Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 16strona oryginału ↗

NIVA, KTÓRĄ ZACZĄŁ ŻĄĆ IWAN HONCZAR, WCIĄŻ JEST SZEROKA

Слово Просвіти, №03 за 2001 рік

Jego dom — «Honczariwnia», jak nazywali go szestdziesiatnyky, — stał się obrazem autentyczności w stolicy, na wskroś przesiąkniętej obcością. W czasie, gdy muzea obwodowe i rejonowe USRR obfitowały w witryny z wykresami i sprawozdaniami o «wzroście» społeczeństwa radzieckiego oraz wyrobami «ludowych twórców», od których wiało fałszem (talerze, wazy, ręczniki z Leninem i jego współpracownikami), tutaj była wysepka żywej Ukrainy. Od 1958 roku Iwan Honczar głęboko i systematycznie badał sztukę ludową, dużo podróżował po Ukrainie, zbierając zabytki ukraińskiej kultury tradycyjnej. W jego kolekcji, która liczy ponad 15 tysięcy eksponatów, przedstawiona jest nie tylko sztuka wiejska Kijowszczyzny, Żytomierszczyzny, Połtawszczyzny, Donbasu, Podola, Bukowiny, Galicji, Zakarpacia, ale także dzieła miejskich i klasztornych rzemieślników XVII—XVIII wieków; jest wielki zbiór obrazów ludowych, w szczególności «Kozaków-Mamajów», ikony ludowej; około 3 tysięcy wydań z zakresu ukrainistyki. Kontakty z Iwanem Makarowyczem budziły pewność co do wartości naszej kultury oraz konieczności jej zachowania i ochrony. Był to wielki pedagog, który lekko i niestrudzenie zapalał świece młodych dusz. Jewhen Swerstiuk mówi: «To człowiek, który tworzył nam święto w epoce bez świąt. Kiedy przywoził i pokazywał uratowane przez siebie dzieła sztuki ludowej — ręce mu drżały ze szczęścia, a twarz promieniała». U niego zbierali się młodzi intelektualiści najróżniejszych profesji i zainteresowań: artyści, dziennikarze, lekarze, pisarze, fizycy, architekci. Ogółem przez jego dom przeszły dziesiątki tysięcy Ukraińców oraz gości z zagranicy. Wyszukiwał utalentowaną młodzież z całej Ukrainy, pomagał zdobyć wykształcenie, otrzymać pracę w stolicy. Podnosił na duchu w czasach strachu i rozpaczy. Zasiewał i nie czekał na natychmiastowe wschody. I wszystkich potrafił zainteresować, mimochodem skierować ku poznaniu siebie, bogactw swojego rodu i konieczności w każdej sprawie odczuwania kręgosłupa narodowej istoty. Neurochirurg Jurij Iluk, Założyciel — Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne nr 1007 z 16.03.1993 r. który po raz pierwszy odwiedził «Honczariwnię» w 1964 roku, mówi: «Oto i teraz, prawie 40 lat po tym pierwszym niezapomnianym i poruszającym poznaniu, stale zajmując się badaniem układu nerwowego i opracowywaniem skutecznych metod leczenia chorób mózgu, nie przestaję tłumaczyć chorym i zdrowym, że powstawaniu większości chorób sprzyja naruszenie wykrystalizowanych zwyczajów tego regionu, w którym człowiek żyje». Iwan Honczar stał się nitką ducha, która połączyła rozerwane strachem i śmiercią jasne pokolenia ukraińskości lat 20. i 60. Na początku lat 20. dzięki swojemu ziomkowi, muzykowi-pedagogowi Maksymowi Korostaszowi, ucząc się w Kijowie, widywał się z Ołeną Pcziłką, Kłymentem Kwitką, Mykołą Woronym, Danyłem Szczerbakiwskim, słuchał wykładów Serhija Jefremowa, Mychajła Hruszewskiego, kontaktował się z Wasylem i Fedorem Kryczewskimi, Wasylem Sedlarem, Hryhorijem Pywowarowem. W latach 60. już w jego «Honczariwni» duchem ukraińskiej szlachetności przejmowali się Iwan Switłyczny, Diana Petrynenko, Wasyl Stus, Iwan Dziuba, Ołeś Honczar, Iwan Mykołajczuk, Wiaczesław Czornowił, Hałyna Zubczenko, Nina Matwijenko, Leopold Jaszczenko, Ałła Horska, Jewhen Swerstiuk i jeszcze wielu odważnych i uczciwych ludzi. Iwan Honczar rozumiał, że zbiera arcydzieła kultury ludowej i zapoznaje z nimi społeczeństwo nie dla zachwytu i zwykłej uciechy kolekcjonera. Sztuka ludowa każdego narodu — to korzenie jego profesjonalnej, narodowej sztuki, odpowiadającej współczesności. W «Honczariwni», niczym w piecu garncarskim, kultura ludowa, podobnie jak gliniane wyroby, «wypalała się», transformowała, przekształcała się w narodową. I odwiedzający dom Honczara także odczuwali swoje nowe narodzenie, budząc dane przez Boga, ale zamulone radziecczyzną poczucie ojczyzny. Iwan Makarowycz pisał jasne nowele, wiersze, a jego dzienniki są prawdziwym dziełem sztuki. Nie raz mawiał: «Gdybym nie był artystą, zostałbym pisarzem». Artysta stworzył malarską serię etnograficznych typów Ukraińców, uwiecznił na swoich płótnach krajobrazy Ukrainy (także miejsca, które obecnie są utracone — zalane «morzami», zasypane w wyniku awarii w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej), zabytki architektury. Jego rzeźbiarskie portrety wybitnych postaci naszej historii są w całej Ukrainie, to pomniki Hryhorija Skoworody (Perejasław-Chmielnicki), Kateryny Biłokur (wieś Bohdaniwka na Kijowszczyźnie), Iwana Kotlarewskiego (Połtawa), Iwana Franki (wieś Kopyczynci na Iwano-Frankowszczyźnie), Mykoły Łysenki, odradzanie obrzędów ludowych: kolędowanie, wiosenne pieśni, święto Kupały, ubierał młodzież w stroje ludowe ze swojej kolekcji. 1 stycznia 1972 roku kolędy przy głównej choince na Chreszczatyku rozpędziła milicja. Dalej były zdrady, groźby, donosy i kontrole. I było wykluczenie z partii, do której Honczar wstąpił na froncie, w 1943 roku. Wydawało się, że artysta został pozbawiony. Tej zimy, pod koniec stycznia, wybitny Ukrainiec Iwan Honczar obchodziłby 90. rocznicę urodzin. I ci, którzy mieli zaszczyt go znać, i ci, którzy po raz pierwszy usłyszeli o artyście i etnografie, rozumieją: ta sprawa, do której przyłożył ręce i duszę Iwan Makarowycz, jest wieczna i konieczna. Tak się stało, że o naszą etnografię społeczeństwo i państwo dbają coraz mniej, a przez to każdy z nas traci niezwykle wiele. To nasz ukraiński kosmos. To ta iskra, która nie pozwala wystygnąć ukraińskiej krwi, zapalając w niej światłosyjący ogień. Mamy nadzieję, że materiał młodej etnografki Jarosławy Muzyczenko zainteresuje czytelników naszej gazety i wezwie ich do pracy: przeprowadźmy razem na łamach «Słowa Proświty» przegląd naszych ukraińskich lokalnych muzeów etnograficznych, nazwijmy problemy, które towarzyszą ich działalności i istnieniu, i spróbujmy rozwiązać je razem. Redakcja Adres «Słowa Proświty»: 01001, Kijów-1, zaułek Muzejnyj, 8. Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, tel. 228-01-30. E-mail: prosvita@iatp.org.ua

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn