadiwcy oraz Jelizaweta Miłoradowicz zainicjowali posadzenie dębu, który rośnie do dziś na obrzeżach mikrorejonu Pawłenky w Połtawie. Jest to pierwszy na Ukrainie żywy pomnik Proroka ukraińskiego narodu. Nigdy nie żałowała sił i środków na potrzeby społeczne. Współcześni świadczyli, że żadne przedsięwzięcie charytatywne w Połtawie nie odbywało się bez aktywnego udziału pani Jelizawety. Po zniesieniu poddaństwa w 1861 roku Miłoradowicz podarowała każdemu swojemu włościaninowi po dziesięcinie ziemi na duszę ponad to, co określono zgodnie z reformą. Opiekowała się wychowankami Połtawskiej eparchialnej szkoły żeńskiej. Od 1878 roku aż do śmierci kierowała Połtawskim kobiecym towarzystwem dobroczynnym, któremu hrabina zakupiła dużą posiadłość i podarowała 6 tys. rubli. Stworzyła kobiece towarzystwo opieki nad dziećmi osieroconymi, otworzyła dom dziecka dla niemowląt-sierot. Dla chorych dzieci mecenaska urządziła oddzielny pokój w swojej daczy w Hożułach. Znaczną pomoc otrzymały także pierwsza żeńska gimnazja oraz szkoła realna w Połtawie. W 1879 roku podarowała swój dom przy ulicy Kuznieckiej (obecnie Puszkina 85) Aleksandrowskiej szkole realnej. Tam też mieściły się mieszkania inspektora i dyrektora szkoły. Teraz jest to budynek Połtawskiego kolegium elektrotechnicznego przy ul. Puszkina nr 83-a. Troszczyła się o niezamożnych uczniów, opłacając ich naukę, oraz o sieroty i przytułki, dając dzieciom możliwość zdobycia doświadczenia w różnych rzemiosłach. Pani Jelizaweta założyła w Połtawie Towarzystwo Filantropijne. Należała do Połtawskiego towarzystwa rolniczego. Znano ją jako znakomitą pianistkę i uczestniczkę koncertów charytatywnych w Połtawie. W swoim domu w Połtawie na Nowy Rok Jelizaweta Miłoradowicz co roku urządzała święto choinki, na które zapraszała dzieci-sieroty. W odpowiedzi na uciski rosyjskiego caratu wobec języka ukraińskiego, w szczególności na cyrkularz wałujewski z 1863 roku, silna duchem kobieta twardo postanowiła, że będzie kontynuować swoją działalność na rzecz wspierania ukraińskiego życia społeczno-kulturalnego. Po zakazie wydawnictw w języku ukraińskim przekazała pieniądze na rozwój ruchu ukraińskiego w Galicji, w szczególności na towarzystwo „Proświta” oraz czasopismo „Prawda”. Mecenaska Towarzystwa Naukowego imienia Tarasa Szewczenki Represje w Imperium Rosyjskim przeciwko ukrainofilom zmusiły ich do zwrócenia większej uwagi na Galicję, gdzie warunki życia politycznego były swobodniejsze. A w Galicji już zrodziła się myśl o założeniu organizacji w celu rozpowszechniania książki naukowej. Hrabina chętnie przystała na tę ideę i wniosła 20 tys. austriackich srebrnych koron na założenie towarzystwa (według innych danych – 9 tysięcy guldenów, 10 tysięcy guldenów, 8 tys. rubli), które wywiózł do Lwowa Dmytro Pyłczykow w 1873 roku. Początkowo towarzystwo chciano nazwać „Galicyjskie Towarzystwo Naukowe”. I to właśnie Jelizaweta Miłoradowicz zażądała, aby nosiło ono imię najwybitniejszego syna Ukrainy Tarasa Szewczenki. Statut organizacji, którą nazwano „Towarzystwem im. T. H. Szewczenki”, sporządzili, na polecenie Jelizawety Iwaniwny, Mychajło Drahomanow i Dmytro Pyłczykow. Przywódcy organizacji kupili drukarnię i rozwinęli zakrojoną na szeroką skalę działalność wydawniczą. 11 grudnia 1873 r. przez Namiestnictwo Galicyjskie został zatwierdzony statut Towarzystwa im. Szewczenki we Lwowie, które w listopadzie 1892 r. przez grupę ukraińskich działaczy zostało zreorganizowane w Towarzystwo Naukowe im. Szewczenki (NTSz). Dzięki Towarzystwu „stanęły na nogi” ogólnonarodowe czasopisma: dziennik „Diło” i dwutygodnik „Zoria”, a z czasem – „Literaturno-naukowyj wisnyk” oraz główne wydawnictwo seryjne – „Zapysky NTSz”. NTSz działało według wzorców istniejących europejskich akademii i już na początku XX w. wypełniało

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

funkcje Ukraińskiej Akademii Nauk, choć oficjalnie nie posiadało ono takiego statusu. Do pracy zaproszono wybitnych ukraińskich naukowców oraz utalentowaną młodzież. Wszystkie osiągnięcia NTSz były nie do pomyślenia bez wsparcia całej ukraińskiej społeczności, zarówno wschodniej, jak i zachodniej Ukrainy. Wielki portret fundatorki Jelizawety Myłorodowycz zdobił salę uroczystych posiedzeń tej nieoficjalnej ukraińskiej Akademii Nauk. Były tam również portrety Ołeksandra Konyskiego i Dmytra Pylczykowa. Udział połtawian w powstaniu słynnego Towarzystwa uwydatnia wzajemny związek ruchu narodowo-wyzwoleńczego na ziemiach wschodnioukraińskich i zachodnioukraińskich, pragnienie wspólnej troski o odrodzenie ukraińskiej duchowości. Udział Ukraińców spod panowania rosyjskiego w kulturalno-narodowym życiu Ukraińców galicyjskich miał dla tych ostatnich ogromne znaczenie: dodawał im otuchy, umacniał ich osiągnięcia literackie, wpływał na umocnienie narodowo-demokratycznych nurtów. „Hetmanka” W Połtawie Miloradowiczową nazywano „Hetmanką”, i nie tylko dlatego, że wywodziła się ona od hetmana Iwana Skoropadskiego. Jej nastroje były znane nie tylko połtawskim członkom hromady. Władze Imperium Rosyjskiego podejrzewały ją o działalność zmierzającą do przywrócenia władzy hetmańskiej na Ukrainie. O ukraińskiej „samostijniczce” pisała w 1862 roku francuska gazeta „Indépendant Belge”: „W Połtawie na zebraniach przewodzi czarująca kobieta. A omawia kwestię… oddzielenia Małorosji od Rosji. A nowo utworzonym państwem znów będzie rządził hetman, jak za czasów Mazepy…”. Jelizaweta Miloradowicz zmarła nagle w Połtawie w nocy z 26 na 27 lutego (według nowego stylu) 1890 roku na atak serca. Jej śmierć była wstrząsem dla całej połtawskiej społeczności. Licznie zgromadzony orszak pogrzebowy, który towarzyszył jej trumnie do Połtawskiego Krzyżowozdwiżeńskiego prawosławnego męskiego monasteru (obecnie żeńskiego), założonego w 1650 roku, świadczył o wielkim autorytecie tej działaczki społecznej wśród połtawczyków. Została pochowana obok swojego męża i córki Ołeksandry na cmentarzu klasztornym. Na jej cześć nazwano jedną z ulic w mikrorejonie Brajłki w Połtawie. Bez wątpienia Jelizaweta Iwanowna Skoropadska-Miloradowicz zasługuje na wdzięczną pamięć Ukraińców, gdyż przeżyła godne życie. Nigdy nie żałowała środków na działalność dobroczynną, będąc jedną z najbogatszych kobiet Połtawszczyzny. Jest przykładem dla kolejnych pokoleń przedsiębiorców-mecenasów, którzy powinni być równie społecznie odpowiedzialni, hojni i wrażliwi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Sławny potomek założyciela odeskiej „Proświty” Mychajła Komarowa

18 stycznia minęło 140 lat od dnia urodzin wybitnego naukowca, ukraińskiego bibliografa, organizatora ukraińskiej edukacji na Odesszczyźnie w latach 1917–1918 Bohdana Mychajłowycza Komarowa. Wasyl WEŁMOŻKO, członek Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy. Bohdan urodził się 18 stycznia 1882 roku w wielkiej rodzinie znanego bibliofila i bibliografa, folklorysty, tłumacza, jednego z założycieli odeskiej „Proświty” Mychajła Komarowa. W 1900 roku ukończył 4. Męskie Gimnazjum w Odessie. Bohdan Mychajłowycz wspominał, że „pobyt w szkole dla mnie zawsze był czymś wprost przeciwnym mojemu życiu w domu, jasnemu, wesołemu, pełnemu radości życia”. Z zachwytem wspominał ogromną bibliotekę ojca, szacunek wobec ukraińskiego piśmiennictwa, który panował w rodzinie. Okoliczności rodzinne sprawiły, że Bohdan poznał profesora Uniwersytetu Noworosyjskiego Mychajła Sydorenkę, męża starszej siostry Margaryty, który zaszczepił w Bohdanie miłość do przyrody, co zadecydowało o jego wstąpieniu na wydział przyrodniczy fizyczno-matematycznego fakultetu Uniwersytetu Noworosyjskiego (Odeskiego). Na początku 1901 roku Bohdan Komarow wziął udział w strajkach studenckich, za co został wydalony z uniwersytetu. Kontynuować naukę musiał we Lwowie, Wiedniu i Krakowie. Jednak dyplom wyższej uczelni zdobył w Odessie, zdając państwowe egzaminy w 1907 roku. Do 1917 roku B. M. Komarow prawie nie brał udziału w życiu społeczno-politycznym miasta, chociaż był członkiem odeskiej „Proświty”, ale na jej posiedzeniach nie występował. Jednak wydarzenia rewolucyjne 1917 roku porwały także Bohdana Komarowa. W maju wszedł do Ukraińskiego Komitetu Kierowniczego Odessy jako delegat towarzystwa nauczycielskiego. Po raz pierwszy B. Komarow dał się poznać w lipcu 1917 r. na kursach ukrainoznawstwa dla nauczycieli, zorganizowanych przez kierowników Odeskiego Związku Nauczycielskiego. Bohdan Mychajłowycz prowadził kurs geografii Ukrainy. W ciągu drugiej połowy 1917 – na początku 1918 roku B. M. Komarow bronił interesów Ukraińców w walce z rusyfikatorami z rosyjskiego związku nauczycielskiego. Na początku 1918 roku na Uniwersytecie Ludowym prowadził kursy z ukrainoznawstwa. Autorytet B. Komarowa sprawił, że w marcu 1918 r. został wybrany przez Ukraiński Związek Nauczycielski w skład Komisariatu do spraw Odeskiego Okręgu Naukowego, gdzie został zastępcą przewodniczącego Wołodymyra Czechiwskiego. Kiedy w kwietniu W. Czechiwski przeniósł się do Kijowa, Bohdan Komarow faktycznie stanął na czele Komisariatu. Właściwie do lutego 1919 roku B. M. Komarow nadal kierował komisariatem, w którego kompetencjach leżały sprawy szkolne ogromnego regionu: całej Południowej i znacznej części Wschodniej Ukrainy, która wchodziła w skład Odeskiego Okręgu Naukowego. Musiał podpisywać mnóstwo dokumentów w najróżniejszych sprawach: kwestie finansowe i prawne, wyjaśnienia od centralnych organów władzy, wprowadzanie programów nauczania opracowanych przez ministerstwo edukacji. Jednym z najtrudniejszych zadań było zapewnienie „ukrainizacji”. szkół. Niedostępny dla wpływów ukraińskich organów władzy pozostawał Uniwersytet Noworosyjski, którego profesura, z pewnymi wyjątkami, nie akceptowała idei „ukrainizacji”. Bohdanowi Komarowowi przyszło wejść w otwarty konflikt z ukrainofobicznym składem uniwersytetu. W październiku na łamach jednej z największych odeskich gazet autor, który podpisał się pseudonimem „Istorik”, wystąpił przeciwko tej inicjatywie, wysuwając oskarżenia o zdradę tradycji uniwersyteckich. W liście do redakcji gazety B. Komarow zauważył, że nie pretenduje do roli spadkobiercy rosyjskich profesorów. List B. Komarowa zapoczątkował serię artykułów poświęconych kwestiom rozwoju ukraińskiego ruchu narodowego, które pojawiły się na łamach gazety „Nowi szljachy” wiosną 1919 roku. W artykule „Kulturtregerzy” B. Komarow ostro krytykował działania odeskich ukrainofobów, słusznie obalając mit o tolerancji i europejskości Odessy, który jest eksploatowany do dziś. Innym obiektem krytyki byli „małorusini” jako jeden z głównych czynników hamujących ukraińską kulturę. Autor wyraził swoją wizję istoty ukraińskiego ruchu narodowego. Jego zdaniem, „to prosta i zrozumiała rzecz, że każdy naród może i powinien być samodzielny, duchowo i kulturowo niezależny, mieć swój rozum, swoją wolę, swoją świadomość, swoje uczucia, swoją duszę, swoje narodowe »ja«”. Szczególnie nalegał na prawo Ukraińców do posiadania własnego imienia narodowego, a nie używania narzuconych z zewnątrz definicji w rodzaju „małorusini”, „noworusini” itp. Podobne deklaracje były bardzo typowe dla ówczesnej ukraińskiej myśli narodowo-demokratycznej. W innym artykule B. Komarow krytykował odeskie organizacje oświatowe za bezczynność i wzywał je, „aby w dobie zagrożenia tchnąć żywą duszę w naszą starą Odeską Proświtę”, która „od 1906 r. odegrała wielką rolę w życiu odeskiego ukraińskiego społeczeństwa, wychowując wiernych obrońców dla ochrony ojczystej kultury i niosąc ideę narodowego odrodzenia wśród szerokich kręgów. Szczerze i niezłomnie wypełniała ona swoje zadania. Wieczna wdzięczność i szacunek starej odeskiej »Proświcie«, która pierwsza wyprowadziła ukraińską sprawę w Odessie na szerszą drogę!”. Z ostatecznym przyjściem bolszewików B. Komarow powrócił do pracy na niwie ukraińskiego odrodzenia już w innych warunkach społeczno-politycznych niż w latach 1917–1918. W 1920 r. wziął aktywny udział w procesie budowy nowej szkoły, starając się nadać jej ukraińskie oblicze. Był przewodniczącym komisji przedmiotowej ds. opracowania programów przyrodoznawstwa w szkole pracy, prowadził kurs przyrodoznawstwa na kursach przygotowawczych dla nauczycieli do walki z analfabetyzmem. W końcu B. Komarow po raz pierwszy otrzymał możliwość rozpoczęcia kariery wykładowcy szkoły wyższej w Odeskim Instytucie Oświaty Ludowej. W latach 1920–1924 oraz 1929–1931 prowadził kurs biologii na wydziale robotniczym oraz wydziale wychowania społecznego. Bohdan Mychajłowycz był jednym z niewielu konsekwentnie ukraińskojęzycznych wykładowców. Jak wcześniej, B. M. Komarow starał się wnieść swój wkład w ważną sprawę zapewnienia szkole ukraińskojęzycznych podręczników. Kontynuował pracę nad słownikiem terminologii przyrodniczej i nomenklatury. Na 1923 r. z zaplanowanych 24 działów z 15 tys. terminów i nazw ukończono pracę nad 15 działami z 7800 terminami i nazwami. Z czasem B. Komarow przygotował wydanie do druku, jednak nie ujrzało ono światła dziennego. Na język ukraiński przetłumaczył pracę M. Faradaya „Chemia świecy”, przygotował szereg oryginalnych artykułów w języku ukraińskim, w których popularyzował nauki przyrodnicze. Ważnym kierunkiem działalności B. Komarowa w latach 20. XX wieku stały się bibliotekoznawstwo i bibliografia. W lipcu 1920 roku został mianowany pomocnikiem kierownika Odeskiej Ukraińskiej Biblioteki Państwowej (UBP) im. T. H. Szewczenki, a wiosną 1921 roku – jej kierownikiem. Przesłanką zwrócenia się naukowca ku sprawom bibliotecznym było przede wszystkim to, że po śmierci ojca odziedziczył jego wielkie archiwum i bibliotekę. Ojciec zaś zaszczepił w synu miłość do książki. Już pod koniec swojego długiego życia Bohdan Mychajłowycz wspominał, że „w swoich nielicznych pracach z ukraińskiej bibliografii starałem się podążać za wskazówkami mojego ojca M. F. Komarowa, założyciela ukraińskiej bibliografii”. Dzięki staraniom B. M. Komarowa jedyna w mieście ukraińska biblioteka szybko przekształciła się w zauważalne zjawisko życia społecznego, jeden z nielicznych ośrodków żywej ukraińskiej kultury. 27 października 1925 roku UBP została przeniesiona do nowego lokalu w zaułku Inwalidnym, bud. nr 5, gdzie założono Towarzystwo Przyjaciół UBP. W grudniu 1925 r. B. Komarow był delegatem pierwszej konferencji bibliotek naukowych Ukrainy. W 1930 r. Ukraińska Biblioteka Państwowa została połączona z Odeską Biblioteką Państwową. Z książek dawnej UBP utworzono dział „Ukrainika”. Były dyrektor UBP tak podsumował pracę: „Przez te dziesięć lat UBP swoje zadanie wykonała. Zebrała do kupy prawie wszystkie społeczne i prywatne ukraińskie biblioteki, które istniały w Odessie przed rewolucją i na początku lat 20., uzupełniła te zbiory dużą liczbą nowych ukraińskich książek i niemało zrobiła w sprawie szerzenia ukraińskiej książki wśród szerszych mas”. 15 maja 1925 r. w Odessie założono Ukraińskie Towarzystwo Bibliograficzne. Miało ono wyrazistą ukraińską ideologię narodową, było skoncentrowane przede wszystkim na badaniu ukraińskiej książki i kultury w ogóle. Na przewodniczącego UTB wybrano jednego z najaktywniejszych członków dawnego Towarzystwa Bibliograficznego Uniwersytetu Noworosyjskiego, profesora W. F. Łazurskiego. W latach 1928–1929 przewodniczącym Zarządu UTB był Bohdan Komarow, później – zastępcą przewodniczącego M. Słabczenki. Oprócz wystąpień na posiedzeniach UTB, B. M. Komarow w jednym z tomów zapisków towarzystwa opublikował cenną pracę bibliograficzną, poświęconą ujawnieniu pseudonimów i kryptonimów ukraińskich pisarzy na podstawie materiałów z archiwum ojca. Inną ważną pracą bibliograficzną B. Komarowa był „Krótki rosyjsko-ukraiński słownik terminologii bibliotecznej”, opracowany przez niego we współpracy ze swoim krewnym R. Wolańskim. Bohdan Mychajłowycz był również członkiem sekcji przyrodniczej Odeskiego Towarzystwa Naukowego przy Wszechukraińskiej Akademii Nauk (WUAN). Na łamach „Zapisków” sekcji wydrukował indeks utworów M. Maksymowycza z zakresu przyrodoznawstwa. Wszystkie te zasługi Bohdana Komarowa dla ukraińskiej kultury władza bolszewicka na początku lat 30. postawiła mu w stan oskarżenia. UTB zostało przez śledczych OGPU sfabrykowane w ukraińską burżuazyjną nacjonalistyczną kontrrewolucyjną organizację. Latem 1931 roku Bohdan Mychajłowycz został aresztowany i odbywał roczne zesłanie administracyjne w Kursku bez prawa powrotu na Ukrainę. Po zesłaniu B. M. Komarow w 1932 roku znalazł się w dalekim Leninabadzie w Tadżykistanie, gdzie wykładał w Państwowym Instytucie Pedagogicznym. Po latach tułaczki osiągnął znaczne sukcesy w nauce przyrodniczej, został kandydatem nauk biologicznych. Przez 25 lat kierował katedrą botaniki Leninabadzkiego Instytutu Pedagogicznego. Zasłużony działacz nauki Tadżykistanu. Zrehabilitowany w 1989 roku. B. M. Komarow do końca życia (zmarł 18 grudnia 1975 r.) zachował ukraińską duszę, starał się utrzymywać korespondencję z ukraińskimi znajomymi, krewnymi. Jego ukraińska mentalność wyraźnie odbiła się w pamiętnikach, napisanych pod koniec lat 60. Publikacja w 1971 roku jego wspomnień o Łesi Ukraince była pierwszą jaskółką powrotu do ukraińskiej pamięci historycznej losów rodziny Komarowów. W okresie 1965–1975 administracja Odeskiej Naukowej Biblioteki Narodowej nawiązała kontakty z B. M. Komarowem. Cenne informacje o okolicznościach życia Komarowów i ukrainice Odessy zawierają listy Bohdana Komarowa do nieżyjącego już Hryhorija Złenki – kierownika działu redakcyjnego biblioteki, czołowego badacza życia i twórczości Mychajła i Bohdana Komarowów.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

W noworocznej świątyni Euterpe i Terpsychory

Wołodymyr KORNIJCZUK, zasłużony dziennikarz Ukrainy Uroczysty galakoncert „Noworoczne święto baletowe” odbył się w prestiżowej europejskiej świątyni Euterpe i Terpsychory – Narodowym Akademickim Teatrze Opery i Baletu im. T. H. Szewczenki dzięki staraniom uczniów i studentów Kijowskiej Miejskiej Akademii Tańca im. Serża Lifara. Święto rozpoczęło się fragmentem z baletu „Maluch” do muzyki D. Szostakowicza w kompozycji muzycznej zasłużonego działacza sztuki Ukrainy Jewhena Dosenki oraz w choreografii zasłużonego artysty Ukrainy Ołeksandra Nesterowa (repetytorka Wiktorija Baszkirowa). Całościowa inscenizacja – przed nami… Na koncercie zaprezentowano fragment z baletu „Konik Garbusek” C. Pugniego, R. Szczedrina w choreografii A. Radunskiego w wykonaniu młodych balerin – uczennic szóstej klasy wydziału choreografii klasycznej, które zaprezentowały widzom wykwintną plastykę i znaczące przygotowanie zawodowe (wykładowczyni Olha Dowhań). Oryginalne pas de deux z baletu „Śpiąca królewna” P. Czajkowskiego (choreografia M. Petipy) w wykonaniu studentki III roku wydziału choreografii klasycznej Marii Bondarenko oraz studenta IV roku tego samego wydziału Jehora Konowałowa zachwyciło błyskotliwą techniką i doskonałością kostiumów, co wywołało u widzów lawinę owacji i okrzyków „Brawo!” (wykładowcy – Wołodymyr Łukjanec oraz laureatka Międzynarodowego konkursu artystów baletu Natalija Chomenko). Wykonawczyni, studentka wydziału choreografii klasycznej i laureatka pierwszej nagrody Międzynarodowego konkursu baletowego – festiwalu Grand Prix Youth, który odbył się w ubiegłym roku w Barcelonie (Hiszpania), Diana Jefimenko ucieszyła widzów wirtuozowską techniką w wariacji z baletu „Korsarz” A. Adama (choreografia M. Petipy), podobnie jak studenci tego samego wydziału Nikol Demura i Mykoła Choma, którzy swoim iskrzącym temperamentem i nienaganną techniką wywołali pochlebne opinie widzów, w szczególności w „Bolero” z baletu „Don Kichot” L. Minkusa (choreografia M. Petipy, inscenizacja Nataliji Chomenko i zasłużonego artysty Ukrainy Władysława Sołdatenki). Pas de trois z baletu „Klejnoty” G. Fauré (choreografia G. Balanchine’a) w interpretacji studentek IV roku wydziału choreografii klasycznej Maryny Apanasenko, Kseniji Łytwynenko i studenta II roku Dmytra Sitnickiego widzowie przyjęli z wielkim zachwytem i wdzięcznością, ponieważ młodzi tancerze po raz kolejny ucieszyli koneserów swojego talentu wykwintną elegancją i pastelowością wykonania, czemu sprzyjała elegijna muzyka kompozytora G. Fauré (wykładowczynie Nadija Jatczenko i Dmytro Klawin). Wariacja z baletu „Płomień Paryża” B. Asafjewa (choreografia W. Wajnonena) w porywającym i mistrzowskim wykonaniu studenta IV roku Ołeksija Szwydkoho stała się stylistycznym przeciwieństwem poprzedniej kompozycji: tutaj królowała namiętna artystyczność i płomienna energetyka zarówno samego interpretatora, jak i muzyki kompozytora B. Asafjewa (wykładowca Wołodymyr Łukjanec). A numery nowoczesne „Mój azyl” (choreografia A. Szoszyna), „Prościej niż proste” (choreografia P. Naku) i „Sterilium” (choreografia K. Szyszkariowej) w utalentowanym wykonaniu studentów wydziału choreografii klasycznej oraz uczennicy 8 klasy Szkoły Choreograficznej KMAT im. S. Lifara Anastasiji Procenko wywołały u widza niemały zachwyt, podobnie jak sama nowoczesna muzyka w stylu blues, co dotyczy przede wszystkim kompozycji „Sterilium” (wykładowcy Hałyna Zaryćka, Dmytro Klawin, Olesia Makarenko-Sewastjanowa i Rusłana Samojłenko). Świeżość choreografii ludowej zademonstrowano w inscenizacji W. Hajowej ukraińskiego tańca ludowego „Towkaczky”. Wykonawcy wydziału choreografii ludowej przedstawili pod osąd widza oryginalną kompozycję, która również sprawiedliwie zasłużyła na okrzyki „Brawo!” i lawinę owacji. Żartobliwy „Kozaczok” w choreografii A. Krywochyży i wspaniałym wykonaniu studentów Antoniny Biłeńkiej, Artema Poliszczuka i Jarosława Tarana pokazano w sposób figlarny (wykładowczyni – zasłużony pracownik kultury Ukrainy Łarysa Hełun). W tej samej ludowej stylistyce potraktowany jest również mołdawski taniec żartobliwy (choreografia L. Jakobsona, wykładowczyni Julija Bobrownyk). Słowacki taniec ludowy „Mak” w niestereotypowej choreografii S. Nosula i wykonaniu pełnych wdzięku studentek I–II roku specjalizacji „choreografia ludowa” – z subtelnym poczuciem humoru odtworzyły zbiór maku. Ten występ wywołał u widzów nie tylko ciepłe uśmiechy, ale i żywe oklaski (wykładowcy Ołeksandr Nesterow i Julija Bobrownyk, praca Wiktoriji Baszkirowej). Węgierski taniec ludowy „Verbunk” w choreografii zasłużonego artysty Ukrainy Wadyma Sabodasza i wykonaniu studentów III–IV roku wydziału choreografii ludowej wywołał na widowni prawdziwą furorę, ponieważ ten młodzieńczy taniec został odtworzony w tak szalonym temporytmie, że natychmiast zdobył u widza szczególną sympatię i zachwyt wybuchowo-wulkaniczną techniką wykonania. [...], przekazując wieść o narodzinach Chrystusa. Dalej zabrzmiała ta wspaniała francuska kolęda. „Modlitwę” D. Fostera wykonywali znani śpiewacy z różnych krajów. Utwór otrzymał nagrody „Złoty Glob” oraz „Grammy”. Na zakończenie pierwszej części wykonały ją Wałentyna Matiuszenko oraz Serhij Bortnyk w ukraińskim przekładzie A. Karpenki. Drugą część rozpoczęto kompozycją „Raduj się, świecie!” I. Wattsa. Ta angielska pieśń bożonarodzeniowa została napisana w 1719 roku. Stała się muzyczną adaptacją kilku psalmów. Popularna była aranżacja utworu z 1848 roku. W XX wieku pieśń rozpowszechniła się w Ameryce Północnej. W tym roku wykonał ją w Kijowie wraz z Aliną Baszkiną i Serhijem Bortnykiem big-band Narodowej Akademickiej Orkiestry Dętej Ukrainy. „Jingle Bells” – najsłynniejsza i najczęściej wykonywana amerykańska pieśń bożonarodzeniowa. Pojawiła się w 1857 roku i była przypisywana do amerykańskiego święta narodowego – Dnia Dziękczynienia. Później stała się związana wyłącznie ze świętami bożonarodzeniowo-noworocznymi. Pieśń została przetłumaczona na wiele języków, przez półtora wieku była wielokrotnie przerabiana. Szczególną popularność zdobyła wersja stworzona w latach 40. XX wieku. Nie bez powodu widzowie po zakończeniu tańca po raz kolejny wywoływali wyczerpanych, ale szczęśliwych młodych wirtuozów na „bis”. W tym ogromna zasługa wykładowcy-inscenizatora niezrównanej kompozycji ludowej Wadyma Sabodasza, który włożył ogromny wysiłek zawodowy i kunszt pedagogiczny, aby osiągnąć tak błyskotliwe wyżyny zawodowe, z których widz otrzymał ogromną przyjemność estetyczną. Zakończył się ten niezapomniany galakoncert na scenie Opery Narodowej Ukrainy fragmentem z baletu „Lifar – suita” E. Lalo w scenicznym wcieleniu pedagoga-baletmistrza Dmytra Klawina i w wykonaniu uczennic szkoły choreograficznej oraz studentów KMAT im. Serża Lifara, gdzie zaprezentowały się Biała etoile – studentka IV roku wydziału choreografii klasycznej Anastasija Uhłowa oraz Czarna etoile – studentka tego samego roku Maryna Apanasenko, a baletmistrzem-repetytorem w tej inscenizacji była Nadija Jatczenko. Co więc zachwyciło widzów w tym wyrafinowanym spektaklu baletowym? Przede wszystkim – rozmach zamysłu inscenizacji, o którym będzie można mówić po zakończeniu całościowego baletu. Na gracji i pięknie tej suity majestatycznie akcentowała uroczysta muzyka kompozytora E. Lalo. A wszystko razem tworzy niepowtarzalne płótno baletowo-artystyczne, któremu na imię – „Lifar – suita”. Pomysł napisania kompozycji “Sleigh Ride” przyszedł kompozytorowi L. Andersonowi w upalny lipcowy dzień 1946 roku, a pracę nad nią ukończył w 1948 roku. Często włącza się ją do albumów świątecznych, chociaż wcale nie wspomina się tu o świętach Bożego Narodzenia. A wzmianka o cieście dyniowym to aluzja do Święta Dziękczynienia. Czasu nie da się wymazać z pamięci, zwłaszcza gdy mowa o chwilach przepełnionych miłością. O tym traktowała kolejna piosenka “Magic Moments”. A “Santa Baby” to żartobliwe spojrzenie na listę świąteczną, adresowaną do Świętego Mikołaja przez kobietę, która chce otrzymać ekstrawaganckie prezenty – sobole, jachty, wykwintną biżuterię. Takich wspaniałych utworów jak “Szczedryk” nie może być za wiele. Wyjątkowym prezentem dla wielbicieli twórczości wybitnego ukraińskiego kompozytora stała się kolejna wersja “Szczedryka” w aranżacji P. Clarka. Koncert dobiegł końca. A już całkiem niedługo będzie można wybrać się do Narodowej Filharmonii na nowe spotkanie z Narodową Akademicką Orkiestrą Dętą Ukrainy. 22 stycznia utalentowani wykonawcy zaproszą na program muzyczny “Rodzina Straussów”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Świat się raduje!

Eduard OWCHARENKO Boże Narodzenie to czas spełniania najskrytszych pragnień, czas marzeń, czas, kiedy zacierają się granice między rzeczywistością a wyobraźnią. Tego wieczoru uczestnicy koncertu oraz prowadzący Ołeksandr Rudźko wraz ze słuchaczami wyruszyli w podróż przez czas i przestrzeń, aby poczuć te emocje, których w zwykłym życiu może nie być. Na początku muzycznego wieczoru zabrzmiało chorałowe preludium „Jesu, Joy of Man’s Desiring” J. S. Bacha. Leopold Mozart w pamięci potomnych pozostał głównie jako ojciec słynnego syna. Ale blask, który otacza Wolfganga Amadeusza, pada również na ojca i wyrywa go z mroków dziejów. Ambicja, wola, energia wysoko wynosiły go ponad wielu współczesnych. A utwór „The Sleigh Ride” pokazał, że talent Mozarta-syna wyrósł na żyznym gruncie. „Ave Maria” F. Schuberta została napisana w 1825 roku jako część cyklu wokalnego do wierszy Waltera Scotta, składającego się z siedmiu utworów. Tego wieczoru przy akompaniamencie orkiestry utwór wykonała Wałentyna Matiuszenko. „Cicha noc” – szeroko rozpowszechniona na świecie wśród kolęd. Należy do dziedzictwa kulturowego UNESCO. Powstała 24 grudnia 1818 roku w wigilię Bożego Narodzenia w austriackiej wiosce. Tekst napisał Josef Mohr, muzykę – nauczyciel, kompozytor i organista Franz Gruber. Premiera odbyła się tego samego dnia podczas mszy bożonarodzeniowej. A ukraiński słuchacz miał okazję usłyszeć ją w przekładzie na język ojczysty. Popularna kolęda z XVI wieku „We wish You a Merry Christmas” pojawiła się w południowo-zachodniej Anglii. Jest to jedna z niewielu tradycyjnych kolęd, w której wspomina się świętowanie Nowego Roku. Pochodzenie tego bożonarodzeniowego hymnu wywodzi się z angielskiej tradycji rozdawania słodyczy w wigilię. Podarował tę pieśń Serhij Bortnyk. Szeroko znany utwór ukraińskiego kompozytora Mykoły Łeontowycza „Szczedryk” został stworzony na początku XX wieku. Po tournée chóru Ołeksandra Koszycia po krajach Europy w 1919 roku oraz w USA w 1922 roku stał się znany nie tylko na Ukrainie, ale i na całym świecie. I dziś można go usłyszeć w różnych krajach w języku angielskim, niemieckim, hiszpańskim, japońskim i wielu innych. A tego wieczoru „Szczedryk” zabrzmiał w opracowaniu F. Starka. O francuskiej kolędzie „Les Anges dans nos campagnes” wiadomo niezwykle mało. Zazwyczaj wykonuje się ją bez podawania autorów. Według przekazów utwór ten stworzono w 129 roku naszej ery. A biskup rzymski postanowił wykonywać go w świątyniach jako hymn bożonarodzeniowy. Z czasem hymn przekształcił się w pieśń, którą śpiewano we Francji w XVIII wieku. Według legendy francuscy pasterze zapoczątkowali tradycję wykonywania tego utworu wieczorem przed Bożym Narodzeniem. „Raduj się, świecie!” – program pod takim tytułem przygotował Narodowy Akademicki Orkiestra Dęta Ukrainy pod dyrekcją Ołeksija Bażenowa wraz z solistami – zasłużoną artystką Ukrainy Wałentyną Matiuszenko (sopran), laureatem międzynarodowych konkursów Serhijem Bortnykiem (tenor) oraz finalistką teleturnieju „Głos kraju” Aliną Baszkiną.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

gdy bardzo chorował, rodacy mu nie pomagali... A swoje najlepsze utwory Fryderyk Chopin napisał właśnie wtedy, gdy był razem z George Sand. Ona zaś w tym czasie napisała swoje najwspanialsze dzieło – powieść „Konsuelo”. Początkowo w sztuce, a teraz w spektaklu, staram się prześledzić kompatybilność dwojga niezwykle utalentowanych ludzi. W życiu jest to bardzo trudne. Wspominam swoją młodość. Mój pierwszy mąż Jurij Illenko był genialnym reżyserem i operatorem, unikalną osobowością. Kiedy dopiero zaczynaliśmy żyć razem, to była bajka, szczęście, twórczość. To była fantastyczna miłość, zwłaszcza z jego strony. Prawie mdlał, kiedy mnie widział. „Łaryso, zrobię wszystko, jeśli przeprowadzisz się do Kijowa”. I przeprowadziłam się na Ojczyznę – wspaniałe warunki zewnętrzne, ale poważnego doświadczenia pracy na scenie on nie miał. Ja również zawsze staram się doskonalić, kontynuuję pracę nad swoim wizerunkiem. Być może w spektaklu trzeba jaśniej wyrażać miłość George Sand do Chopina. Przyznam, zagrać taką kobietę nie jest łatwo. Miała bardzo silny charakter. Troszczyła się o Chopina jak o swoje dziecko. Swego czasu powiedziała mu: „Możesz ze mną zostać, ale będziesz już moim trzecim dzieckiem”. Właśnie przez te dziesięć lat, które kompozytor przeżył w jej domu, napisał swoje najlepsze utwory muzyczne. Ona przedłużyła mu życie. Bo gdyby Chopin znalazł się, na przykład, w rękach kobiety, która wymagałaby od niego tylko ogrodu”. Grała Raniewską prawie do ostatnich dni. Aktorka była bardzo utalentowana, miała niezwykły kobiecy powab. Na fotografiach nie jest zbyt piękna, ale kiedy wychodziła na scenę, to następowało prawdziwe przeobrażenie. Już mówiłam, że spektakl był niezwykle aktualny. Kiedy pokazywaliśmy go ostatni raz, to prawie każdą frazę aktorów przerywały głośne oklaski widzów. Zatem słowa bohaterów znajdowały oddźwięk w ich sercach. – Nowym Państwa zwróceniem się ku twórczości Czechowa stała się rola Arkadiny w „Mewie”. Ten spektakl jest grany w Klasycznym Teatrze Alternatywnym. Jak los związał Panią z tym zespołem? – Dawno znam Wiktora Koszela, który pracuje w naszym teatrze. To porządny człowiek. Ponad dziesięć lat temu wraz ze swoją żoną Katariną Sinczillo postanowili stworzyć własny teatr. Popieram ich pomysł zwrócenia się ku twórczości Czechowa. Jestem pewna, że ten pisarz powinien brzmieć na całym świecie. Kiedy zaproponowano mi rolę Arkadiny, to przypomniałam sobie „Moje drwiące szczęście”. Tam moja bohaterka wykonywała duże fragmenty z „Mewy”. A rola Arkadiny była pierwszą rolą Olgi Knipper w spektaklach według sztuk Czechowa. Podeszłam poradzić się naszego kierownika artystycznego. Mychajło Jurijowycz powiedział: „Łaryso, to twoja rola. Idź i graj”. Mam także niewielką rolę w spektaklu „Pani ministerowa”, który jest grany na dużej scenie Teatru im. Łesi Ukrainki. Rola niewielka, ale efektowna. Czerpię z tej pracy prawdziwą przyjemność. Najważniejsze – nie rozmiar roli czy sceny, najważniejszy jest rozmiar duszy moich bohaterek. – Swego czasu grała Pani w filmach, które dziś uważa się za legendarne. A jak ocenia Pani obecny stan ukraińskiego kina? – Rzeczywiście, wcześniej było prawdziwe kino. Dziś, moim zdaniem, zaczyna ono podupadać. I nie tylko u nas, ale i w innych krajach Europy. Na przykład kina w Polsce też są puste. Wcześniej do prób filmowych budowano specjalne pawilony, dla pretendentów do ról szyto kostiumy. Te próby kręcili najlepsi operatorzy. Sam reżyser był obecny na próbach. A teraz najpierw przysyłają niezrozumiały tekst, a potem trzeba go nagrać na telefon komórkowy. Kino pozbawia się najważniejszego – kultury obrazu. Znowu wspominam Jurija Illenkę. Cenił każdy kadr w kinie. A teraz na telefon… Proszę spojrzeć na nowe ukraińskie kino. Na premiery przychodzi wielu zaproszonych. Po pokazach krzyczą: „Brawo! Genialnie!”. Potem na salę przychodzi po dwie-trzy osoby. A wcześniej kino zarabiało na siebie... Na Prospekcie Zwycięstwa w Kijowie było kino imienia Ołeksandra Dowżenki. Kiedy pokazywali tam film Łeonida Osyki „Kamienny krzyż”, to po bilety stały wielkie kolejki. Nie mówię już o tym, co się działo, kiedy pojawiły się „Cienie zapomnianych przodków”. Ukraińskie kino było poszukiwane. Potem to kino zniszczono. Teraz w tym miejscu jest centrum handlowo-rozrywkowe, gdzie też jest kino, ale już nie imienia Ołeksandra Dowżenki, a „Oscar”. Swoją drogą, u nas i dziś jest wspaniała szkoła operatorska, utalentowani chłopcy. Ale nikt im nie pomaga. Szkoda… Mychajło Romm kiedyś mówił: „Teatry zaraz umrą, a kino będzie zawsze”. A wyszło odwrotnie. Uważam, że właśnie teatr uratuje sztukę i duchowość. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Łarysa Kadochnykowa: „Najważniejsza jest zawartość duszy moich bohaterek!”

– Jeszcze w dzieciństwie zafascynowała się Pani twórczością George Sand. Czym zainteresowała Panią ta pisarka? – Kiedy miałam jakieś 12-13 lat, nasza szkoła po prostu szalała na punkcie jej powieści „Konsuelo”. To dość obszerne dzieło przeczytałam w niespełna dwie doby i przekazałam koleżankom. Minęły lata, ale ta książka, ten obraz pozostał w mojej duszy i sercu. Jeszcze jeden obraz, który zapadł mi w pamięć na całe życie, to wybitna balerina Galina Ułanowa, po tym, jak zobaczyłam ją w „Kopciuszku” w Teatrze Bolszoj. W wieku 50 lat Galina Siergiejewna genialnie odgrywała rolę trzynastoletniej Julii! To również były niezapomniane wrażenia. Po wielu latach przeczytałam biografię George Sand autorstwa André Maurois, w której cały rozdział poświęcono jej relacjom z Fryderykiem Chopenem. Od razu zrozumiałam, że ten materiał daje unikalną możliwość stworzenia spektaklu o wielkiej pisarce. Swego czasu relacje George Sand i Fryderyka Chopena opisał w swojej sztuce „Lato w Nohant” Jarosław Iwaszkiewicz. Zamierzano wystawić ją w Teatrze im. Łesi Ukrainki (Kijów). Ale ta sztuka jest obyczajowa, ma wielu bohaterów. Praca nad nią tak i nie doszła do skutku. Jednak po tym sama zapaliłam się do pomysłu napisania sztuki o George Sand i Chopenie. Przeczytałam wiele listów i dzienników, przewróciłam górę materiałów. W końcu sztuka była gotowa. Już teraz rozumiem, że pierwszy wariant tej sztuki był niedoskonały. W niej też było zbyt wielu bohaterów. Owszem, gram w wielu dobrych spektaklach, ale nie jestem pisarką. Pokazałam tę sztukę mojemu mężowi Mychajłowi Saranczukowi, który miał wykształcenie filologiczne, swego czasu był dyrektorem naszego teatru. Zdołaliśmy razem ją przerobić, myśleliśmy o nowej inscenizacji. Ale po jego śmierci te zamysły rozwiały się, nawet przestałam o tym myśleć. Lecz z czasem znów pojawiło się pragnienie doprowadzenia rozpoczętej sprawy do logicznego końca. Zwróciłam się do aktora i pisarza Petra Myronowa. On dopracował sztukę. Wtedy zaproponowałam Petrowi, żebyśmy wystawili ten spektakl w „Suzirji” lub innym kijowskim teatrze i żeby w tej inscenizacji ja grała George Sand, a on — Chopena. Jednak i tym razem nie wyszło. Mam dobrego przyjaciela Stasa Suknenkę. Kręcił kino, pisze książki, zna się na literaturze, potrafi pisać dialogi. Zaproponowałam mu współpracę. Stas również wniósł pewne zmiany do tekstu, bo uważał niektóre dialogi za niezbyt udane i w końcu sztuka była gotowa. Powstało pytanie, gdzie tę sztukę grać. Początkowo myśleliśmy o „Suzirji”. Ale tam niedawno wystawiono inny spektakl o Chopenie. Wtedy zwróciłam się z propozycją inscenizacji do dyrektora artystycznego naszego teatru Mychajła Reznikowicza. Przeczytał sztukę, minął pewien czas — i w końcu dał zielone światło na wystawienie. Jestem niezwykle wdzięczna za to Mychajłowi Jurijowyczowi. Znakomicie zna literaturę i dobrze orientuje się, co jest potrzebne dla teatru. To spektakl o utalentowanych ludziach, o prawdziwych osobowościach. Z takimi ludźmi bywa trudno w życiu codziennym. Ale oni są genialni. Chopin kochał swoją Ojczyznę – Polskę, a wszystkie swoje nowe utwory najpierw pokazywał rodzicom. Pomagał finansowo swoim rodakom – poetom, muzykom, którzy żebrali we Francji. Tak samo, jak jeden z moich ulubionych pisarzy Anton Czechow, który mieszkając w Jałcie, pomagał artystom, pisarzom, aby ci mogli żyć i tworzyć. Jeśli chodzi o Chopena, to w ostatnich latach życia mojej mamy. Zdawało się, że sama twórczość połączyła nas. Ale z czasem zaczęło pojawiać się jakieś zmęczenie sobą nawzajem… Lecz wróćmy do bohaterów naszego spektaklu. Chopin tak nigdy się nie ożenił. Miał dziewczynę w Polsce, ale jej rodzice nie dali zgody na ślub, bo kompozytor chorował na suchoty. Drugą kobietą w jego życiu była George Sand. Również w Chopenie była zakochana córka pisarki. Rozumiem tę dziewczynkę. Był przystojny, miał mnóstwo uroku, a do tego był genialnym kompozytorem. Oczywiście, można było wystawić wspomnianą już sztukę „Lato w Nohant”. Ale ona jest zbyt obyczajowa. A nam nie chciało się schodzić do problemów dnia codziennego. Pragnęliśmy, aby w spektaklu było przede wszystkim poczucie miłości. Chopin miał szaloną pasję do muzyki, a George Sand – do niego, swoich dzieci i, oczywiście, do literatury. Proszę tylko spróbować wyobrazić sobie obraz kobiety, która gotowała, prowadziła gospodarstwo, spacerowała z dziećmi, a każdej nocy pisała po 15 stron powieści. Właśnie w tym czasie następuje rozłam z córką, która zakochała się w kompozytorze. George Sand rozumie, że razem być nie mogą, to po prostu zguba dla jej dziecka. Na tym budowaliśmy spektakl. Jestem bardzo wdzięczna Stasowi Suknence, który podjął się tej pracy. Wszyscy uczestnicy spektaklu są zjednoczeni jednym celem. Dla nich to dobre doświadczenie, wszak takich ról jeszcze nie grali. Powiedzmy, Artem Jemcow (Fryderyk Chopin). To charakterystyczny aktor, ma pieniędzy, to wiele rzeczy nie zdołałby stworzyć. Być może spektakl zwróci ludzi ku tej literaturze. Ona jest inna, romantyczna. Napisana dobrym stylem, są udane przekłady. To jest konieczne. I, oczywiście, muzyka Chopena. Mam nadzieję, że będzie więcej jego koncertów. To szansa, by choć na jakiś czas powrócić do klasycznego świata. – Obraz jeszcze jednej wybitnej kobiety stworzyła Pani w spektaklu „Aktorka ma zawsze 18 lat”. – To była pierwsza praca w teatrze Dawida Babajewa jako reżysera. Potrafił znakomicie pracować z aktorami. Jestem szczęśliwa, że Dawid podjął się tej pracy, chociaż wtedy już chorował. Był zachwycony sztuką, choć początkowo miał wątpliwości, czy się za nią brać. Dał przeczytać ten utwór swojej żonie Tatianie, po czym ta powiedziała: „Jeśli proponuje Łarysa, jej nie można odmawiać. Bierz się”. I Dawid się wziął. Mówił mi: „Musisz grać przede wszystkim nie Sarę Bernhardt, a samą siebie. W życiu miałaś tyle problemów, ale walczyłaś, broniłaś siebie. Jak ciężko by ci nie było po rozwodzie z Jurijem Illienką, to podniosłaś się”. Przyznam, rzeczywiście w tamtym trudnym czasie chciałam odejść z teatru, nawet pojechałam do Moskwy. Ale nie znalazłam tam swojego miejsca i znów wróciłam do Teatru im. Łesi Ukrainki. Cieszę się, że właśnie tak wszystko się ułożyło. Właśnie w tym czasie kierownikiem teatru został Mychajło Reznikowicz. I życie zaczęło powoli się układać… Dawyd Babajew pragnął, abyśmy pokazali w spektaklu kobietę, która mimo że nie miała żadnych wyrazistych warunków zewnętrznych, stała się najbardziej genialną aktorką świata. Potrafiła przez całą godzinę pokazywać na scenie, jak umiera Małgorzata Gautier. I widzowie byli zachwyceni. Nawet kiedy nie miała już jednej nogi, wciąż grała przed dworem królewskim w Anglii. I jej występ poruszył rodzinę królewską. To była naprawdę wielka kobieta o niezwykłej sile ducha. Bardzo lubię grać Sarę Bernhardt. Jestem wdzięczna swojemu partnerowi Jurijowi Kucharence. On po prostu ubóstwia swoją rolę, ten spektakl, który pomógł mu trafić do zupełnie innego świata. Przecież wcześniej Jurij miał niewielkie role. Tworzyć taki wizerunek J. Kucharence pomagają nie tylko zdolności aktorskie, ale i cechy ludzkie. – Spektakl „Moje przekorne szczęście” szedł na scenie 50 lat. Na czym polega sekret takiego sukcesu? – W tym spektaklu można było zobaczyć dzisiejszy dzień. Anton Czechow walczył z mieszczaństwem, które obecnie zalało całą Ukrainę. Wystarczy spojrzeć na tych, którzy rywalizują, kto ma lepszy samochód czy mieszkanie, a jeśli są pieniądze, to trzeba zbudować zamek. Ale przecież najważniejsza jest dusza, tak ważne jest pomaganie innym. O tym bardzo często zapominają. Wspaniałe dekoracje do spektaklu stworzył Dawid Borowski. Na scenie były brzozowe organy. Jak wiadomo, ulubionym drzewem Antona Pawłowicza była brzoza. A umierał w Niemczech, w domu naprzeciwko katedry, skąd płynęła boska muzyka. Reżyser Mychajło Reznikowycz zdołał to wszystko połączyć. W spektaklu grał wspaniały aktor Mykoła Ruszkowski. Jego śmierć stała się dla nas wielką stratą. Również jedną z ról wykonywała Ada Rohowcewa. Kiedy odeszła z teatru, zastąpiła ją Natalia Dola, też wspaniała aktorka. Grałam w spektaklu od pierwszego dnia. Początkowo byłam prawie dziewczynką, a Olga Knipper była już solidną damą. Bardzo lubiłam grać tę rolę. Jest tam i ból, i cierpienie, i miłość. Właśnie dla Knipper Czechow napisał „Trzy siostry” i „Wiśniowy sad”. Na nowej scenie Narodowego Akademickiego Teatru imienia Łesi Ukrainki odbyła się premiera spektaklu „Muzyka miłości”, który stał się benefisem ludowej artystki Ukrainy, laureatki Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki Łarysy Kadocznikowej. Dzisiaj Łarysa Wałentyniwna jest gościem „Słowa Proświty”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Sztuka przeciwko korupcji

Eduard Owczarenko Zdjęcia autora – Siedem lat temu w Ukrainie wystartowała reforma antykorupcyjna i w tym czasie uformowały się niezależne organy, nastawione na walkę z korupcją, oraz Narodowa Agencja ds. Zapobiegania Korupcji – zaznaczył organizator projektu Allan Pagh Kristensen. – Wydawałoby się, że korupcja to coś dalekiego od codziennego życia, co dzieje się za zamkniętymi drzwiami gabinetów. Lecz w rzeczywistości jej skutki wpływają na życie każdego Ukraińca: nielegalna zabudowa czy parkowanie, wycinka lasów, która powoduje katastrofę ekologiczną, zaniedbana kolej itp. Projekt Corruptionism to sposób na zwrócenie uwagi tysięcy ludzi na temat korupcji i porozmawianie o tym językiem sztuki. Projekt nazwano przez analogię do impresjonizmu, realizmu i innych kierunków artystycznych. Jego koncepcja polega na tym, aby w klasycznych pracach ukraińskich artystów XIX – początku XX wieku nagle ujawnić skutki korupcji. Na przykład na obrazie Serhija Wasylkiwskiego „Kozacy w stepie” pojawił się niezdarny wieżowiec, zbudowany z obejściem prawa. A z rozłożystych drzew na obrazie „W bukowym lesie” Wołodymyra Orłowskiego zostały tylko pniaki – przez nielegalne wydobycie bursztynu. – Sztuka rodzi dialog: w tym przypadku jej celem jest pokazanie, jak korupcja zmienia nasze życie. Przecież to, czego już nie zauważamy w prawdziwym życiu, razi w oczy na dziełach sztuki klasycznej – skomentowała Julia Łytwyneć, dyrektor generalna Narodowego Muzeum Sztuki. – Pięć zmienionych obrazów w ekspozycji przemyśliwuje pięć najczęstszych przestępstw korupcyjnych. Obok każdej pracy umieszczono tabliczkę z opisem, realnymi przypadkami korupcji w Ukrainie oraz instrukcją, co może zrobić każdy. Przecież w odróżnieniu od dzieł sztuki, na takie przestępstwa nie można po prostu patrzeć – trzeba im przeciwdziałać… Jeden z obrazów nazwano „Rodzina na wypoczynku w cieniu nielegalnego parkingu” (oryginał – „Rodzina na wypoczynku”, autor Mychajło Tkaczenko, 1883 r.). Wydawałoby się, że na tym impresjonistycznym obrazie wszystko jest wspaniale: panna zamyślona czyta książkę, zasłaniając się parasolką przed palącym słońcem, a dziecko beztrosko bawi się na podwórku. Wypoczynek rodziny w tym dniu może zrujnować tylko jedno – na pierwszym planie zaparkowało dziesięć aut, dla których na obrazie dokładnie nie ma miejsca. Schematy korupcyjne często budowane są na nielegalnie zbudowanych parkingach, środki z których trafiają nie do lokalnych budżetów, a na konta prywatnych firm i do kieszeni urzędników. Prowadzi to do zaparkowanych po brzegi ulic bez przestrzeni dla mieszkańców miasta. Inny ma nazwę „Muzycy zmęczyli się czekaniem na wyremontowaną kolejkę podmiejską” (oryginał – „Muzycy”, autor Hryhorij Switłycki, 1912 r.). Na płótnie można zobaczyć zmęczonych ulicznych muzyków przy torach kolejowych. Jeden z nich siedzi na ławce, ponuro opuściwszy głowę, a drugi – z wyrzutem patrzy prosto w kamerę. Oni obaj jakby rozumieją, że tak i nie trafią do domu, przecież kolejka, na którą czekali, jest zepsuta. Setki milionów hrywien co roku wydają ukraińskie koleje w wyniku nieprzejrzystych zakupów po zawyżonych cenach. Jako rezultat – nienależyty stan transportu kolejowego, torowisk i infrastruktury, dyskomfort dla pasażerów. „Kozacy w stepie. W obliczu nielegalnej zabudowy” Jeszcze jedno płótno projektu – „Prom na Dnieprze, na który już nie będą mogli trafić pasażerowie” (oryginał – „Prom na Dnieprze”, autor Serhij Switosławski, 1891 r.). Na nim w stylu realizmu przedstawiona jest typowa scena XIX wieku. Cudowny Dniepr w cichą pogodę, lekko zachmurzone niebo i prom, który wiezie ludzi i bydło. W każdym razie, jeśli się przyjrzeć, staje się zrozumiałe, że na brzeg oni nie zejdą, przecież tam nielegalnie ustawiono płot. Wiele ukraińskich zbiorników wodnych jest niedostępnych dla obywateli w wyniku nielegalnego ich przekazania w prywatne ręce. Takie sytuacje obserwuje się na jeziorach Karpat, strefach plażowych Odessy. W wyniku nadużyć korupcyjnych obywatele są ograniczeni w dostępie do stref wypoczynkowych i rekreacyjnych ukraińskich zbiorników wodnych. Na przykład w stołecznym Hydroparku nielegalnie został zbudowany płot o długości ponad 100 metrów. Ten płot całkowicie blokował strefę plażową i wchodził do wody na ponad 4 metry, przez co obejście go było po prostu niemożliwe. Na szczęście go w końcu zdemontowano. Praca „Kozacy w stepie. W obliczu nielegalnej zabudowy” (oryginał – „Kozacy w stepie”, autor Serhij Wasylkiwski, około 1890 r.). Na płótnie kozacy, którzy mieli znaleźć się wśród wolnego bezkresnego stepu, zderzyli się z dziwną przeszkodą. Niezdarny wieżowiec w żaden sposób nie wpisuje się w pastoralny pejzaż XIX wieku. Ale dla naszych dni to zwykła sprawa. Często pod nielegalną zabudowę w prywatne ręce przechodzą szczególnie cenne ziemie: terytoria uniwersytetów i pól badawczych, pasy leśne i parki miejskie. Zamyka projekt obraz „W bukowym lesie po wydobyciu bursztynu” (oryginał – „W bukowym lesie”, autor Wołodymyr Orłowski, 1881 r.). Kiedyś ten las był tak gęsty, że promienie słoneczne ledwo-ledwo przenikały przez jego rozłożyste korony. Aż dopóki tutaj nie zaczęło się nielegalne wydobycie bursztynu, przez które z gęstych ostępów zostały tylko pojedyncze pniaki. W Ukrainie to bolesny problem: ogromne masywy lasów w obwodach rówieńskim, wołyńskim i żytomierskim są już spustoszone. W Narodowym Muzeum Sztuki Ukrainy w ramach stałej ekspozycji przedstawiono projekt Corruptionism. Jego celem jest poprzez zmienione klasyczne obrazy pokazanie, jak korupcja wpływa na życie każdego Ukraińca, oraz opowiedzenie zwiedzającym, jak z nią walczyć. Inicjator projektu – Inicjatywa Antykorupcyjna UE (EUACI). Bądźmy razem! P R Z E D P Ł A T A—2 0 2 2 Koszt przedpłaty TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 66

Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Szef redakcji Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 28 UAH 14 kop. na pół roku 152 UAH 84 kop.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na 3 miesiące 79 hrywien 42 kopiejki.

Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCZARENKO Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na 11 miesięcy 276 hrywien 54 kopiejki.

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn