Strona · s. 7strona oryginału ↗
PROGRAM PAŃSTWOWY — TO BARDZO POWAŻNA SPRAWA!
Слово Просвіти, №03 за 2004 рік
BEZ TERMINU PRZEDAWNIENIA jest traktowany jako „akt terroru i masowego mordu narodu ukraińskiego”, a społeczność ukraińska dokłada starań, aby rezolucję potępiającą te nieludzkie działania jako akt ludobójstwa przyjął senat. Znamienne jest to, że sprawców zbrodni potępiły parlamenty właśnie tych krajów, w których aktywnie działa diaspora. Na Węgrzech stało się to dzięki temu, że tamtejszy państwowy organ samorządowy Ukraińców zwrócił się do Zgromadzenia Państwowego z wnioskiem o przyjęcie uchwały w celu uczczenia pamięci ofiar wyniszczenia narodu ukraińskiego, a także potępienia sztucznie zaplanowanego głodu. W uzasadnieniu zaznaczono, że Ukraińcy są mniejszością, na którą rozciąga się działanie ustawy Republiki Węgierskiej o prawach mniejszości narodowych i etnicznych, wśród których są osoby, które przeżyły cierpienia Hołodomoru, oraz ich potomkowie. Podobnego sukcesu, niestety, nie osiągnęły znacznie liczniejsze społeczności sąsiedniej Polski, Słowacji i Rumunii. Za to w dalekiej Australii senat przyjął rezolucję, w której podkreśla się, że ukraiński głód to „jeden z najbardziej przerażających aktów ludobójstwa w historii”, a senat Kanady — kraju, w którym społeczność ukraińska jest bodaj najaktywniejsza i najbardziej wpływowa, przyjął dokument, którego lejtmotywem są dwa nierozerwalnie powiązane pojęcia „Hołodomor — ludobójstwo lat 1932–1933” (nawiasem mówiąc, jego projekt złożyła ustawodawczyni ukraińskiego pochodzenia Raynell Andreychuk). Rozczarowana obecną sytuacją na Ukrainie diaspora wyciąga do nas rękę w celu utwierdzenia historycznej prawdy i sprawiedliwości oraz duchowego odrodzenia narodu. Tylko nie należy wpadać w iluzję: współczesny świat, który stacza się w przepaść terroryzmu i kataklizmów politycznych, raczej nie rozumie sprawy ukraińskiej; zajęty innymi problemami, jest raczej wobec niej obojętny. Czas przejrzenia na oczy jeszcze nie nadszedł i nie nadejdzie nigdy, jeśli będziemy ustępować z godności narodowej i ludzkiej, z zasad moralnych. Arkadij SYDORUK, członek Rady Stowarzyszenia Badaczy Hołodomorów na Ukrainie, korespondent w ONZ (Nowy Jork) w latach 1980—1989. DOKUMENTY WĘGRY „Zgromadzenie Państwowe, potwierdzając wierność Republiki Węgierskiej zakorzenionym w Konstytucji podstawowym prawom demokratycznym; pod znakiem oddania idei demokracji i praw człowieka; rozumiejąc to, że szacunek i ochrona ogłoszonych przez dokumenty międzynarodowe i konwencje nienaruszalnych i niezbywalnych podstawowych praw człowieka jest pierwszorzędnym obowiązkiem państw; przekonane o tym, że szanowanie i przestrzeganie praw mniejszości narodowych jako części ogólnych praw człowieka jest istotnym czynnikiem pokoju, sprawiedliwości, bezpieczeństwa, stabilności i demokracji; ponownie oświadczają, że Republika Węgierska zakazuje i potępia każdą politykę, która prześladuje, krzywdzi, utrudnia warunki życiowe, przeszkadza w korzystaniu z praw jakiejkolwiek mniejszości narodowej lub etnicznej albo osoby z powodu jej przynależności do mniejszości, lub jest skierowana na przymusowe wysiedlenie, przesiedlenie jakiejkolwiek mniejszości; stanowczo potępiają wszelkie reżimy totalitarne czy dążenia do dyktatury, które pozbawiają obywateli godności i niezbywalnych praw do wolności; potępiają wszelkie rodzaje dyskryminacji rasowej, narodowej czy etnicznej, zwłaszcza te, które są skierowane na wyniszczenie poszczególnych narodowości — ludobójstwo. 1. Zgromadzenie Państwowe z głębokim wstrząsem wspomina 70. rocznicę Wielkiego Głodu na Ukrainie — przerażającą tragedię w historii ludzkości oraz ofiary Hołodomoru narodu ukraińskiego. 2. Zgromadzenie Państwowe wyraża solidarność i współczucie narodu węgierskiego dla rodzin, potomków, a także tych, którzy przeżyli urządzony przez radziecki system stalinowski sztuczny zaplanowany Hołodomor, którego ofiarami padło prawie 7 milionów ludzi, wśród nich — 3 miliony dzieci”. (Uchwalono 24 listopada 2003 roku; uchwałę podano w skróconej formie) Dokumenty publikowane są w nieoficjalnych tłumaczeniach z języków angielskiego, hiszpańskiego i węgierskiego. † Zarząd Główny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Ogólnoukraińska młodzieżowa organizacja społeczna „Młoda Proświta” oraz redakcja gazety „Słowo Proświty” wyrażają szczere kondolencje Przewodniczącemu „Młodej Proświty” Witalijowi Morozowi z powodu ciężkiej straty — nagłej śmierci jego ojca Andrija Antonowycza. Już przyzwyczailiśmy się do pojawiania się kolejnych państwowych programów wspierania języka ukraińskiego, do szczątkowej zasady ich finansowania i zrozumiałej nieskuteczności z uwagi na realny stan funkcjonowania języka ukraińskiego na Ukrainie. Ale nowy Państwowy program rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego na lata 2004—2010 (przyjęty uchwałą Gabinetu Ministrów Ukrainy z dnia 2 października 2003 r. nr 1546) zaskoczył mnie tuż przed Nowym Rokiem. Dowiedziałem się o nim przypadkowo, pod koniec terminu regionalnego reagowania, i nasza organizacja obwodowa pilnie przekazała do administracji obwodowej propozycje od „Proświty”. Jest to zrozumiałe, wszak w nowym programie formalny udział „Proświty” nie był już przewidziany. Z jednej strony to źle, gdyż władza nie chce już widzieć w „Proświcie” szczególnego partnera społecznego. Ale ten fakt powinien stymulować nasze działanie jako koordynatora części organizacyjnej społeczności ukraińskiej w tej kwestii budowania państwa. Choć proponowany program państwowy przewiduje społeczną dyskusję nad jego kluczowymi projektami, to rozumiemy, że realnie jest ona możliwa tylko na poziomie zorganizowanej społeczności. Spory w „kuchni” czy w twórczych towarzystwach nie będą brane pod uwagę. Mówię to do tej ukraińskiej elity, która widzi swoje oświecenie i misję poza ukraińskimi organizacjami. Po prostu taki jest mechanizm reagowania machiny państwowej, która jest głównym wykonawcą programu państwowego. Praktycznie zakończono już tworzenie regionalnych programów rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego (w terminie trzech miesięcy od dnia przyjęcia Programu Państwowego). Jeśli nawet zostaną przyjęte propozycje organizacji obwodowych „Proświty”, to nie ma gwarancji, że znajdzie się dla nich finansowanie budżetowe. Ale trzeba to robić — i to niezwłocznie, wszelkimi sposobami domagając się udziału w programie na prawach partnera społecznego. Deklaracja szerokiego udziału społeczności daje prawo do dyskusji wszystkim organizacjom, w tym także tym, które są za „dwujęzycznością” jako podstawą państwowej polityki językowej. Chociaż sam termin „polityka językowa” jest dość wątpliwy, wszak polityka jako sztuka kompromisów nie gwarantuje sprawiedliwości w stosunkach międzyetnicznych i językowych. Cała państwowa polityka językowa jest wyłożona w Konstytucji Ukrainy i lepszego od ustawy nic się nie wymyśli. Kompromis w kwestii językowej oznacza przynajmniej tymczasową niesprawiedliwość wobec jakiegoś języka, którą trudno naprawić na przestrzeni pokoleń. Jeśli dotyczy to języka państwowego — szkody dla procesu państwowego trudno ocenić. Już to odczuwamy, mając stabilność minimum egzystencji. Osobliwość obecnego programu językowego polega na tym, że wymaga on zorganizowanego domagania się udziału ze strony społeczności ukraińskiej, świadomych obywateli różnego pochodzenia narodowego. Jeśli my tego nie zdołamy, nie będziemy umieli ocenić wagi pań- LIST CZYTELNIKA — DO DRUKU!
języka państwowego jako czynnika państwowego, w ostatecznym rozrachunku — czynnika naszego dobrobytu, państwowa machina urzędnicza zrobi to za nas według własnego uznania. Wiedząc, jak w strukturach państwowych różni urzędnicy różnie rozumieją Ustawę o językach, nietrudno się domyślić, jeśli może dojść do uszczegółowienia zbyt ogólnych punktów programu — których jest większość, jak to będzie wyglądać. Nawet łatwo przewidzieć, który z projektów nowej redakcji Ustawy o językach będzie proponowany do ogólnonarodowej dyskusji. Zapewne ten projekt, w którym przewidziano dobrze opisany rozdział „polityka językowa”. Dlatego przed całą „Proświtą” oraz aktywnymi obywatelami stoi bardzo trudne i pilne zadanie — doprowadzić do realnego udziału w państwowym programie rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego według jednolitego programu, sformułować ścieżki analizy wszystkich rozdziałów programu rządowego. Tylko systemowe działanie, program przeciw „programowi”, może uczynić program rządowy użytecznym dla rozwoju i rozpowszechniania języka ukraińskiego. Tylko ludowe wsparcie języka państwowego w krytycznym czasie zdoła zrekompensować zarówno brak należytego finansowania, jak i brak woli państwowej wielu urzędników. Niech szpalty naszej gazety staną się trybuną ogólnonarodowej dyskusji nad tą żywotnie ważną kwestią, a organizacje obwodowe przekształcą się w centra ludowej aktywności i oświecenia! To nie jest ogólny apel, a wyzwanie chwili, od którego nie możemy się uchylić. Wołodymyr FERENC, zastępca przewodniczącego Iwano-Frankiwskiej obwodowej „Proświty” ZABOLAŁO! że tę prawdę nie mniej ode mnie rozumie mój ziomek — minister oświaty p. Kremiń. Tylko szkoda, że wiedza jego nie stała się praktyką, że p. minister okazał się niezdyscyplinowanym urzędnikiem, ponieważ nie wykonuje Ustawy o językach, przyjętej jeszcze za władzy radzieckiej. Muszę bywać w Ministerstwie Oświaty, a ciekawie byłoby wiedzieć, w jakim języku rozmawiają między sobą jego urzędnicy i klerkowie? Czytelnicy „Słowa Proświty” słusznie podkreślają: dopóki język ukraiński nie stanie się językiem roboczym w gabinetach wysokich urzędników, dopóty sytuacja się nie poprawi — nie ma co na to liczyć. Ależ nasi urzędnicy to najzwyklejsze koty ze znanej bajki. Do tego nie widzą i nie słyszą naszych z wami krytycznych uwag. Wątpię, czy wielu z nich w ogóle wie, że istnieje taka gazeta jak „Słowo Proświty”. I tak wychodzi, że przekonujemy się nawzajem, jak ważną sprawą jest utrwalenie języka państwowego w państwie. Jakie jest wyjście? Moim zdaniem, aby naprawić katastrofalną sytuację z językiem państwowym, trzeba, aby do władzy doszli prawdziwi patrioci, którzy nie słowami, a czynem troszczą się o swoją ziemię, o swój naród, o każdego z nas. A to zależy tylko od wyborców. Jaki by potężny zasób administracyjny nie był zaangażowany w wybory prezydenta czy deputowanych ludowych, i tak prawda będzie po naszej stronie, po stronie narodu, jeśli oczywiście my z wami nie jesteśmy stadem owiec. W tym, zdaje się, wszystkich przekonało doświadczenie Gruzji. Nie dajmy się oszukać, jak podczas poprzednich wyborów parlamentarnych! Hryhorij FASTIWEĆ, m. Buryń, obwód sumski ŚLADAMI NASZYCH WYSTĄPIEŃ dziedzictwu przyrodniczemu i duchowemu rejonu. Album „Dołynszczyna” ukazał się dzięki wsparciu przewodniczącego Rady Rejonowej w Dolinie p. W. Tepczuka. Rok kultury został również zaznaczony w naszym centrum rejonowym otwarciem nowego pomieszczenia Centralnej Biblioteki Rejonowej. W naszych czasach zdarza się to nieczęsto. A w Dolinie podczas Bojkowskich Festynów Centralna Biblioteka w Dolinie otrzymała wspaniałe, nowoczesne, trzypiętrowe pomieszczenie. Tutaj znalazły się przestronna sala do przeprowadzania prezentacji książek i innych wydarzeń, w której zainstalowano komputery z dostępem do Internetu, przestronne wypożyczalnie i czytelnie, magazyny na książki. Honorowym gościom festiwalu, oprócz książek o krainie Bojków, podarowano płytę kompaktową lokalnego kompozytora i wykonawcy z Doliny J. Szerszenia… Płyta otwierała się piosenką „Bojkowski festiwal” (muz. J. Szerszeń, wiersz autorki tych słów). Zatem prowincja żyje, świętuje nie gorzej od stolic, bo żyją tu duchowo bogaci ludzie. Nadija DYCZKA, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, m. Dolina, obwód iwano-frankiwski
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
