Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 5strona oryginału ↗

KOGO PRZYCIĄGA MIT O RADZIE PEREJASŁAWSKIEJ, czyli z punktu widzenia jakiej ideologii Rada Perejasławska i jej postanowienia mogą wydawać się postępowe i korzystne dla Ukrainy?

Слово Просвіти, №03 за 2004 рік

dziesiątych lat 1930. w historiografii sowieckiej sam Chmielnicki był oficjalnie oceniany jako „zdrajca i zatwardziały wróg powstającego ukraińskiego chłopstwa” w wyniku tego, że otworzył drogę rosyjskim feudałom na ukraińskie ziemie, „sprzyjając utrwaleniu kolonialnego panowania Rosji nad Ukrainą i poddańczego ucisku”, a akt perejasławski, odpowiednio, jako „sojusz ukraińskich feudałów z rosyjskimi, który w istocie prawnie sformalizował początek kolonialnego panowania Rosji nad Ukrainą i poddaństwa” (BSE, 1-е изд. — T. 59, s. 818–819). Po 1937 roku z inspiracji Stalina zostaje upowszechnione pojęcie „mniejszego zła”, którym rzekomo było dla Ukrainy czy Gruzji przejście pod protektorat Rosji w porównaniu z pochłonięciem przez „panską Polskę” czy „sułtańską Turcję” (tak że akademik Petro Tołoczko, który również podziela podobne zapatrywanie, występuje jako wierny stalinowiec). A od 1947 roku, po uchwale KC KP(b)U dotyczącej „recydywy burżuazyjnego nacjonalizmu” w ukraińskiej nauce historycznej, mówi się już o przyłączeniu Ukrainy do Rosji jako o bezwarunkowym dobru dla narodu ukraińskiego. Od 1953 roku, kiedy przyjęto „Tezy KC KPZR z okazji 300-lecia zjednoczenia Ukrainy z Rosją”, po pierwsze, forsuje się sam termin „zjednoczenie”, po drugie, Rada Perejasławska od tego czasu przekształciła się w „prawidłowy rezultat całej wcześniejszej historii dwóch braterskich narodów”. A co więcej, zaprzeczają oni również nauce Marksa, zgodnie z którą przyłączenie kraju bardziej rozwiniętego pod względem bazy i nadbudowy do istotnie mniej rozwiniętego jest regresem społecznym. Z punktu widzenia ideologii prawicowej, czyli konserwatywnej myśli państwowej (chodzi o państwowość opartą na patriotyzmie etnicznym, lingwokulturowym lub terytorialnym), Rada Perejasławska z jednej strony utrwaliła pewien postęp w rozwoju Państwa Kozackiego. Z drugiej strony jednak, ponieważ już w 1655 roku okazało się, że car moskiewski pozwala sobie lekceważyć prawa ukraińskiej elity politycznej (która właśnie tę державę w sobie uosabiała), logicznym w tej sytuacji stawało się dążenie do zerwania stosunków z Moskwą. Najdoskonalszym międzynarodowym i [...] powiększenie których właśnie powstańcy podejmowali walkę. A co najważniejsze, perspektywa wzrostu zakresu tych praw i wolności na ukraińskich ziemiach, które zostały podzielone między kilka państw i obiektywnie stały się areną rywalizacji między nimi, została postawiona pod poważnym znakiem zapytania. Zwłaszcza w ramach Imperium Rosyjskiego — konstrukcji państwowej, z punktu widzenia klasycznego liberalizmu niezgodnej z europejskimi tradycjami. Zatem ostatecznie trzeba dojść do wniosku, że pozytywny fenomen Rady Perejasławskiej i wszystkiego, co działo się po niej i w jej następstwie, jawi się jedynie pod kątem widzenia bardzo specyficznej ideologii, która wyrosła na ukraińskich ziemiach (również w decydującej mierze w następstwie Perejasławia) w ciągu ostatnich 350–300 lat. Chodzi o ideologię małorosyjstwa, wżycia; granicą ich dążeń jest autonomia pod patronatem metropolii. A co więcej, jeśli się zastanowić, zwolennicy „starego” i „nowego” Perejasławia są największymi rusofobami, choć tego nie uświadamiają sobie. Bo właśnie po Radzie Perejasławskiej Moskiewszczyzna, zamiast rozwijać się drogą rozbudowy instytucji monarchii stanowej z stopniową ewolucją ku konstytucjonalizmowi, zamiast stopniowej integracji gospodarczej, politycznej i kulturalnej z Europą, zamiast rozwoju stosunków towarowo-pieniężnych, wstępuje zupełnie na inną drogę — tę, na którą ostatecznie weszła za czasów Piotra I. Właśnie po „spustoszeniu Małej Rusi” (jak pisał ówczesny rosyjski kronikarz) w Carstwie Moskiewskim przestają zwoływać się Ziemskie Sobory — organy reprezentacji i konsolidacji

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn