Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

WIGILIA NA POKUCIU razem z etnografem Romaną Kobalczynską

Слово Просвіти, №03 за 2004 рік

Diduch, kolędnik, wigilijna świeca, świąteczne wypieki. Chcesz mieć zdrowy ród — trzeba pokłon piecu zrobić. Trzeba trzymać się staroświeckiego jedzenia, żeby rosły zdrowe dzieci. Dzisiaj ludzie zgłupieli, jedzą kiełbasę i mięso, i od tego zdziczeli i chorują. Jeszcze moja mama mówiła: „Zdrowie rodziny w rękach matki, w matczynym jedzeniu”. Maria Mychajliwna STUPARYK-KIRASZCZUK (córka pani Wasyliny), ur. 1947 r., mieszkanka miasta Kołomyja w obwodzie iwanofrankiwskim: „Te dwanaście potraw przygotowuję na Wigilię, a przejęłam je od swojej mamy Wasyliny Stuparyk i chrzestnej matki Hanny. Wszystkie te potrawy są postne, według starego zwyczaju”. KUTIA Ziarno „łuskanej” (tłuczonej) pszenicy przemyć zimną wodą i zostawić na noc. Gotować, aż stanie się miękka. Żeby doszła, wstawić ją do gorącego piekarnika lub pieca. Rodzynki przemyć i zalać ciepłym kompotem z suszu. Następnie zaparzyć mak, odcedzić i rozetrzeć go w makutrze. Kiedy pszenica wystygnie, dodać do niej rodzynki, orzechy, mak i miód (rozcieńczony kompotem) — wszystko wymieszać. W Wigilię u chrzestnej Hanny, kiedy przychodziliśmy z kutią, chrzestny Hryń po wieczerzy siał kutię po czterech kątach chaty, a my, dzieci, musieliśmy ją łapać. Czynił to po to, aby rodziła pszenica. Na koniec rzucał kutię do sufitu, żeby pszenica była w tym roku stojąca i wysoka. A jeszcze kilka łyżek kutii rzucał do sufitu, żeby roje się roiły i zostawały w ich sadzie. Potem tę kutię z sufitu trzeba było zeskrobać — to dobrze na uroki. A jeszcze chrzestny Hryń na Jordan święcił ule święconą wodą i posypywał każdy ul ziarnami z kutii. POSTNY BORSZCZ Z GRZYBAMI, albo WIGILIJNY BORSZCZ Z USZKAMI Poszatkować drobno buraki, marchew i pietruszkę, zalać wodą, wstawić do gotowania. Potem dodać ziemniaki i poszatkowaną kapustę. Na końcu do barszczu wsypać ugotowaną fasolę, podsmażoną na oleju cebulę oraz kwas buraczany. USZKA Suszone grzyby do uszek namoczyć na noc, a tę wodę dodać do barszczu. Grzyby zmielić w maszynce do mięsa, wymieszać ze smażoną cebulą, dodając pieprz i sól do smaku. Ciasto zagnieść jak na pierogi, rozwałkować je i pokroić w kwadraciki. W kwadraciki wkładać grzyby. Najpierw zlepić dwa przeciwległe końce i połączyć je. Gotować uszka w osolonej wodzie kilka minut. Podawać do gorącego barszczu. ŚLEDŹ MARYNOWANY Wziąć 250 ml wody, dodać 2 liście laurowe, 2 łyżki octu, po 4 ziarna czarnego i ziela angielskiego. To wszystko zagotować. Pokroić w kawałki śledzia, cebulę pokroić w krążki, układać w litrowym słoiku: 1 warstwa śledzia, 1 warstwa cebuli. Potem zalać wystudzonym marynatą. Po dniu śledzia można podawać na stół. Przedtem dobrze „zaprawić” olejem. Wigilia w rodzinnym domu kapusty odgotować, wymieszać z grochem i zaprawić smażoną na oleju cebulą. Podawać podgrzane. WARIANKA Rozsół z kiszonej kapusty rozcieńcza się wodą. Jak zawrze, wrzucają garść białej mąki. Dodają „papryki” (czerwonego pieprzu). „Zaprawiają” olejem z cebulą. Jedzą z ziemniakami. BÓB KOŁOCZONY Bób myją, namaczają na noc, gotują. Potem rozcierają w makutrze. „Zaprawiają” cebulą z olejem. Jedzą z sołomachosą. Na Wigilię mówią, jedząc bób: — Niech rok będzie syty, jak bób. BURACZKI „ĆWIKŁY” Ugotować burak, obrać i zetrzeć na drobnej tarce z chrzanem. Wymieszać, dodać ocet, sól i cukier do smaku. Ćwikłę spożywano do wszystkich potraw. PIROHY Z KAPUSTĄ (PIEROGI) Kiszoną kapustę przemyć, odgotować, odcisnąć, zmielić w maszynce do mięsa, gdy wystygnie. W tym czasie zagnieść ciasto na wodzie (jak na pierogi). Pokroić i podsmażyć cebulę, wymieszać z kapustą, dodać do smaku sól i pieprz. A potem lepić pierogi. PĄCZKI Wziąć 1 kg mąki, 50 g drożdży i pół szklanki cukru. Rozpuścić w wodzie połowę drożdży i mąki, żeby ciasto było jak domowa śmietana. Postawić w cieple. Kiedy ciasto wyrośnie, zagnieść je, dodać resztę mąki, soli i cukru. Znowu postawić w cieple. Kiedy ciasto „podrośnie”, formuje się z niego kulki i daje im jeszcze „podrosnąć”. Do środka kulek wkładają rozdrobnioną różę z cukrem. Smażą pączki w oleju. Gotowe obowiązkowo posypać cukrem pudrem. WAR (KOMPOT Z SUSZU) Przemyć suszone jabłka, śliwki, gruszki. Zalać zimną wodą na noc. Rano ugotować, odstawić — wtedy kompot jest smaczniejszy. MIODOWNIKI ŻYTNIE — „BOŻONARODZENIOWE” 2,5 szklanki mąki żytniej, 2 szklanki miodu, 50 g wódki, 1 łyżka przypraw (goździki, cynamon, kardamon), 1 łyżka skrobi. Miód podgrzewają i wlewają do dobrze przesianej mąki żytniej. Ciasto wyrabiają, aż zbieleje. Potem dodają wódkę i znowu wyrabiają, żeby nie było grudek. Na 1—2 godziny wynoszą na chłód, potem rozwałkowują, podsypując skrobią. Wycinają miodowniki metalowymi foremkami (gwiazdki, serduszka, słoneczka, świeczki, choinki, kwiatuszki). Kładą je na posmarowaną olejem blachę i wstawiają do pieca. Potem pokrywają je różnymi pomadami, białkiem z cukrem. Takich ciastek wypiekano 2–3 duże rzeszota, na podarki dla dzieci za kolędę. Przyozdabiano nimi choinkę. Te ciastka wypiekała na Boże Narodzenie moja chrzestna Hanna, a jeszcze robiła dobre pierogi z suszonymi śliwkami. Przygotowywała je chrzestna tylko na święto. Gęsto zagniatała ciasto z mąki pszennej przesianej. Z ciasta robiła placuszki, kładła na nie suszone śliwki z cukrem i lepiła pierogi. Chrzestny Hryń miał pasiekę, więc te pierogi jedzono z miodem. A ja zawsze czekałam świąt, żeby pójść do chrzestnej na pierogi z suszonymi śliwkami. Chrzestna bardzo uprzejmie prosiła: „Prosimy do obiadu — spożywajcie zdrowi, niech Bóg błogosławi!”. A jak my z Ołeną przy stole z czegoś się zaśmiejemy, to chrzestna nam przymawiała, że dziewczętom przy jedzeniu nie wolno się śmiać, bo będą miały głupiego męża. A jeszcze chrzestna umiała mówić zachęty: — Bądźcie łaskawi, noż jedzcie! — Nie gardźcie! Noż przysuńcie się do miski bliżej! — Daj Boże wam zdrowia, żeście przyszli, żeście nie pogardzili. — Weselcie się szczęśliwie, zdrowo, niech was Bóg błogosławi. A jak wyprowadzała z chaty na święta czy na odpust, to darowała struclę czy kołacz i przymawiała z żartem: „Proszę wam podarek, przyjmujcie mały za wielki!”. Moja chrzestna gotowała na weselach, chrzcinach. Gotowała bardzo czysto i smacznie, miała sławę i ją wszędzie prosili, nawet do obcych wsi. We wsi mówili na takie kobiety — kucharka.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn