Strona · s. 6strona oryginału ↗
ECHO HOŁODOMORU: ONZ, DIASPORA, ŚWIAT
Слово Просвіти, №03 за 2004 рік
W biegu dramatycznych wydarzeń na świecie oraz ostrej konfrontacji politycznej na Ukrainie niezauważona przemknęła 55. rocznica przyjęcia przez Zgromadzenie Ogólne ONZ rezolucji „W sprawie zapobiegania zbrodni ludobójstwa i karania za nią”. W dokumencie tym, przyjętym w grudniu 1948 roku, ludobójstwo definiuje się jako zbrodnię „popełnioną z zamiarem zniszczenia w całości lub w części grupy narodowej, etnicznej, rasowej lub religijnej”. Z punktu widzenia prawa międzynarodowego odzwierciedla on najstraszliwszą w nowożytnej historii Ukrainy tragedię narodową — Wielki Głód lat 1932—1933, który zbiegł się w czasie z wyniszczeniem ukraińskiej inteligencji i zakazem Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Prawdopodobnie o tej jednej z najważniejszych rezolucji ONZ wspomniano by w Kijowie, gdyby nie przykra okoliczność: w 70. rocznicę Hołodomoru naszej dyplomacji nie udało się osiągnąć wcześniej ogłoszonego celu — uznania go przez wspólnotę światową za ludobójstwo narodu ukraińskiego. Ten bolesny dla Ukraińców problem nie został włączony do porządku obrad 58. sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ oddzielnie, rozpatrywano go w punkcie 117 (b) „Kwestie praw człowieka”. W ostatecznym rozrachunku nie przyjęto rezolucji ZO ONZ, co nadałoby dokumentowi pewną wagę moralną, a podpisano ogólnikowe Wspólne oświadczenie, które nie zawiera ocen prawnych. Fakt, że list Stałego Przedstawiciela Ukrainy do Sekretarza Generalnego, do którego zostało ono dołączone, rozpowszechniono jako dokument Zgromadzenia Ogólnego, w istocie niczego nie zmienia i może wywrzeć wrażenie chyba tylko na tych, którzy nie znają zawiłości oenzetowskiej biurokracji. Być może kiedyś w przyszłości obecny szef misji dyplomatycznej Ukrainy pan Kuczynski, nieobciążony obowiązkami służbowymi i komfortem zamorskiego życia, jako osoba najlepiej poinformowana, rzuci światło na to, jak przygotowywano ten dokument, czy wiele zostało z pierwszej wersji, ile razy uzgadniano go w „centrum” (jak po szpiegowsku, w tajemnicy, nazywano za oceanem w czasach radzieckich MSZ USRR, mając na myśli przede wszystkim KC KPU, a teraz, zapewne, nazywają MSZ Ukrainy, mając na myśli przede wszystkim Administrację Prezydenta) oraz gdzie jeszcze „obrabiano” go na korzyść innych. Choć wiele można domyślić się już teraz. Powstaje pytanie: czy w ogóle potrzebne było Wspólne oświadczenie, które zadowala, być może, wszystkich sygnatariuszy, jednak według kryteriów zasadniczych nie może zadowolić Ukrainy? Jest to, właściwie mówiąc, eklektyczna mieszanka w rodzaju przypomnień o „okrutnych działaniach i polityce reżimu totalitarnego”, które zapewne byłyby na czasie w okresie chruszczowowskiej odwilży, oraz bezzębnych oenzetowskich sformułowań, w których wyraża się żal (a nie potępienie!) wobec popełnionych przez reżim stalinowski okropności. Gdyby nawet wspomniane oświadczenie opatrzyło swoimi podpisami jeszcze ze dwa tuziny państw członkowskich (a jest ich w ONZ już 191), od tego nic by się nie zmieniło. Przecież całkowicie brak w nim pojęcia ludobójstwa, które z międzynarodowo-prawnego punktu widzenia jest prawdziwą przyczyną ukraińskiej tragedii. Z taką oceną, co w pełni zrozumiałe, nie zgadzają się ani Rosja, która stała się sukcesorką ZSRR i dobrze uświadamia sobie możliwe konsekwencje dla siebie takiego uznania, ani wielkie mocarstwa Zachodu, które uważają się za wzór demokratycznych praw i wolności, ale nie zawsze były bezgrzeszne wobec innych narodów i krajów. Tworzyć precedens, uważają one, jest skrajnie niebezpiecznie. Ukraina, dążąc do potwierdzenia prawdy historycznej i sprawiedliwości, nie może zgodzić się z ONZ Wspólne oświadczenie delegacji Argentyny, Azerbejdżanu, Bangladeszu, Białorusi, Beninu, Bośni i Hercegowiny, Gwatemali, Gruzji, Egiptu, Iranu, Kazachstanu, Kanady, Kataru, Kirgistanu, Kuwejtu, Macedonii, Mongolii, Nauru, Nepalu, Zjednoczonych Emiratów Arabskich, Pakistanu, Peru, Republiki Południowej Afryki, Republiki Korei, Republiki Mołdawii, Federacji Rosyjskiej, Arabii Saudyjskiej, Syryjskiej Republiki Arabskiej, Stanów Zjednoczonych Ameryki, Sudanu, Tadżykistanu, Turkmenistanu, Timoru Wschodniego, Uzbekistanu, Ukrainy, Jamajki z okazji siedemdziesiątej rocznicy Wielkiego Głodu 1932—1933 lat na Ukrainie (Hołodomoru). W byłym Związku Radzieckim miliony mężczyzn, kobiet i dzieci stały się ofiarami okrutnych działań i polityki reżimu totalitarnego. Hołodomor — Wielki Głód 1932—1933 lat na Ukrainie — zabrał życie od 7 do 10 milionów niczemu niewinnych ludzi i stał się tragedią narodową dla narodu ukraińskiego. W tym związku bierzemy pod uwagę środki z okazji siedemdziesiątej rocznicy głodu, w szczególności zorganizowane przez rząd Ukrainy. Obchodząc siedemdziesiątą rocznicę ukraińskiej tragedii, oddajemy również hołd pamięci milionom Rosjan, Kazachów i przedstawicieli innych narodowości, którzy zmarli z głodu w Powołżu, na Północnym Kaukazie i w innych regionach byłego Związku Radzieckiego w wyniku wojny domowej i przymusowej kolektywizacji, co pozostawiło głębokie, niezagojone rany w świadomości przyszłych pokoleń. Wyrażając współczucie ofiarom Wielkiego Głodu, wzywamy wszystkie państwa członkowskie, Organizację Narodów Zjednoczonych, jej wyspecjalizowane agencje, organizacje międzynarodowe i regionalne, a także organizacje pozarządowe, fundacje i stowarzyszenia do oddania hołdu pamięci tym, którzy zginęli w tym tragicznym okresie historii. Uznając ważne znaczenie podnoszenia poziomu świadomości opinii publicznej o tych tragicznych kartach w historii ludzkości dla zapobiegania im w przyszłości, ubolewamy z powodu działań i polityki, które doprowadziły do masowego głodu i śmierci milionów ludzi. Nie chcemy wyrównywać rachunków z przeszłością, której nie można zmienić, lecz jesteśmy przekonani o tym, że ujawnienie naruszeń praw człowieka, zachowanie dokumentów historycznych i przywrócenie godności ofiar poprzez uznanie ich cierpień będzie służyć jako drogowskaz dla przyszłych społeczeństw i przyczyni się do zapobiegania podobnym katastrofom w przyszłości. Uważamy, że jak największa liczba ludzi powinna dowiedzieć się o tej tragedii, i to pomoże wzmocnieniu praworządności oraz szacunku do praw człowieka i podstawowych wolności. (Listopad 2003 roku) USA
Wyrażając pogląd Izby Reprezentantów (Kongresu. — Przyp. „Słowa Proświty”) dotyczący sztucznego głodu na Ukrainie w latach 1932–1933, ponieważ na rok 2003 przypada 70. rocznica apogeum Hołodomoru na Ukrainie, świadomie wprowadzonego i zrealizowanego przez reżim sowiecki metodami konfiskaty zboża oraz blokady dostaw żywności do poszkodowanych rejonów, a także siłowego pozbawienia głodującej ludności możliwości wyjazdu stamtąd, co miało na celu zlikwidowanie oporu wobec przymusowej kolektywizacji rolnictwa oraz zniszczenie tożsamości narodowej Ukrainy; ponieważ w wyniku sztucznego głodu zginęło przynajmniej 5 milionów mężczyzn, kobiet i dzieci na Ukrainie oraz około 1–2 miliony ludzi w innych regionach; ponieważ Hołodomor wydarzył się w jednym z najbardziej produktywnych regionów byłego Związku Radzieckiego w czasie, gdy zapasów żywności w kraju było wystarczająco, aby zapobiec głodowi, a Związek Radziecki kontynuował eksport zboża w wielkich ilościach; ponieważ wielu zachodnich obserwatorów, którzy osobiście wiedzieli o Hołodomorze, włącznie z korespondentem „New York Timesa” Walterem Durantym, nagrodzonym w 1932 roku Nagrodą Pulitzera za reportaże ze Związku Radzieckiego, umyślnie i celowo uciekało się do fabrykacji, aby ukryć i zdementować dowody Hołodomoru, a tym samym stłumić krytykę reżimu sowieckiego; ponieważ zachodni obserwatorzy i naukowcy, którzy zgodnie z prawdą twierdzili, że głód istnieje, byli poniżani i krytykowani na Zachodzie za to, że opowiadali o Hołodomorze; ponieważ reżim sowiecki i wielu naukowców na Zachodzie zaprzeczało istnieniu Hołodomoru aż do upadku reżimu sowieckiego w 1991 roku, kiedy otwarto dostęp do wielu archiwów, co dało możliwość udokumentowania umyślnego charakteru głodu i okrucieństwa jego metod; ponieważ założona 13 grudnia 1985 roku Komisja rządu Stanów Zjednoczonych ds. Hołodomoru na Ukrainie doszła w raporcie końcowym do wniosku, że ofiary „zostały zamordowane w wyniku sztucznego głodu” oraz „Józef Stalin i jego otoczenie dokonali ludobójstwa przeciwko narodowi ukraińskiemu w latach 1932–1933”; ponieważ, mimo że Hołodomor na Ukrainie doprowadził do największych strat ludzkich w XX wieku, pozostaje on niedostatecznie znany w USA i na świecie, obecnie Izba Reprezentantów u c h w a l a: takim stosunkiem do swojego bolesnego problemu. Lecz w danym przypadku zadziałał u niej zapewne odruch słabego państwa — apelować do ONZ, która w warunkach nieładu we współczesnym świecie staje się coraz bardziej nieskuteczną organizacją, gdzie wszystko rozstrzyga konklawe w składzie pięciu stałych członków Rady Bezpieczeństwa, którzy jednocześnie należą do elitarnego klubu nuklearnego. Stąd można wyciągać spóźnione wnioski dotyczące strategicznych błędów Ukrainy zaraz po ogłoszeniu niepodległości, których już nie można naprawić. W ONZ, jak i w stosunkach dwustronnych, działa znana zasada: „dyplomacja to sztuka w granicach tego, co możliwe”. Zatem słabość ukraińskiej dyplomacji odzwierciedla słabość państwa ukraińskiego na arenie międzynarodowej oraz ograniczoność jego możliwości. W końcu, co dało Ukrainie podpisanie wykastrowanej Wspólnej deklaracji, w której dla osiągnięcia konsensusu musiała ona zrezygnować z własnej oceny Hołodomoru na szczeblu państwowym? Czy warto było ustępować z zasad, kiedy chodzi o największą klęskę narodową, która na zawsze pozostała w pamięci genetycznej Ukraińców? I po co było przechodzić na pozycję tych, którzy nie chcą uznać oczywistości — tego, że miliony naszych chłopów stały się ofiarami podwójnego wyroku stalinowskiego reżimu, bo chcieli być wolnymi rolnikami i, co więcej, Ukraińcami? Wątpliwe, aby amorficzna deklaracja, w której nie tylko brakuje prawniczej oceny zbrodni, ale i przekręcone są fakty historyczne (wśród najbardziej poszkodowanych przez Wielki Głód regionów nawet nie wspomina się etnicznie ukraińskiej Kubania, a także chronologicznie przesunięte są wydarzenia), była zamierzona jako punkt wyjścia do stopniowego utwierdzania w przyszłości prawdy historycznej. To był dyplomatyczny falstart. 1) w 70. rocznicę apogeum sztucznego głodu, który wydarzył się na Ukrainie w latach 1932–1933, należy uczcić pamięć milionów jego ofiar; 2) ten sztuczny głód był zaplanowany i zrealizowany przez reżim sowiecki jako świadomy akt terroru i masowego morderstwa narodu ukraińskiego; 3) należy wesprzeć decyzję rządu Ukrainy i Rady Najwyższej (ukraińskiego parlamentu) dotyczącą oficjalnego uznania Hołodomoru i jego ofiar, a także ich wysiłki dotyczące szerszego międzynarodowego uświadomienia jego istoty; 4) oficjalne uznanie Hołodomoru przez rząd Ukrainy i Radę Najwyższą jest ważnym krokiem do odrodzenia przez Ukrainę tożsamości narodowej, przezwyciężenia dziedzictwa sowieckiej dyktatury oraz zwiększania wysiłków na rzecz stworzenia demokratycznej i wolnej Ukrainy, w pełni zintegrowanej ze wspólnotą państw zachodnich. (Uchwalono 20 września 2003 roku) KANADA Ta izba (senat parlamentu. — Przyp. „Słowa Proświty”) wzywa rząd Kanady: a) uznać ukraiński Hołodomor-ludobójstwo 1932–1933 (tutaj i dalej wyróżnienie czcionką — „Słowa Proświty”), potępić każdą próbę zaprzeczania lub zniekształcania prawdy historycznej, że to nie jest nic innego jak ludobójstwo; b) obchodzić co roku w Kanadzie czwartą sobotę listopada jako dzień pamięci ponad siedmiu milionów Ukraińców, którzy stali się ofiarami Hołodomoru-ludobójstwa 1932–1933; c) zwrócić się do wszystkich Kanadyjczyków, szczególnie historyków, oświatowców i parlamentarzystów, o włączenie prawdziwych faktów o ukraińskim Hołodomorze-ludobójstwie 1932–1933 do oficjalnych dokumentów i przyszłych materiałów edukacyjnych. Bierzemy pod uwagę, że ludobójstwo Ukraińców (ogólnie znane teraz jako ukraiński Hołodomor-ludobójstwo 1932–1933 i nazwane tak w tym przedłożeniu) było zaplanowane i zrealizowane przez reżim sowiecki pod kierownictwem Stalina, aby całkowicie zniszczyć opór wobec polityki imperialistycznej, spowodowało śmierć ponad siedmiu milionów Ukraińców w latach 1932–1933; że 26 listopada 1998 roku Prezydent Ukrainy wydał Dekret, w którym czwartą sobotę listopada ogłoszono narodowym dniem pamięci ofiar tego masowego zbrodniczego czynu; że czwarta sobota listopada została uznana przez społeczności ukraińskie na całym świecie jako dzień pamięci ofiar ukraińskiego Hołodomoru-ludobójstwa 1932–1933 i wspierania podstawowych wolności społeczeństwa demokratycznego; że powszechnie uznanym jest to, że władza sowiecka ukrywała, zniekształcała i niszczyła wiadomości
Próba przedstawienia kolejnej porażki ukraińskiej dyplomacji jako sukcesu budzi co najwyżej zdziwienie. Jest to nic innego jak próba robienia dobrej miny do złej gry. Kogo znowu chcemy wprowadzić w błąd, poza samymi sobą? Z drugiej strony świat nie kończy się na ONZ. Moim zdaniem większe znaczenie dla uświadomienia światu przyczyn i skutków najstraszliwszego ludobójstwa XX wieku, którego ofiarą stał się naród ukraiński, mają międzynarodowe fora naukowe, podobne do tych, które odbyły się w mieście Vicenza pod wysokim patronatem Prezydenta Włoch (gazeta „Słowo Proświty” pisała o nim i drukowała wystąpienia uczestników w poprzednich numerach), czy w prestiżowym Uniwersytecie Columbia w Stanach Zjednoczonych. Właśnie w „ośrodkach myśli” Zachodu w dużej mierze kształtuje się stosunek do Ukrainy oraz zasady realnej polityki wobec niej. Z emocjonalnego punktu widzenia najbardziej poruszyło mnie co innego. Podczas żałobnego pochodu w Nowym Jorku przedstawicieli 1,5-milionowej ukraińskiej diaspory w USA od cerkwi św. Jerzego do katedry św. Patryka zwracali się do nich, wraz ze znanymi amerykańskimi politykami, ukraińscy dyplomaci. Czy można było wyobrazić sobie coś podobnego 20 lat temu, kiedy, dobrze pamiętam, dziesiątki tysięcy Amerykanów ukraińskiego pochodzenia — uczestników marszu protestacyjnego, zorganizowanego w 50. rocznicę Hołodomoru na Ukrainie, oblegały budynek na Manhattanie, gdzie mieściły się stałe przedstawicielstwa ZSRR, Białoruskiej SRR i Ukraińskiej SRR, a kijowscy dyplomaci obserwowali z okien kłębiące się obok morze ludzkie. W czasie, gdy na Ukrainie mówienie o Wielkim Głodzie było zabronione, a w ONZ milczano o tym, jakby nabrano w usta wody z East River, dzięki wysiłkom diaspory utworzono Amerykańską Komisję Prezydencko-Kongresową ds. Hołodomoru na Ukrainie. W 1988 roku doszła ona do wniosku, że „Stalin i jego otoczenie dokonali w latach 1932–1933 ludobójstwa na narodzie ukraińskim”. W związku z 70. rocznicą Wielkiego Głodu Izba Reprezentantów Kongresu USA przyjęła rezolucję, w której sztuczny głód, zaplanowany i zrealizowany przez reżim sowiecki, potępiono jako ludobójstwo. O tym, że świat coraz lepiej rozumie tragedię Ukrainy, świadczą również dokumenty przyjęte przez parlamenty innych państw. KANADA Senat Kanady: uznaje, że 2003 rok jest rokiem 70. rocznicy ukraińskiego Hołodomoru (ludobójstwa 1932–1933); że dopiero teraz z byłego Związku Radzieckiego napływają pewne prawdziwe i dokładne informacje o ukraińskim Hołodomorze-ludobójstwie 1932–1933; że wielu ludzi, którzy przeżyli ukraiński Hołodomor (ludobójstwo 1932–1933), wyemigrowało do Kanady i wniosło swój wkład w jej pozytywny rozwój; że Kanada potępia wszelkie zbrodnie wojenne, zbrodnie przeciwko ludzkości i ludobójstwa; że Kanadyjczycy dbają o prawa człowieka i bronią ich, cenią różnorodny i wielokulturowy charakter kanadyjskiego społeczeństwa. (Przyjęto 19 czerwca 2003 roku) ARGENTYNA SENAT REPUBLIKI ARGENTYŃSKIEJ oświadcza: 1) że oddaje hołd licznym ofiarom Hołodomoru, spowodowanego przez totalitarny reżim sowiecki na Ukrainie w latach 1932–1933; 2) wyraża współczucie całemu narodowi ukraińskiemu i przedstawicielom społeczności ukraińskiej w Argentynie; 3) potwierdza swoje odrzucenie jakiejkolwiek polityki państwowej czy decyzji władz, które swoimi działaniami lub zaniechaniem naruszają prawa człowieka. (Przyjęto 18 września 2003 roku) AUSTRALIA Senat a) odnotowuje, że na 2003 rok przypada 70. rocznica gwałtownego głodu na Ukrainie, spowodowanego celowymi działaniami stalinowskiego reżimu komunistycznego Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich; b) przypomina, że tylko w wyniku stalinowskiej polityki w latach 1932–1933 zamordowano około 7 milionów Ukraińców, a kolejne miliony zginęły podczas późniejszych „czystek” tej samej dekady; c) zaznacza, że jest to jeden z najstraszniejszych aktów ludobójstwa w historii; d) czci pamięć poległych; e) przyłącza się do Ukraińców na całym świecie, a zwłaszcza do tych, którzy mieszkają w Australii, w upamiętnieniu tych tragicznych wydarzeń; f) uważa za konieczne wspieranie tego, aby obecne i przyszłe pokolenia wiedziały o straszliwym złu, które doprowadziło do Hołodomoru. (Przyjęto 30 października 2003 roku)
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
