Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №02 за 2023 рік

16 s. · 26 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Jak obchodzono ukraińską Soborność po proklamacji Aktu Zjednoczenia

1919 „Na dworze panowała zimowa pogoda i srogi siwy mróz. Placem Sofijskim, pokrytym śniegiem, zalały tłumy ludzi – tak opisuje dzień proklamacji Aktu Zjednoczenia w 1919 roku w swoich wspomnieniach «Od legend do prawdy»Łonhin Cehelśkyj – polityk, dyplomata, który w tym czasie był sekretarzem spraw zagranicznych ZURL. – Po bokach placu stało wojsko, nasi Strzelcy Siczowi, którzy w francuskich hełmach wyglądali jeszcze wyżej, utworzyli czworobok przeznaczony dla duchowieństwa i przedstawicieli państwa… Ukraińskie chorągwie łopotały na wietrze na wysokich masztach. Tak wyglądał Plac Sofijski, kiedy o godzinie dwunastej w południe my, delegacja Zachodnioukraińska w sile 65 osób, Dyrektoriat i rząd oraz sztab naddnieprzański wjechaliśmy na niego samochodami wojskowymi. Staliśmy dwiema grupami – przedstawiciele dwóch ukraińskich ziem… Po stronie galicyjskiej przeważnie chłopi w swoich miejscowych strojach, po stronie Naddnieprzan sami inteligenci. Po stronie galicyjskiej starsi ludzie, niektórzy siwowłosi, po stronie Naddnieprzan stosunkowo młodzi ludzie. Wśród Galicjan byłem jednym z najmłodszych; wśród Naddnieprzan Czechiwśkyj, Wynnyczenko, Petlura i Martos – choć nieco młodsi ode mnie – byli najstarsi…Aż oto zabrzmiała komenda honorowego kurenia: „Baczność!” i jego sztandar opuścił się do połowy. Gdzieś na Peczerśku rozległ się pierwszy strzał armatni… Równocześnie z pierwszym strzałem zadzwoniły dzwony na Dzwonnicy Mazepy przy Soborze Sofijskim. Z wielkiej bramy Soboru wyszła procesja kościelna: złotogłowe chorągwie, lśniące pastorały, duchowieństwo w świątecznych ornatach… Po modlitwie wewnętrznej zagrała orkiestra, a wojskowe kolumny zaczęły się poruszać. Szeregi za szeregami… ponad 10 000. Pierwsza wyruszyła kawaleria – Naddnieprzanie. Konie przednie, kozacy jeden w jednego! Jechali swobodnie, po kozacku wykrzykując „Sława!”. Publiczność witała ich z entuzjazmem. Za kawalerią pułki piechoty. Salutowali szablami. Aż oto publiczność nagle zahuczała i zakrzyczała: „Sława! Sława! Sława!”. W żelaznych hełmach, wysocy, smukli nadciągali Strzelcy Siczowi. Niczym potężna, myślą kierowana maszyna, szły ich szeregi – pewne siebie, zdyscyplinowane. Przez cały czas, gdy przechodzili żywą rzeką, grzmiało „Sława!” Za pułkami Kijowskich Strzelców Siczowych słychać ciężki łoskot. To artyleria. Działa polowe, baterie za bateriami. A dalej moździerze, haubice. Ciągną je po cztery pary koni. Żelazo dzwoni jakoś groźnie. Wreszcie kilka samochodów pancernych. Za pancernymi kawaleria i koniec defilady”. Tak 22 stycznia 1919 roku odbyło się oficjalne uroczyste proklamowanie zjednoczenia Naddnieprzańskiej i Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej. Wkrótce rząd UNR opuścił Kijów, który zajęli bolszewicy. Większą część Zachodniej Obwodu UNR okupowały wojska polskie, Północną Bukowinę – rumuńskie, Zakarpacie przypadło Czechosłowacji. W czasach panowania radzieckiego na Naddnieprzu proklamacji niepodległości UNR (22 stycznia 1918) oraz Dnia Soborności nie obchodzono, a wzmianki o tych wydarzeniach były objęte tabu. Na Ukrainie Zachodniej i na emigracji Ukraińcy, o ile pozwalały na to okoliczności, zachowywali tradycję obchodów Zjednoczenia. W latach 20. i 30. XX wieku uroczystości sprowadzały się do uroczystych akademii. Ich programy drukowano w prasie ukraińskojęzycznej. Obowiązkowym elementem takich imprez było wygłaszanie uroczystych przemówień, odczytywanie tematycznych referatów, deklamowanie wierszy, a na zakończenie – część artystyczna. Ponadto w periodykach publikowano dokumenty historyczne – wstępny traktat, uchwałę Ukraińskiej Rady Narodowej (we Lwowie) o zjednoczeniu, Uniwersał Dyrektoriatu o zjednoczeniu. Dla podniesienia emocji drukowano także wspomnienia uczestników proklamacji Zjednoczenia w Kijowie. Zakończenie na str. 4 ANTONIA CWID WALENTYNA KOWALENKO PRENUMERATA—2023 Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można zamówić w oddziałach „Ukrposzty” na podstawie Listu informacyjnego nr 1 (wkładka nr 1) do dodatku do „Katalogu wydawnictw Ukrainy «Prasa pocztą» na 2023 rok (I półrocze)” z dostawą: 1 mies. – 28,39 hrn. 3 mies. – 80,17 hrn. 6 mies. – 154,34 hrn. Naszą gazetę można także zamówić na stronach internetowych „Ukrposzty” https://pered-plata.ukrposhta.ua/ oraz PP „Prasa” http://presa.ua/

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Nam swoje robić – zniszczyć imperium zła

Jest znane grudniowe przysłowie: “Słońce zwróciło ku latu, a zima – ku mrozom”. Właśnie teraz na frontach wojny nadszedł ten czas, kiedy wojna zwróciła ku nieuchronnemu zwycięstwu Sił Zbrojnych Ukrainy, a zimowe walki – ku twardym bitwom obronnym. Właśnie w grudniu, w dni przesilenia, zaczął się zwrot w sprawie dostarczania przez zachodnich partnerów broni dla sukcesu SZU. Wiktor SKORYK, obserwator “Słowa Proświty” Aby przygotować ofensywę – udaną dla Sił Zbrojnych Ukrainy i niszczycielską dla wroga, potrzebne jest staranne przygotowanie: - planowanie kierunków uderzeń - taktycznych i strategicznych; - stworzenie komunikacyjno-logistycznych przesłanek ofensywy; - zgromadzenie sił i potencjału do przeprowadzenia takiej ofensywy, których parametry wcześniej określił Naczelny Dowódca Wałerij Załużny w następujący sposób: oprócz posiadanej broni zapewnić dostawy przynajmniej 300 czołgów, 600-700 bojowych wozów piechoty i transporterów opancerzonych oraz 500 ciężkich systemów artyleryjskich, a także miliony sztuk amunicji do posiadanej i dodatkowej broni. Pierwsze dwa czynniki to prerogatywa Sił Zbrojnych Ukrainy, a trzeci czynnik zależy głównie od naszych partnerów, a także pracy dyplomacji – zachodniej i ukraińskiej. I chyba największą siłą wpływu w tej pracy jest „dyplomacja ludowa”, czyli nacisk i zapotrzebowanie nastrojów społecznych na Ukrainie i, szczególnie w tym kontekście – na Zachodzie. Wszystkie te trzy czynniki są od siebie zależne, wzajemnie powiązane, a udana ich synteza w jedną całość jest niezbędnym i wystarczającym warunkiem sukcesu w skali zarówno poszczególnych operacji ofensywnych, jak i, szczególnie, w skali całej wojny. Zrozumiałe jest, że o konkretnym planowaniu przez sztaby przyszłych uderzeń nie może być mowy w jakiejkolwiek poważnej, otwartej i odpowiedzialnej publikacji, można jedynie po fakcie już przeprowadzonych operacji dokonać analizy działań i wyników planowania, z pewną dozą ostrożności i hipotetycznych założeń. O głównych taktycznych i strategicznych charakterystykach planowania i działań naszego wojska wielokrotnie mowa była w szeregu moich poprzednich publikacji, dlatego teraz się nie powtarzam. Stworzenie komunikacyjno-logistycznych przesłanek ofensywy – to właśnie to, czym obecnie aktywnie i niejawnie zajmuje się dowództwo Sił Zbrojnych Ukrainy wraz z naszymi zachodnimi partnerami. Doskonalenie środków i schematów komunikacji w całej pionowej i poziomej strukturze wszystkich jednostek wojskowych – od najmniejszej do największej. Przemieszczanie (zarówno ukryte, jak i demonstracyjne) jednostek wojskowych w odpowiednie miejsce i w odpowiednim czasie. Dostawa broni, amunicji i wszystkich rodzajów zaopatrzenia bezpośrednio na front oraz gromadzenie ich na tyłach w optymalnej odległości od linii frontu, informacyjna i wojskowa ochrona tych procesów na ziemi i w powietrzu itp. Kolosalny zakres prac inżynieryjnych, na przykład przygotowanie pontonów, środków przeprawowych, układaczy mostów, równiarek, ciągników i tym podobne. To gigantyczna praca, która z oczywistych powodów jest mało zauważalna, ale stanowi niezbędny warunek zapewnienia udanej operacji ofensywnej, przełamującej. Skupmy się więc na trzecim czynniku – broni i amunicji do niej. W poprzednich artykułach prognozowałem, że mimo odczuwalnego sceptycyzmu społecznego i wzrostu zwątpienia co do pomocy Ukrainie, dojrzewa przełom w sprawie dostaw broni i amunicji na potrzeby Sił Zbrojnych Ukrainy przez naszych zachodnich partnerów. I oto dzisiaj można już o tym mówić jako o fakcie, działaniu, które dzieje się na naszych oczach. A w awangardzie, głównym motywatorem, moderatorem i organizatorem tego procesu są USA. Właśnie dlatego jeszcze przed Bożym Narodzeniem Biały Dom zorganizował wzorcowo-pokazową wizytę delegacji prezydenckiej Ukrainy w Waszyngtonie, zapewnił wystąpienie Zełenskiego w Kongresie USA. Te działania były niezbędne dla aktywizacji opinii publicznej na rzecz wzmocnienia i aktywizacji pomocy Ukrainie nie tylko w USA, ale w całym świecie zachodnim. Administracja Prezydenta USA starannie przygotowała tę wizytę. Ale ta wizyta była już ostatecznym wykrzyknikiem na końcu zdania, decyzji i działań, które już wcześniej były napisane i zaplanowane w rządzie USA. Podjęto decyzję o długo oczekiwanej dostawie niezwykle potrzebnego dla obrony nieba Ukrainy systemu „Patriot”. Ten prezent przywiązano do wizyty delegacji z Ukrainy. Ale to był tylko wstęp w dumie o Ukrainie. Wstęp, po którym zaczęła się prawdziwa pieśń. Za tymi wizualno-pokazowymi działaniami szła niejawna, ale niezwykle napięta praca rządu USA z rządami wiodących państw zachodnich w sprawie jakościowego przełomu w pomocy zbrojnej dla Ukrainy, przekazania broni mniej więcej według listy Załużnego – listy, która, uwierzcie mi, też nie została napisana z wyobraźni i nagle; to wszystko ogniwa jednej sprawy: przekonać, zachęcić, ukształtować powszechnie przyjętą opinię publiczną, docisnąć mężów i niewiasty stanu, a gdzieś i zmusić do jakościowego skoku w pomocy Ukrainie. Bo czas na zwłokę już się wyczerpał. Potencjał ofensywny Sił Zbrojnych Ukrainy jest faktycznie wyczerpany, i bez jak najszybszej dostawy broni, przy czym właśnie broni ofensywnej zachodnich wzorców. Aby nie utracić ostatecznie inicjatywy ofensywnej w toku wojny wyzwoleńczej na Ukrainie przeciwko imperium zła – w wojnie, która jest jednocześnie światową wojną zastępczą świata demokracji i wolności przeciwko mrokowi totalitaryzmu i niewoli. W tej pieśni o Ukrainie potrzebne były pierwsze mocne słowa i właściwy ton melodii. Zabrzmiało – „Patriot”, co odpowiadało zarówno duchowi Ukrainy, jak i jej pilnym potrzebom. Tak, była to już, niestety, nieco spóźniona decyzja, ale lepiej późno niż wcale. Dlaczego tak się stało, dlaczego dopiero teraz? Dlatego że dostarczenie przez Iran Moskwie szahedów było silnym krokiem, który wraz z tajnym planem terroru energetycznego Ukrainy stał się bolesną niespodzianką, która zaskoczyła zarówno Ukrainę, jak i naszych partnerów. Szahedy okazały się tanią i skuteczną bronią, a cała energetyczna system Ukrainy była otwartą książką na stole w na Kremlu. W poprzednim numerze „Słowa Proświty” szczegółowo analizowałem to, w jaki sposób Ukraina rozwiązuje tę plagę, jaka pomoc została już udzielona przez partnerów w tej sprawie. Teraz chcę jedynie ostrożnie stwierdzić, że się nie pomyliłem: ataki rakietowo-dronowe słabną; zasoby imperium zła nie są nieskończone; ukraińska kreatywność, przy pomocy przyjaciół, pozwoliła w niezwykle krótkim czasie przearanżować cały system energetyczny w taki sposób, że po pierwsze, jego obecny, odnowiony organizm nie jest już otwartą książką dla wroga, po drugie stał się elastyczny, a przez to niepodatny w całości, dzięki jego pikselowo-zintegrowanej nowoczesnej budowie, i po trzecie, Niebo nam pomaga – ciepła pogoda stała się naszym sojusznikiem w wojnie ze złem, pogoda dała nam czas na działania i środki, aby w przyszłości maksymalnie zabezpieczyć się przed terrorem energetycznym (tym bardziej, że bożonarodzeniowe mrozy też okazały się nie silne i nie długie, a tradycyjnie dla naszych zim przed nami możliwe są jedynie ostatnie – trwające krótko mrozy stritieńskie pod koniec stycznia – na początku lutego). Po pierwszych słowach i działaniach nastąpił bardzo silny akord w wykonaniu USA: ogłoszono przyznanie rekordowej kolejnej pomocy Ukrainie – zarówno pod względem wartości (około 3 mld dolarów), jak i treści, a mianowicie: • 50 bojowych wozów piechoty Bradley z 500 przeciwpancernymi pociskami TOW i 250 tysiącami pocisków 25-mm; • 100 gąsienicowych transporterów opancerzonych M113; • 55 pojazdów transportowych z ochroną przeciwminową MRAP; • 138 samochodów terenowych HMMWV; • 18 155-mm samobieżnych haubic; • 18 pojazdów zaopatrzenia w amunicję; • 70 tysięcy pocisków artyleryjskich kalibru 155 mm; • 500 precyzyjnych pocisków 155-mm dla artylerii; • 1200 pocisków 155-mm zdalnego minowania przeciwpancernego RAAM; • 36 105-mm holowanych haubic i 95 tysięcy 105-mm pocisków artyleryjskich; • 10 tysięcy pocisków moździerzowych kalibru 120 mm; • dodatkowa amunicja do systemów HIMARS; • rakiety obrony powietrznej RIM-7 Sea Sparrow; • 4 tysiące rakiet lotniczych Zuni; • około 2 tysięcy pocisków przeciwpancernych; • karabiny snajperskie, karabiny maszynowe i naboje do granatników oraz broni strzeleckiej; • miny przeciwpiechotne Claymore; • urządzenia noktowizyjne i optyka; • części zamienne i inny sprzęt polowy. A dla piękna – zdjęcie mnóstwa przystojniaków M2 Bradley: Bradley to nowoczesny, wzorcowy bojowy wóz piechoty. Potężny sprzęt do działań ofensywnych piechoty. 50 sztuk – dobry wkład. Na listę Załużnego. 100 sztuk transporterów opancerzonych M113 – świetny sprzęt, hojna pomoc, wielki wkład na tę samą listę Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych Ukrainy. Humvee – to już nasi dobrzy znajomi, którzy doskonale sprawdzili się na polach bitew z ordą. Aż 138 sztuk od razu! 18 sztuk 155-mm samobieżnych haubic i 36 sztuk 105-mm holowanych haubic – kolejny dorobek na listę Załużnego. Rakiety obrony powietrznej RIM-7 Sea Sparrow – te „morskie wróble” to miła niespodzianka dla potrzeb Sił Zbrojnych Ukrainy, podobnie jak 4 tysiące rakiet lotniczych Zuni. Tam, we wszystkich wierszach tej listy dostarczonej przez USA, wszystko to smakołyki. Niemcy odpowiedziały decyzją o przekazaniu Ukrainie systemu „Patriot” do pary z takim samym systemem z USA. A także są gotowe przekazać 40 sztuk bojowych wozów piechoty Marder. Silny ruch! Jeszcze mocniej włączyła się Francja, która zgodziła się na dostarczenie Ukrainie bojowych wozów rozpoznawczych AMX-10 RC, które czasami nazywa się lekkimi czołgami (działo 105 mm). Ich liczba nie jest jeszcze dokładnie znana, ale może wynosić 30-40 sztuk. Ten ruch nazywa się rewolucyjnym, ponieważ jest to maszyna przejściowa do czołgu. I oto, aby ruszyć dostawy czołgów z martwego punktu, USA (nieoficjalnie) włączają do tej sprawy swojego najlepszego przyjaciela – Wielką Brytanię, która składa deklarację o zamiarze dostarczenia Siłom Zbrojnym Ukrainy pewnej liczby swoich czołgów Challenger-2. Wielka Brytania nie ma zbyt wielu czołgów i tutaj nie chodzi tyle o brytyjskie czołgi i ich liczbę, co o determinację, by zrobić pierwszy krok w dostarczaniu Ukrainie czołgów, tego sprzętu, na który do tej pory było tabu. Bo nikt nie chciał brać na siebie śmiałości, by być pierwszym w dostarczaniu tego rodzaju potężnej broni ofensywnej. A kandydatura Brytanii do rozwiązania tego problemu jest najlepsza: jest ona najbardziej oddalona od Moskwy pod każdym względem: geograficznie, geopolitycznie, ekonomicznie itd., a jednocześnie jest to silne państwo. Dlaczego więc same USA nie chcą być w tym szeregu pierwsze? Bo po pierwsze, dostawy broni tego rodzaju i przeznaczenia mogłyby jeszcze bardziej rozpalić antyamerykańskie nastroje na świecie. Nie, nie w Moskwie, tam i tak wszystko jest z tym beznadziejne, ale w tak zwanych neutralnych krajach, a i u pewnej części ludności państw europejskich też istnieją takie narracje wobec USA. Oprócz tego nie warto zapominać o złośliwych atakach trumpistów na rząd USA. Po drugie, dostawy czołgów Abrams z USA są logistycznie trudnym problemem ze względu na odległość. Po trzecie, Abrams jest bardzo paliwożernym czołgiem, który ma nadpotężny silnik, a jego obsługa jest nieprosta i kosztowna. A co najważniejsze i najistotniejsze, w Europie jest już czołg powszechnie uznawany za najlepszy na świecie – Leopard, produkcji niemieckiej. Oprócz tego tych czołgów jest obecnie na uzbrojeniu w różnych krajach duża liczba, co najmniej 2000 sztuk. Ma on jeszcze jedną cenną właściwość – ten czołg jest praktycznie jedynym, który jest całkiem skutecznie przystosowany do walk w miejscowościach, w miastach – właśnie to, co teraz bardzo by się przydało Siłom Zbrojnym Ukrainy, ponieważ wyzwalanie Donbasu to walki głównie w miastach, miasteczkach, w strefach przemysłowych, aglomeracjach miejskich. Właściwie same Niemcy nie mają ich zbyt wiele, gdzieś około czterystu, głównie je sprzedają. Czyli od Niemiec najbardziej potrzebna jest zgoda jako kraju-producenta na dostawy tych czołgów na Ukrainę przez te kraje, które już mają te czołgi i które mają zamiar przekazać je Ukrainie. I takie kraje są, już teraz o tym deklarują – Hiszpania, Polska, Finlandia... Aby jeszcze bardziej popchnąć Niemcy do dostaw czołgów, Francja dosłownie wczoraj oświadczyła, że jest gotowa przekazać Ukrainie swoje czołgi – Leclerc. To supernowoczesne czołgi, ale niezwykle drogie, dlatego nikt ich nie kupuje. I nie zapominajcie, że między Niemcami a Francją trwa nieoficjalna rywalizacja o przywództwo w Europie. Co do tego, że Niemcy wyrażą zgodę na dostawy czołgów swojej produkcji na Ukrainę, od dawna nie mam wątpliwości. Czuję logikę wydarzeń wojny. I dawno mówiłem, że logika wojny nieuchronnie doprowadzi do dostarczenia Ukrainie wszystkich rodzajów broni konwencjonalnej, bez uprzedzeń i tabu. Teraz to kwestia czasu: zwłoki czy terminowości. Teraz już jest oczywiste, przynajmniej dla mnie już od października, że dostawy czołgów to już bliska perspektywa, nieuchronna w najbliższym czasie. I nawiasem mówiąc, nie mam wątpliwości, że amerykańskie Abramsy będą na frontach Ukrainy. Ale nie wcześniej niż w połowie wiosny, bo wcześniej nie są tutaj zbyt celowe, z uwzględnieniem ich charakterystyk, które nie sprzyjają ich użyciu w okresie zimowym i w okresie wiosennego gruntu. Czołgi USA to bez wątpienia dobra broń i jest jej najwięcej na świecie, ponad 6000 sztuk – i to tylko w USA. To dobra perspektywa dla nas na przyszłość, one jeszcze powalczą dla dobra Ukrainy i świata demokracji. Przed nami walka o lotnictwo i amunicję dalekiego zasięgu. Będzie i to. Oraz rozwój i wdrażanie własnych nowych rodzajów uzbrojenia i amunicji. Mamy do tego u nas i własne umysły, i własne sprawne ręce, i własny talent. Nam swoje robić – tworzyć dobro, niszczyć zło, skasować imperium zła. Wierzyć w Siły Zbrojne Ukrainy. Wierzyć w siebie. I wiedzieć, że Zwycięstwo będzie nasze. Ten, kto działa, kto wywalcza swoje prawo do bycia godnym, – temu i Bóg daje, i przyjaciele pomogą. Chwała Ukrainie! To już nie tylko nasze hasło, to prawda uznana przez cały świat wolności. Chwała Siłom Zbrojnym Ukrainy! Razem do Zwycięstwa!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ławra Peczerska będzie służyć kazaniu pokoju Bożego, a nie „russkiemu miru”

7 stycznia 2023 roku Metropolita Epifaniusz przewodniczył Boskiej Liturgii Bożonarodzeniowej w Soborze Zaśnięcia Matki Bożej Kijowsko-Peczerskiej Ławry. Słowo Świętoarchimandryty Ławry Kijowsko-Peczerskiej z okazji pierwszego nabożeństwa w soborze Zaśnięcia Przewielebni władycy, czcigodni ojcowie, drodzy bracia i siostry! Chrystus się narodził! Nie ma naprawdę godnych i pełnych słów, którymi moglibyśmy teraz wyrazić wdzięczność Wszechmogącemu Bogu za Jego wielkie miłosierdzie wobec nas, objawione w tym, że dziś w tym Domu Przenajświętszej Bogurodzicy, w soborowej cerkwi Ławry Peczerskiej, uroczystą Boską Liturgią uczciliśmy Narodzenie naszego Zbawiciela, Pana Jezusa Chrystusa. Ponad dwadzieścia lat temu ta świątynia została odbudowana z ruin jako dar narodu ukraińskiego na jubileusz 2000-lecia Narodzenia Chrystusowego, a dziś świętujemy jakby drugie narodziny zarówno tej soborowej świątyni, jak i samej naszej Ławry Peczerskiej. Bo odchodzi z nich sztuczny duch bezbożnej nauki „rosyjskiego miru” i powraca duch prawdziwej duchowej służby świętemu prawosławiu i narodowi ukraińskiemu. Wielka jest nasza wdzięczność Przenajświętszej Władczyni Bogurodzicy, której domem i dziedzictwem jest to święte miejsce. W tym roku mija 950 lat od czasu, gdy według przekazu sama Ona wezwała budowniczych do wzniesienia soborowej cerkwi klasztoru Peczerskiego i posłała ich z Carogrodu do Kijowa, aby tutaj, nad brzegiem Dniepru – nowego Jordanu – wyrosła cerkiew, którą współcześni budowie słusznie nazwali podobną do niebios. Ten zapoczątkowany duchowy związek między Kijowem a Carogrodem, między Cerkwią Rusi-Ukrainy a Matką-Cerkwią Konstantynopolitańską i pełnią Prawosławia, odnowiliśmy dziś, wspominając w modlitwie Wszechselenskiego Patriarchę Bartłomieja oraz Przedstawicieli autokefalicznych Lokalnych Cerkwi Prawosławnych. Bo to właśnie z Carogrodu przyniesiono do nas światło ewangelicznego kazania, a z klasztorów Świętej Góry Athos święty ojciec nasz Antoni przyniósł na te góry błogosławieństwo, by zakładać klasztor na wzór najlepszych klasztorów Patriarchatu Wszechselenskiego. Wierzymy i czujemy, że dziś razem z nami modlitewnie raduje się święci Ojcowie Peczerscy na czele z wielkimi świecznikami pobożności – Antonim i Teodozjuszem. Raduje się w niebie święty Ilarion – pierwszy rodem z Rusi metropolita kijowski oraz podwижnik, który tutaj rozpoczął swą służbę, a także książęta kijowscy, święci Włodzimierz Wielki i Jarosław Mądry. Raduje się święty Piotr Mohyła, archimandryta Peczerski i Metropolita Kijowski i całej Rusi, dzięki pracy którego Ławra odrodziła się i zajaśniała jak świecznik teologii i uczoności, pięknej literatury i drukarstwa. Jestem przekonany, że duchem raduje się także błogosławionej pamięci zmarły Błażenniejszy Metropolita Włodzimierz, który potępił narzucane z północy „polityczne prawosławie” i w swoim czasie czynił realne kroki ku pojednaniu między prawosławnymi oraz przezwyciężeniu podziałów cerkiewnych. Choroba i podstępne działania życzliwych inaczej nie pozwoliły mu dokończyć wielu dobrych przedsięwzięć, lecz dziś utwierdza się duchowa jedność Cerkwi Ukraińskiej, o której on wówczas myślał. Że nadszedł ten radosny dzień, że Ławra Peczerska czyni pewne kroki, by znów, jak w dawnych czasach, służyć kazaniu pokoju Bożego, a nie „rosyjskiego miru”, być prawdziwym domem modlitwy, służyć narodowi ukraińskiemu za przykład pobożności, bogobojności i dobrych uczynków – zawdzięczamy to szerokiemu wsparciu społecznemu. Dziękujemy wam wszystkim, drodzy bracia i siostry, wszystkim, którzy marzyli o ukraińskiej modlitwie w tym świętym miejscu, o jego uwolnieniu z niewoli „rosyjskiego miru”. Wasze modlitwy i wasza obywatelska postawa wsparły nasze państwo w prostej, lecz całkowicie słusznej decyzji. Stopniowo, spokojnie, ale nieodwracalnie wszyscy razem będziemy pracować nad tym, aby imię Ławry już nie było zohydzane wśród obcych przez kuszące postępowanie tych, którzy zapomnieli o powołaniu, by być pokornymi robotnikami w winnicy Bożej, a nie pysznymi bojarami pośród rzekomo swojej dziedziny. Dziś, w ten uroczysty dzień świętego Narodzenia Chrystusowego, kiedy cztery lata temu w Kijowie po raz pierwszy publicznie zaprezentowano Tomos o autokefalii Prawosławnej Cerkwi Ukrainy, pragnę przypomnieć, że przynależność do niej prawosławnych wiernych w naszym państwie, prawosławnych wspólnot i klasztorów jest ich obowiązkiem kanonicznym. Dlatego, tak jak wtedy, tak i dziś wzywamy: drzwi naszej Cerkwi są otwarte, chcemy osiągnąć jedność wszystkich prawosławnych wokół Stolicy Kijowskiej, wokół autokefalicznej Prawosławnej Cerkwi Ukrainy – jednej z równorzędnych i równouprawnionych autokefalicznych Cerkwi-Sióstr Wszechselenskiego Prawosławia, która na ziemi ukraińskiej pełni swą służbę rodzinnemu narodowi bez jakiejkolwiek zewnętrznej kontroli, ingerencji czy przymusu. Jako Świętoarchimandryta Ławry Kijowsko-Peczerskiej zwracam się do braci klasztoru: nadszedł czas, by ostatecznie uwolnić się od bezprawnego panowania nad wami Moskwy i jej sług, pójść za Tomosem, rozpocząć nową kartę bytu Ławry jako prawdziwie mniszego klasztoru, oddanego służbie jedynemu Kościołowi Chrystusowemu i bliźnim swoim – narodowi ukraińskiemu. Wszystko dobre, co stanowi prawdziwą tysiącletnią tradycję klasztoru Peczerskiego, niech trwa dalej i kwitnie, mnożąc zbawienne owoce. A wszystko inne, co wymaga oczyszczenia – niech się oczyści, z pomocą Bożą i naszym wspólnym wysiłkiem. Bez wątpienia dzisiejszym radosnym wydarzeniem jesteśmy zobowiązani męstwu ukraińskiego wojska, naszym najnowszym bohaterom. Wszystkim tym, którzy dziś na polu walki przeciwstawiają się najazdowi obcych, oraz tym, którzy w tej walce oddali życie za Ukrainę. Dziś wznosiliśmy za nich swoje modlitwy, prosiliśmy o przybliżenie zwycięstwa i ustanowienie sprawiedliwego pokoju dla Ukrainy. I mamy szczerą nadzieję i będziemy pracować nad tym, aby taka prawdziwa i serdeczna modlitwa za Ukrainę, za prezydenta i władzę państwową, za wojsko i za cały naród ukraiński rozbrzmiewała tu codziennie. Jesteśmy wdzięczni Głowie państwa Wołodymyrowi Zełenskiemu, kierownictwu rządu, a szczególnie Ministrowi Kultury Ukrainy Ołeksandrowi Tkaczence, Państwowemu Rezerwatowi Narodowemu, a także odpowiedniej Służbie Państwowej za wsparcie w spełnieniu naszej prośby i urzeczywistnieniu marzenia milionów Ukraińców. Przeciwstawienie się niszczycielskiej i heretyckiej ideologii „rosyjskiego miru”, która jest kamieniem węgielnym usprawiedliwiania rosyjskiej agresji wobec Ukrainy – to nasza wspólna sprawa. Łącząc wysiłki, zdołamy także na froncie duchowym skutecznie i zwycięsko obronić nasz naród przed kremlowską agresją hybrydową, tak jak dzieje się to na innych frontach walki – wojskowym, dyplomatycznym, informacyjnym, gospodarczym. Drodzy bracia i siostry, świąteczna wspólnoto! Jeszcze niedawno to, co jest dziś rzeczywistością, wydawało się jedynie marzeniem. Ale z Bożą pomocą i łącząc wysiłki w imię prawdy, zdołaliśmy urzeczywistnić wiele marzeń. Zadania, które stoją przed nami teraz – zarówno co do duchowego odrodzenia tej chwalebnej obitelí, jak i co do jedności cerkiewnej, i co do zwycięstwa nad agresorem oraz ustanowienia trwałego, sprawiedliwego pokoju – nie są proste. Wierzymy jednak, że i ta praca będzie owocna, bo po naszej stronie, po stronie narodu ukraińskiego, jest prawda, a w prawdzie i z prawdą – Bóg Wszechmogący, który daje zwycięstwo. Jeszcze raz i jeszcze raz witam was wszystkich, wszystkich prawosławnych wiernych i całą Ukrainę oraz ukraińską diasporę na świecie z Narodzeniem Chrystusowym i życzę, aby nowy rok stał się rokiem zwycięstwa i pokoju! Amen! Chrystus się narodził! – Sławmy Go!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Nasze Boże Narodzenie

Trzy noce księżyc, kosmicznie święty nimb nad Ławrą… Mróz minus 11 rano… Tysiące wiernych nie tylko z Kijowa, ale i z innych ukraińskich miast, elektroniczne bramki przy wejściu, kontrola paszportów, rzeczy, zakaz wnoszenia nawet butelki wody, policja z automatami, telebim na placu, transmisje na żywo na wszystkich kanałach… Fantastyczne piękno Soboru Zaśnięcia Matki Bożej, a wraz z nim niepokój, że został on już wysadzony przez funkcjonariuszy NKWD w przededniu II wojny światowej, haniebna niedawna próba dawnych „panów” ukradzenia ikonostasu, jakby to była mikrofalówka z Buczy, próby sprowokowania przez nich samych konfliktu insynuacjami o przejęciu, niepokój w każdym spojrzeniu ochroniarzy… I nagle uroczyste karmazynowe dzwony Ławry rozlegają się nad bożonarodzeniową stolicą, zagłuszając strach i niepokój, zwątpienie i wątpliwości, dzwony, które leczą ciało i duszę… Dzwony, które obwieszczają, że po raz pierwszy od prawie 400 lat zabrzmi tu dzisiaj ukraińska modlitwa… Kilku kapłanów w białych szatach, podobnych do pierwszych Apostołów Chrystusa, dzielnie rozpoczyna świąteczne nabożeństwo pośród tłumu, gdzie w ścisku trudno nawet unieść rękę, by się przeżegnać… Ale jak spokojne i szczęśliwe były wszystkie te twarze, że zrozumiałam znaczenie słowa „błogosławieństwo”… I tylko napięte spojrzenia wojskowych, szybkie ruchy ochroniarzy w cywilnych ubraniach, krótkofalówki w ich uszach zdradzały, jak naprawdę niebezpiecznie było to wszystko. Jak na froncie. Bo w naszym życiu jest jeszcze front duchowy, na którym również trzeba pokonać wroga… Niezwykła akustyka świątyni, piękne i wzruszone głosy kapłanów, rozbrzmiewające pod niebiosami. I można wreszcie odetchnąć, gdy wchodzą do ołtarza, gdzie swobodniej i bezpieczniej… Surowy i uroczysty Metropolita Epifaniusz w ornacie stylizowanym na wyszywankę, jego modlitwa o uwolnienie ziemi ukraińskiej od obcych, szczera bożonarodzeniowa homilia, twarze w tłumie członków rządu i parlamentarzystów, wojskowy z oseledcem, którego kobiety przepuszczają bez kolejki do komunii, wesoli kolędnicy z Huculszczyzny… Ich donośne „rodź, Boże, żyto także na nowe lato; rodź, Boże, śliwki, żeby były szczęśliwe; rodź, Boże, pszczoły, żeby były zdrowe”… Szczerość uścisków braci kapłańskiej w ołtarzu, duma na ich ukontentowanych, rozluźnionych twarzach: udało im się… A władyka zmęczony zdejmuje swoje świąteczne rycerskie zbroje i, poprawiając krzyż na czarnej codziennej sutannie tak, jak wojskowi poprawiają przed atakiem kamizelki kuloodporne, stanowczo, wprowadzając w osłupienie ochroniarzy, pewnym krokiem idzie do wyjścia prosto przez ciasny tłum tysięcy… Niech, Panie, będzie miłosierdzie Twoje nad nami, bo w Tobie nadzieję pokładamy… Ludmyła SEMENIUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Jak obchodzono ukraińską Soborność po ogłoszeniu Aktu Zjednoczenia

Zakończenie. Początek na str. 1. 1926 W USA Ukraiński Związek Narodowy na łamach gazety „Swoboda” wzywał Ukraińców do zebrania się w Ukraińskim Domu Narodowym, aby „pokazać, że soborność żyje w naszych sercach, że idea sobornej Ukrainy jest u nas równoznaczna z ideą wolnej Ukrainy, że jesteśmy gotowi walczyć o nią, dopóki nie padną granice, które porąbały Ukrainę, i dopóki wszystkie części Ukrainy nie staną się jednym ciałem raz i na wieki”. Podczas uroczystej akademii, zorganizowanej przez Związek Towarzystw Ukraińskich Nowego Jorku, aktywiści zbierali datki pieniężne, które wykorzystywano na potrzeby inwalidów armii ukraińskich oraz dla instytucji ukraińskich w Czechosłowacji. 1932 31 stycznia 1932 roku społeczności ukraińskie stanu Nowy Jork urządziły wielkie obchody Dnia Soborności w Ukraińsko-Amerykańskim Klubie Obywatelskim w Watervliet. 700 zaproszonych gości z przyjemnością słuchało przemówień przywódców społeczności ukraińskich. Na zakończenie przyjęto rezolucję z protestem przeciwko prześladowaniom ludności ukraińskiej przez Polaków na ziemiach zachodnioukraińskich. Rezolucję wysłano do Ligi Narodów, rządów USA i państw europejskich. Datki, które udało się zebrać podczas wydarzenia, przekazano Ukraińskiej Organizacji Wojskowej. 1935 16. rocznicę Zjednoczenia Ukraińcy miasteczka Passaic w stanie New Jersey połączyli z uczczeniem pamięci Mychajła Hruszewskiego. 22 stycznia 1935 roku w cerkwi ukraińskiej odbyła się Msza Święta. Wieczorem – uroczysta akademia i koncert świąteczny, na którym występował chór Łysenki. 1939 Po uzyskaniu autonomii przez Ukrainę Karpacką jej rząd uroczyście obchodził 20. rocznicę ogłoszenia Zjednoczenia. Dzień 22 stycznia 1939 roku stał się symbolem narodowego jednoczenia mieszkańców kraju z Ukraińcami po drugiej stronie Karpat. „Od samego rana pociąg za pociągiem wjeżdża, ludność ukraińska śpieszy do stolicy (m. Chust) na manifestacje – ze wspomnień pisarza Wasyla Hrendży-Donskiego. – Długi szereg chłopskich wozów z bliskiej okolicy, ciężarowe samochody z dalszych wsi, a pociągi z najdalszych zakątków przywożą uczestników. Tysiące wozów, rowerów, aut zapełniły boczne ulice. Setki, ba tysiące niebiesko-żółtych flag na ulicach, te dwie barwy dzisiaj dominują. Mundury, stroje ludowe z różnych okolic na chustskich ulicach makiem kwitną. Od razu można rozróżnić po stroju: Huculszczyzna, Chustszczyzna, Wołowszczyzna, Sewluszczyzna, nawet z dalekiej Użanszczyzny i Seredniańszczyzny ludzi pełno. To przecież rocznica ukraińskiej soborności, wielkie święto! Pod niebiesko-żółtymi flagami maszerują z różnych kierunków, najwięcej od stacji, z pieśniami na ustach. Około trzydziestu tysięcy uczestników zeszło się z całej Ukrainy Karpackiej. To największe zgromadzenie, jakie pod tymi zielonymi Karpatami widziałem w ostatnim dwudziestoleciu. Gdzieś około jedenastej godziny po nabożeństwie uformował się ogromny pochód, załopotały setki flag i przeszliśmy z placu Wołoszyna na główną ulicę. Orkiestry zagrały ukraińskie pieśni marszowe. Starożytny chustski zamek jeszcze nie widział tak wspaniałego ogólnonarodowego zrywu! Pod dźwięki marszowych pieśni łatwo maszerować, radość, pociecha i jakaś niewymowna duma podnosi duszę. Trzy godziny trwał pochód ulicami naszej stolicy i dopiero około czternastej godziny rozpoczęły się uroczyste zgromadzenia na placu. Już mówcy przemawiali z półtorej godziny, gdy pojawił się premier Wołoszyn, który właśnie przybył z podobnego zgromadzenia w Biłkach. A w Biłkach uczestnicy wykrzykiwali: „Precz z czeskim ministrem, chcemy ministra Ukraińca!”. Już kończyło się zgromadzenie, gdy wleciało auto ministra Revaya, który powrócił z manifestacyjnego zgromadzenia w Swalawie. To dawna twierdza fencykowszczyzny, teraz oto czasy się zmieniły i świętuje i Swalawa z nami”. Lata 1940. Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów oraz Ukraińska Powstańcza Armia 22 stycznia, jako Dzień Państwowości i Soborności Ukrainy, uznawały za jedno z największych świąt narodowych. OUN miała na celu budowę niepodległego państwa ukraińskiego na wszystkich ukraińskich ziemiach etnicznych. „Za Ukraińskie Samodzielne Soborne Państwo!” – to ich hasło. Przysięga żołnierza Ukraińskiej Powstańczej Armii miała takie słowa: „Ja, żołnierz Ukraińskiej Powstańczej Armii, wziąwszy do rąk broń, uroczyście przysięgam swoją czcią i sumieniem przed Wielkim Narodem Ukraińskim, przed Świętą Ziemią Ukraińską, przed przelaną krwią wszystkich Najlepszych Synów Ukrainy oraz przed Najwyższym Politycznym Dowództwem Narodu Ukraińskiego: Walczyć o pełne wyzwolenie wszystkich ukraińskich ziem i narodu ukraińskiego od zaborców oraz zdobyć Ukraińskie Samodzielne Soborne Państwo”. Rozkaz dowódcy zgrupowania grup „33” okręgu wojskowego „Turów” Kajdasza z grudnia 1944 roku zobowiązywał: „1. Przeprowadzić przygotowania do świętowania rocznicy Święta Soborności (22 stycznia) oraz Święta Krut. 2. Przygotować oddziały do złożenia przysięgi w Święto Krut”. A dokument dyrektywny dowództwa armii „Wytyczne i plan pracy wychowawczo-politycznej w UPA” z 1 stycznia 1945 roku w rozdziale „Święta narodowe” jasno określał, że „W dniach 22 stycznia przeprowadzić z żołnierzami i kadrą dowódczą Święto Soborności i niepodległości ziem ukraińskich. Hasła na to święto są następujące: „22 stycznia 1918 – 22 stycznia 1919”, „Chwała Ukraińskiemu Samodzielnemu Sobornemu Państwu!”, „Niech żyje Ukraińska Rewolucja Narodowa!”. „Dzień 22 stycznia – to nasze największe święto narodowe, święto Samodzielnej i Sobornej Ukraińskiej Państwowości! – czytamy w rozkazie OUN z 22 stycznia 1946 roku. – Ideał 22 stycznia – to nasz ogólnonarodowy ideał, nasze dążenie i nasz cel! Przysięgamy, że nie złożymy broni, nie przerwiemy walki, nie zawrócimy z drogi Rewolucji Narodowej, dopóki znowu nie zrealizujemy tego Wielkiego Świętego Ideału, dopóki nie zdobędziemy Ukraińskiego Niepodległego Państwa!”. 1955 20 stycznia 1955 roku w Kongresie USA metropolita Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego USA Iwan Teodorowycz oraz protoigumen Zakonu Świętego Bazylego Wielkiego (zakon monastyczny Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego) Mykoła Kohut „z okazji rocznicy ukraińskiej państwowości i soborności” przeprowadzili modlitwę „Za naród ukraiński i jego wolność”. 1956 Ukraińskie Zjednoczenie Narodowe Kanady zwróciło się do ukraińskich ośrodków, parafii w Toronto z apelem: „...w Dzień Państwowości i Soborności na domach podnieść ukraińską flagę narodową i kanadyjską flagę państwową”. 1959 W gazecie „Misja Ukrainy” z kwietnia 1959 roku pisano o tym: „Wśród państw, które nie uznały w 1918 roku Republiki Ukraińskiej, były USA, których rząd w 1933 roku uznał ZSRR. Zatem faktycznie usankcjonował zagarnięcie Ukrainy przez bolszewicką Rosję. W ostatnich latach w kręgach rządowych USA zauważalna jest „rewizja” stanowiska wobec Ukrainy. Jesteśmy świadkami tego, że w Kongresie USA z okazji rocznicy 22 stycznia odmawiana jest Modlitwa za Ukrainę, a w kilkunastu stanach gubernatorzy ogłaszają „Dzień Ukraiński” z wywieszaniem na ratuszach miast ukraińskiej flagi narodowej, łącznie ze wspólną rezolucją Kongresu w sprawie ogłoszenia przez Prezydenta każdego 22 stycznia Dniem Ukraińskiej Niepodległości na całym terytorium USA”. 1989 W USRR pierwsze obchody Zjednoczenia odbyły się we Lwowie 22 stycznia. 1989 roku. Zorganizowali go członkowie Mariańskiego Towarzystwa „Miłosierdzie” oraz Ukraińskiej Grupy Helsińskiej. Na dziedzińcu soboru św. Jura zebrali się lwowianie, aby wziąć udział w nabożeństwie, które prowadził mnich greckokatolicki. Milicja nie przeszkadzała, natomiast przedstawiciele Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej włączyli muzykę z głośników. 1990 21 stycznia 1990 roku na Ukrainie odbywa się jedna z największych w Europie Środkowo-Wschodniej akcji masowych – „żywy łańcuch” – jako symbol jedności wschodnich i zachodnich ziem Ukrainy. Jest ona przyуроczona 71. rocznicy Aktu Zjednoczenia. Według nieoficjalnych szacunków uczestnikami „żywego łańcucha” staje się od jednego do trzech milionów ludzi. Chwyciwszy się za ręce, tworzą oni nieprzerwany łańcuch od Iwano-Frankiwska (ponieważ właśnie to miasto w 1919 roku było stolicą Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej) przez Lwów do Kijowa. Ponieważ dzień Zjednoczenia (22 stycznia) przypadał na poniedziałek, organizatorzy zdecydowali przeprowadzić akcję dzień wcześniej, w niedzielę. Gdyż zaangażowanie tylu ludzi w dzień powszedni byłoby niemożliwe. „Żywy łańcuch” rozciągnął się praktycznie na 700 km. Akcja zaświadczyła, że Ukraińcy przezwyciężyli strach przed partią komunistyczną i są gotowi przeciwstawić się totalitarnemu reżimowi. 30 lat temu to wydarzenie staje się zwiastunem upadku ZSRR i odrodzenia niepodległej Ukrainy. „To pierwsza próba publicznego uczczenia rocznicy ukraińskiego samodzielnego sobornego państwa, „pokłonienia się Ukraińskiej Republice Ludowej i Zachodnioukraińskiej Republice Ludowej”, – z notatki wydziału ideologicznego KC Komunistycznej Partii Ukrainy o planach akcji politycznych Ludowego Ruchu Ukrainy na styczeń 1990 roku i środkach dotyczących ich neutralizacji. – Żywy ludzki łańcuch ma, według zamysłu jego inicjatorów, symbolizować jedność zachodnich i wschodnich ziem Ukrainy, jedność kultury duchowej narodu ukraińskiego, jednoczenie cerkwi, a co najważniejsze – pokazać, na ile ludność republiki popiera Ruch. Przekonać liderów LRU o niecelowości organizacji żywego łańcucha, jego bezpłodności nie udało się. Nalegają oni na przeprowadzenie tej akcji i mają zamiar zwrócić się do organów partyjnych i radzieckich o pomoc w jej realizacji”. 2020-te Od 1999 roku Dzień Soborności został wprowadzony dekretem Prezydenta Ukrainy na szczeblu państwowym. A „żywe łańcuchy”, które symbolizują jedność narodu ukraińskiego, stały się już tradycyjnymi dla obchodów Soborności. W Kijowie taki łańcuch przechodzi przez most Patona, łączący prawy i lewy brzeg stolicy. W 2021 roku, kiedy pandemia wniosła korekty w życie całej planety, Ukraińcy urządzili symboliczny łańcuch jednoczenia w sieciach społecznościowych. A obecnie Ukraina broni swojej niepodległości i walczy o soborność swoich ziem z tym samym agresorem, co i w 1919 roku. I tylko razem, łącząc wysiłki wszystkich obywateli Ukrainy po obu stronach Dniepru, będziemy mogli zachować nasz kraj i odzyskać okupowane przez Rosję terytoria. Przygotowała Natalia SŁOBOŻANINA, pracownica Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (na podstawie materiałów Centralnego Państwowego Archiwum Ukraińców Zagranicy) Podpisy zdjęć: Ogłoszenie Aktu Zjednoczenia ziem ukraińskich na placu Sofijskim w Kijowie. 22 stycznia 1919 r. Zdjęcie zrobione z dzwonnicy soboru Sofijskiego, na horyzoncie widać jeszcze niezniszczony przez bolszewików sobór św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach. Zdjęcie: strona UIPN Nabożeństwo na placu Sofijskim w Kijowie z okazji ogłoszenia Aktu Zjednoczenia URL i ZURL. W centrum – Symon Petlura i Wołodymyr Wynnyczenko. 22 stycznia 1919 roku. Zaproszenie od Ukraińskiego Klubu Republikańsko-Demokratycznego oraz Ukraińskiej Wspólnoty w Czechosłowacji na obchody 13. rocznicy ogłoszenia niepodległości URL oraz 12. rocznicy Zjednoczenia. Styczeń 1931. Centralne Państwowe Archiwum Ukraińców Zagranicy. Premier Augustyn Wołoszyn przemawia na święcie soborności w Chuście. Po lewej od niego: Iwan Rohacz, po prawej – Główny dowódca „Ukraińskiego rządu płastowego Karpato-Ukrainy” Stepan Pap („Puhacz”) oraz greckokatolicki ksiądz ks. Wiktor Żeltwaj. Zdjęcie: strona UIPN Uczestnicy wiecu w Dzień Zjednoczenia w Chuście. 22 stycznia 1939 r. Drzeworyt Niła Chasewycza. Zdjęcie: strona UIPN Projekt wystroju sceny dla przeprowadzenia Święta Państwowości. Broszura „Święto Państwowości”. Nowy Jork. 1955 rok. Zdjęcie ze strony CPAUZ Uczestnicy akcji „Żywy łańcuch” na placu Sofijskim. Kijów. 21 stycznia 1990 rok. Zdjęcie: strona UIPN

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

«I ja zawołam. I kraj mnie usłyszy»

Wspominając Wasyla Stusa z okazji 85. rocznicy jego urodzin 6 stycznia 1938 roku, warto choć pokrótce opowiedzieć o tych, którzy 33 lata temu na Donbasie nie przestraszyli się napisać o represjonowanym poecie i obrońcy praw człowieka oraz przywrócili jego imię z zapomnienia. Było to sprawiedliwe, gdyż znaczną część swojej życiowej drogi Wasyl Stus przebył w Doniecku – tam ukształtowały się jego światopogląd i buntowniczy charakter. Nie zapominajmy: powrót imienia Stusa, jego twórczego dorobku do przestrzeni informacyjnej nastąpił jeszcze za systemu radzieckiego, który ze swoimi organami karnymi i cenzorskimi był wystarczająco groźny. Ihor ZOC, dziennikarz W 1990 roku w dwóch gazetach obwodowych pojawiły się pierwsze artykuły o Wasylu Stusie. Dziennikarze Doniecka okazali się jednymi z pierwszych śmiałków w USRR, którzy nie bali się opowiedzieć o życiu i śmierci zamordowanego przez komunistyczne imperium poety. Rozmawiając z niektórymi z tych zacnych ludzi, myślę o tym, że przypadków w historii nie ma. Pierwsza publikacja o Wasylu Stusie po jego powtórnym pochówku w 1989 roku w Kijowie ukazała się pod tytułem „Wozwraszczenije” („Powrót”) w „Komsomolcu Donbassa” 10 lutego 1990 roku pod podpisem Iren Rozdobudko, donieckiej dziennikarki, która obecnie jest popularną ukraińską pisarką, autorką ponad 30 książek. Skontaktowawszy się z panią Iren, zapytałem, czy pamięta swój materiał i co skłoniło ją do jego napisania. – To było, gdy dopiero przeprowadziłam się do Kijowa, ale jeszcze drukowałam się w „Komsomolcu Donbassa”. Co skłoniło? Wtedy po raz pierwszy dowiedziałam się o Stusie przez książkę, którą przysłano z Kanady, przeczytałam i „zachorowałam”, zezłościłam się, że do tego czasu nie było żadnej informacji u nas… No i napisałam. Ciekawe, że wtedy w Doniecku ją wydrukowali – wspomina pisarka Iren Rozdobudko. Kolejny chronologicznie materiał pod tytułem „Sztrichi do portreta Wasyla Stusa” („Kreski do portretu Wasyla Stusa”) ukazał się 16 maja 1990 roku w „Radiańskiej Donecczynie” autorstwa Anatolija Łazorenki, literata i kolegi Stusa z lat studenckich. W tamtym czasie pan Anatolij pracował w czasopiśmie pisarskim „Donbas” i później, po uzyskaniu przez Ukrainę Niepodległości, wydrukował w tym czasopiśmie swoje wspomnienia o życiu literackim w Doniecku na początku lat 60. i miejscu w nim utalentowanego poety Wasyla Stusa. Wspomnienia Anatolija Łazorenki ukazywały się również w innych wydawnictwach i o tym wspomnimy osobno. Następne publikacje były przyуроczone do 5. rocznicy śmierci Stusa. Jednak pojawienie się niemal każdego artykułu przychodziło autorom poprzez ostre spory z kierownikami swoich wydawnictw. Na przykład publikację „Spokuta” („Pokuta”) (5 września 1990) dziennikarki „Radiańskiej Donecczyny” Rozy Iwanczenko poprzedziła dość charakterystyczna dla tamtego czasu sytuacja. Wspomina o niej Jurij Docenko, kolega, poeta, przymusowy przesiedleniec z Doniecka, z którym pracowaliśmy w tamtym czasie właśnie w „Radiańskiej Donecczynie”. Otóż pan Jurij, który mieszka teraz w osadzie Małotaranówka koło Kramatorska, opowiedział o atmosferze tamtych dni: – Na kilka miesięcy przed Niepodległością zapanowało narodowe przebudzenie. Masowy ruch do historycznych źródeł. Ożywa prasa. Wtedy jeszcze „Radiańska Donecczyna” zaczyna jako jedna z pierwszych odradzać prawdę, zwracać narodowi imiona jej prawdziwych bohaterów, wśród których jest poeta-cierpiętnik Wasyl Stus, którego los związany jest z górniczym krajem. Miałem szczęście znać wielu przyjaciół młodości Wasyla, którzy mieszkali w Doniecku, Kijowie, Gorłówce. Przygotowałem materiał na wtedy jeszcze zakazany temat i pokazałem go Rosie Iwaniwnie Iwanczenko, która odpowiadała za kierunek literacko-artystyczny. Uważnie przeczytała niemały artykuł. Długo milczała. A potem otwarcie powiedziała: „Jurku, jesteś u nas nowy i jeszcze młody. Pod twoim podpisem może nie przejść, a i mało co… A ja mam jakiś tam autorytet i tracić nie mam czego”. Tak ten materiał o Stusie wydrukowali – niech na gazetowych „tyłach”, w połowie skrócony. Ale jednak wydrukowali! Wbrew cenzurze i KGB w „Komsomolcu Donbassa” 6 września 1990 roku ukazuje się pierwszy materiał o Wasylu Stusie dziennikarki Switłany Jeremenko, a 17 października kolejny. Według pani Switłany, która wydawała w języku ukraińskim rubrykę „Klub języka ojczystego” w rosyjskojęzycznej gazecie, uzyskanie każdej publikacji nie było łatwe, ponieważ redaktor gazety nie podzielał poglądów dziennikarki na ukraińskie odrodzenie w Donbasie i za każdym razem groził wysłaniem jej na rozmowę na ulicę Szczorsa 62 (tam wówczas mieścił się zarząd KGB w obwodzie donieckim, a obecnie tak zwane „MGB DRL” – przyp. red.). W numerze „Komsomolca” z 6 września ukazały się jeszcze dwa materiały poświęcone poecie – W. Safronowej „Przedwcześnie wyrwany z życia” oraz „W pamięci na całe życie” pod podpisem W. Korniłowa, w tamtym czasie pracownika Woroszyłowskiego komitetu rejonowego komsomołu w Doniecku. Wtedy wiatr przemian społecznych był tak potężny, że młodzieżówka, aby zachować swój niemały nakład, musiała wychodzić naprzeciw żądaniom czytelników i drukować materiały, które jeszcze kilka lat wcześniej były zakazane do druku. Działo się to wbrew cenzurze i założycielom w osobie komitetu obwodowego komsomołu, jako podległego partii komunistycznej. Oto co wspomina o tamtych czasach była dziennikarka „Komsomolca”, obecnie dyrektor wykonawcza Instytutu Demokracji imienia Pyłypa Orłyka Switłana Jeremenko: – Postać Wasyla Stusa jest dla mnie szczególna. Na początku lat 90. byłam już członkiem Donieckiego Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Szewczenki i na różne sposoby wspierałam jego działalność jako dziennikarka. Pieriestrojka! To był czas zdumiewających odkryć białych plam naszej historii, postaci kultury, literatury. O Stusie nic nie wiedziałam. I jakoś na posiedzeniu Towarzystwa ktoś dał mi kilka kartek jego wierszy, przepisanych na maszynie. Zrobiły na mnie wrażenie! Zaczęłam po ziarenku zbierać informacje o poecie. Fakty z biografii Stusa poraziły mnie jeszcze bardziej! Zrozumcie, miałam całkiem szczęśliwe życie: moje marzenie, by być dziennikarką, spełniło się. Miałam rodzinę, właśnie w 1984 roku urodziłam córeczkę. Miałam wspaniałych przyjaciół, chodziłam do teatru, jeździłam wypoczywać za granicę. I nagle… To było jak wybuch! To znaczy, w tym samym czasie, kiedy spacerowałam z córeczką w skwerze, cieszyłam się muzyką, rozmawiałam z przyjaciółmi – w mordowskich łagrach cierpiał i zmarł genialny ukraiński poeta! To po prostu nie mieściło się w głowie! Właśnie ten fakt pomógł mi uświadomić sobie naprawdę, w jakim kraju żyjemy. Zrozumieć, czym jest Związek Radziecki. Więc chciałam opowiedzieć czytelnikom jak najwięcej o wybitnym Poecie i Obywatelu. To już później był „Archipelag GUŁag” Sołżenicyna, odkrycie twórczości Iwana Dziuby, wspomnienia ukraińskich dysydentów, wywiady z nimi, utwory Wiktora Suworowa. 7 września 1990 roku w „Komsomolcu” pojawia się kolejny artykuł o Stusie, który napisała wcześniej więziona za „antyradziecką agitację” poetka i działaczka społeczna Hałyna Hordasewycz. We wspomnieniach pod tytułem „Wyszliśmy z +Obriju+” pisze ona nie tylko o zmarłym Stusie, ale i innych byłych studentach Stalinskiego (Donieckiego) instytutu pedagogicznego, których połączyło kółko literackie „Obrij” i których pani Hałyna dobrze znała. Jeszcze jeden głęboki materiał napisał Josyf Kurłat, który swego czasu właśnie w redakcji gazety młodzieżowej, a potem w Związku Pisarzy w Doniecku skupiał przyszłych poetów. Swój artykuł „Wasyl Stus – takim go znałem i pamiętam” drukuje w gazecie „Alef” (nr 3, listopad 1990), która zaczęła wychodzić jako osobny dodatek do „Komsomolca Donbassa”. Główny wówczas komunistyczny tubylczy organ – „Socyalisticzeskij Donbass”, gdzie, nawiasem mówiąc, Wasyl Stus pracował jako redaktor literacki w 1963 roku, też reaguje artykułem O. Bondarenko „Gwiazda i śmierć Wasyla Stusa” (5 września 1990). Śladem flagowca prasy obwodowej podciąga się i lokalna: Jasynuwacka gazeta „Znamia truda” drukuje 18 października artykuł „Powrót” byłego więźnia politycznego i nauczyciela szkoły w Oczeretyne Jarosława Homzy. A artykuł Rozy Iwanczenko „Odkupienie” z „Radiańskiej Donecczyny” przedrukowuje 4 października wielonakładowa gazeta „Szliach Illicza”, która wychodziła w Szachtarsku przy kopalni „Postnykiwska”. Pojawia się też artykuł w mariupolskim „Priazowskom rabocziem” (27 października 1990) T. Polszczykowej z nagłówkiem – cytatem poety w tłumaczeniu na rosyjski „Dobrze, że śmierci nie boję się ja…”. Były więzień polityczny i dysydent Wasyl Owsijenko, który odbywał karę w jednym łagrze ze swoim imiennikiem, proponuje swoje wspomnienia o poecie czasopismu „Donbas” i wychodzą one pod tytułem „Nie daj się zwieść, wierząc dobru” (nr 3 1990). W dalszej kolejności pan Owsijenko często będzie przyjeżdżał na Doniecczyznę i występował przed młodzieżą z łagrowymi kajdankami, jako przypomnieniem i przestrogą: reżimy totalitarne mają tendencję do powracania. „I kraj mnie usłyszy” Ten skrzydlaty wers z poezji Wasyla Stusa stał się tytułem książki, którą jako jedną z pierwszych na Ukrainie wydano w donieckim wydawnictwie „Donbas” w 1992 roku (294 str.). Wcześniej wiersze represjonowanego poety w osobnej książce ujrzały światło dzienne w Kijowie w 1990 roku („Droga bólu”, 211 str.). Inicjatorem wydania pełniejszego niż stołeczne został Anatolij Łazorenko, on też napisał przedmowę, w której podzielił się nieznanymi wcześniej wspomnieniami o donieckim okresie życia swojego brata w niedoli. Później pan Anatolij opowiadał o swoim towarzyszu w wielu środkach masowego przekazu, ale obecnie wspominamy go jako jednego z pierwszych, którzy przywracali z zapomnienia imię Stusa. Jeszcze jeden brat w niedoli Wasyla Semenowycza – jego towarzysz i kolega z roku, doniecczanin Mykoła Kolisnyk przypomniał, że Anatolij Łazorenko w swoim życiu nauczał, pracował w radiu obwodowym, w wydawnictwie i czasopiśmie „Donbas”, a w swoim wieńcu poezji „Stusowe koło” dedykuje Anatolijowi takie wersy: …Nauczycielem on młode pokolenie Do Ukrainy gorliwie nawracał… On pierwszy napisał życiorys Stusa, Jego niepokorność zrozumiał. …W 1991 roku i po uzyskaniu Niepodległości imię poety-cierpiętnika zajęło należne mu honorowe miejsce, ale i teraz, kiedy pojawiają się nowe publikacje i nowe książki, ważne było wspomnieć dziennikarzy i literatów, którzy w Donbasie przywracali z niepamięci zakazanego Wasyla Stusa trzy dekady temu w bardzo niełatwym czasie. Za to im podziękowanie i szacunek. Fakty przedstawione w tym artykule znajdują również potwierdzenie w książce z przedmową uczonego-przesiedleńca z Doniecka, literaturoznawcy Wadyma Olifirenki, która w 2002 roku wyszła pod tytułem „Wasyl Stus. Indeks bibliograficzny” (Donieck, „Wschodni dom wydawniczy”). Poeta Dmytro Pawłyczko podczas Stusowskich czytań w centrum Doniecka, po lewej – dziennikarka Switłana Jeremenko (1990)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

O niepodległość na Morzu Czarnym

Nestor MYZAK, doktor nauk historycznych, profesor Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego imienia Jurija Fedkowycza. Wierzymy, że Krym jako część składowa Ukrainy, zagrabiony przez Rosję w 2014 roku, dzięki heroicznym wysiłkom ukraińskiego wojska zostanie zwrócony Ukrainie, dlatego warto byłoby wspomnieć o wydarzeniach politycznych wokół ukrainizacji Floty Czarnomorskiej oraz okolicznościach jej zajęcia przez moskali w pierwszej ćwierci dwudziestego wieku. Jednocześnie także o przeinaczaniu faktów, którymi Rosjanie, jakby i dziś, próbowali zniesławić Ukraińską Ideę Narodową. Ideologicznemu wypaczeniu rewolucyjnej rzeczywistości wiernie służyła, starsze pokolenie dobrze pamięta, tragedia Ołeksandra Kornijczuka „Zagłada eskadry”, która decyzją wszechzwiązkowego jury w głodnym 1933 r. została uznana za jedną z najlepszych. Czasopismo „Teatr i dramaturgija” pisało z tej okazji: „Sztuka ta jest jedną z najlepszych historyczno-rewolucyjnych sztuk. Jej wielką, bezsporną zaletą, oprócz walorów artystycznych, jest to, że zadaje cios ukraińskiemu nacjonalizmowi i wychowuje widzów w duchu proletariackiego internacjonalizmu”. Rzeczywiście, znany radziecki pisarz-dramaturg doskonale władał czarami scenicznej propagandy. „Optymistyczna tragedia” przez pół wieku była gruntownie studiowana w szkole, ożywała w kinematografii, na scenach rodzimych i zagranicznych teatrów. Niepoinformowanych zmuszała do przeżywania, wzruszania się, radowania, zachwycania bolszewikami-czarnomorcami, którzy tak „sławnie” zatopili flotę. W świetle dramatycznego czasu współczesności ta karta historii ożywa i zmusza do nowego oceniania wydarzeń przeszłości… Nasi sławni przodkowie zaświadczyli, że los niepodległego Państwa Ukraińskiego jest związany z Morzem Czarnym. Ukraińskie okręty na czarnomorskich przestrzeniach pojawiły się na przełomie VIII–IX wieku. Około 860 roku wiadomo o kronikarskiej wyprawie na Carogród kijowskich książąt Askolda i Dira. Pół wieku później, w 907 roku, na Carogród wyprawiał się książę Oleg. Nasza kronika opowiada, że ukraińska flota składała się z 200 okrętów po 40 wojowników w każdym. W wojsku służyli Waregowie i Słowianie z różnych plemion: Polanie, Drewlanie, Siewierzanie, Wiatycze, nawet Dulębowie i Chorwaci z dalekich zachodnich ziem. Jeszcze większą sławę Ukrainie przyniosły na Morzu Czarnym kozackie czajki, które pojawiły się tutaj w drugiej połowie XVI wieku. Za czasów sławnego Piotra Sahajdacznego wyrobił się szczególny typ zaporoskiego żeglarza, a kozacka flota osiągnęła liczbę 300 łodzi. W odpowiedzi na liczne najazdy turecko-tatarskich łowców niewolników, Zaporożcy odpowiadali im tym samym, heroicznymi czarnomorskimi wyprawami. W XVIII wieku kozacka flota rozsławiła rosyjską broń w moskiewskich kampaniach przeciwko Turkom w 1737, 1787, 1796 latach. Biorąc pod uwagę żywotne kozackie tradycje morskie, carski rząd chętnie uzupełniał ukraińskimi heroicznymi potomkami rosyjską Flotę Czarnomorską. Na początek 1917 roku liczebny skład Ukraińców-czarnomorców stanowił 65 procent. Flota bazowała w Sewastopolu, Odessie, Noworosyjsku, Batumi, Trapezuncie i składała się z 2 nowych liniowców, 7 starych, 3 krążowników, 27 niszczycieli eskadrowych, 15 okrętów podwodnych, 3 kanonierek, 14 stawiaczy min, 3 awiatransportowców, 18 szybkich kutrów patrolowych. Zaliczano do niej także 21 jednostek pomocniczych, 64 trałowce, 160 jednostek floty transportowej i kilka oddziałów hydroawiacji. Całą tę armadę obsługiwało 47735 marynarzy i 27787 żołnierzy wojsk brzegowych. Należy podkreślić, że czarnomorcy jeszcze w 1905 roku podnieśli sztandar ukraińskiej rewolucji narodowej. W Sewastopolu działało ukraińskie kółko „Kobzar”, do którego należeli dyrektor gimnazjum W. Łaszczenko, inżynier-pułkownik administracji W. Sawczenko-Bilski, inżynier okrętowy M. Neklijewycz i inni. Wśród marynarzy rozpowszechniano literaturę narodową, czasopisma. Wraz z wybuchem rewolucji 1917 roku na Morzu Czarnym dojrzały najkorzystniejsze warunki do ukrainizacji floty, a legendarni bohaterowie rewolucji dziewięćset piątego roku – pancerniki „Potiomkin”, „Heorhij Pobidonoseć”, „Rostysław” stały się jej flagowcami. W kwietniu 1917 roku w Sewastopolu zwołano uroczyste zgromadzenie Ukraińców-marynarzy, na którym utworzono Radę Ukraińskiej Społeczności Czarnomorskiej w składzie: W. Łaszczenko, zastępca – nauczyciel M. Kołomijec, marynarz – M. Paszczenko. Głównodowodzący Flotą Czarnomorską wiceadmirał O. Kołczak, co dziwne, do ukrainizacji odniósł się przychylnie. Na głównej ulicy Sewastopola Rada ukrainizacji otrzymała pomieszczenie „Union Banku” i wywiesiła wielki malinowy sztandar z białym krzyżem – narodowo-morski. Delegaci-czarnomorcy byli najaktywniejszymi uczestnikami wszystkich trzech zjazdów wojskowych, zorganizowanych w Kijowie przez Centralną Radę. Pod koniec kwietnia 1917 roku prawie na wszystkich okrętach Floty Czarnomorskiej, w jednostkach lądowych Sewastopola pojawiły się rady okrętowe lub kółka. Najbardziej aktywne organizacje narodowe przejawiły się na pancernikach „Iwan Złotousty”, „Św. Eustachy”, „Rostysław”, krążownikach „Pamiat’ Merkurija”, „Kahuł”, „Prut”, brygadzie minowej niszczyciela eskadrowego „Zawydnyj”, który jako pierwszy podniósł niebiesko-żółty sztandar. Z czasem symbole narodowe załopotały prawie na wszystkich okrętach floty. A 24 grudnia 1917 roku ukraiński sztandar podniósł największy czarnomorski olbrzym, okręt liniowy – drednot „Wola” (wielki opancerzony okręt z ciężką artylerią na pokładzie – N. M.), zbudowany w 1914 roku, który liczył załogę 1200 marynarzy i starszyzny. Ukrainizacja Floty Czarnomorskiej nie na żarty zaniepokoiła antyukraińską piotrogrodzką Radę Komisarzy Ludowych i resztki organizacji monarchistycznych Rosji. Bolszewicy Sewastopola i Odessy rozpoczęli zdecydowaną wojnę z ruchem ukraińskim we flocie. Sewastopolski komitet SDPRR(b) w celu kontrpropagandy skierował na okręty grupę bolszewików-agitatorów na czele z Romencem i Kucenką, którzy dobrze władali językiem ukraińskim. Centralna Rada nie zdołała należycie zorganizować postępu narodowego na Morzu Czarnym. Przeciwnie, nawet go przyhamowywała. Ogłosiwszy demobilizację marynarzy poboru z lat 1907–1910, okręty w połowie rozkompletowała. 22 grudnia 1917 roku w Kijowie z opóźnieniem utworzono „Ukraiński Sekretariat Generalny Spraw Morskich”, a później „Ukraińskie Ministerstwo Morskie”. Lecz w tym czasie na ukraińską stolicę ruszyły już wysłane przez piotrogrodzką Radę Komisarzy Ludowych wojska karne Murawjowa. „Ukraiński Sekretariat Generalny” 14 stycznia 1918 roku zdążył pospiesznie przyjąć „Tymczasową Ustawę o flocie URL”, w której pierwszej części mowa była: „Punkt 1: Rosyjski” Czarnomorska flota wojskowa i transportowa zostaje ogłoszona flotą Ukraińskiej Republiki Ludowej i pełni obowiązki na Morzu Czarnym i Azowskim(…). Punkt 4: Ukraińska Republika Ludowa przejmuje na siebie wszystkie obowiązki rządu rosyjskiego dotyczące Floty Czarnomorskiej oraz utrzymania floty i portów. Punkt 5: Od momentu ogłoszenia niniejszej Ustawy rosyjskie okręty wojenne i handlowe podnoszą ukraińską banderę”. Jednak w drugiej części Ustawy Centralna Rada przyjęła nieprzemyślaną decyzję o zniesieniu obowiązkowej służby na okrętach i wprowadziła dobrowolne kompletowanie floty na zasadach milicji ludowej. Wkrótce pod uderzeniami murawiowców ukraiński rząd opuścił Kijów i wraz z resztkami armii wycofał się na Wołyń. Przy tym podczas walk ulicznych w stolicy, broniąc Centralnej Rady, polegli prawie wszyscy marynarze Kurenia Czarnomorskiego. Na pewien czas anarchia, która opanowała Ukrainę, ogarnęła także okręty. Na niektórych z nich raz po raz zmieniały się czerwone, niebiesko-żółte, a nawet anarchistyczne czarne płótna. Ale wkrótce po traktacie brzeskim z 3 marca 1918 roku na Ukrainę przyszła armia niemiecka. Przed jej podejściem front czerwonych na Perekopie przełamały ukraińskie oddziały pułkownika Bołboczana. 22 kwietnia wyzwoliły one stację Dżankoj, 25-go – Symferopol. Z pojawieniem się w Bakczysaraju pułku im. Hordijenki w Sewastopolu wybuchła panika. W wyniku tych wydarzeń załogi obu liniowców floty „Wola” i „Caryca Katarzyna Wielka”, wybierając jednolite dowództwo, postanowiły wykonać rozkaz Centralnej Rady o podniesieniu na okrętach Floty Czarnomorskiej ukraińskich bander. Oto jak opisuje ten dzień współczesny świadek: „To było 29 kwietnia 1918 roku. Piękny pogodny dzień. Prawie cała flota zebrana w Sewastopolu. Były tu ogromne i dumne liniowce, niszczyciele, krążowniki, torpedowce, okręty podwodne. Lecz prawie na wszystkich jeszcze powiewały czerwone flagi. O godzinie 4 po południu z okrętu „Gieorgij Pobiedonosiec”, gdzie dowodził admirał floty Sablin, rozległ się rozkaz: „Flocie podnieść banderę!”. Spadły czerwone płachty. Na większości okrętów rozległa się komenda: „Do burt!”. Na tę komendę po staremu, jak to było w bojowej Flocie Czarnomorskiej jeszcze nie zdemoralizowanej rewolucją, stanęli marynarze wzdłuż burty twarzą do środka okrętu: „Do bandery i gajsu – baczność! Ukraińską banderę podnieść!”. I przy dźwiękach trąbki oraz gwizdach podoficerów i marynarzy wzleciała w górę ukraińska bandera. „Rozejść się!”. Razem z komendą zagrali trębacze. Prawie na całej wielkiej flocie Morza Czarnego załopotały wielkie niebiesko-żółte bandery narodowe. Ten dzień na zawsze wejdzie do historii ukraińskiej floty jako święto ukraińskiego morza”. Sablin niezwłocznie telegrafował do Kijowa: „Bracia z Centralnej Rady. 29 kwietnia 1918 roku Twierdza Sewastopolska i flota przebywająca w Sewastopolu podniosły ukraińską niebiesko-żółtą banderę i czekają na wasz rozkaz. Pozdrowienia!”. Niestety Centralna Rada tego samego dnia przestała istnieć. Na jej miejsce przy wsparciu armii niemieckiej pojawił się rząd hetmana Pawła Skoropadskiego. Admirał zaś, kryjąc się za hasłami, chciał zachować flotę dla przyszłej monarchistycznej Rosji. Nie otrzymawszy odpowiedzi od ukraińskich władz i Niemców, Sablin wydał rozkaz przygotowania się do odejścia do Noworosyjska. 30 kwietnia niemiecka artyleria zajęła pozycje przy wejściu do zatoki sewastopolskiej, ale dowódca uprzedził ich. O 23.30 pierwsza brygada liniowców w składzie drednotów „Caryca Katarzyna Wielka”, „Wola” i 16 niszczycieli pod ogniem okupantów wyszła w morze. W Sewastopolu pozostało 7 liniowców starego typu: krążowniki „Kaguł”, „Pamiat’ Mierkurija”, „Prut”, kilka niszczycieli, wszystkie okręty podwodne i różne okręty specjalnego przeznaczenia. Jednak po przybyciu do Noworosyjska Sablin napotkał trudności techniczne i polityczne. Port noworosyjski, przeznaczony do załadunku zboża i cementu, nie był przystosowany do długotrwałego postoju okrętów wojennych. Co więcej, 11 maja 1918 roku głównodowodzący wojskami niemieckimi generał Eichhorn w depeszy radiowej do ludowego komisarza Rosji Cziczerina zażądał natychmiastowego powrotu floty do Sewastopola. Tej samej treści ultimatum wysłał także admirałowi Sablinowi. Niemcy nad portem noworosyjskim ustanowili ścisłą kontrolę. Raz po raz nad okrętami przelatywał niemiecki wodnosamolot, w zatoce wynurzały się okręty podwodne. Na tle tych wydarzeń przewodniczący rady ludowych komisarzy Rosji Lenin 28 maja 1918 roku podpisał tajną dyrektywę o zniszczeniu wszystkich okrętów. Sablin, jako że swoje główne zadanie widział w zachowaniu floty, odmówił jej wykonania. Z nadzieją przekonania bolszewickich liderów partyjnych wyjechał nawet do Moskwy, ale na próżno. 7 czerwca 1918 roku rozkaz Lenina omówiono na naradzie flagmanów, gdzie postanowiono: jako że realnego zagrożenia niemiecką ofensywą na Noworosyjsk ze strony Rostowa i Zatoki Kerczeńskiej nie ma, niszczyć floty nie będą. Znaczna część czarnomorców stała na stanowisku, że lepiej zginąć w otwartej walce z Niemcami lub powrócić do Sewastopola, niż topić flotę. Unikając komplikacji z Niemcami, rada ludowych komisarzy formalnie zgodziła się na wysłanie floty do Sewastopola, jednocześnie przez kolegium ludowego komisariatu Rosji przekazała przebiegłą szyfrogramę nr 14 o treści: „Wobec niemieckiego ultimatum rząd uznał się za zmuszonego formalnie zgodzić się na powrót okrętów do Sewastopola. W tym sensie zostanie wam wysłany niezaszyfrowany telegram z rozkazem. Ale zobowiązujecie się go nie wykonywać i kierować się tylko wydanym wcześniej zaleceniem i niniejszym telegramem”. Telegram w komitecie bolszewickim wywołał niejednoznaczną reakcję, marynarzy postanowiono z nim nie zapoznawać. Jednak następnego dnia jego tekst stał się znany. 11 czerwca na pancerniku „Wola” rozległy się trzy ślepe strzały, wzywające marynarzy na ogólnoflotowe zebranie. Po ostrych dyskusjach rozpoczęło się głosowanie, w trakcie którego za zatopieniem okrętów opowiedziało się 600 marynarzy, przeciw – 700, wstrzymało się – 600. 13 czerwca komitet bolszewicki otrzymał kategoryczną szyfrogramę z podpisem Lenina i Swierdłowa (przewodniczącego wszechrosyjskiego komitetu wykonawczego) z żądaniem zatopienia okrętów. Marynarze w zamian przeprowadzili ogólne referendum. Z 2500 jego uczestników za przejściem do Sewastopola zagłosowało – 500, za zatopieniem – 450, prawie 1000 wstrzymało się. Osobno jeszcze raz zagłosowały załogi okrętowe. Na „Woli” za zatopieniem było 190 głosów, przeciw – 360, na „Carycy Katarzynie Wielkiej” odpowiednio 240 i 350. Stawało się jasne, że trzeba podnosić kotwicę i wracać do Sewastopola, przeciwko czemu zaprotestowała załoga niszczyciela „Kiercz”. Zbolszewizowana załoga na czele z kapitanem W. Kukielem przysięgła zniszczyć siebie i resztę okrętów. Na niszczycielu niezwłocznie wprowadzono porządek bojowy, na wypadek dezercji wystawiono warty. 17 czerwca na „Woli” podniesiono sygnał: „Gotuj się do Sewastopola!”, na który odpowiedział 1 krążownik i 7 niszczycieli z 730 marynarzami na pokładzie. W. Boncz-Brujewicz, zarządzający sprawami rady ludowych komisarzy RFSRR, później pisał w swoich wspomnieniach, że Lenin, dowiedziawszy się o powrocie części okrętów do Sewastopola, ciskał na wszystkich gromy i błyskawice: „Szkoda, że nasi dali plamę i nie otworzyli ognia do odpływających do Sewastopola! Koniecznie trzeba było ich rozstrzelać i zatopić… łajdaków, zdrajców, sprzedawczyków nie można było wypuścić”. Pozostawione w Noworosyjsku okręty załogi „Kiercz” i „Lejtnant Szestakow” bez większych trudności odholowały na redę zewnętrzną, jako że załogi statków zeszły na brzeg lub zdezerterowały. Jak tylko na hol wzięto ostatni okręt, tłum na brzegu rzucił się ratować sytuację. Lecz kapitan „Kierczy” zareagował natychmiast. Nakierowawszy na ludzi działa niszczyciela, Kukiel krzyknął przez megafon: „Jeśli holowaniu niszczyciela będą przeszkadzać, niezwłocznie otworzę ogień”. Groźba zadziałała i ludzie na brzegu rozbiegli się. Opłynąwszy wszystkie okręty, „Kiercz” zaczął po kolei zatapiać je. Ten fakt w swojej tragedii O. Kornijczuk przedstawił komitragicznie, jakoby przed posłaniem okrętów na dno marynarze do błysku wyszorowali pokłady statków, co nie odpowiadało rzeczywistości. Zatopione okręty Floty Czarnomorskiej Niemcy później, jakby na pośmiewisko, przekazali ukraińskiemu reżimowi hetmańskiemu. Lecz mimo ostrości i złożoności sytuacji w jego ministerstwie morskim prowadzono poważną, żmudną pracę. Ministerstwo pracowało nad opracowaniem ustawy o flocie, doprowadziło do wydzielenia środków na rozbudowę portów wojennych Odessy, Mikołajowa, Sewastopola, Mariupola. Przyjęto ustawę o mundurach, proporcach okrętów, banderze wojenno-morskiej, była ona taka jak obecna z wyłączeniem tryzuba w lewej górnej części, który warto byłoby dodać do współczesnej bandery. Także wy-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

opracowano ustawę o korpusie starszyzny, attaché wojskowo-morskich za granicą, etatach morskiej ochrony wybrzeża. Wreszcie 11 listopada 1918 roku ukazał się rozkaz hetmana o pierwszym poborze rekrutów do floty. Lecz wkrótce przeciwko hetmanowi wybuchło powstanie. Wstrząsnęło ono także fundamentami państwa niemieckiego. Niemcy pospiesznie opuścili Sewastopol, a Skoropadski zrzekł się władzy. Na Morzu Czarnym pojawiła się Ententa. Anglicy zajęli pancernik „Wola” i 6 niszczycieli. Ukompletowawszy je swoimi marynarzami, wysłali do tureckiego portu Izmir, a 12 okrętów podwodnych zatopili. Część jednostek zabrali Francuzi. Za władzy radzieckiej w latach 20-30 XX wieku sześć zatopionych okrętów sowieci wydobyli z dna zatoki noworosyjskiej. Dwa z nich zwrócono Flocie Czarnomorskiej ZSRR i brały one aktywny udział w II wojnie światowej. Pancernik „Caryca Katarzyna Wielka” i niszczyciel „Gromkij” spoczywają na dnie morza do dziś. Siedemdziesiąt lat po rozpadzie ZSRR sytuacja się powtórzyła. Rosja ponownie przywłaszczyła Flotę Czarnomorską i nałożyła na nią obowiązek kontroli nad czarnomorskimi terytoriami Ukrainy. 21 kwietnia 2010 roku prezydent Ukrainy W. Janukowycz podpisał między Ukrainą a Rosją umowę, którą na 25 lat przedłużył pobyt rosyjskiej floty na Krymie, rzekomo w zamian za obniżenie ceny gazu. Kolejne wydarzenia działy się jak w kalejdoskopie i są nam znane. Zagarnięcie przez Rosję Krymu w 2014 roku, zajęcie w 2018 roku podczas przejścia z Odessy do Mariupola trzech jednostek WMS i 24 marynarzy, stało się częścią składową przygotowań agresji Rosji przeciwko Ukrainie w 2022 roku. Mykoła SAWELJEW, pseudonim „Wołociuha”, Obrona Terytorialna Myślałem: pisać – nie pisać? Napiszę. Fragmenty rozmów w salach szpitalnych. – Mnie, kiedy drugim nalotem zasypało, to myślałem, że to już koniec. Powietrza nie ma, wokół ziemia, w głowie huczy jak w beczce, duszę się. Ale słyszę – ktoś drapie. A to Iwan, całkiem młody chłopak, został i mnie odkopywał ręcznie. Do połowy odkopał – i tu jeszcze jeden nalot. Ja, jak wylazłem, widzę tylko jego głowę spod ziemi. Głowę pytam: „Dwusetny?!” A głowa mówi: „Nie, tylko „trzechsetny”. Tym razem ja go odkopałem. Wyjaśniło się, że on mnie odkopywał ze złamaną dłonią. A dwóch „ubedeszników” uciekło wtedy. Ten sam Iwan w boju dwóch rusniaków na pozycji zdjął. Jednego ranił, drugiego zdwusetowali. Ranny potem długo leżał za drzewem – chciał przeskoczyć do okopu: w momencie skoku Wańka go dobił. Nasze pozycje od ich były o jakieś 50 metrów. Chciałem im do okopu granat wrzucić, ale z tej pozycji mogłem go na jakieś osiem metrów rzucić, nie więcej. Iwan, nawiasem mówiąc, teraz siedzi – czeka na sąd. Oskarżyli go, że stchórzył i wydał rozkaz odwrotu. A tego po prostu być nie mogło – jasne, że to ktoś inny skierował, a nie dowódca oddziału, a jego tyłkiem ktoś po prostu swoje plecy osłonił! – Ja teraz z chłopakami na pamiątkę nie fotografuję się. Z kim się sfotografuję – tego od razu zabiją. Mówią, że przesąd głupi – fotografować się na pamiątkę. Obejdę się bez fotek – najważniejsze, żeby chłopaki żyli. Bo wszyscy całkiem młodzi, po 22-24 lata – tylko żyć… to ja już w latach. Ile mam? 31 będzie. Już trzecie zranienie. Noga, ręka, głowa. I dzieci troje. Ot teraz myślę: iść z brygady czy nie, bo prawo prawne mam, no i nawalczyłem się dosyć.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

„Im bardziej Łubnie »wiosnieją«, tym głębiej się w nich zakochuję”. Łubieńskie Boże Narodzenie Wasyla Stusa

Hanna KREWSKA, pisarka, m. Łubnie. W liście do swojego przyjaciela Anatolija Łazarenki pisarz dodaje: „...Służę ja w Łubniach, na Połtawszczyźnie, – choć tu miałem szczęście. Mam zostać przeciwlotnikiem, może i piechota, ale to nie jest takie ważne… Czasu mało. Czytać, pisać nic nie można. Oto jest ciężko. Koledzy-przyjaciele w większości rozwinięci, energiczni, i to rozjaśnia smutek…”. Wprawdzie znajomość Stusa i Łubni zaczynała się całkiem nie radośnie. Jego pierwszy list, datowany na 7.12.1959 r., budzi pesymistyczny obraz: „Czytać nie mam możliwości. Łubnie – szare miasteczko, choć i zajmuje trzecie miejsce w obwodzie pod względem wielkości. Bez miejsc pamięci, chyba że wspomnieć pańskie domy, wzniesione na początku, czy w połowie XIX wieku”. Jednak po trzech miesiącach nastrój Stusa nieco się poprawi. Wiosną 1960 r. napisze do towarzysza Wiktora Didowskiego: „Odkąd już ja tu jestem, a minęły tylko 3 miesiące. Piechota częściowo mi do serca. Na boga, piechota brodzi stepami, lasami, jarami i w dzień i w nocy, i zimą i latem, i mnie, w duszy trochę romantykowi, to służy za dobrą strawę. Wkrótce pójdę na pierwsze »zwolnienie«, wtedy stanie się na duszy lżej… Obecnie mam twórczy zastój. Jedyne – piszę oto listy i to z wielkimi trudami, żeby choć trochę rozgonić, rozburzyć jakieś otępienie, które jest we mnie i wokół mnie… Między innymi, ten przybliżony, niemal wyimaginowany żołnierski spokój wyszedł mi na korzyść. Fizycznie wzmocniłem się, a nawet przytyłem…”. Kardynalnie pozytywne są wrażenia pisarza z jego pierwszego „zwolnienia”, a jeśli dokładniej – z odwiedzin naszego muzeum krajoznawczego. A dlaczego? A dlatego, że tam Stus nagle znalazł cząstkę swojej Ukrainy. W liście do współmyśliciela i także twórczej natury Borysa Doroszenki tego samego 1960 roku Stus podzieli się historyczną kanwą naszego miasta: „Obecnie mogę ci opowiedzieć ciekawe fakty z historycznej przeszłości rejonu łubieńskiego. Istnieją Łubnie od 988 roku. Tutaj do dziś zachował się klasztor gdzieś mniej więcej z XII w., gdzie zajmował miejsce, prawda, już później, Izajasz Kopiński. Bywał i Gogol (w muzeum zachowała się jego laseczka). Szewczenko tutaj był swój. Sławny szlak Romodanowski – toż to tutaj, ręką sięgnąć. Ziemia łubieńska należała do Michała Wiśniowieckiego, który zbudował na dogodzenie wybrednej żonie zamek, zburzony gdzieś w 1648 r. w czasie walki wyzwoleńczej. Tutaj odступаł Nalewajko, gnany pod Łubniami przez Lachów, no i Sołonica – całkiem blisko… Każdy kamień zachował ślady historii. Nie zważając na wszystkie współczesne i już ustalone metamorfozy, jest niemało dumnego i samoświadomego w ludziach tego kraju. Jakiś architekt z Moskwy zapisał w księdze odwiedzających muzeum, że oto, powiedzmy, co za smutek – język rosyjski w muzeum nie jest w poszanowaniu i wszystkie napisy oraz wyjaśnienia zrobiono, widzisz, wyłącznie po ukraińsku, i miał rację. Był całkiem szczery i sprawiedliwy w swoim oburzeniu… Słowem – wrażenie cudowne z miasta… Im bardziej Łubnie »wiosnieją«, tym głębiej się w nich zakochuję…”. Po tych wierszach ze szczególną przyjemnością chce się zaznaczyć, że właśnie zachowanie języka ukraińskiego i przeszłości w salach naszego muzeum dodało Stusowi sił, by ciągnąć swoją żołnierską dolę dalej. Wikipedia twierdzi, że Stus służył na Uralu, ale w rzeczywistości go tam przeniesiono z Łubni. Ciemna historia. Wymaga jeszcze badań. Jeśli jednym słowem – był zbyt wolnomyślący. Według podań łubieńskich krajoznawców, Wasyl Stus, przebywając w naszej dywizji, rzekomo zachowywał się skrajnie niegodnie i prowokacyjnie – komunikował się z kolegami ze służby i dowództwem wojskowym wyłącznie w języku ukraińskim. W tamtym czasie armia radziecka całą subordynację, rozkazy i komendy wypowiadała czysto rosyjskim „językiem”. A nie żałuje i dowództwo trzyma ich za żywe trupy, a drudzy – prawdziwi profesjonaliści, tak zwana „Liga”. Ci najemnicy mają nawet swój kodeks honorowy: oni nie maruderują, a jeśli znajdują u ciebie pieniądze, dokumenty czy komórkę, to dokumenty przekazują kierownictwu, a pieniądze i komórki zakopują w ziemię! Wyobrażasz sobie?!! Mówi, że były przypadki, kiedy do naszych jeńców wrzucano kilku wagnerowców, którzy ukradli u nieboszczyków pieniądze, to ich przed tym bili jeszcze bardziej okrutnie, niż naszych bojowników! Wymienili ich szybko na dwóch czy trzech wagnerowców z „Ligi”. Chcieli mu po przeżyciach dać tylko 10 dni urlopu. Ledwie wyprosił 30... – Kto by mnie o cokolwiek nie oskarżał, ale ja jestem przeciwko kobietom na wojnie! Pielęgniarka na samym zerze po prostu do niczego się nie przydaje: założyć stazę i wyciągnąć cię może ten, kto jest obok! Moździerza czy armaty one obsługiwać nie mogą, trzymać ich w znienawidzonych okopach, żeby kobiety przeziębiały jajniki i potem nie mogły urodzić – głupie, a tych kilka sensownych snajperek czy operatorki „Stugny”, które widziałem, czy o których słyszałem, to raczej wyjątek, a nie reguła! Na punktach kontrolnych sprawdzać dokumenty – tak, w jednostkach medycznych, leczyć i stawiać kroplówki – tak, w sztabach pracować z dokumentami czy siedzieć na radiostacjach – tak, a gnić w przemarzniętych okopach – to nie robota dla kobiety. I kto by mi co nie mówił, a 50 tysięcy kobiet w ukraińskim wojsku, to przesada!.. – Myślę, że samobójców, którzy zastrzelili się czy wysadzili się na wojnie, też trzeba chować z honorami. I nie trzeba ze mną dyskutować! Przecież w tym winni nie tylko oni, ale i kierownicy, którzy nie zobaczyli, że człowiek już jest doprowadzony do psychologicznej granicy i rozpaczy, i potrzebuje leczenia, odpoczynku, albo komisji lekarskiej. I nasze szczęście, jeśli nieszczęśnik zdecydował Wasyl Stus. Łubnie, 18 stycznia 1960 r. Młodemu bojownikowi tutaj tylko 22… tutaj, w rejonowym miasteczku, takie „zdarzenie” o skali związkowej. Zatem Stusa od grzechu z dala przeniesiono na Ural, mając nadzieję, że surowymi warunkami służby poskromią „heretyka”. Wprawdzie nie tak się stało, jak się wydawało... Za wolnomyślicielstwo, za miłość do pamięci historycznej i ojczystego języka Stusa z czasem osądzą. Powodem stanie się jego naukowo-literacka rozprawa o Tyczynie, którego żarna systemu roztarły na mączkę. Wasyla aresztują tydzień po jego dniu urodzin, 12 stycznia 1972 r. Następnie 9 miesięcy będą marynować w areszcie śledczym, a on… napisze tam zbiór „Czas twórczości”. po prostu włożyć lufę do ust, granat pod szyję albo głowę w pętlę! Bo wyobraźcie sobie, gdyby on wcześniej chciał pomścić się na prawdziwych lub urojonych winowajcach swoich cierpień?! Bo każdy ma w rękach automat, a wokół pełno granatów! O oficerach-psychologach nawet nie wspominajcie, bo w naszym batalionie zmechanizowanym psycholog wiecznie siedzi w kieliszku i sam potrzebuje psychologa. – A ty co, nie żołnierz? A, skończyłeś Lwowską Akademię Wojsk Lądowych? I co? Zniszczyli waszą L-kę? Bywa. To jeszcze szczęście, że tylko jeden dwusetny. Noga i uszy? Krew z uszu? To masz na sto procent pęknięte błony bębenkowe. Nie wiem. Może i zszywają. A nie jest wykluczone, że wypiszą ci aparat słuchowy. Ale jestem pewien, że swoje już odwojowałeś. Ile? 22 lata? Normalnie. Ale generałem już na pewno nie będziesz. – Mówisz, że w was strzelała wasza własna moździerzówka? Wierzę. A my w nocy okopaliśmy się, a dowództwo patrzy w termowizory, a na nas naciera piechota. Mamy komendę: „Ogień!” My i… Potem wyjaśniło się, że to nasza brygada zmotoryzowana, która stała przed nami, otrzymała rozkaz wycofania swoich pododdziałów. W nocy. A tego, że my już stoimy z tyłu, po prostu nie wiedzieli… Nieskoordynowanie działań i brak komunikacji. Czy wielu położyliśmy? Nie wiem. Ale teraz z tym żyję… – To mój towarzysz broni z Lisiczańska. Normalny facet, chociaż mówi po rusku. Nie wycofuje się. Prawdziwy desantowiec. Na bramie napisali mu: „Zdrajca”. A żona zabrała dzieciaka i wyjechała do Raszy, do Jarosławia. On nienawidzi ich jeszcze bardziej niż my. A na ukraiński nie przechodzi. Chociaż sam rozumie, że nawet na froncie to niebezpieczne. Wyobraź sobie, pytają cię: „Stój, kto idzie?!”, a ty w odpowiedzi: „SwAII!” Wyobraziłeś sobie? Przygotowała Lubow Dołyk z wolnej sieci. W Wigilię 85 lat temu urodził się niezłomny Wasyl Stus. Mało kto wie, ale w 1959 roku zasadnicza służba wojskowa dla 21-letniego Wasyla zaczęła się właśnie od Łubniów, a dokładniej od jednostki wojskowej nr 03304 (115 Gwardyjska Dywizja Zmechanizowana). „Im bardziej Łubnie stają się wiosenne, tym głębiej się w nich zakochuję” – pisał Stus.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Rosja ma zdechnąć!

Ale przed chłopakami jest niezręcznie: co pomyślą o mnie? U was dużo takich, co uciekają? U nas w ППД około 70 chłopa napisało raporty. Szczerze mówiąc, nie rozumiem, po co takich trzymać w wojsku, płacić pensję, karmić, ubierać, a on potem napisze: na „zero” nie pojadę, bo tam strasznie i mogą zabić! No cóż, to wojna – zabić mogą wszędzie… – Ja przewalczyłem tylko trzy dni i dostałem. Akurat wynosili rannego. Ręka odmówiła posłuszeństwa, noga, głowa, jakby nie moja, już 5 miesięcy po szpitalnych salach. Ręka zaczęła działać, noga do połowy, a głowa pewnie tak już zostanie głupia. Boli bardzo… – Trafił mnie snajper. Od tyłu, przez kamizelkę, na wylot. Kula przeszła trzy centymetry nad sercem. Łopatka złamana, w środku trochę uszkodzeń, ale będę żył! Widzisz – sam chodzę! A snajper – frajer, myśli, że mnie zabił))) – Nie uwierzysz, koledze urwało rękę całkowicie, a wniosek komisji „ograniczona zdolność do służby”. Myślę, że chcą go gdzieś wcisnąć do wojskowej komendy, ale gdzie ty na taką ilość kalek weźmiesz komend?… – Myślę, że nasz komendant batalionu oszukał zwierzchników i zameldował, że taka a taka linia już zdobyta! A tam pomyśleli: skoro zdobyta, to po co wsparcie artylerii? Właśnie dlatego, gdy poszliśmy naprzód, ani jednego strzału artylerii nie było. A orkowie mieli i czołgi, i moździerze. Tak nas obsypali – mama nie płacz! Rannych wtedy wywieźli, a dwusetnych zabrali dopiero po tym, jak ten brzeg Chersońszczyzny wyzwolono!.. – Mój brat jest pogranicznikiem, to mówi: odsłużyli trzy miesiące – i rotacja, przyjeżdżają inni. Nie tak jak u nas: jak wleziesz w ten przeklęty okop, to masz wrażenie, że sam zamieniłeś się w grudę śliskiej ziemi: czarny, śliski, cuchnący i niezbyt komuś potrzebny… – My „dwusetnego” bardzo ciężko wyciągaliśmy: snajper nie dawał podejść. Najpierw zahaczyli o hełm prętem zbrojeniowym – pasek się urwał, potem za kamizelkę – znów się urwało – jest ciężki, plus pancerz, plus automat, ale z trudem wyciągnęliśmy. A mnie od razu nauczyli: jak widzisz, że kogoś snajper położył, nie rzucaj się do niego, bo i ciebie położy. To samo z rannym – jeśli może sam się opatrzyć i czołgać – niech tak robi. Nie może – tu zależy od okoliczności. Najlepiej rzucić dymy i wtedy coś próbować robić. Bo twoje bohaterstwo w tej sytuacji to zwykła głupota. Wszyscy prawdziwi bohaterowie leżą rzędem na cmentarzu. Albo przysypani w rowach. A dowództwo w tym czasie nagradza jedno drugie… – On po ostrzale trafił do niewoli do wagnerowców. Otworzył oczy: wokoło leżą sami pobici. Wziął automat i chwiejąc się idzie. Widzi – pod drzewem ktoś brodaty siedzi. Pyta: „Ty nasz?”, a w odpowiedzi słyszy: „Da”. A na rękawie u brodacza – czerwona opaska! Chwycił za automat – a w magazynku ani jednego naboju. Wagnerowcy od razu chcieli go zabić, ale chłop się przechytrzył: mówi, nie zabijajcie, pokażę wam na mapie, gdzie stoją ukraińskie moździerze. Zaprowadzili go do sztabu, a on mapy czytać nie umie, to gdziekolwiek ткнął palcem! I akurat trafił palcem… w ich pozycje! Więc pobili go pałkami do nieprzytomności, ale już zabijać nie zaczęli. Siedział u nich aż do wymiany (wagnerowcy mają własny fundusz wymienny, którego nie ujawniają). Opowiadał, że są dwa rodzaje wagnerowców: jedni – zwykli zeki, których nikt

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ki wzruszony tymi spotkaniami z dziewczyną, że nawet nie chciał wpuszczać do swojej duszy towarzyszy, z którymi mieszkał w chacie na Kozim Błocie, machając ręką, że niby ona już zaręczona! Owszem, po nieudanych swatach u Teodozji Koszyc, które zraniły jego duszę, nie był chętny do afiszowania swoich relacji i zamiarów. Ale to „zaręczona” wzbudziło we mnie pewne wątpliwości: a co jeśli w rzeczywistości była zaręczona właśnie z Tarasem? Kimże była ta dziewczyna? Biografowie wysuwają różne wersje, wspominając w szczególności tę samą córkę popa Koszyc. Być może na tę myśl naprowadza użyte przez Cużbyńskiego słowo „pielgrzymi”. Jednak w tamtych czasach dla ludzi chodzenie na pielgrzymkę do Kijowa było czymś zwyczajnym. Moja babcia Hanna Osełedeć chodziła dwukrotnie pieszo do Ławry aż spod Konotopu. Zresztą a priori młody Taras nie mógł przesiadywać „do północy” u córki popa, i to tej, od której niedawno dostał kosza. A gdyby to była cudza narzeczona, to czy pozwoliłaby jej starsza kobieta, wyglądająca na matkę, przesiadywać z obcym, prawie trzydziestoletnim mężczyzną „do północy”? I w ogóle, czy mogła aż tak wzruszyć duszę poety chwilowa znajomość – być może ta historia miała swój początek w nie tak znowu odległej przeszłości Szewczenki? Siedniów! — przemknął domysł. Przecież właśnie w przeddzień tego zdarzenia Szewczenko powrócił z Siedniowa od braci Łyzohubów, gdzie mieszkał i tworzył każdej wiosny dwa lata z rzędu – 1846 i 1847. Dobity „koszowymi swatami” do córki popa i wzruszony ślubem w lutym P. Kulisza oraz zaręczynami M. Kostomarowa, Taras pragnie i sobie koniecznie się ożenić. W liście do O. M. Bodianskiego z 3 stycznia 1850 roku z Orenburga z goryczą donosił: „...myślałem już w Kijowie się ożenić i żyć na świecie, jak dobrzy ludzie żyją, – już było i małżeństwo się znalazło. Lecz Pan nie pobłogosławił mojego dobrego losu! Nie dał mi dokończyć wieku krótkiego na naszej drogiej Ukrainie!”. Zatem jednak „małżeństwo się znalazło”, czyli już się swatał! Do kogoż? Najwyraźniej chodziło właśnie o jego ostatnią siedniowską historię miłosną! „Myślałem już w Kijowie się ożenić” – bezpośredni adres poszukiwań narzeczonej, bo przecież nie w rodzinnej wsi z córką popa, a w Kijo-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Prezentujemy nową książkę pisarskich dociekań Antonii Cwid „Tajemnice Tarasa Szewczenki: Ukochane kobiety. Mity i prawda” Fragment

Od autorki. Na podstawie materiałów archiwalnych, wspomnień współczesnych, utworów poety, nowatorskich badań współczesnych szewczenkoznawców oraz autorskiego śledztwa materiały książki odtwarzają prawdziwe strony tajemnego życia Tarasa Szewczenki. Nieznane dokumenty, które odnalazła badaczka, hipotezy oraz mity, zebrane w jednym opracowaniu, dodają do wizerunków kobiet w twórczości poety i malarza niepowtarzalnych i nieoczekiwanych barw… Popularnonaukowe wydanie dla pedagogów, historyków, szewczenkoznawców, młodzieży, a także dla wszystkich, którzy interesują się życiem i twórczością Tarasa Szewczenki. Dziewczyna ze wzgórz ławrskich – matka bezpośredniego potomka Szewczenki? Dmytro Pawłyczko, trzymając w rękach moją trylogię „Ulubieniec muz i gracji”, zapytał: „A wspomniała Pani w powieści o tej dziewczynie, z którą Szewczenko spacerował po wzgórzach ławrskich? Kim ona jest?”. A rzeczywiście – kim ona była? To skłoniło mnie do poszukiwań. Moje pisarskie śledztwa udało się ostatecznie potwierdzić niektórymi materiałami archiwalnymi, a do tego odnalezionymi tajemnymi rodzinnymi relikwiami w samym Siedniowie. Zatem biografowie Szewczenki do dziś zgadują, kim była ta zagadkowa dziewczyna „z замечательным личиком”, z którą, według wspomnień O. Afanasjewa-Czużbynskiego, poeta spotykał się na wzgórzach ławrskich. Wysuwano różne wersje. Najwyraźniej może istnieć nieznana bezpośrednia linia rodzinna Tarasa? O tych pełnych emocji spotkaniach poety z miłą dziewczyną na wzgórzach ławrskich w swoich wspomnieniach O. Afanasjew-Czużbynski, który mieszkał wtedy z Szewczenką w chatce na Kozim Błocie, pisał: „Po wieczorach Szewczenko zaczął znikać i nie mówił, gdzie przesiadywał do północy... Na malowniczej dzikiej ścieżce, wiodącej z Ogrodu Carskiego na Podół prosto przez skalisty brzeg, ja pewnego razu przypadkowo zobaczyłem T. H. w nieznajomym towarzystwie, składającym się z dwóch staruszek, kilkorga dzieci i bardzo ładnej dziewczyny. Ta ostatnia odrzuciła welon. Zaczerwieniona buzia jej, obramowana jasnymi włosami, była niezwykła”. Eureka! „Przez skalisty brzeg” – dzisiaj między tymi skałami poprowadzony jest mostek zakochanych, gdzie młodzi zawiązują czerwone wstążki, nawet nie domyślając się o tym przypadku w życiu młodego Tarasa. Czyż to nie mistyka?! Ale to – nawiasem mówiąc. Moim zdaniem, Taras był zakochany i musiał „się ożenić”! A fraza: „nie dał mi dokończyć wieku krótkiego na naszej drogiej Ukrainie!” – wyraźnie wskazuje na przyczynę tego, że wesele Tarasa nie doszło do skutku właśnie przez areszt! „Wiosną oni przyjechali, ale ja już byłem daleko”, – napisze on w biograficznej powieści „Bliźniacy”, i właśnie ta fraza Szewczenki potwierdzi, że chodzi o ostatnią sympatię przed aresztowaniem. W powieści „Bliźniacy” czytamy o „ławrskim” okresie: „Pewnego razu ja, dawno jakoś, odsłużywszy wczesną mszę w Ławrze, wyszedłem zwyczajem na ganek drukarni. (...) I tylko zacząłem porównywać linie i tony pejzażu z potężnymi akordami Haydna, jak usłyszałem cicho wypowiedziane słowo: „Mamo!.. Mnie, mamo, zawsze wydaje się, że ja na tym ganku jakby słucham kontynuacji mszy”. Oczarowany, szedł za kobietami aż do traktierni, gdzie się zatrzymały, a później pił z nimi herbatę w pokoju, a także na ich zamówienie Maria Stadnyczenko (według wersji A. Cwid). Portret nieznanej w bzowej sukni (Oficjalna nazwa). T. Szewczenko. Akwarela (1846–1847) namalował pejzaż ze wzgórz ławrskich. „Rysunek akwarelowy był u mnie dawno rozpoczęty. Ja go starannie ukończyłem i na pierwszym planie między lipami narysowałem moich nieznajomych i siebie też narysowałem...”. Najwyraźniej o tych siedniowskich kobietach mowa w utworze! Kto szuka, ten znajduje! Niedawno w Internecie trafiła mi się reprodukcja akwareli Tarasa Szewczenki, na której przedstawiony jest pejzaż z postaciami na pierwszym planie na wzgórzach ławrskich, która z jakiegoś powodu podpisana jest „Nieznany rysunek T. Szewczenki” (Po prostu dziwne, dlaczego nie włączono go do oficjalnego wykazu prac Szewczenki, przecież on sam w powieści opisuje ten pejzaż?! Ale u nas, a zwłaszcza w tamtych czasach, a obecnie z inercji, wiele rzeczy pozostaje poza barierą). Zrozumiałam, że dwie damy, starsza i młoda, przedstawione między dwiema lipami, to właśnie kobiety wspomniane w powieści i we wspomnieniach O. Czużbynskiego. „Głowa nakryta była, zamiast zwyczajnego kobiecego kapelusza, białym szerokim, bez żadnych ozdób czepcem”. Tak właśnie jest! Jakiś biały długi całun na głowie kobiety. Na akwareli Szewczenko nieco z boku rozmawia, być może, z O. Czużbynskim, z którym spotkał się na wzgórzach, a jeszcze jedna męska postać, zapewne, należy do drugiego współlokatora z Koziego Błota, malarza Mychajła Sażyna. Kobieta w powieści nazywała dziewczynę Hlafirą. I spotkanie to zdarzyło się na początku lata. Chcę dodać wisienkę na torcie od pisarza i szewczenkoznawcy W. Żadki, który w swojej książce „I ja płynę w wieki dawno minione” oto jak opisuje Ogród Carski w Kijowie: „Malarz T. Szewczenko kierował się do Ławry Kijowsko-Pieczerskiej przez Ogród Carski, aby uwiecznić świątynie, wygląd wewnętrzny Bliskich i Dalekich pieczar, ciekawe typy parafian. Ponieważ Ogród Carski, a obecnie – Miejski, położony jest między parkami Marińskim i Chreszczatym, gdzie Szewczenko malował i odpoczywał, nie będzie zbędne wspomnieć co nieco z jego historii. Założony w 1743 roku według projektu włoskiego architekta Bartolomeo Rastrellego (1700–1771) na podstawie starodawnego Ogrodu Regularnego przy pałacu carskim, założonego przez Piotra I, w parku przy udziale mistrzów ogrodnictwa D. Foka i L. Hofmeistera zasadzono drzewa owocowe, rozplanowano wielopoziomowe oranżerie”. Ciekawe, reprodukcja, która mi się trafiła, była podpisana jako nieznana praca Tarasa Szewczenki, ale nagle natrafiam w książce W. Żadki na inną jej nazwę – wygląda na to, że chodzi tu o tę samą akwarelę: „Na obrazie Tarasa „Krajobraz starego Kijowa od strony Ogrodu Carskiego” widzimy z przodu topole, a za nimi – świątynie Kijowa: Sobór Sofijski, Monaster św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach, kościół św. Aleksandra oraz Ogród Kijowski (według wersji A. Cwid). T. Szewczenko. Akwarela. 1846 dwie drewniane cerkwie w pobliżu placu Sofijskiego – św. Jana Złotoustego i Trójcy Świętej, rozebrane w 1885 roku w związku z budową Gmachów Rządowych”, – pisze W. Żadko. W. Żadko komentuje również wzmiankę Szewczenki o Ogrodzie Carskim w powieści „Bliźniacy”: „Opowiadając o spotkaniu z dwoma nieznajomymi, którzy przybyli na pielgrzymkę do Ławry Peczerskiej, artysta namalował na pierwszym planie trzech młodych „dżentelmenów”, wśród których rozpoznajemy Szewczenkę z przyjaciółmi, prawdopodobnie Sażynem i Afanasjewem-Czużbinskim, którzy przechadzają się aleją ogrodu, zachwycając się jego pięknem. Na obrazie nietrudno rozpoznać rękę Szewczenki – naturalnie namalowane drzewa na pierwszym planie oraz topole – Taras Hryhorowycz niemal na wszystkich obrazach „sadził” te drzewa”. Zatem nazwa jednak istnieje! A mimo to skłonna jestem nazywać tę akwarelę tak, jak nazywał ją sam Taras Hryhorowycz, ponieważ jestem pewna, że nie tyle interesowały go widoki miasta przedstawione na dalszym planie, co dwie osoby płci żeńskiej na pierwszym. Swoją drogą, jakoś nienaturalnie wielcy w bieli zostali przedstawieni kosiarze – jak bogowie, jakby dostąpili szczególnego zaszczytu. Tylko Szewczenko mógł tak wywyższać pracujących! Przyznam, słyszałam, jakoby to nie był rysunek Szewczenki, mówiono, że i styl nie jego, i nigdzie w zbiorach jego dzieł nie jest odnotowany. Może i tak, tylko że tam wiele jeszcze czego nie odnotowano. Dlatego formuję własne zdanie. Porównuję z „Ogrodem”, namalowanym na Mangyszłaku, i innymi pracami, i choć nie jestem specjalistką w dziedzinie sztuki, nie widzę szczególnej różnicy stylowej. Na akwareli widzę samego Szewczenkę i jego przyjaciół, kobiety, i myślę, że jedna z nich to dziewczyna, którą opisał O. Czużbiński, a druga – ta, którą opisał Szewczenko w powieści razem z dziewczyną. Bo w powieści czytam niemal opis tego obrazu: i dziewczynę, i jej matkę, a nawet odzież, którą nosiły. Sądzę, że tylko Szewczenko mógł wynieść ko-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

sarów do poziomu boskopodobnych olbrzymów… i dlaczego to oni wszyscy z kosami! A poza tym styl, moim zdaniem, niewiele różni się od innych, z którymi ją porównuję. Otóż to spotkanie pod Ławrą odbyło się na początku lata, po powrocie poety z Siedniowa w 1846 roku. Chcę zauważyć, że do tego samego okresu należy również „Portret nieznajomej w liliowej sukni”. Szewczenko, mieszkając w Siedniowie przez dwie wiosny z rzędu, nie mógł nie namalować portretu ukochanej dziewczyny! Jednak w tym okresie powstały tylko dwie prace „nieznajomej”: druga przedstawia kobietę wyraźnie starszą wiekiem, a z jej postawy widać, że i wyższą pozycją w społeczeństwie, to „Portret nieznajomej w błękitnej sukni”; obie datowane są na ten sam okres: IV 1845 – IV 1846. Można więc przypuszczać, że dziewczyna w liliowej sukni to właśnie portret młodej Marii Stadniczenko. Do tych myśli skłania także podobieństwo postaci dziewczyny do przedstawionej na akwareli „Kijowski sad”. Ten sam owal twarzy! Do tego głowa dziewczyny osadzona jest tak samo! I co mnie zdziwiło: na żadnym z portretów Szewczenko nie ułożył tak rąk pacjentki. Proszę zwrócić uwagę, że trzyma ona ręce skrzyżowane pod łonem, jakby chciała je ukryć lub ochronić! I ochronić za pomocą symbolicznego krzyża z rąk. Zatem można z tego wywnioskować, że Szewczenko mógł znać jej tajemnicę! A kiedy przeczytałam w 7 tomie Pełnego zbioru dzieł, że w 1929 roku ten portret był eksponowany na wystawie dzieł T. Szewczenki w Czernihowie (Katalog, s. 17, nr 9), to rozwiało moje ostatnie wątpliwości. To ona! W opowieści Szewczenko pisze: „Następną jesień przeżyłem u nich we wsi i nazywałem ich już swoimi rodzonymi siostrami. A pod koniec jesieni starszą nazywałem już mamą, a młodszą – narzeczoną. Byłem całkowicie szczęśliwy (wyróżnienie A. C.)”. Co to znaczy: „…starszą nazywałem już mamą, a młodszą – narzeczoną” – czy z tej frazy wynika, że zaręczyny już się odbyły? Czyli oświadczył się i zaręczyny się odbyły? Dalej jest jeszcze jeden pierwowzór autora tej samej opowieści, Sawatij, którego postać przedstawiona jest w wewnętrznej opowieści utworu (jak powieść w powieści), i w liście zaprasza głównego bohatera, który prowadzi narrację w pierwszej osobie, na wesele, i wtajemnicza go w historię swojej miłości do – Nataszy. Ta historia wygląda jak kontynuacja poprzedniej, to znaczy głównej, „ławrskiej” opowieści (Szewczenko stosował konspiracyjny chwyt, przypomnijmy choćby opowiadanie „Artysta”). Tutaj w postaci dorosłego Sawatija autor przedstawia siebie i swoje życie na zesłaniu. Zatem także pierwowzór narzeczonej, to znaczy dziewczyna, którą nazwał Nataszą, również miał miejsce w życiu Szewczenki. Czy to Glafira, czy Natalka? A może za tymi imionami kryje się Maria? Właśnie w opowieści Sawatija, moim zdaniem, zakodowana jest historia zaręczyn Szewczenki. „Nasze wzajemne odwiedziny trwały niemal rok i zakończyły się tym, że już od miesiąca jestem w roli narzeczonego i całkowicie szczęśliwy”. Zatem poeta przyznaje, że był już „w roli narzeczonego”! I już od miesiąca jest narzeczonym! Powtórzeniem w wewnętrznej opowieści, to znaczy jakby w drugiej historii, określenia tego samego stanu ducha bohatera: „całkowicie szczęśliwy”, Szewczenko jakby rzuca w przyszłość swoisty złoty kluczyk do odkrycia tajemnicy, do rozszyfrowania jego ławrskiej historii: daje do zrozumienia, że chodzi o tę samą osobę płci męskiej, a więc i żeńskiej. Co więcej, podaje tu po raz drugi rozszyfrowanie terminu ich znajomości – „niemal rok”. Dokładnie tyle poeta mógł znać siedniowiankę od początku marca 1846 roku, kiedy przebywał w Siedniowie, do momentu swojego aresztowania (5 kwietnia 1847 roku) w drodze do Kijowa, dokąd spieszył jako starszy drużba na wesele M. Kostomarowa. I to, moim zdaniem, jest kolejnym argumentem na rzecz siedniowskiej piękności. Zwłaszcza gdy weźmie się pod uwagę to uściślenie, że rok później przyjechali do Kijowa, ale jego już tam nie było. Stało się to „pod koniec jesieni”, a już w grudniu, w przeddzień Nowego Roku, Szewczenko spotyka się z członkami Bractwa Cyryla i Metodego, a wiosną zostaje aresztowany – w drodze z tego samego Siedniowa. Wesele, jak wiadomo, nie odbyło się, pana młodego i drużbę aresztowano, a nieprzytomną pannę młodą wyniesiono z kościoła na rękach. Zdziwiłam się, kiedy przeczytałam w jednym z listów Szewczenki do Andrzeja Lizohuba (z 22 października 1847 roku): „Szkoda, że wtedy nie zostawiłem u was rysunku kijowskiego sadu, bo on i wszystkie, które były przy mnie, przepadły. U I. Fundukleja”. To, że artysta wyróżnia spośród wszystkich właśnie sam rysunek („bo on i wszystkie, które były przy mnie”), również wydaje się wymowne. Jednak najbardziej intryguje to, że wyraża żal z powodu „kijowskiego sadu” nie komuś, ale właśnie siedniowiance! To wprost wskazuje, że damy z Ławrskich Wzgórz to właśnie siedniowianki. I to właśnie rozwiało moje ostateczne wątpliwości. Kropka. Na szczęście prace Szewczenki zostały zachowane w archiwach żandarmerii i dziś, moim zdaniem, tę pracę, którą opisałam powyżej, można śmiało przemianować na „Kijowski sad”. Wychodzi zatem, że gdyby nie ten tragiczny wypadek z weselem Kostomarowa, kolejne wesele mogłoby stać się weselem Tarasa? Był już od miesiąca, jak mógł być żonaty! Właśnie wesele kończy opowiadanie „Bliźnięta” – trzeba przypuszczać, że nieszczęśnik dośnił to, co się nigdy nie spełniło! I oto sam los podrzuca mi zdumiewające fakty, nieodnotowane w żadnych źródłach. Trudno w to uwierzyć, a jednak – wyobraźcie sobie! Trzymam w rękach... pożółkły list, który świadczy, że Taras Hryhorowycz rzekomo miał syna Fiodora z własnej narzeczonej, która mieszkała… w Sniediniu! I nawet pożółkłe zdjęcie syna tej kobiety! Zastanowiłam się – czy to nie z nią rozdzielił poetę areszt tuż przed ślubem?! Po wydaniu mojej trylogii-powieści „Ukochaniec muz i gracji. Ukochane kobiety Tarasa Szewczenki” w 2017 roku mąż pochodzący z Sniedina powierzył mi swoje rodzinne relikwie, które przekazywane były z pokolenia na pokolenie jako największa tajemnica rodu: pożółkłe zdjęcie jego pradziadka Fiodora – według jego przekonania syna Tarasa Szewczenki – oraz równie pożółkły list, który potwierdza to prawdopodobieństwo. Co skłoniło tego człowieka do takiego „samoodkrycia” po dziesięcioleciach milczenia? Być może myśl, że w moim trzytomowym dziele o ukochanych kobietach Szewczenki nie znalazł tej, która… przyniosła na świat jedynego potomka wielkiego Kobzarza?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Mity i prawda o ukochanych kobietach Tarasa Szewczenki („Tajemnice Tarasa Szewczenki: Kochane kobiety. Mity i prawda. Dociekania pisarskie”. Czasopismo „Kijów”. Nr 11–12. 2022)

Ludmiła KOTKOWA Horyzonty odkrywania życia i twórczości Tarasa Szewczenki stale się poszerzają: pojawiają się nowe wersje, a tylko czas pokaże, które z nich się potwierdzą, a które popadną w niepamięć. Tej tematyce poświęcona jest nowatorska książka badań literackich Antoniny Cwid „Tajemnice Tarasa Szewczenki: Ukochane kobiety. Mity i prawda”. Mówi ona o kobietach, które kochał poeta, o nieznanych faktach dotyczących związków z muzami geniusza, a także o legendach i rzeczywistości jego życia. Wciąż trwają spory o to, czy Taras Hrihorowycz bywał w Warszawie (W. Żadko), czy hrabina Anastazja Tołstaja kochała poetę przed swoim zamążpójściem (R. Smirnowa), czy ostatnią narzeczoną artysty była córka Francuza Anna Renni, którą adoptował jego sługa Szarikow (O. Warenyk) i tak dalej. Autorka w swojej ostatniej pracy połączyła badania naukowe czołowych szewczenkoznawców ze swoimi własnymi odkryciami, uzasadniając to tym, że „poecie ciasno w prokrustowym łożu bałwochwalstwa, w które sztucznie go wtłoczyliśmy. Nadszedł czas, by pozwolić geniuszowi swobodnie odetchnąć w jego wolnej Ukrainie, o wolność której walczył i za którą dziś przelewa się krew... Po raz pierwszy udało mu się uwolnić od poddaństwa, po raz drugi – od katorgi, a po raz trzeci – od dogmatów”. Dla większego przekonania swojego wywodu Antonina Cwid korzystała z dziennika T. H. Szewczenki, jego spuścizny epistolarnej, wspomnień współczesnych, badań biografów różnych pokoleń. Pisarka, jak prawdziwy detektyw, sama zbadała „historię o sniwskiej narzeczonej, córce Iwana Stadnyczenki, wychowance Łyzohubów, z którą poetę rozłączył aresztowanie, o czym opowiadają odkryte przeze mnie w Sniwie tajemnicze rodzinne relikwie”. Analizując poszczególne fragmenty opowiadań „Bliźnięta” i „Artysta” Tarasa Szewczenki, jego akwarele „Portret nieznanej w fioletowej sukni”, „Ogród kijowski”, listy do Andrija Łyzohuba, Warwary Riepniny, Josypa Bodiańskiego i innych, Antonina Cwid odważa się na sensacyjną hipotezę: Taras Szewczenko miał narzeczoną, która mieszkała w Sniwie na Czernihowszczyźnie, z którą rozłączył go areszt i zesłanie. I była to ta sama dziewczyna z Pagórków Ławry, której imię dotąd nikomu nie było znane. O spotkaniu Szewczenki z nią napisał we wspomnieniach jego towarzysz O. Afanasjew-Czużbinski. Antonina Cwid proponuje także własne wersje dotyczące poszczególnych prac artystycznych T. Szewczenki: portret sniwskiej narzeczonej Marii Stadnyczenko oznaczony jako „Nieznana w fioletowej sukni. Taras Szewczenko”, odnaleziona akwarela „Ogród kijowski” oznaczona jako „Nieznany pejzaż Tarasa Szewczenki” (zdaniem autorki to właśnie o nim artysta wspomina w opowiadaniach). Niespodziewana znajomość z Myhajłem Bajdakowem (pochodzącym ze Sniwa) jedynie potwierdziła przypuszczenia badaczki, a tajemnicze rodzinne relikwie tego mężczyzny wskazywały na możliwość, że Szewczenko prawdopodobnie miał potomka, którego nazywano Fedir. Zdjęcie swojego pradziadka, a także pożółkły list pokazał pisarce M. Bajdakow, która za jej radą przekazał go do Instytutu Literatury Akademii Nauk Ukrainy. Autorem listu był Andrij Stepanowycz Stadnyczenko, który był prawnukiem sniwskiej narzeczonej Szewczenki. Jak zaznaczono w badaniach Antoniny Cwid, wśród mieszkańców Sniwa do dziś krążą podania o miłości Szewczenki do Marii Stadnyczenko. Antonina Cwid opowiada też o spotkaniu z czernihowskim historykiem i naukowcem Erwinem Midenem (pochodzącym ze Sniwa), który potwierdził tę wersję. Wraz z mamą zbierał po kropli podania mieszkańców Sniwa o historii tej miłości, o czym opowiada podczas wycieczek w czernihowskich muzeach. Tak więc sniwianka Maria była wychowanką Illi i Andrija Łyzohubów, u których Taras mieszkał i pracował dwie wiosny z rzędu. Gospodarze przyjmowali go jak drogiego gościa. To właśnie u nich Szewczenko poznał córkę Iwana Stadnyczenki, który uratował życie starszemu z braci Łyzohubów, Witalijowi, ciężko rannemu podczas wojny z Napoleonem (ta historia opisana jest w encyklopedii „Wikipedia”). Wdzięczna rodzina Łyzohubów podarowała mu ziemię, a dzieci, Marijkę i Piotra, wzięła na wychowanie. Uczyły się one pisania, gry na fortepianie, śpiewu, tańca. Zatem dziewczyna, choć była z prostego rodu, miała świeckie wychowanie. Czemu nie para? Taras również był z prostego rodu, ale otrzymał należyte wychowanie dzięki baronowej Zofii Engelhardt, której autorka książki poświęciła osobny esej… Erwin Miden opowiedział pisarce, że „cała wieś widziała, jak spacerowali we dwoje malowniczymi brzegami Snowu, wspólnie śpiewali i czytali wiersze w altanie i już spodziewali się wesela…”. Lecz nie wszystko potoczyło się tak, jak się wydawało. Szewczenko z Sniwa pojechał na wesele do swojego towarzysza M. Kostomarowa, gdzie został aresztowany na przeprawie przez Dniepr, nie pozwolono mu nawet postawić wolnej stopy na brzegu. Tak los na zawsze rozłączył zakochanych… Z zesłania Szewczenko z goryczą pisał o tym do O. M. Bodiańskiego z 3 stycznia 1850 roku z Orenburga: „...myślałem już w Kijowie się ożenić i żyć na świecie, jak dobrzy ludzie żyją – już było i narzeczona się znalazła. Lecz Bóg nie pobłogosławił mojego dobrego losu! Nie dał mi dokończyć krótkiego wieku na naszej drogiej Ukrainie!” Badania szewczenkoznawcze Antoniny Cwid są żmudną pracą. Na całkowicie logiczne pytanie, dlaczego tak ważna informacja była tyle lat przemilczana, mamy odpowiedź samego Myhajła Bajdakowa: „Nasz ród można zrozumieć – zastraszeni carskimi i bolszewickimi represjami, a do tego jeszcze fakt, że żyli potomkowie asesora Kyryczenki, który dał swoje nazwisko Fedorowi… A także się wstydziliśmy, bo wtedy zostać zhańbioną – było wielką hańbą, nawet gdy była na to tak poważna przyczyna, jak aresztowanie i skazanie narzeczonego na katorgę... Wyobraźcie sobie więc, jak podczas aresztowania Szewczenki wszyscy byli zmieszani i przestraszeni. Teraz, w wolnej Ukrainie, mogę wyjawić rodzinną tajemnicę moim dzieciom”. Bez wątpienia recenzowana publikacja Antoniny Cwid jest sensacyjna. Autorka nienachalnie przedstawia czytelnikowi swoją wizję. „Patrzę na fotografie i myślę – oto oni, bezpośredni potomkowie Tarasa. Przemilczać ten fakt tylko ze względu na moralne zastrzeżenia? Lekceważyć bezpośrednią gałąź rodowodu naszego Proroka tylko dlatego, że Taras Hryhorowycz nie zdążył się ożenić z powodu nagłego aresztowania? Jestem pewna, że nie, bo prawda ponad wszystko!” – podsumowuje autorka. Chciałbym zwrócić szczególną uwagę także na sposób prezentacji tych studiów. Integracja stylów, detektywistyczne poszukiwania, cytowanie źródeł naukowych są charakterystyczne dla Antoniny Cwid w tej recenzowanej pracy. Swoisty ekspresyjny potencjał badania, logiczna niesprzeczność, wyraziste orientacje światopoglądowe i lingwokulturologiczne pisarki – to bynajmniej nie pełny wykaz charakterystycznych cech książki „Tajemnice Tarasa Szewczenki: ukochane kobiety”. Materiał językowy dorobku Antoniny Cwid, dokładne daty, leksyka toponimiczna skłaniają czytelnika do głębokich refleksji. A podtytuł „Mity i prawda” świadczy o tym, że autorka nie ma na celu ostatecznie kogokolwiek przekonywać, pozwala każdemu wyrobić sobie ostateczny wniosek. Nawiasem mówiąc, Antoninie Cwid udało się także udowodnić i wyjaśnić w swojej powieści-trylogii „Ukochaniec muz i gracji”, że najjaśniejsza muza pędzla Szewczenki, Amalia Europeus, którą opisał w noweli „Artysta”, nie zniknęła z jego życia, lecz nadal mu pozowała również po zesłaniu. Łatwo dostrzec jej rysy na sławnych akwarelach Szewczenki-studenta „Kobieta w łóżku”, „Motria w komnatach Mazepy” („Maria”), obrazie „Katarzyna” oraz na ostatnich pracach Szewczenki-akademika „Rusałki dnieprowe”, „Sama sobie w swoim domu”, „Artysta i muza”. Opowieść o siewierskiej narzeczonej z Ławry-Pagórków zapoczątkowuje serię badawczych esejów Antoniny Cwid w tej nowej książce o ukochanych kobietach Szewczenki, nieznanych kartach jego życia. Analizując wersje niektórych szewczenkoznawców, autorka stara się wyciągnąć własne wnioski, co w tym jest mitem, a co prawdą. Już w kolejnych numerach czasopisma „Kijów” czytelnik dowie się także o innych punktach bifurkacji z osobistego i twórczego życia Tarasa Szewczenki. Jednak jaka by nie była prawda, pisarska rozprawa Antoniny Cwid „Tajemnice Tarasa Szewczenki: ukochane kobiety” nie pozostawi obojętnym żadnego czytelnika. To bez wątpienia nowe spojrzenie na biograficzne karty naszego Kobzarza, świeża myśl, która zachęci szewczenkoznawców do ponownego przeglądu faktów podanych przez autorkę i syntezy opublikowanych badań. O autorze: Ludmiła Kotkowa, kandydatka nauk filologicznych, docentka Katedry Dyscyplin Filologicznych i Metodyki ich Nauczania Czernihowskiego Obwodowego Instytutu Dokształcania Pedagogicznego im. K. D. Uszynskiego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Dziękujmy Bogu za to, że zesłał nam Tarasa Szewczenkę

25 grudnia 1845 roku w Perejasławiu, właśnie w Boże Narodzenie, Taras Szewczenko napisał swój najsłynniejszy i najbardziej przejmujący wiersz – „Testament”. Niedługo przedtem poeta ciężko zachorował na obustronne zapalenie płuc. Jego życie wisiało na włosku. Najwyraźniej ani sam Taras, ani lekarz Andrij Kozaczkowski, u którego gościł i się leczył, nie mieli wielkich nadziei na wyzdrowienie. Anatolij KOWALCZUK, uczestnik walki o Niepodległość Ukrainy Uświadamiając sobie niemal beznadziejny stan zdrowia, 31-letni Szewczenko zwrócił się do swojego narodu z pożegnalnym przesłaniem. Był to genialny czyn naszego poety, bezprecedensowy w literaturze światowej! Aby go dokonać, ciężko chory Taras musiał zmobilizować wysiłki wolicjonalne, fizyczne, duchowe i intelektualne. W krótkim wierszu, napisanym w ciągu kilku minut, Szewczenko wskazał Ukraińcom jedyny słuszny sposób wyzwolenia Ukrainy z okrutnego ucisku – „kajdany porwijcie!”. Dlatego „Testament” Tarasa jest wieczny, jak naród ukraiński! „Testament” to odmiana wiersza-pomnika, gatunku literackiego znanego od czasów antyku. Szewczenko wystąpił jako nowator, łącząc tradycyjny poetycki testament z buntowniczym wezwaniem do rodaków, by wzniecili powstanie narodowowyzwoleńcze przeciwko znienawidzonej Moskiewszczyźnie – okrutnemu okupantowi, wstrętnemu ciemiężycielowi i wyzyskiwaczowi nie tylko Ukraińców, ale i dziesiątek innych zniewolonych narodów. Wiersz napisany jest w formie monologu lirycznego bohatera-poety, skierowanego do wszystkich rodaków. Dzięki kunsztowi artystycznemu i ogromnemu potencjałowi ideowo-patriotycznemu należy on do najdoskonalszych przykładów nie tylko ukraińskiej, ale i światowej liryki politycznej! Autor jest pewien: naród jest nieśmiertelny, naród ukraiński jest niezwyciężony. Ale wolność, własne państwo i szczęśliwy los będzie mógł zdobyć tylko w ciężkiej, upartej i bezkompromisowej walce przeciwko przebiegłemu, okrutnemu wrogowi. Po śmierci poety Ukraińcy muszą – jako testament – wypełnić jego ostatnią wolę: dokonać wielkiego dzieła wyzwolenia narodowego i społecznego. Aby swobodnie, pokojowo, szczęśliwie i dostatnio żyć w „Ukrainie miłej”. Wiersz przepełniony jest głębokim poczuciem nierozerwalnej jedności indywidualnego losu autora oraz historycznego losu narodu ukraińskiego, pewnością jego niezwyciężonej duchowej potęgi, wielką wiarą w ostateczne zwycięstwo nad ciemnymi, złowrogimi siłami. Szewczenko wyraża również nadzieję, że przyszłe pokolenia godnie ocenią nieprzemijające znaczenie jego twórczości i na zawsze zachowają pamięć o poecie jako wiernym synu Ukrainy. Kompozycyjnie „Testament” składa się z trzech części, powiązanych ze sobą intonacyjnie. Pierwsza część utworu zawiera prośbę, skierowaną do współczesnych, by pochować go w szczególnym miejscu. Na dawnej wysokiej mogile, pośród szerokiego stepu, na brzegu Dniepru. Właśnie tam, gdzie przez wiele tysiącleci tworzyła się historia ukraińska, gdzie okryły się wieczną sławą liczne pokolenia heroicznych obrońców Ukrainy, przede wszystkim sławni kozacy. Wielu z nich poległo w walkach o wolność własnego narodu. Być pochowanym „na mogile” oznaczało dla poety odziedziczenie losu mężnych obrońców ojczystej ziemi, przyłączenie się do nieśmiertelnych czynów ukraińskiego kozactwa. Tym samym T. Szewczenko sprawiedliwie zalicza siebie do stanu kozaków, jako że jest godnym kontynuatorem ich świętej walki. Wspaniały obraz Ukrainy w tej części wiersza stworzono dzięki mistrzowskiemu przemieszczaniu obrazów wzrokowych i słuchowych oraz skojarzeń od poszczególnych elementów do całościowego obrazu. Iwan Franko pisał: „Już słowo „pochowajcie” budzi w naszej wyobraźni obraz grobu; jednym zamachem poeta pokazuje nam ten grób jako część większej całości – wysokiej mogiły; znów jeden zamach i ta mogiła jawi się jako jeden punkt w większej całości – bezkresnym stepie; jeszcze jeden krok – i przed naszym duchowym okiem cała Ukraina, ogrzana wielką miłością poety”. Wszystkie detale ojczystego ukraińskiego krajobrazu – ryczący Dniepr, bezkresny step, wysokie kurhany-mogiły, szerokie łany – są przepełnione głęboką treścią symboliczną. To właśnie one są świadkami nieśmiertelnej kozackiej sławy (jest ona głównym motywem poezji historiozoficznej T. Szewczenki). Słuchowy obraz ryczącego Dniepru wzmacnia odczucie groźnej potęgi wielkiej rzeki, która uosabia nie tylko ojczystą Ukrainę, ale i niezwyciężoną, niepowstrzymaną wyzwoleńczo-zwycięską energię narodu, która szybko się gromadzi i czeka na swoje wulkaniczne, wybuchowe ujście. Dynamiczny ruch fali intonacyjnej utworu najwyżej wynosi wyrażenie „na Ukrainie miłej” i tym samym wyróżnia je jako sensowe centrum pierwszej części wiersza. Właśnie do tego, najważniejszego wyrażenia „Testamentu”, skierowane są wszystkie atrybuty obrazu ukochanej Ojczyzny. Ogólnie rzecz biorąc, sens pierwszej części poezji polega na odczuciu wiecznego duchowego zlania się nieśmiertelnej duszy i potężnego intelektu autora z ojczystym krajem, z piękną, kochaną, lecz ciemiężoną przez nieludzi Ukrainą. Z jej wololubnym narodem, który nieuchronnie zerwie narzucone przez kacapskiego wroga haniebne kajdany. Centralna część wiersza to apokaliptyczna wizja poety-proroka krwawej rewolucyjnej przemocy, którą gniewnie, bezlitośnie, lecz sprawiedliwie czyni powstały naród ukraiński nad wszystkimi wrogami. Kimże są wrogowie Ukrainy? Pod pojęciem „wrogów” Taras Szewczenko rozumie wszystkich nieludzi, od których Ukraińcy doznają ucisku narodowego, społecznego i politycznego, wyzysku ekonomicznego, fizycznych i moralnych znęcań, upokorzeń i pogardy. Tych, którzy trzymają nasz naród w niewoli, ignorancji i duchowej ciemności, którzy podstępnie okradają, oszukują i zdradzają Ukraińców. Którzy cynicznie opływają w luksusy na tle wielkiego narodowego cierpienia. W czasach Szewczenki do wrogów Ukrainy należeli przedstawiciele okupacyjnej władzy moskiewskiej: przede wszystkim car, jego ministrowie, gubernatorzy, wszyscy urzędnicy, żandarmi. A także miejscowi służalcy i poplecznicy. W ubiegłym stuleciu byli nimi kremlowscy dyktatorzy, komunistyczni wodzowie wszystkich szczebli i liczne organy represyjne – organizatorzy i wykonawcy antyukraińskiej polityki totalnego grabieży i srogiego terroru – fizycznego oraz duchowo-moralnego. Dzisiaj – to nie tylko agresywna, antyukraińska klika kremlowska, ale i moskiewska agentura, która mocno zakorzeniwszy się, swobodnie, bezpiecznie i pewnie czuje się we wszystkich sferach życia społecznego Ukrainy. A także odrażający oligarchowie, którzy, przestępczo zagarnąwszy dawną własność państwową, przejęli władzę ekonomiczną. Za pomocą własnych mediów do niedawna próbowali przeszkodzić formowaniu się w naszym państwie narodu politycznego i społeczeństwa obywatelskiego. Poprzez zombowanie próbowali przekształcić naród w posłuszny, bezmyślny elektorat. T. Szewczenko usilnie wzywa Ukraińców: dla całkowitego wyzwolenia drogiej Ojczyzny, utwierdzenia świętej Prawdy na ojczystej ziemi – odważnie, jednym potężnym wysiłkiem, raz na zawsze zdecydowanie i na wieki wieków oczyścić Ojczyznę z satanistycznej watahy złoczyńców. Na zawsze utwierdzić na Ukrainie najwyższe wartości moralne i pielęgnowane, wymarzone przez wiele pokoleń ideały narodowe – wolność, dobro, sprawiedliwość, równość, braterstwo i wzajemną pomoc. I wprowadzić w wolnym państwie taki ustrój polityczny, utwierdzić taką moralność społeczną, przy których pojawienie się nowych wrogów stanie się niemożliwe. Dla T. Szewczenki – człowieka głęboko wierzącego – pełne pasji pragnienie wyzwolenia ojczystego narodu ukraińskiego okazało się w dramatycznym momencie pisania „Testamentu” o wiele silniejsze od potrzeby ratowania własnej nieśmiertelnej duszy. Dlatego u progu śmierci (chwała Najwyższemu, Taras wyzdrowiał), nie błaga Boga o przebaczenie i odpuszczenie grzechów (wierzymy: uczynił to w modlitwie). Przez to słowa naszego poety stały się wyrazem ogromnej odwagi obywatelskiej. Jaskrawym dowodem jego bezgranicznego poświęcenia w imię Ukrainy dla wyzwolenia i szczęśliwej przyszłości narodu. Zamykająca, trzecia część „Testamentu” zaczyna się energicznymi, zdecydowanymi, nawet bojowymi wezwaniami: „pochowajcie”, „wstawajcie”, „porwijcie”, „skropcie”, skierowanymi do wszystkich Ukraińców, zniewolonych, ujarzmionych i upokorzonych przez srogich wrogów. Pełne pasji słowa poety skierowane są do rozumu i sumienia każdego rodaka w celu wysoko podniesienia fali narodowego protestu przeciwko nosicielom zła i wywołania masowego wzrostu buntowniczych, rewolucyjnych nastrojów. Przecież T. Szewczenko jako człowiek inteligentny i pokojowo nastawiony wielokrotnie przekonywał się, że wezwania do bezczelnych wyzyskiwaczy – istot bezdusznych w zamiarach i czynach – by opamiętali się i, pokajawszy się przed Bogiem i ludźmi, dobrowolnie zaprzestali złoczyństw przeciwko naszemu narodowi i Ukrainie – pozostają niesłyszane. Oni nie zasługują ani na żal, ani na współczucie. Przez to podlegają surowej karze! Poeta jest pewien: krwawa zemsta na okrutnych ciemiężycielach narodu ukraińskiego, którzy uparcie nie kajają się za straszne grzechy, zawzięcie krocząc drogą zła, jest sprawiedliwa i moralnie uzasadniona. Ta ofiara na ołtarz wolności i triumfu uniwersalnej sprawiedliwości stanie się ostatnią, ponieważ walka o wyzwolenie Ukrainy zostanie zwycięsko zakończona. Po niej zapanują w zamożnej i silnej Ukrainie wymarzone przez dziesiątki pokoleń spokój, pokój, władza ludu, braterstwo, sprawiedliwość społeczna. W szacunku będzie uczciwa praca każdego człowieka dla własnego dobrobytu, a także rozkwitu państwa. Zaproponowany przez młodego Tarasa rewolucyjny program wyzwolenia Ukrainy opiera się na historycznej praktyce groźnych powstań kozacko-hajdamackich, żywi się codziennymi nastrojami ludowymi, skrywanymi marzeniami i nadziejami. Bazuje on również na wnioskach światowej myśli politycznej, która uzasadnia niezbywalne, naturalne prawo zniewolonego narodu do powstania przeciwko okupantom, uzurpatorom i ciemiężycielom. T. Szewczenko podkreśla: tylko surowo karząc wszystkich nieludzi, stworzy naród ukraiński warunki do realizacji swojego ideału społecznego. Przecież jest on wspierany również przez etykę chrześcijańską i przewiduje ostateczne zwycięstwo dobra, utwierdzenie wolności, równości praw, sprawiedliwości społecznej i braterstwa. Ten ideał jest genetycznie zakodowany w zbiorowej pamięci Ukraińców – pokojowego, pracowitego, rozważnego, troskliwego narodu rolniczego, który zawsze chwytał za broń tylko w samoobronie przed grabieżczymi napadami srogich wrogów. Ukraińcy nigdy nie pragnęli zagarnąć cudzych ziem, zniewolić, ograbić inne narody! Dopiero pod koniec wiersza Taras Szewczenko wyraża nadzieję na to, że zwycięsko zakończywszy wojnę narodowowyzwoleńczą, rozprawiwszy się z wrogami, naród ukraiński w swoim wolnym państwie i na całym świecie obecny – z poczuciem głębokiej wdzięczności godnie uczci go jako najwierniejszego swojego syna. Autor wierzy, że stawszy się wreszcie jedynymi pełnoprawnymi gospodarzami miłej Ukrainy, Ukraińcy pobożnie, cichymi, szczerymi słowami, które płyną z głębi serca, wspomną go jako wielkiego poetę narodowego, jako bliskiego człowieka i swojego duchowego brata. Niestety, ani po napisaniu „Testamentu”, ani po śmierci T. Szewczenki, która nastąpiła 15 lat później, ani w wyniku wielu rewolucyjnych wystąpień narodu ukraińskiego w XX i XXI wieku nie doszło do całkowitego oczyszczenia naszej Ojczyzny ze zła. Przez to, że liczni wrogowie Ukrainy zawsze unikali sprawiedliwej kary ludowej. Przy wszystkich zmianach władzy zwyrodnialcy zachowywali wpływy polityczne i ogromne zagrabione majątki. Właśnie z winy nieudolnych rządzących pierwszych lat niepodległości i przygarniętych przez nich ukrainofobów, zdrajców i złodziei nasza Ojczyzna stała się ofiarą moskiewskiej agresji. Przecież światowe doświadczenie potwierdza, że 30 lat niepodległości to termin całkowicie wystarczający do gruntownego zreformowania sfery politycznej, organów ścigania, gospodarczej i społecznej nawet bardzo biednego kraju i przekształcenia go w odnoszące sukcesy kwitnące państwo. Ale pod warunkiem, że u władzy znajdują się patriotyczni, uczciwi, zdecydowani i kompetentni ludzie. „Testament” przetłumaczono na ponad 160 języków świata. Ułożony do muzyki przez kompozytora Hordija Hładkiego, utwór zyskał ogromną popularność jako wysoce duchowa pieśń. Śpiewając lub słuchając „Testamentu”, oddajemy hołd pamięci T. Szewczenki – najwspanialszego Ukraińca, poety światowej sławy, myśliciela, malarza, odważnego bojownika o wolność Ojczyzny. Przenikamy się myślami o jego krótkim, pełnym poświęcenia, naznaczonym próbami życiu i nieśmiertelnym dziedzictwie twórczym. Zdawajmy sprawę przed nieśmiertelnym wizerunkiem naszego narodowego Proroka narodu z tego, jak wypełniamy jego wieczne Testamenty. Również szczerze dziękujmy Bogu za to, że w złej godzinie dziejowej, kiedy los ukraińskości wisiał na włosku, zesłał nam Tarasa Szewczenkę, który genialną twórczością i własnym losem życiowym skonsolidował i uformował naród, uratował go od zagłady. Pomaga on i dzisiaj wytrwać i zwyciężyć w Wielkiej wojnie z Moskalami. Każdego roku 9 i 10 marca, 22 maja i 25 grudnia Ukraińcy całego świata „cichym słowem” wspominają najsłynniejszego syna naszego narodu. I tym potwierdzają, że Taras Szewczenko należy do grona tych, których imię i dziedzictwo twórcze są nieśmiertelne. Zdjęcie z Muzeum „Testamentu”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Sądźmy o rodzie swoim od głowy do nieba

Nieśmiertelną pamięć o przeżytym przez niezmierzone tysiąclecia przechowuje prastary język narodu ukraińskiego. Tajemnice najdawniejszej przeszłości otwierają się przede wszystkim w kolędach i szczedriwkach oraz pieśniach obrzędów kalendarzowych na Boże Narodzenie, Wielkanoc, Zielone Świątki, miodowego Spasa, Kupałę, Makowija, jabłkowego Spasa. Na Pokrowę, kiedy pierwszy śnieg przyprósza ziemię, a dziewczęta na wydaniu po ciężkiej pracy w polu biadały niegdyś: “Pokrowieńko, Pokrowieńko, nakryj mi główeńkę, jak nie chustką, to chociaż onucą, żeby nie zostawać dziewką wstrętną”. Vadym PEPA Nie podkreślam przy okazji dożynek jednych z pierwszych rolników, chleborobów na trzeciej od słońca życiodajnej planecie. Kolędy i szczedriwki – zjawisko czysto ukraińskie. Nie ma czegoś równoznacznego u nikogo z chrześcijan innych państw. Przedwieczne rok w rok – wiekami – brzmi tylko na Ukrainie. Komu nie starcza sił, by porównać kolędy i szczedriwki przodków ukraińskiego rodu z tekstem “Kroniki Samowidca”, gdzie krzykiem krzyczy zgwałcony prastary język ukraiński? Bizantyjska “ortodoksja” okaleczyła naturalne, którym wieczność uszczęśliwiła wiernych synów i córki drogiej Matki-Ziemi. Naparła z rzekomo “staroukraińskim”. Odgrodziła głuchym murem spadkobierców przedwiecznego od piśmiennictwa. Narzuciła absolutnie niezrozumiały cerkiewnosłowiański. Doprowadziła do groźnych oświadczeń carskiego ministra spraw wewnętrznych: “Języka ukraińskiego nigdy nie było, nie ma i nie będzie, a kto tego nie rozumie, ten wróg Rosji”. Od terroru w imię “świetlanej komunistycznej przyszłości” – tylko krwawe ślady. Nieprzejednani ateiści zafiksowali się nie na czym innym, jak na tym, by osiodłać prawosławie, z którym jeszcze przedwczoraj bezlitośnie walczyli. A kremlowscy żarłocy “dogadali się” do “specoperacji” – krwawej wojny na prastarej ziemi Ukrainy z chorobliwym majaczeniem Putina o reinkarnacji przedwczorajszego ZSRR. Zapytać by nowo objawionego drapieżnika: z jaką wiarą – marksistowsko-leninowską czy z chrześcijańskim “prawosławiem”? “Nikt u nich nie orze i nie dotykał radła” – takimi jeśli już nie widział koczowników na własne oczy w IV w. n.e., to wiedział o nich z opowieści naocznych świadków Ammianus Marcellinus. W 2016 r. w charkowskim wydawnictwie “Klub Rodzinnego Wypoczynku” z nieco poprawionym tytułem – “Brama Europy. Historia Ukrainy od wojen scytyjskich do niepodległości” wydrukowano ukraiński przekład. W 2018 r. to dzieło uhonorowano Narodową Nagrodą Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Prehistoryczną przeszłość ukraińskiej ziemi Serhij Płochij rozpoczyna od “wojen scytyjskich”. Więc miejmy się na baczności, wpatrując się nie tyle w “Bramę…”, co przez “Bramę Europy”. “Scytowie, bez wątpienia, uważali się za rdzenną ludność regionu, a nie za jakichś przybłędów. W przeciwnym razie nie twierdziliby, że rodzicami ich przodka Targitaosa byli bóg nieba i córka Borysthenesa, dzisiejszego Dniepru, głównej rzeki królestwa. Ten sam mit nasuwa myśl, że choć Scytami rządzili koczownicy, uważali się oni także za rolników. Narzędzia, podarowane im przez niebo, obejmowały nie tylko jarzmo, ale i pług, wyraźny symbol osiadłej kultury” (Brama Europy. – S. 33-34). Wybitna ukraińska poetka Lina Kostenko w poemacie-balladzie “Scytyjska Odyseja” pisze: I Scyta, i nie-Scyta byli dla Greka – Scytami. Cały ten kraj nazywa Scytią. Poemat – owoc poetyckiej inspiracji i żywej wyobraźni, uskrzydlonej właściwymi wybitnej mistrzyni słowa wymyślnymi obrazami czarującej ukraińskiej mowy i melodyjnych rymów. Według mojego przekonania, to ten przypadek, kiedy, zgodnie z ludową mądrością, „daj sercu wolność – zaprowadzi w niewolę”: Chociaż jak inne księgi przewertuj, To pierwszy car był scytyjski Targitaj. I jak legenda mówi prastara, – On syn Dażboga i córki Dniepru. Nie ma i nigdy nie było w przyrodzie „innych ksiąg”, które można „przewertować”. I nic a nic nie mówi żadna „legenda prastara”. W dzień ze świecą nie znaleźć najmniejszego przebłysku o podobnej legendzie. O Targitaju w przedwiecznej pamięci ukraińskich przodków – ani słychu, ani widu. Natomiast przodkowie ukraińskiego rodu od wieków obchodzili niecodzienne na trzeciej od Słońca życiodajnej planecie święto Kupały. Gdzieś siedem tysięcy lat temu jedni z pierwszych na kuli ziemskiej rolników, oraczy, georgos – „rolników” według słów wszechobecnych Hellenów, przekroczyli cywilizacyjną granicę. Po niezliczonych tysiącleciach zbierania darmochowych płodów ziemnych oraz polowania na dziką zwierzynę i rybołówstwa zabrali się do bronowania ziemi, siania żyta, pszenicy i wszelkiego zboża, by niestrudzenie pielęgnować dorodne zbiory, złote zbierać plony. Jaskrawe echa o pełnej nadziei pracy na wolnych, wesołych polach i niwach przynoszą do współczesności nieśmiertelne kolędy i szczedriwki. Jakie tam „końskie mleko”? Jaka tam, niech Bóg broni, „hippaka”? Gdzie i kiedy bliscy mi przodkowie – teraz pracowici ukraińscy wieśniacy – doili klacze i spożywali ser z tego mleka? W jakich głębinach pamięci genetycznej przyczaiło się pierwotne? Nie tai się w podświadomości to, czego wcale i nigdy nie było. A jeśli i zdarzało się rzadko gdzieniegdzie, jak, być może, w ukraińskich Karpatach, u pasterzy bydła, to nie należy uważać za znamienne, decydujące to, co przemijające, związane z letnim wypasem – od wiosny do jesieni. Na poetykę klasycyzmu wywarło niemały wpływ tak zwane „pindaryczne witanie” czy, prościej, „pindaryczne uniesienie”. Lata życia starogreckiego poety-liryka – ok. 518–442 lub 438 p.n.e. Jego pochwalne pieśni o zwycięzcach igrzysk olimpijskich, delfickich i innych sportowych – uroczyste, majestatyczne. Przy okazji wzbogacił ludzkość aforyzmem: „Zwyczaj – król nad wszystkimi”. Wiara w to skłania mnie do dowodzenia, udowadniania, że prehistoryczne wieki ukraińskiego etnosu nie różniły się od helleńskich z ich zdumiewającą mitologią – nieśmiertelnym dorobkiem z młodości ludzkości. Co więcej, jestem pewien, że istnieje możliwość wskrzeszenia przynajmniej tego, co najważniejsze z pierwotnego. Jest ono ukryte, a bardziej dostępne – zachowane w podaniach, legendach, przekazach, bajkach, wierzeniach, przesądach, obrzędach przy postrzyżynach, obrzędach weselnych, pogrzebach, odprawianiu zmarłych, szeptach uzdrowicieli-samorodków, wierzeniach zbieraczy ziół leczniczych, powiedzeniach, przysłowiach, przyśpiewkach… Niestety, tak zwana elita na Ukrainie, z wyjątkiem poszczególnych osobistości, jest absolutnie obojętna na odnowienie wiekopomnego. Ślepa i głucha na narodziny ukraińskiego etnosu z pierwszymi słowami swojej mowy na brzegu rzeki Desny, szybko płynącego dopływu Dniepru, w kulturze archeologicznej Mizin. Datowanie pradawnego – ponad XXII–XIV tysiąclecie p.n.e. Materialne i duchowe osiągnięcia poprzedniczki w pełni odziedziczyła kultura archeologiczna trypolska, którą dawno należałoby uznać za cywilizację trypolską. O tym mniej więcej szczegółowo opowiedziano w moich wydaniach, przede wszystkim w książce, która ujrzała światło dzienne w 2019 r., „Wieczna-wieczność z wiecznością” – kulturologicznym dialogu, dyskusji z S. Płochijem. W ostatnich dziesięcioleciach prezydenci Akademii Nauk na Ukrainie – to osobistości o profilach technicznych. Po prawdzie, nie w głowie im dawne dzieje. Sfera humanistyczna – pasierbica w rodzinie technokratów. Nie w ostatniej kolejności przez to podczas rosyjsko-ukraińskiej wojny 2014–2022, która trwa, do roli wszystkowiedzącego historyka na poradzieckiej przestrzeni pretenduje Putin. Nie mrugnąwszy okiem, oświadcza: „rosjanie i ukraińcy – jeden naród, jak mordwa, gdzie jest moksza i erzja… ja śpiewam rosyjskie pieśni… one melodyjne i treściwe”. Wybitny językoznawca Iwan Pyłypowycz Juszuk podkreślał: „Mowa i pieśń stoją na straży naszego narodu. Jeszcze raz podkreślam – mowa i pieśń. Uczeni mówią, że zapisano nie mniej niż dwieście tysięcy ludowych pieśni. Istnieje przypuszczenie, że nie mniej niż czterysta tysięcy. Zatrzymajmy się na dwustu tysiącach. Niech będzie na każdej stronie dwie pieśni… To będzie 500 tomów… Jeśli tutaj położyć – jaka to będzie wysokość! I to nie dziwi. I tak właśnie jest!” Jak przepowiada ludowa mądrość, „wszystko zginie, tylko prawda zostanie”. Ona tai się i tam, gdzie apostoł Andrzej, jak powiadają kroniki, „stanął pod górami na brzegu”. Rzeczywiście, „pod górami”. Kijowski Podół od południowego zachodu okrążają wyciągnięte w jedną linię trzy góry. W ich nazwach prześledzić można historię wiecznego miasta nad Dnieprem. Południowa góra – Chorywycia – Kyseliwska – Zamkowa – Starokijowska. Dalej na północny zachód – Szczekawycia, która zasługuje na szczególną uwagę, co wkrótce się wyjaśni. Najbardziej oddalona od Dniepru – Jurkowycia. Albo Jordańskie wysokości. Szczekawycia strzeże pamięci nie tylko o Szczeku, jako bóstwie prastarych wierzeń przodków ukraińskiego rodu. Jej wierzchołek jest płaski, równinny. Właśnie na tej, można by rzec, niwie, 2 grudnia 1581 r. kijowski wojewoda Konstanty Ostrogski nadał pole orne miejscowej cerkwi Bogurodzicy. Odwieczni pracownicy na wierzchołku dbali o chleb powszedni. W cerkiewnych źródłach pisanych od czasu do czasu migają nazwy tego przydatnego do rolnictwa wzgórza – Skawyka. Jakże można nie zauważać tego uczonym i drukowanym, których nie pokonał sen rozumu? Skawy – pojęcie od Hellenów z odległości jakichś siedmiu tysięcy lat – „kopacze”. Równolegle do „georgos” – rolnicy. Na płaskiej górze Skawyka pracowici ludzie uprawiali żyto, pszenicę i wszelkie zboże. A niżej doglądali, kultywowali winnice. Działo się tak, jak wyśpiewano w kolędach i szczedriwkach z rozkwitu kultury trypolskiej: Zasmuciły się góry i doliny, Że nie urodziło żyto, pszenica, Ledwie urodziło zielone wino! Zielone wino w górę się wiło, W górę się wiło, błękitno kwitło, Błękitno kwitło, obficie urodziło. Strzegła zaś to piękna dziewczyna. Jak strzegła, kądziel przędła, Kądziel przędła, twardo zasnęła. Oj przyleciała rajska ptaszyna, Skrzydełkami uderzyła, ją zbudziła. Stójże ty, ptaszyno, skrzydełkami nie bij, Skrzydełkami nie bij, winka nie ruszaj, U mnie jest braciszek na ożenku, A już i ja sama zaręczona Za parobka, za jedynaka, Za młodego, za bogatego. (Kolędy i szczedriwki. // Wydawnictwo “Naukowa dumka”. // K., 1965. – S. 429-430). Takie echo rodzimego języka ukraińskiego z rozkwitu kultury trypolskiej. “Caryca świata” Bizancjum narzuciła zamiast naturalnego, odwiecznego języka ukraińskiego etnosu starosłowiański, z którego rozwinął się całkowicie niezrozumiały cerkiewnosłowiański. Co więcej. Ukraiński ród niejedno stulecie marniał odtrącony od piśmiennictwa w ojczystym języku. Tym, który do dzisiaj na międzynarodowych przeglądach, forach uznawany jest za jeden z najbardziej rozwiniętych i najbogatszych na świecie. Wielki książę kijowski w latach 1113-1125 Włodzimierz Wsiewołodowicz Monomach – z rodu Rurykowiczów. Założyciel książęcej gałęzi Monomachowiczów, ponieważ jego ojciec wziął za żonę bizantyjską księżniczkę z dynastii Monomachów. Sam zaś zawarł związek małżeński z córką angielskiego króla Harolda II. Został pochowany w Soborze Sofijskim. Zachowały się pieczęcie, na których on, na wzór bizantyjski, tytułował się jako “archont (władca w starogreckich polis – W. P.) całej ziemi Ruskiej”. Za jego panowania w kronikach wskazuje się: “ideże nynie zowetsia Szczekowycia”. Jakże patrzeć na to ślepymi oczami? Z jakiejże przyczyny “nynie zowetsia Szczekowycia”? Czy nie z tej, że na długo przedtem nazywała się – Skawyka? A już potem Shcekavytsya w języku łacińskim. W XVII w. na Szczekawicy zbudowano twierdzę dla ochrony miasta przed wrogimi najazdami. W latach 1167-1168 twierdzę wzięli w oblężenie Tatarzy. Lecz mimo wszystkich wysiłków ordyńców mury wytrzymały. Kijowianie odparli drapieżną napaść. Czyhała na nich jeszcze jedna klęska, tak samo nieuchronna, jak i COVID-2019. Epidemia dżumy w 1770 roku wygubiła sześć tysięcy dusz z 20 tysięcy populacji w Kijowie. Zbiorowe mogiły na Szczekawicy zasypane niegaszonym wapnem do dzisiaj ukryte są w jej zboczach. Dla uczczenia przedwcześnie zmarłych w 1782 r. zbudowano Cerkiew Wszystkich Świętych, a w 1809 r. wzniesiono kamienną dzwonnicę. Z tego wszystkiego w latach 30. XX wieku bolszewicy, a ściślej – komuniści-internacjonaliści, nie pozostawili żadnego śladu. Zburzyli doszczętnie, jak i tysiące innych prawosławnych świętości. Na samej górze, według legend, pochowany jest Oleg Mądry. “I pogrzebli go na górze, która zwie się Szczekawicą. Jestże mogiła jego i do dzisiaj. Nazywa się ta mogiła Olegową”. Tak przemawia do potomnych “Powieść minionych lat”. Do góry od 1869 r. prowadzi ulica Olegowska. Badacz ukraińskiej starożytności Mychajło Maksymowycz zapewniał, że w 1856 r. starzy mieszkańcy pokazywali mu tę mogiłę. Wymownie ustawiają się w szereg niezniszczalne nazwy: Skawyka – Szczekawica – Olegówka – Góra Olegowa – Mogiła Olegowa. Wszystko to wiekopomne, jak i Góra Wzdychalnica. Ostatnia nazwa przechowuje nieśmiertelne wspomnienie o gwałtownej przemianie światopoglądu: “I kiedy [Włodzimierz] przybył (z Korsunia do Kijowa – W. P.), polecił on pozrzucać bożki – jedne porąbać, a drugie ogniowi oddać. Peruna zaś polecił on przywiązać koniowi do ogona i włóczyć z Góry po Boryczowym [zjeździe] na strumień, i dwunastu mężów przystawił bić [go] pałkami. I to [czynili mu] nie jako drzewu, które czuje, a na zniesławienie biesa. Kiedy kusił on tym obrazem ludzi – niech odpłatę przyjmie od ludzi! “Wielkiś ty jest, panie, dziwne dzieła twoje”. Wczoraj szanowany przez ludzi, a dzisiaj zniesławiony! I kiedy oto włóczyli go po strumieniu do Dniepru, opłakiwali go niewierni ludzie, bo jeszcze nie przyjęli oni byli chrztu”. (Kronika ruska, s. 66). Zaprawdę, “dziwne dzieła” Pańskie. Według wieści, którym można ufać, oraz przekazów kijowski książę Włodzimierz – to syn wareskiego archonta Światosława Chrobrego od niewolnicy i klucznicy księżnej Olgi. Ta ostatnia z pomysłowym okrucieństwem rozprawiła się z wolnomyślnym Iskorosteniem. Sama zaś ona dziedziczyła ród zdobywcy Asparucha z dalekiej Azji, który wdarł się na Bałkany i rozpanoszył się na całego w nowo powstałej stolicy Plisce. Lecz nie kto inny, jak Cesarstwo Bizantyjskie zadało niszczycielską klęskę hordom przybłędów, dopomogło zachowaniu rdzennego ludu. Taka jest historia z geografią. W całej sumie nazwy gór na wyższym brzegu Dniepru wskazują na odwieczne bytowanie przodków ukraińskiego rodu, którzy przez niezmierzone tysiąclecia w okrutnej dolinie wieczności strzegli w swoich duszach i sercach świętą wierność rodzimej Matce-Ziemi. Dla kogoż to nie jest domyślne? Chyba że dla pogrążonych w śnie rozumu. Uśpionych, bezczynnych, niezdolnych otworzyć oczu. Nie udaje się znaleźć jakichś informacji o tym kijowskim miejskim mierniczym o nieukraińskim nazwisku (a chyba nie warto i szukać), który nazwał miejsce tuż przy Szczekawicy Tatarką z ulicą o tej samej nazwie, a sąsiednie ulice ochrzcił jeśli nie z głupoty, to ze złej woli – Pieczyńska i Połowiecka. I to w rejonie szewczenkowskim miasta Kijowa. W tym samym rejonie na starym cmentarzu przy ulicy Łukianowskiej przed meczetem Ar-Rahma wandale w lipcu 2021 r. przewrócili krzyż, poświęcony pamięci ofiar Hołodomoru. W meczecie, “który należy do Duchownego zarządu muzułmanów Ukrainy”, oświadczyli: “My w ogóle o tym nie słyszeliśmy i nic nie wiemy”. Chcą tego współcześni czy nie chcą, ale historia z geografią wdzierają się we wszystkie sfery życia. Nie ma dokąd od tego uciec. Chyba że w sen rozumu… Redakcja tygodnika “Słowo Proświty” wita swojego autora i czytelnika Wadyma Pepę z okazji jego 87. urodzin i życzy twórczego zapału oraz siły na wiele lat życia!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Pieśń ludowa jako część ludowej medycyny

Wasyl TRYLIS, muzyk, tłumacz Fizjologia* Pierwszy krzyk noworodka to zaprogramowana przez Naturę profilaktyczna procedura fizjologiczna: szybki, niemal konwulsyjny wdech powietrza, a następnie długi, wyczerpujący aż do konwulsji wydech. Czas trwania wydechu jest uwarunkowany jego hamowaniem, a hamowanie zapewniają narządy głosowe – rozlega się Pierwsza Pieśń Życia. Wybiegając naprzód, powiemy, że nie jest ona wesoła i w ten sposób potwierdza buddyjską szlachetną prawdę: życie jest cierpieniem. Na tym jednak nie koniec. Spójrzcie i zdziwcie się, jak lubią wrzeszczeć dzieci, nawet gdy nie cierpią. A jak strasznie krzyczy mężczyzna, rzucając się na niedźwiedzia, mamuta albo na własnego brata-wroga! Jaki chór huczy nad polem bitwy! Im głośniejszy krzyk, tym straszniejszy dla wroga, a ten efekt psychologiczny ma obiektywne, fizjologiczne podstawy: regularnie ćwicząc gardło i płuca, człowiek poprawia i wzmacnia nie tylko moc głosu, ale też krążenie krwi, przemianę materii, ogólną witalność i siłę. Niedarmo ćwiczenia oddechowe były szczególnym przedmiotem uwagi najdawniejszych lekarzy, kapłanów, wojowników, filozofów – o tym można znaleźć wzmianki w literaturze wedyjskiej i w tekstach egipskich; tymi kwestiami zajmowały się miliony mędrców i badaczy od czasów zarodzenia jogi aż po współczesnych nam Butejkę, Striełnikową, Frołowa i wielu innych. Ciekawe dla nas jest to, że spośród bezlicznych najróżnorodniejszych systemów oddychania wyraźnie wyróżnia się jeden charakterystyczny reżim: szybki wdech – powolny wydech, przy czym spowolnienie, hamowanie wydechu odbywa się nie przez przeponę, lecz przez aparat artykulacyjny (więzadła głosowe, gardło, język, wargi, a nawet zewnętrzne urządzenie czy instrument). W najszerszym, uogólnionym rozumieniu to właśnie jest pieśń. I pierwszy krzyk dziecka, i wściekły ryk wojownika, i gorąca modlitwa pustelnika, i mantry tybetańskiego mnicha, i rytmiczne okrzyki pracującej arteli, i marszowa pieśń bojowników wyczerpanych ciężkim marszem, i wystawna aria operowa – wszystko to ma u podstaw jedną i tę samą zasadę: człowiek, świadomie lub nieświadomie, znajduje najzdrowszy, najskuteczniejszy sposób oddychania. Nie sposób nie zaliczyć do tego szeregu także ukraińskiej pieśni ludowej. Dlaczego właśnie ludowej i dlaczego właśnie ukraińskiej? Pieśń ludowa jako część tradycyjnej kultury kształtowała się przez wiele stuleci, jeśli nie tysiącleci, i dlatego przeszła taką selekcję (świadomą czy spontaniczną – obecnie nie jest to tak ważne), jakiej nie znał i nie mógł znać żaden inny gatunek muzyczny. Wystarczy nawet pobieżna znajomość pieśni ludowych, by zauważyć, że ta selekcja wpłynęła na fizjologiczne parametry pieśni (rytmikę, czas trwania, tempo i głębokość oddechu itd.), idealnie dostosowując je do praktycznych potrzeb śpiewaków. Pieśń ukraińska to zjawisko unikatowe w kulturze światowej. Zdumiewa nie tylko swoimi ilościowymi wskaźnikami (według różnych szacunków Ukraińcy stworzyli od kilkuset tysięcy do kilku milionów pieśni – tak wielkiej liczby trudno sobie wyobrazić, a jeszcze trudniej zrozumieć jej potrzebę); a przede wszystkim cudem jest jakość ukraińskiej pieśni ludowej, różnorodność jej tematyki, gatunków, stylów, głębia treści, niepojęta i nieporównywalna w swoim pięknie i prostocie poezja. Oczywiście to wszystko wykracza daleko poza granice czysto fizjologicznych zjawisk. Emocje Pod względem emocjonalnym ukraińska pieśń ludowa może wydawać się uboższa niż, na przykład, włoska, latynoamerykańska (hiszpańska), cygańska czy rosyjska. Byłoby to jednak wrażenie powierzchowne. Zewnętrzna powściągliwość sama w sobie jeszcze nic nie mówi o ukrytym ładunku emocjonalnym; raczej można ją rozumieć jako uszlachetnienie emocji, podporządkowanie ich wyższym, moralnym i duchowym imperatywom. Ale to podporządkowanie nigdy nie bywa przymusowe, kategoryczne; nie tylko nie zabija emocji, lecz także w paradoksalny sposób je uzasadnia, nadaje im inne, wyższe życie, sublimuje. Tej paradoksalności nie tak łatwo odczytać. Potrzebna jest pewna kultura, zarówno wykonania, jak i odbioru ludowej pieśni, a taka kultura, niestety, nie przekazuje się genetycznie. Tylko przez wychowanie. Wychowanie zaś dziś stanowi najcięższy problem, a dokładniej – chorobę ukraińskiego społeczeństwa. Istota choroby polega na tym, że systemy edukacji i informacji są zmonopolizowane przez ludzi niekompetentnych, obojętnych, a nawet wrogich ukraińskiej kulturze, a wychowanie nieformalne (rodzinne) w znacznym stopniu zostało zniszczone przez tak zwany postęp techniczny, który staje się już planetarnym nieszczęściem. Straty wynikające z tych nieszczęść, oczywiście, nie ograniczają się do dziedziny kultury pieśni… Lecz ludowa pieśń, choć to dziwne, może okazać się bronią, która przerwie zaklęty krąg. Jej działanie terapeutyczne jest najpotężniejsze właśnie na poziomie emocjonalnym, na poziomie podświadomości. To działanie, ta właściwość terapeutyczna, ujawnia się nawet wtedy, gdy ani wykonawcy, ani słuchacze nie mogą poszczycić się kulturą śpiewu. Wystarczy po prostu życzliwy stosunek, uwaga wobec pieśni. Jej wychowawcza, metodologiczna genialność również kształtowała się przez stulecia! Osłabić ją lub zniekształcić niemal niemożliwe: wymagałoby to równie potężnej siły, jaka tkwi w samej pieśni, – a byłaby to musiała być świadoma wroga siła. Takiej siły wrogowie ukraińskiej pieśni nie mają nawet w pobliżu. Wszystkie niezliczone próby profanacji ludowej pieśni nie wyrządzają jej żadnej szkody: rodzą jedynie całe mnóstwo muzycznych śmieci, które mogą zaśmiecać (i zaśmiecają) cały kulturalno-informacyjny przestrzeń, lecz nie mogą wydać żadnego owocu i prędzej czy później zostaną wymiecione. Im uważniejszy człowiek wobec ludowej pieśni, tym łatwiej odróżnia ziarno od śmieci, tym bogatsza jego strawa od uzdrawiającej siły prawdziwej pieśni. W czym więc tkwi ta siła i jak działa? Zacznijmy od kołysanki. To bardzo wyraźnie wyspecjalizowany, „sterylny” gatunek, w którym prawie nie ma niczego poza emocjami. Kołysanka to pierwsze kroki praktyki śpiewu w tradycyjnej kulturze. Udział zaczyna się już w łonie matki, kiedy przyszła matka uczy się (lub przypomina sobie) kołysanek, które wkrótce będzie śpiewać dziecku. Podczas śpiewu zarówno matka, jak i dziecko wchodzą w strumień szczególnej informacji, spływają na nich uzdrawiające fale… fale czego? Tajemnica. Chwała Naturze, człowiek nie jest w stanie zgłębić tej technologii. Chodzi bowiem o świętość nad świętościami, o najbardziej złożone procesy wzajemnego oddziaływania ludzkich emocji, ludzkich psychik. Ludzie, tysiące ludzi, którzy byli, zaczynają mówić przez pieśń do ludzi, którzy są i którzy będą. I przez niepojęcie proste i mądre, ciepłe kołysanie rytmu kołysanki oraz intonację matki przekazują swoją duchową równowagę, swoją miłość i ufność do Bytu, do Natury, jedno do drugiego. Nieco później te uczucia równowagi, miłości i ufności nabierają bardziej konkretnych form: mamy, światła, kołyski, ścian pokoju, kotka… Kołysanka trwa. Byt się poszerza, bogaci, komplikuje. Pojawiają się słowa. Kotek bywa nieposłuszny; gołębie nie przylatują i nie siadają na kołysce wtedy, kiedy się chce; mama czasem gdzieś znika; a zdarza się też i tak, że boli brzuszek. Ach, Byt nie zawsze jest piękny! Jednak w duszy dziecka już ukształtował się pierwszy obronny bastion – pamięć o tym, że w Bycie dobra jest więcej niż zła. Oczywiście ten bastion trzeba dalej umacniać. I oczywiście nie tylko kołysanką. Lecz w pierwszych latach życia rola kołysanki jest nieoceniona. Starszym kołysanka już nie pomaga. Wiedzą, że Byt jest okrutny, Natura zawodna, ufać sobie nawzajem… bardzo by się chciało, lecz to niebezpieczne. Wiedzą, że sami są grzeszni; tak bardzo pragną prawdy i miłosierdzia, a jednak czasem wydaje się, że wszyscy ludzie są wrogami. Pogubili się i nie widzą ratunku. I oto do nich – przez prawdziwą ludową pieśń – zwracają się ci ich odlegli, nieznani praojcowie i prababki. Mówią dziwnym językiem: jakby mówili jedno, a słyszysz coś innego. Nie ganią, nie pouczają, nie straszą, nie dają rozkazów ani receptur, a także nie rozweselają… ale… współczują. I nie tylko współczują, lecz także pocieszają, opowiadają nam, jacy jesteśmy dobrzy, piękni, wrażliwi, mądrzy… I człowiek, który zacisnął zęby i heroicznie znosi nędzę, oszustwo, rozbój, niewdzięczność, nie wytrzymuje tego szczerego współczucia dla siebie i naturalnie płacze. Nie wstydźcie się płakać, słuchając pięknej pieśni. Dajcie upust łzom. To wasze oczyszczenie i udział, a jeśli jest ono szczere i pełne, poczujecie wielką ulgę i nowe siły, których tak bardzo brakuje wam w zbyt ciężkim życiu. Najczęstszą reakcją emocjonalną na ukraińską ludową pieśń są łzy. Jednak świadczą one zupełnie nie o rozpaczy, smutku, żalu, strachu ani innych negatywnych emocjach: pieśń wywołuje łzy tylko przez kontrast. Kontrast między nieszczęściem a pięknem. Ach, zakwitła czerwona kalina Nad studnią… Trudno żyć, moja droga matko, Z pijakiem. Piękno nie tkwi jedynie w kwitnieniu kaliny; piękno jest w melodii; piękno jest w rozumie, dobroci i wreszcie w ofiarności młodej kobiety. Ach, nie łaj, matko, nie przeklinaj, matko Mojego pijaka, Bo jak umrze – zostaną dzieci, Będzie bieda bez niego. Na tle piękna szczególnie bolesnym kontrastem wystąpi nieszczęście – zniszczony, znieważony los dobrego człowieka, zdeptany butem pijaka. Słuchacz (czy śpiewak) bierze sobie do serca właśnie piękno, i wtedy nieszczęście staje się antypodem, czynnikiem zewnętrznym, obcą, wrogą siłą. Kształtuje się świadomość, a częściej następuje podświadoma identyfikacja z moralnymi wzorcami. Przyjmując stronę piękna, człowiek nie przyjmuje, odrzuca nieszczęście – i tym samym określa swoje stanowisko w przestrzeni moralnej. A to już wielka siła, wielki wewnętrzny zasób w walce z życiowymi urazami i zagrożeniami. W końcu to wszystko odpowiada znanej tezie, że piękno zbawi świat. Duchowy świat ludowej pieśni Zza góry, góry wiatr wieje hucznie, Oj tam wdóweczka pszenicę sieje. Sieje ona, sieje, i zaczęła bronować, A zabronowawszy, zaczęła Boga prosić: „Oj zrodź, Boże, pszenicę jarą I dla moich dziatek, i na wdowią chwałę”. Rozkosz poezji, rozkosz melodii, szerokie oddechy, pewne, majestatyczne wielogłosowie od razu wprowadzają słuchacza do Świątyni pod gołym niebem, w podniosły nastrój wielkiego święta. Rzeczywiście, ciężka, nieznośna praca wdowy odbiera się tu jako świętowanie, a jej prozaiczna, codzienna treść jest ukryta i wymaga odrębnego namysłu, który przyjdzie później, gdy wysłuchacie i przeczytacie pieśń nie raz. A tymczasem dalej następuje prawdziwy cud, dość rzadki nawet w pieśniach o fantastycznej fabule: A jeszcze ta wdowa do domu nie doszła, A już ludzie mówią, że pszeniczka wzeszła. A jeszcze ta wdowa na ławkę nie siadła, A już ludzie mówią, że pszenica dojrzała. Jeśli słuchać tylko tekstu słownego, łatwo usłyszeć słodką bajeczkę o miłosiernym Bogu, który uczynił cud nad pszenicą. Wdowa pracowita i bogobojna – oto i jej nagroda od Boga. Ale takie tłumaczenie leży na powierzchni. Trzeba usłyszeć wszystko – i harmonię pieśni, i wszystkie jej intonacje, i ogólny nastrój. A oprócz tego trzeba mieć nieco szersze wyobrażenie o wdowim życiu na wsi, niż o nim powiedziano w pieśni. Dopiero wtedy zrozumiecie prawdziwy sens. Zobaczycie silną, niezależną kobietę. Ona zwraca się do Boga, ale jak! Jak do równego sobie. Jest z Nim na ty, i to nie metafora, to wynika i z kontekstu pieśni, i z kontekstu wdowiego życia. Ona dokonała swojego cudu – teraz kolej na Niego. I gdyby On nie uczynił swojego cudu, nie dorównałby nawet wdowie. A zważywszy na wyczyn wdowy, wieczny wyczyn matki-kobiety z małymi dziećmi i bez męskiego oparcia, zwykły, naturalny cud tu za mało! Potrzebny jest cud nadprzyrodzony – i on się dokonuje: w ciągu godziny-dwóch wschodzi i dojrzewa pszenica! Żadnej bajeczki tu nie ma. Nawet dziecko rozumie, że nic podobnego naprawdę się nie zdarza, prawa Natury są pewniejsze niż ludzkie. To nie bajka, to coś wyższego: to „wdowia chwała”, ta nagroda, na którą zasługuje za swoją ciężką pracę i opiekę nad dziećmi. Nie ma w Naturze siły wyższej niż jej siła macierzyńska – i trzeba wprowadzać, choćby w pieśń, siłę fantas-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

tyczną. Tę pieśń ułożyli bezimienni chłopi-rolnicy i już nigdy żaden poeta ani kompozytor nie przewyższy tego hymnu duchowej wielkości wiejskiej kobiety-wdowy. To tylko moja, może i niezbyt zgrabna próba przemyślenia duchowego przesłania tej konkretnej pieśni. Ale do takiej próby ma prawo każdy. A pieśni takiego poziomu, takiej pełni, takiego bogactwa prozaicznej prawdy i prawdy mistycznej – jest bez liku! Nawet pierwsze zapoznanie się z ukraińskim folklorem pokazuje, że świat duchowy Ukraińców daleko nie ogranicza się do czysto religijnej sfery – albo też religijnością trzeba nazwać uwielbienie wobec życia, Natury, Słońca, piękna kosmicznego i ludzkiego ładu. Duchowe bogactwo naszych pieśni – to nie zbiór kanonizowanej mądrości, nie muzeum zastygłych zasad moralnych i pouczeń. Prawdziwy folklor – to żywy organizm, który aktywnie i rozumnie reaguje na dzisiejsze wydarzenia i problemy. Możliwe, że główną cechą folkloru jest jego stała aktualność. A głuchota na żywy folklor świadczy o poważnej patologii duszy. Pieśń ludowa ma wiele różnorodnych funkcji, a jedną z najważniejszych – jest funkcja lecznicza. Jeśli ta funkcja jest oczywista na poziomach fizjologicznym i emocjonalnym, to jeszcze głębsza i ważniejsza jest ona na poziomie duchowym. Pieśń leczy duszę – to znana empirycznie znaleziona prawda, która jednak może być potwierdzona także z naukowego punktu widzenia. Leczenie psychiki Choroba psychiczna (duszewna) – to zawsze jakaś problem, który człowiek wziął do serca, to znaczy nie może go ani porzucić, ani rozwiązać. Współcześni psychiatrzy wiedzą, że jedyny sposób, by wyleczyć taką chorobę – to stanąć z nią twarzą w twarz, zobaczyć ją, uznać jej istnienie, a dalej długimi, bolesnymi wysiłkami przeanalizować i wreszcie rozwiązać problem – zrozumieć go i w konsekwencji „odpuścić”, czyli pozbyć się. Jak to osiągnąć? Nauki psychologiczne zajęły się tą kwestią stosunkowo niedawno, ale recept mamy już pod dostatkiem – czego warte są tylko różnorodne kierunki psychoanalizy. Nie podejmując się ich ważenia, powiedzmy w zamian, że nasi pradziadowie, choć nie znali tych nauk, stworzyli ogromną liczbę pieśni, z których każda – przy należytej kulturze konsumpcji! – jest leczniczą kropelką dla zranionej duszy. Pieśń niepostrzeżenie i zawsze niespodziewanie pomaga (jeśli nie powiedzieć – zmusza) stanąć twarzą w twarz ze swoją biedą, swoją traumą psychiczną. Bo ogólnie człowiekowi właściwe jest ukrywanie się przed swoimi traumami psychicznymi, nieuznawanie, „niezauważanie” ich – zbyt już to bolesne. Dlatego tak ciężko leczy się choroby psychiczne. Poprzez kanał emocjonalny, mijając straż świadomego intelektu, pieśń odkrywa przed chorym istotę jego cierpienia, akcentując piękno, dobro, boski pierwiastek, który naprawdę nigdy nie umiera w człowieku. I chory przyjmuje do duszy pieśń, jej piękno, a dalej musi uświadomić sobie problem. To też niełatwe: im głębiej pieśń odpowiedziała na traumę duszy, tym ostrzejsza okazuje się reakcja emocjonalna. Najczęściej jest to rozczulenie, łzy. I nigdy agresja, nie wściekłość, nie nienawiść (tutaj nie chodzi o tak zwane pieśni patriotyczne), bo pobudzona, zaktywizowana została sfera piękna, sfera ducha, gdzie nie ma miejsca na nienawiść. Owszem, to jeszcze nie wyzdrowienie. To tylko pierwszy, ale najważniejszy krok do niego: człowiek uświadomił sobie istotę swojej traumy, stanął twarzą w twarz z biedą. Ale on jeszcze nie chce (lub nie może) zrozumieć przyczyny cierpienia – wciąż wydaje mu się, że ta przyczyna jest na zewnątrz, że można się przed nią schować lub że można ją usunąć. Następny etap – analiza przyczyny. To długa i skomplikowana praca, która staje się możliwa tylko pod warunkiem aktywizacji wszystkich duchowych zasobów psychiki – rozumu, wiary, nadziei. I miłości. W rezultacie tej pracy wyjaśnia się, że nie trzeba przeklinać pijaka, nie trzeba nienawidzić wroga – jeśli chcesz się wyleczyć. Luksus nienawidzenia wroga może sobie pozwolić zdrowa, silna istota; chorego człowieka nienawiść zabija ostatecznie. Przekładanie swojego życia na nienawiść – to znaczy po prostu skracanie go. Funkcja diagnostyczna Wielka liczba poważnych, głębokich pieśni (ignorant nazywa je „smutnymi” i „nudnymi”) – to reakcja obronna na poziomie społecznym przed cierpieniami duszy. Jeśli społeczeństwo produkuje dużo treściwych pieśni na jakiś wąski temat, znaczy to, że w odpowiedniej sferze trzeba szukać systematycznej traumy. Powiedzmy, pieśni rekrutowe – to żywiołowy wyraz nieustępliwego cierpienia z powodu systematycznego wykrwawiania ogólnie zdrowego społeczeństwa: nic nie można poradzić na przymusową żołnierkę, ale i pogodzić się z nią rolnik nie może, bo dla niego jest ona naprawdę bezsensowna. Ta chroniczna trauma (przez stulecia!) powołała do życia bez liku pieśni „rekrutowych”, tak bolesnych i pełnych rozpaczy, niech czasem i zadziornych. Obecność „guza” – zwiększonej liczby pieśni na pewien temat – to właśnie diagnostyczna oznaka jakiegoś niezdrowia, jakiejś zbiorowej traumy w odpowiedniej sferze życia społecznego. I im głębsza, poważniejsza treść tych pieśni („chwytają za duszę”), tym cięższa trauma tego społeczeństwa. Weźcie choćby najpotężniejszy zasób ukraińskiego folkloru – pieśni o kobiecym losie. Ten kolosalny, wstrząsający dokument tylko głuchego i ślepego może pozostawić obojętnym: jakie morze nieznośnych mąk, srogiej niesprawiedliwości! Jaki straszny kontrast między duchowym pięknem, ofiarnością kobiety – a jej losem! Lecz okazuje się, że to nie tylko powód do lamentów. Ten zasób pieśni – to i pierwsza pomoc medyczna, i sygnał diagnostyczny o jakimś poważnym dysbalansie w organizacji społeczeństwa. Jakim? W społeczeństwie rolniczym kobieta nie może być poniżoną przed mężczyzną – przeczyłoby to zdrowemu rozsądkowi, rozumnej organizacji bytu. Dla matriarchatu ukraińska ziemia też mało się nadaje – zbyt potrzebuje ona nie tylko takiej organizacji, ale i zwykłej siły fizycznej. Zatem musiała tutaj istnieć równouprawnienie płci. Co potwierdzają liczne badania, a i po prostu oczywiste zwyczajowe formy stosunków między Ukraińcami i Ukrainkami. Naruszenie równouprawnienia musiało mieć – i miało – swoje przyczyny. Korzennymi wśród nich widzę pojawienie się cywilizacji chrześcijańskiej, w której najgłębsze fundamenty włożono dogmat wyższości mężczyzny nad kobietą i przeciwstawienie Człowieka Naturze, a dalej nieunikniony rozwój niezdrowej cywilizacji technologicznej, który w końcu doprowadził do upadku rolnictwa i jego zagłady jako kultury. Ale to już inny temat. * Fragment książki Wasyla Trylisa „Pieśni nad Tykiczem”, która ujrzała światło dzienne pod koniec ubiegłego roku. Autor artykułu używa żelechiwki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Wiersze wojny

Walentyna KOWALENKO, m. Kaniów Oj luliż, luli, Nadleciały kule Z moskiewskiego boru Do naszego dworu – I w kołyski dzieciom! I na wiek uśpiły – Żeby nie wyrosły; Spaliły kołyski – Żeby w rodzie – ani pisku. Ani pisku, ani śmiechu dziadom na pociechę, ani klaskania babom na rozrywkę. Oj luliż, luli! Nadleciały kule, I w pachnące kąpiele Nasypały kąkolu – Wody otruły, Ziemię upoiły, W stepy ukraińskie Truciznę wszczepiły. Oj wrogu-nieprzyjacielu, Ja cię spętam: Niech księżyc wilczy Z ciebie siłę stoczy; Siedmioma świecami Cię okrążę, siedmioma ogniami cię otoczę, na modlitwę siódmą – obrócę dymami wrogą truciznę, co wyrosła stepami. A kury przedświtowe Sprawią w skrzydłach wiatr I dymy-duchy złe Zmiotą w zaświaty. Ja zaś świtem się umyję I śmignę do lasu: Żeby z kaliny i jawora – Gałęzie na kołyski. A za drugim razem Usiądę na słońcu, Splotę ciasno luli Dla synka i córki. A za trzecim razem Powijaki losu Otulę w bielutkie Wyszywane koszule. Siódmą ręcznikami Luli okrążę, Pachnącym zielem łozę wyhaftuję, Złote łańcuszki Nawiję z dziewięćsiłu I pradziadowi-drzewu Dam kołysać na gałęziach: – Oj Rodzie-Strażniku, Święty Białoboże, Pilnujże moich dzieci Od oczu wrogich. Oj luli, luli, Nadpłynęły gule I usiadły na luli, I zaczęły zgadywać, Co dziecku dać? Czy obwarzanek, czy kołacz? Śpij dziecino, nie płacz. A żeby spało – szczęścia miało A żeby rosło – nie bolało Na główkę, na całe ciało. Z kołysanki A jak wezmą Słońca I głębin Dnieprowych Do swojego ducha, Do swojej krwi, – Błogosław, Rodzie, I je na kołyski Ze śmiechem synów I córek piskiem: Żeby Ukrainy I nie ubywało, A kaci moskiewscy Przepadli bez wieści! …Oj luliż, luli, Nadleciały kule… 17-26.09.2022 *** Za wojną – wojna. Znów moskal po stepach złowrogi, znów zbuntowana Ruś goni genami gwar rwący… Znów zbuntowaną Ruś etapuuje w nowe sołowki zakolysana w drut, wyzwolicielka matka-moskowia. A mnie w pamięci – w trzy sztychy, w trzy wieki głębieją – ze Słobożan i Siczy moich przodków siwe ucieczki. Wyzwolicielko-matko, wyzwalałaś ty i ich spod bicia z prarodzinnych ziem, nam pod słońcem od wieków przeznaczonych. A mnie w pamięci mojego pradziada dzwonów płacz – w nieprzebyty sybir, co schodził go na krzyż zolony. A jeszcze pradziad leśnik… A jeszcze pradziad kułak-siewca… A jeszcze... matkę twoją tak! – Wszyscy przez ciebie obnażeni i ogoleni! A jeszcze koniuch mój dziad. A jeszcze i ojca – ciężki smutek. Ty od mnie i mnie wyzwalałaś w czerwone trąby…. Za wojną – wojna. I twojeż – za tobą więzienia: już zbuntowana Ruś goni geny rwące na szturmy – wyzwalać ciebie, moksza-matko, w twojąże kołymę! 30–31.05.22 I na lęk syren, niby dzwon-czasownik, Serduszko każde dźwięcznie odbija… Równiej oddychaj, Charkowie i Popasna, Czernihowie, Borodianko ledwie żywa… Oj luliż, luli, nadleciały kule… kołysanka-płacz matki nad zabitymi przez raszystów niemowlętami Znów gułagi nowe i filtracyjne nowe obozy… I wciąż te same workuty, taganrogi, biełmory, norylska… I nie zapomniane “sprawy” – te, co “wiecznie przechowywać” – ukraińskie – odczytują znów fsbowscy nowi szulerzy. *** Tak obficie bólu w tej wiośnie – jak kokoryczy. Tak obficie lamentu i przekleństw. Modlitwami grodzimy, niby przęsłami, Od bratobójców okopy i piwnice. I Mariupolu – oddychaj, drogi, oddychaj; Ocknij się, Buczo, nam jeszcze być i być! Wiekami sąsiadujące tu licho Na nas czaiło czarną wróżbę. Trzymaj się, Donbasie, Krymie, nie zwątp – My w ukraińskich brzegach jednych! W kronikę nieba moskiewskie bestialstwa Wpisały się krwawicą wojny. I orki już – nad przepaścią-napaścią. A Ukraina cała – na blokpostach! Tak obficie bólu w tej wiośnie – jak kokoryczy… I nam tę kokorycz deptać jeszcze i deptać! 4.04.2022

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

tylko na światło. U Sofoklesa chór skłania Edypa do określonych czynów, ale nie ingeruje w samą akcję fabularną, choć tworzy pewną atmosferę, stylistykę. Chcę pochwalić artystkę-reżyserkę Annę Szkrohal z nietradycyjną i nowoczesną wizją. To jej debiutowa praca w teatrze, wykonana znakomicie. Oprócz scenografii Anna pracowała nad kostiumami. Zadanie polegało na połączeniu historycznych paraleli z współczesnym stylem młodzieży. Tkaninę wybrano specjalnie pod fakturę dekoracji. Każdy kostium ma elementy emitujące światło. Uważam, że w spektaklu najlepsze są te kostiumy, które grają razem z dekoracjami, a nie są po prostu elementem ubioru. Myślę, że w naszej inscenizacji to się udało. Podczas pracy nad spektaklem repetowaliśmy okresowo przy świecach i latarkach. Dlatego niektóre momenty będziemy dopracowywać, być może coś trochę zmienimy. A sam spektakl ma już żyć własnym życiem dla widzów i aktorów. W tym sezonie teatralnym przygotowuję dwie premiery. 8 marca planujemy po raz pierwszy pokazać spektakl „Wizyta” według sztuki Friedricha Dürrenmatta w Teatrze im. Franki, gdzie główną rolę zagra Natalia Sumska. Następnie będę pracował nad inscenizacją na podstawie utworów Mykoły Chwylowego. Połączę trzy opowiadania pod wspólnym tytułem „Strefa sanatoryjna”. Myślę, że będzie to w Teatrze na Podolu. A w kolejnym sezonie, jeśli wszystko dobrze się ułoży, – praca nad „Królem Learem” w Teatrze im. Franki. – Dawyd Pietrosian to niesamowity młody reżyser, który dokładnie wie, czego chce w tym zawodzie – kontynuował rozmowę wykonawca roli Edypa, zasłużony artysta Ukrainy Wiaczesław DOWŻENKO. – Z każdym rokiem nabiera rozpędu, praca z nim jest coraz ciekawsza. Dawyd podchodzi do pracy starannie, zawsze tworzy atmosferę twórczości, dobrze słyszy aktora. Próby to skomplikowany proces twórczy, ale będę z nim pracował tyle, ile on wytrzyma nerwowo pracując ze mną, a ja z nim (uśmiecha się). Oczywiście widziałem spektakl „Car Edyp” z Bohdanem Stupką w roli głównej. A nowy spektakl stał się dla mnie pewnym wyzwaniem. Do tej roli nie można podejść nieprzygotowanym. Myślę, że już mogę wziąć tę rolę – w wieku 46 lat, mniej więcej tyle samo lat miał car Edyp, gdy działy się te wydarzenia. Spotkaliśmy się z Dawydem Pietrosianem latem. Pewnego razu siedzieliśmy w kawiarni z p.o. kierownika artystycznego naszego teatru Jewhenem Swynowem (obecnie teatr prowadzi Bohdan Benjuk i to jest pierwsza premiera za czasów jego kierownictwa) i zastanawialiśmy się, jaka będzie następna premiera. Przypadkiem wszedł do nas Dawyd. Powiedział, że pracuje nad „Carem Edypem”. Tego samego wieczoru postanowiliśmy, że spektakl ma iść właśnie w naszym teatrze i właśnie z Dawydem, który ma gotową koncepcję. Było dość dużą awanturą (w dobrym sensie tego słowa) zaprosić do naszego teatru Natalię Sumską. Śmiała myśl, by połączyć dwa różne teatry. Bo to ogromne doświadczenie, gdy do teatru przychodzi inny aktor. Dawyd nie po raz pierwszy pracuje w naszym teatrze. Ale młodzież stała się dla niego prawdziwym odkryciem. Chór w spektaklu to specyficzna i żmudna praca, to nie masówka, tu każdy ma określoną rolę. Praca młodych aktorów razem z Dawydem jest po prostu niesamowita. Nigdy nie jestem zadowolony ze swojej roli. Kiedy aktor zaczyna być zadowolony, może odejść z zawodu, bo wtedy kończy się poszukiwanie twórcze, ruch naprzód. Ale bardzo lubię proces twórczy. Jestem przekonany, że spektakl będzie nabierał nowych odcieni. To będzie ciekawe zarówno dla widzów, jak i dla aktorów. Chcę podziękować Siłom Zbrojnym Ukrainy. Tylko dzięki nim możemy dziś podciągać front kultury do poziomu artystycznego, twórczo reprezentować nasz kraj w różnych ipostasiach. Nisko kłaniamy się naszym obrońcom!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Premiera w Teatrze na Podolu

Na nowej scenie Kijowskiego Akademickiego Teatru Dramatycznego na Podolu odbyła się premiera pierwszego w historii tego teatru detektywu o cenie władzy – tragedii „Car Edyp” Sofoklesa. Pomysł, adaptacja i oprawa muzyczna – Dawid Petrosian. Finansowanie spektaklu odbywa się ze Stabilizacyjnego Funduszu – inicjatywy na rzecz wsparcia organizacji kulturalnych i edukacyjnych, które ucierpiały w wyniku wojny przeciwko Ukrainie. Eduard OWCZARENKO Zdjęcie Serhija HAWRYSZKEWYCZA Sofokles – tragik, dramaturg, jeden z trzech starożytnych greckich poetów-klasyków. Sztuka „Król Edyp” napisana w V wieku p.n.e. uchodzi za wzorzec tragedii. Do niej zwracano się przez całą historię kształtowania się sztuki teatralnej, przekształcając fabułę zgodnie z kontekstem społecznym. Warto zauważyć, że widzowie dobrze znali fabułę, ponieważ jej podstawą są mity starożytne, a przyjemność sprawiała adaptacja tej historii. Stworzona przez genialnego poetę w epoce wojen perskich, sztuka „Król Edyp” odzwierciedla społeczne położenie miast, ich upadek i kryzys, którego przyczyną, zgodnie z opowieścią Sofoklesa, jest gniew bogów. Fabuła zaczyna się od wizyty kapłana u króla Edypa. Błagalnicy prosią władcę, by powstrzymał zarazę, mór i nieszczęścia, które prześladują obywateli. Zgodnie z radą władca zwraca się do wyroczni: Teby cierpią z powodu grzechu zabójstwa – nieznani pozbawili życia poprzedniego króla i pozostali nieukarani. Sztuka jest w gruncie rzeczy także jednym z pierwszych kryminałów w historii, ponieważ motorem fabuły jest główny bohater, który jako odpowiedzialny władca musi uwolnić swoje państwo od nieszczęścia – odnaleźć i ukarać zabójcę. Edyp jest samowolnym wygnańcem; opuścił królestwo swojego ojca, aby uchronić się przed strasznym proroctwem, że zabije ojca swego i poślubi matkę swoją. Przybywszy do innego miejsca, Edyp zdobył sławę i został wybrany zarządcą, poślubił Jokastę, wdowę po tamtejszym władcy. Jako idealny władca Edyp dąży do prawdy. Najzacieklejsza walka toczy się w jego wspomnieniach, ponieważ stoi przed wyborem – odkryć dla siebie prawdę i ją przyjąć, czy zapomnieć. Właściwa decyzja przychodzi Edypowi z trudem, ponieważ jest namiestnikiem bogów, który opuścił swój tron i zdobył nowy zgodnie z prawem. Mimo to, będąc wiernym władcą, kontynuuje poszukiwania strasznej prawdy; on jest synem Jokasty, którego jako niemowlę oddano bezdzietnemu władcy odległego kraju. On, król, który uciekał przed swoim losem, a mimo to go dościgł. On jest synem, który zabił ojca, poślubił matkę i sprowadził zarazę na swoje ziemie. Nie znajdując dla siebie usprawiedliwienia, Edyp wykłuwa sobie oczy, aby krwią zmyć grzech, i staje się wygnańcem, wyruszając w wędrówkę… – „Król Edyp” to światowa klasyka – opowiada reżyser-inscenizator Dawid PETROSIAN. – Nie pozostawi obojętnym każdego, kto interesuje się literaturą i filozofią antyczną. Dlatego znam ten utwór już dość długo. Oczywiście zamysł wystawienia spektaklu pojawił się znacznie później. Każdy reżyser ma swój portfel sztuk, które go emocjonalnie poruszyły. I pozostają w tym portfelu, czekając na swój czas. Sądzę, że historia króla Edypa jest dziś dla Ukrainy bardzo aktualna. Po pierwsze tematyką, po drugie można zauważyć zdumiewającą paralelę. Swego czasu Les Kurbas robił „Króla Edypa” i marzył o odrzuceniu jakiejkolwiek rosyjskiej narracji teatralnej. Obecnie my również odchodzimy od rosyjskich dramaturgów i ich utworów, zamiast tego staramy się zapoznawać publiczność z wspaniałym dorobkiem światowej dramaturgii. Zamysł wystawienia „Króla Edypa” ukształtował się mniej więcej pięć lat temu, kiedy na wschodzie kraju już trwała rosyjsko-ukraińska wojna. Ale każda dramaturgia wymaga konkretnego miejsca, konkretnych aktorów, konkretnego czasu. Cieszę się, że stało się to właśnie w Teatrze na Podolu. Wiele rzeczy harmonijnie się zsynchronizowało – i przestrzeń, i ludzie, i czas. Proces prób rozpoczęliśmy dwa i pół miesiąca temu. Wcześniej nie było takiej możliwości, ponieważ teatr nie ma finansowania na takie produkcje. Pomógł nam Fundusz Stabilizacyjny – wygrałem jego grant. Kilka słów o wykonawcach. W Teatrze na Podolu pracowałem już z Wiaczesławem Dowżenkiem (król Edyp), dlatego pracę nad tak trudnym materiałem postanowiłem rozpocząć właśnie od znanego mi aktora. Młodzież Teatru na Podolu była szczęśliwa z możliwości grania razem z Natalią Sumską. Dla Natalii Wiaczesławiwny to także wyzwanie. Chociaż wcześniej miała wspólne projekty z reżyserem Witalijem Małachowem, ale były to projekty na scenie Teatru im. França. Pracowaliśmy już razem z Maksymem Maksymiukiem, a tym razem miałem możliwość pracy z popularnymi aktorami Romanem Chałaimowem, Serhijem Syplywym oraz koryfeuszem Teatru na Podolu Ołeksandrem Danylczenko. Również na scenie chór (młodzi aktorzy Jurij Felipenko, Kostiantyn Temlak, Jewhen Kowyrzanow, Artem Karataiew, Artem Sztutsa, Kyrylo Karpuk), który to wymaga, to prosi króla Edypa o rozwiązanie jakichś problemów. W sztuce chodzi o to, że Edyp kiedyś na drodze zabił sześciu ludzi, wśród których był także jego ojciec. Sześciu członków chóru to istoty, które reagują

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

„Natalka Połtawka” zagrała nowymi barwami

Eduard OWCHARENKO Zdjęcie ze strony teatru Właśnie wtedy u zespołu twórczego na czele z reżyserem Ołeksandrem Anurowem zrodził się pomysł współpracy z jedną ze znaczących dla ukraińskiej współczesnej kultury postaci – liderem zespołu „WW” Ołehem Skrypką, który wystąpił w tym projekcie jako kompozytor, zaadaptował znane melodie Mykoły Łysenki, przybliżając język obrazowy spektaklu współczesnemu widzowi. Nieprzeciętny szereg muzyczny spektaklu pobudził wyobraźnię scenografa Andrija Ołeksandrowycza-Doczewskiego, kostiumografki Ludmyły Nahornej, baletmistrzyń Iryny Zadayannoj oraz Natalii Osypenko do stworzenia wykwintnego widowiska teatralnego we współczesnych rytmach. W określeniu gatunku spektaklu znajduje się sformułowanie „muzyczno-dramatyczny”, które przez wiele dziesięcioleci jest priorytetowym określeniem ukraińskiego teatru. I tutaj Teatr Franki występuje jako kontynuator sławnych tradycji teatru koryfeuszy, którzy nie znali fonogramów, nagrań muzyki... W spektaklu brzmią żywe głosy przy akompaniamencie orkiestry. – „Natalka Połtawka” zawsze była dla mnie szczególną sztuką – opowiada reżyser odnowionej wersji, zasłużony działacz sztuk Ukrainy Petro ILCZENKO. – Nigdy nie postrzegałem jej jako obyczajowej komedii psychologicznej, a odczuwałem jako manifest, jakimi chciałoby się widzieć ludzi. I wydaje się, że ta inscenizacja od początku odpowiadała mojemu pierwotnemu odczuciu. Myślę, że i Kotlarewski nie tylko odzwierciedlał pewne głębokie procesy w ukraińskim społeczeństwie, ale i tworzył pewien moduł harmonijnych relacji. Kiedy ludzie rozumieją, że pomimo problemów życiowych, trzeba być mądrym, a nie chytrym. Czym więc różnią się mądrość i chytrość, Iwan DERDA, artysta ludowy Ukrainy, profesor, zastępca przewodniczącego Czerniowieckiego obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Zamykając rok 2022, w ramach muzyczno-oświatowego projektu „Artystyczna lira Bukowiny” oraz obchodów Roku muzyki klasycznej i duchowej na Bukowinie, na wydziale pedagogiki, psychologii i pracy socjalnej Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego imienia Jurija Fedkowycza odbył się koncert muzyki wokalnej i instrumentalnej „Za dobro, piękno i wolność!”, poświęcony 180. rocznicy urodzin genialnego ukraińskiego kompozytora, twórcy ukraińskiego stylu narodowego w muzyce ukraińskiej, pianisty-wirtuoza, dyrygenta chóralnego, pedagoga, folklorysty, działacza muzyczno-społecznego Mykoły Łysenki. Organizatorami wydarzenia artystyczno-wychowawczego byli kierownik katedry muzyki, docent Wadym Lisowyj oraz założyciele projektu „Artystyczna lira Bukowiny” – artysta ludowy Ukrainy, profesor Iwan Derda i docent Iryna Bodnaruk. Na początku jubileuszowego wydarzenia obecni minutą ciszy uczcili pamięć żołnierzy Sił Zbrojnych Ukrainy oraz cywilów, którzy zginęli w rosyjsko-ukraińskiej wojnie 2022 roku, a także uczcili pamięć jednego z założycieli i pierwszego dziekana pedagogicznego, bo czyż tu i tam nie ma żywości umysłu? W mądrości jest połączenie rozumu z dobrocią, a w przebiegłości – z egoizmem. Ta sztuka zawsze była dla mnie mądra. Dziwnie było słyszeć opinie szanownych osób, że jest przestarzała lub po prostu etnograficzna. Nic podobnego, to rzecz kodowa. Nie bez powodu odnosi taki sukces w operze, w dramacie i w świadomości narodowej. Więc kiedy zaproponowano mi pracę nad odnowieniem spektaklu, chętnie się zgodziłem. To jeden z najbardziej udanych spektakli Teatru Franki, za co trzeba oddać sprawiedliwość już nieżyjącemu reżyserowi Ołeksandrowi Anurowowi. Spektakl przeżył 17 sezonów, a to niemały termin. Artyści się zmieniają, bo młodych muszą grać młodzi wykonawcy. Do roli Wybornego od 1 stycznia wszedł Anatolij Hnatiuk. Swego czasu tę rolę robił pod siebie Ołeh Skrypka. Uważam, że potem udanie przejął ją Wołodymyr Nikołajenko. Do roli Natałki wprowadzono dwie młode aktorki – Oksanę Sydorenko i Katerynę Artemenko. Do roli Mykoły – Iwana Załuskiego, do roli Woznego – Tarasa Żyrkę. Zatem odnowienie nastąpiło. Pomysł zmiany pojawił się jeszcze na początku minionego sezonu teatralnego. Wtedy spektakl miał już wieloletnią biografię. To raczej nie nowa wersja, a wznowienie. Zadaniem było maksymalne zachowanie autorskiego zamysłu reżysera Ołeksandra Anurowa, ponieważ jest on oryginalny, ciekawy, szeroko odbierany przez widza. A to zdarza się nie tak często, kiedy spektakl i widz znajdują siebie nawzajem. Czasem zdarza się tak: mówią „genialny spektakl”, a widz może go nie przyjąć. Tutaj matryca i widz zeszli się. I zeszli się na perle ukraińskiej dramaturgii klasycznej. To niezwykle ważne, zwłaszcza dla teatru narodowego. Spektakl ma swój urok, historię, swoje miejsce. Szczególnie chciałbym podziękować wszystkim, którzy grali do tej pory. Szczególnie chciałbym wyróżnić Łarysę Rusnak (Terpyłychę), która niezwykle precyzyjnie trzyma rysunek postaci. A także Petra Panczuka (Wozny) i Pawła Piskuna (Petro). Natalija Jaroszenko swego czasu grała Natałkę, teraz jest Terpyłychą. „Natałka Połtawka” przez pewien czas nie była grana, a dziś wraca na scenę i widz dobrze ją przyjmuje. Myślę, że trzeba będzie wprowadzać nowego Petra. I dopóki spektakl będzie żył, dopóty będzie trwała ta rotacja. Ale najważniejsze, że inscenizacja wytrzymuje najtrudniejszą rzecz – czas. A jeśli coś zwycięża czas, to świadczy o poważnych fundamentalnych osiągnięciach. Spektakl jest przesiąknięty ironią, samoironią, ale dobrą. To bardzo ważne, bo ironia może poniżać, a tutaj nadaje blasku, uroku… Oczywiście mam plany twórcze. Ale teraz jest taki czas, w realiach rosyjsko-ukraińskiej wojny, że mogą one zostać gwałtownie skorygowane. Jeśli będzie możliwość, chętnie będę pracował nad ukraińską dramaturgią, a w ogóle europejską (przede wszystkim niemieckojęzyczną lub włoską). Teatr narodowy, według mojego przekonania, musi szczególnie starannie wybierać dramaturgię do swojego repertuaru. A oto niektóre wrażenia i odczucia aktorów, którzy grają w spektaklu: Wołodymyr NIKOŁAJENKO, artysta ludowy Ukrainy, wykonawca roli Wybornego: – Gram w „Natałce Połtawce” dosłownie od premiery. To była nasza druga wspólna praca z reżyserem Ołeksandrem Anurowem. Najpierw pracowaliśmy nad spektaklem według utworów Hryhorija Skoworody. Spektakl rodził się nadzwyczaj ciekawie, nie tak, jak zawsze. Jednak moja postać pozostała taka, jaka była od początku. Nowi aktorzy, którzy wchodzą do spektaklu, też starają się przestrzegać czystości początkowego rysunku. Wyborny musi trzymać całą wieś w swoich rękach, wiedzieć, kto skąd przyszedł, dokąd idzie. Wiadomo mu, co dzieje się poza wsią. Wyborny dla wszystkich jest swat, brat i kum. To jedna z kluczowych postaci wsi. Tak jak Wozny. Bardzo podoba mi się ta rola. Zawsze z radością idę na ten spektakl. Dla mnie od dzieciństwa cenne jest wszystko, co związane z muzyką. Przypomniałem sobie szkołę muzyczną, wziąłem do rąk bajan. Najpierw byłem w tej roli razem z Ołehem Skrypką. On zajmował się muzyką, nieco ją uwspółcześnił. A kompozytor Iwan Nebesny zrobił aranżację. Łarysa RUSNAK, artystka ludowa Ukrainy, wykonawczyni roli Terpyłychy: – Tak jak Wołodymyr Nikołajenko, gram w spektaklu od samego początku. W tym spektaklu jest wyraźny schemat i struktura. Właśnie ta struktura trzyma obraz Terpyłychy. Bardzo podoba mi się moja bohaterka – żwawa, energiczna. Niedawno pojawiły się nowe wykonawczynie roli Natałki. To już nowe odczucia, zawsze ciekawe badanie. Spektakl nabiera nowych barw. A ja czuję swoją bohaterkę jako ważną część tej gry i konieczne jest napełnienie postaci swoją energią. „Natałka Połtawka” to nie anegdota, a spektakl napełniony głębokim sensem i miłością. Każda rola, nawet parobków i dziewcząt, jest tak samo ważna, jak role główne. Jestem przekonana, że obecnie widzom szczególnie potrzebne są spektakle, które dają pozytywne emocje. Myślę, że udaje nam się ich naładować takim pozytywem, bo na końcu razem z nami śpiewają i niemal tańczą. Wołodymyra Kobylańskiego); Alina Romaniuk (klasa docent Iryny Bodnaruk); Wałentyn Nestoriak, Alina Czeczuł, Tetiana Pełepiuk, Ludmyła Ukrajineć (klasa zasłużonej artystki Ukrainy, docent Iryny Kulikowskiej); Anita Moroz, Diana Fydyszena, Tetiana Hlewka, Roman Kowalyk (klasa artysty ludowego Ukrainy, profesora Iwana Derdy). Sztuka na skrzypce z fortepianem „Elegia” filigranowo zabrzmiała w wykonaniu aspiranta, asystenta katedry muzyki Mykoły Polanka. Utwór fortepianowy „Smutny śpiew” przejmująco i z bólem zabrzmiał w wykonaniu starszego wykładowcy szkoły muzycznej nr 2 w Czerniowcach Auhusty Szyszkinej. Utwór na fortepian „Barkarola” mistrzowsko wykonał laureat nagrody literacko-artystycznej imienia Sydora Worobkewycza, kierownik katedry muzyki, docent Wadym Lisowyj. Dwa utwory z cyklu wokalnego do wierszy T. Szewczenki „Muzyka do Kobziarza” – „Mijają dni” i „Los”, z wielkim uniesieniem wykonał artysta ludowy Ukrainy, profesor Iwan Derda. Wysokiej jakości akompaniament muzyczny utworów wokalnych i instrumentalnych artysty zapewnili docenci Wadym Lisowyj i Iryna Bodnaruk, a także wiodący akompaniatorzy katedry muzyki Anżela Rajlanu, Ołeksandra Kyrstiuk, Auhusta Szyszkina. Na zakończenie muzyczno-oświatowego wydarzenia wystąpili naczelnik zarządu Służby Państwowej jakości edukacji w obwodzie czerniowieckim, deputowana Rady Obwodowej w Czerniowcach Oksana Palijczuk; dziekan wydziału pedagogiki, psychologii i pracy socjalnej Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. Jurija Fedkowycza, doktor nauk pedagogicznych, profesor Tetiana Fedirczyk; kierownik katedry muzyki, przewodniczący Czerniowieckiego oddziału obwodowego Narodowego Wszechukraińskiego Związku Muzycznego, docent Wadym Lisowyj; zastępca przewodniczącego Czerniowieckiego obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, profesor Iwan Derda; zasłużony pracownik oświaty Ukrainy, działaczka społeczno-kulturalna i znana proświcianka Tamara Minczenko; kierowniczka działu sztuki Czerniowieckiej Obwodowej Biblioteki Naukowej im. Mychajła Iwasiuka Lubow Szyluk; kierowniczka naukowo-badawczego działu ekspozycyjnego archeologii, historii średniowiecza i nowożytnej historii regionu Czerniowieckiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego Oksana Drahomyrecka. Szanowni goście wydarzenia podziękowali organizatorom i wszystkim wykonawcom za wspaniały koncert, gdyż wspólnymi siłami studenci i wykładowcy katedry muzyki stworzyli dla obecnych atmosferę prawdziwego święta sztuki, święta ukraińskiej muzyki klasycznej! Na zakończenie wydarzenia jego prowadzące – studentki katedry muzyki Switłana Hryszczuk i Ksenija Mendryszora – zaprosiły wszystkich uczestników do wspólnego kolędowania. Podczas koncertu odbyła się zbiórka środków, przekazanych na zakup niezbędnego wyposażenia dla wojskowych Sił Zbrojnych Ukrainy, którzy bronią niepodległości naszego państwa. W Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym imienia Iwana Franki zaprezentowano odnowioną wersję spektaklu „Natalka Połtawka”, którego premiera odbyła się na początku XXI wieku.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Za dobro, piękno i wolność!

Czerniowieckie obwodowe zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki wspólnie z Departamentem Edukacji i Nauki Czerniowieckiej Obwodowej Administracji Wojskowej, Czerniowieckim obwodowym oddziałem Narodowego Ogólnoukraińskiego Związku Muzyków oraz Czerniowieckim Narodowym Uniwersytetem im. Jurija Fedkowycza zorganizowali imprezę artystyczno-wychowawczą z okazji jubileuszu wielkiego Ukraińca Mykoły Łysenki. wydziału, doktora nauk pedagogicznych, profesora Iwana Stepanowicza Rusnaka, który nagle odszedł od nas. Wśród wokalnych i instrumentalnych utworów Mykoły Łysenki, zaprezentowanych słuchaczom, znalazły się zarówno dość znane, jak i niezasłużenie zapomniane. W szczególności podczas koncertu wybrzmiały opracowania ukraińskich pieśni ludowych „Pod wiśnią”, „U tych bogaczek”, „Deszczyk kapie drobniutko”; fragmenty oper (pieśń Tarasa „Hej, leci orzeł” z opery „Taras Bulba”, pieśń Mykoły „Wiatr wieje górą” oraz pieśni Natalki „Wieją wiatry”, „Ach, jestem dziewczyną z Połtawy” z opery „Natalka Połtawka”); pieśni solowe do wierszy ukraińskich poetów T. Szewczenki („Gdybym miała, mamo, koraliki”, „Ubiłam ścieżynkę”, „Wiśniowy sad przy chacie”) i M. Woroniego („Nic, nic”); utwór na fortepian „Elegia”. W koncercie wzięły udział studentki Katedry Muzyki Krystyna Morar (klasa asystenta Wołodymy-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

„Wojownik Azowstali” wybity na monecie państwa pacyficznego

Maleńkie państwo Niue, znajdujące się w południowej części Oceanu Spokojnego, wyemitowało srebrną monetę okolicznościową „Wojownik Azowstali” o nominale 5 dolarów. W opisie monety zaznaczono: „Ta wspaniała srebrna moneta poświęcona jest dzielnym i odważnym obrońcom Azowstali w Ukrainie, a także obywatelom, którzy przebywali wraz z nimi w kompleksie przemysłowym Azowstal w Mariupolu, Ukraina”. Na wielkim kombinacie metalurgicznym Azowstal, mimo nieustannego ataku Rosji, Ukraińcy stawiali niezłomny opór przez 80 dni. Niektórzy z nich wrócili do swoich domów; inni, znacznie liczniejsi, wciąż są pogrzebani pod ruinami Azowstali”. Na rewersie monety przedstawiono „wojownika w symbolicznej metalurgicznej zbroi roślinnej o wysokim reliefie, która służyła jako ukryty symbol ich wytrwałości” – obraz ukraińskiego artysty Maksyma Pałenki „MARIUPOL AZOVSTAL”, stworzony 19 maja 2022 roku. Również na rewersie znajduje się napis: „WARRIOR OF AZOVSTAL” – nazwa monety. Na awersie przedstawiono herb Niue oraz napisy: „OSTRÓW NIUE” – kraj emisji, „5 DOLLARS” – nominał oraz „2 oz 2022 Ag 999” – waga monety (62,2 g), rok emisji i próba srebra. Średnica monety wynosi 50 mm, w internecie kosztuje ona prawie 300 dolarów amerykańskich. Produkcja tematycznych monet okolicznościowych jest jednym z ważnych składników budżetu państwowego wyspiarskiego kraju. Co roku w Niue wytwarza się setki odmian produktów numizmatycznych z motywami aktualnymi dla wielu krajów świata. W 2013 roku, podczas Euromajdanu, w Niue wyemitowano monetę z fragmentem obrazu z początku XX wieku ukraińskiego imigranta z Chicago oraz napisem „Ukraina przyszła”. W alegorycznym przedstawieniu Ukrainy splotły się motywy „dziewczyny-siewczyni”, charakterystycznej dla franków francuskich, oraz „kroczącej Wolności” dolarów amerykańskich. W tym samym roku w Niue wybito siedem jednodolarowych monet z serii „Wybitni hetmani Ukrainy” z portretami Dmytra Wysznowieckiego, Petra Sahajdacznego, Bohdana Chmielnickiego, Iwana Wyhowskiego, Petra Doroszenki, Iwana Mazepy i Pyłypa Orłyka. Po raz pierwszy monety tematyczne z ukraińskim motywem – samolotami zakładów Antonowa („Ukrainian Antonov aircrafts”) – pojawiły się na Wyspach Cooka w 2008 roku. Również monety tematyczne o Ukrainie emitowały Fidżi (Oceania), Togo, Kamerun (Afryka), Kazachstan (Azja). Znana jest cała seria srebrnych monet kanadyjskich w kształcie jaj z ornamentami ukraińskich pisanek, zapoczątkowana w 2016 roku z okazji 125-lecia pierwszego osadnictwa Ukraińców w Kanadzie. Po rozpoczęciu pełnoskalowej wojny z Rosją w ubiegłym roku, ukraińskie motywy pojawiły się także na monetach okolicznościowych euro (Estonia, Litwa, Łotwa), dolarach australijskich („Feniks Ukraina”) oraz amerykańskich (monety inwestycyjne). Specjalne monety i medale w celu zbierania pomocy dla Ukrainy zostały wyemitowane przez banki Watykanu, Hiszpanii oraz organizacje niebankowe wielu innych krajów partnerskich Ukrainy. Jewhen BUKET Na zdjęciu: Moneta „Wojownik Azowstali”; srebrne monety inwestycyjne USA, w których designie odzwierciedlono ukraińską symbolikę narodową; zestaw monet wybity przez Mennicę Polską na zamówienie Niue; moneta Estonii o nominale 2 euro „Sława Ukrainie”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Do naszych czytelników, prenumeratorów, prośwician

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu obecnie istniejących wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to ważny wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT „Sens Bank”, r/r UA 30300346000002600 2016994001; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCHARENKO 279-39-55 Redaktorka literacka Halina DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 A d r e s r e d a k c j i : ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3.

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn