DATA
Psycholodzy o społeczeństwie trzeciego tysiąclecia
S. 8, 9 Sam sobie znachor
S. 12, 13
22 STYCZNIA — DZIEŃ SOBORNOŚCI UKRAINY — 1918 rok. Centralna Rada IV Uniwersałem proklamowała Ukraińską Republikę Ludową. — 1919 rok. Proklamowano zjednoczenie UNR z ZUNR w soborne, samodzielne państwo. — 1990 rok. Żywy łańcuch jedności między Kijowem a Lwowem.
Na zdobycie Narodowej Nagrody S. 14
Dobrowolne ofiary „Na Kobzarową Cerkiew”: MFB „Ukraińska Rodzina” Rachunek nr 26045200145101 w Podilskiej filii AKB „Kijów”, MFO 320401, ZKPO 21709106
Tłumaczenie maszynowe
Jak pokazują wydarzenia początku 2006 roku, Ukraina weszła w kolejną serię największych prób. Obecny zamach na państwowość ma tę szczególną cechę, że dokonuje się pod obłudnymi hasłami „obrony interesów narodowych”. Przykre, że do przyrodniego sojuszu otwarcie antyukraińskich sił – SDPU(o), regionałów i komunistów – dołączyli także blok Łytwyna oraz bjutowcy. W wyniku ich wspólnych działań wystąpienie przeciwko stanowisku rządu w negocjacjach gazowych z Rosją przerodziło się w złośliwą próbę destabilizacji sytuacji na Ukrainie, podkopania autorytetu ukraińskiego Państwa i Prezydenta Wiktora Juszczenki. Te złowieszcze, fałszywe oskarżenia, które zewsząd, hurtowo spadają dziś na nie konstytucyjnie wysłany „na dymisję” rząd oraz na uosobienie woli narodu w czasie Pomarańczowej Rewolucji – Prezydenta Wiktora Juszczenkę – to strzały w samo serce Ukrainy.
W związku z powyższym zwracamy się do społeczeństwa Ukrainy. Nie dajmy się zwieść brudnym przedwyborczym technologiom „moskiewskiego rozlewu”. Wyraźnie rozpoznawajmy, które z tych czy innych sił politycznych szczerze troszczą się o interesy Ukrainy, a które korzystnie dbają wyłącznie o podniesienie własnego rankingu w jakikolwiek, czasem nieuczciwy sposób. Pamiętajmy, że dziś pod maską obrońców Ukrainy i interesów narodu, a nawet w przebraniu „pobożnych” chrześcijan występują ci, którzy nieuchronnie wciągną Ukrainę w neoimperialne jarzmo, a także ostatecznie zniszczą ukraińską duchowość i kulturę, wprowadzą „drugi język państwowy” – rosyjski. W tym odpowiedzialnym czasie skupmy się wokół Prezydenta Wiktora Juszczenki, wspierajmy w nadchodzących wyborach te siły państwowe, które naprawdę obronią pełnosuwerenne, europejsko zorientowane państwo narodowe ukraińskiego narodu. Ukraina – ponad wszystko. Bądźmy obrońcami prawdy i Ukrainy!
P. MOWCZAN, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki; M. HORYŃ, przewodniczący Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej; A. POHRIBNYJ, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Pedagogicznego im. H. Waszczenka oraz Kijowskiej Organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy; P. KONONENKO, prezydent Międzynarodowego Stowarzyszenia «Ukraina i światowe ukraińskie środowiska»; W. KARPENKO, prezydent Międzynarodowego Stowarzyszenia Niezależnej Prasy na Ukrainie; M. DROBNOCHOD, prezydent Akademii Szkolnictwa Wyższego na Ukrainie
ŁĄCZNIE NA RACHUNKU CERKWI TARASOWEJ — 761 816 hrywien 05 kopiejek
Tłumaczenie maszynowe
BEZPOŚREDNIA WYPOWIEDŹ
Sytuacja wokół gazu pokazała, że Ukraina jest zdolna bronić swoich interesów narodowych i być przewidywalnym oraz rzetelnym partnerem. Zaproponowana przez „Gazprom” cena 230 dolarów za tysiąc metrów sześciennych była przede wszystkim ekonomicznie nieuzasadniona, a zatem absolutnie dla nas nie do przyjęcia. Do czego doszliśmy? Dzisiaj mamy cenę 95 dolarów za tysiąc metrów sześciennych, która jest o trzydzieści procent niższa niż cena w krajach bałtyckich, na Zakaukaziu i u wszystkich naszych sąsiadów na obszarze poradzieckim. Zwiększyliśmy o 47% taryfę za tranzyt rosyjskiego gazu i obecnie wynosi ona 1,6 dolara za tysiąc metrów sześciennych. Zgodnie z umową o 10% zwiększono wolumen transportu rosyjskiego gazu do Europy ukraińskim systemem przesyłu gazu w 2006 roku. Z tego tytułu do budżetu kraju otrzymamy ponad dwa i pół miliarda dolarów. Strona ukraińska i rosyjska uzgodniły, że zmian cen gazu oraz opłat za tranzyt gazu można będzie dokonać tylko za zgodą obu stron. W najbliższym czasie rządy obu krajów podpiszą dodatkowy protokół, w którym jasno określą wszystkie techniczne aspekty dostaw. Gabinet Ministrów przygotowuje już projekt takiego dokumentu. W ten sposób nasze relacje z Rosją w kwestii gazowej stały się bardziej przewidywalne, racjonalne i ekonomicznie uzasadnione.
Cena gazu dla ludności w tym sezonie grzewczym nie będzie wzrastać. I jest to moje pryncypialne stanowisko jako Prezydenta oraz stanowisko naszego rządu. Wynika ono z tego, że ludność korzysta głównie z gazu własnego wydobycia. Jeśli chodzi o przemysł, cena gazu dla niego będzie określana w zależności od tego, ile paliwa jest zużywane. Rząd opracował mechanizm, który uniemożliwi gwałtowny wzrost cen i zapewni stopniową ich liberalizację. W najbliższym czasie odbiorcy przemysłowi gazu powinni wprowadzić technologie energooszczędne i przejść, tam gdzie to możliwe, na inne rodzaje paliw, w tym alternatywne.
Jeszcze jeden ważny wniosek: musimy gruntownie zmienić naszą politykę w zakresie zużycia energii i oszczędzania energii. Dobry gospodarz, jestem przekonany, to gospodarz oszczędny. Ukraińska gospodarka zużywa średnio cztery razy więcej gazu ziemnego niż kraje Unii Europejskiej. Na świecie stosuje się jedną prostą formułę: na jeden milion mieszkańców państwo powinno zużywać jeden miliard metrów sześciennych gazu. Naszym celem jest obniżenie rocznego zużycia z 76 miliardów do około 50. To zmusza nas do gruntownego i w krótkim czasie zoptymalizowania wydatków gazu ziemnego przede wszystkim w przemyśle. O to, jestem przekonany, musi dbać zarówno państwo, jak i właściciele przedsiębiorstw. Będę stanowczo wymagał od rządu, kierowników przedsiębiorstw, sektora mieszkaniowo-komunalnego wprowadzenia reżimu oszczędzania zasobów energetycznych. Ale niezwykle ważną kwestią jest także zachowanie ciepła w każdym domu, w każdej rodzinie. Z dzieciństwa pamiętam, jak z rodzicami ocieplaliśmy i zaklejaliśmy okna, a chatę obkładaliśmy słomą lub łętami ziemniaczanymi. Kto oszczędza, ten zawsze ma.
Mam nadzieję, że rozumiecie, iż temat gazowy to nie tylko ekonomia, jest on powiązany z ostatnimi wydarzeniami w Radzie Najwyższej. Chcę jeszcze raz podkreślić, że na Ukrainie pracuje pełnowartościowy rząd na czele z Premierem Jurijem Jechanurowem. Ten rząd będzie wykonywał swoje uprawnienia do czasu sformowania nowego Gabinetu Ministrów po wyborach parlamentarnych. O żadnym „p.o.” nie może być mowy. Swoim listem do przewodniczących administracji obwodowych i innych przedstawicieli władzy wykonawczej w terenie przedstawiłem własne stanowisko – cała struktura władzy wykonawczej pracuje i będzie pracować jak zawsze. I za tydzień, kiedy parlament uda się na wakacje, Prezydent, rząd, cały system organów władzy wykonawczej będzie pracował w pełnym składzie i w trybie wzmożonym.
Decyzja Rady Najwyższej o dymisji Gabinetu Ministrów jest niepoprawna, niezgodna z prawem i niepaństwowa. To skutek nieprzemyślanych zmian w Konstytucji i jej ignorowania. Pod przykrywką takich zmian faktycznie dokonuje się zamachu na ustrój konstytucyjny. Ocenę prawną decyzji parlamentu może wydać tylko Sąd Konstytucyjny. Ja, jako Prezydent Ukrainy, zgodnie z prawem mianowałem sędziów Sądu Konstytucyjnego. Zjazd sędziów Ukrainy również przyjął kandydatury sędziów Sądu Konstytucyjnego. Dzisiaj jednak, przez destrukcyjną postawę Rady Najwyższej, która nie wybrała swojej części sędziów, nie zaprzysięgła ich, mamy niezdolny do działania Sąd Konstytucyjny, a ukraińską Konstytucję w istocie pozbawiono głosu. W rezultacie nie mamy uformowanej instytucji, która mogłaby rozstrzygać podobne sytuacje konfliktowe na poziomie konstytucyjnym. Uważam, że jest to wykalkulowana postawa niektórych sił politycznych Rady Najwyższej, która może doprowadzić do niestabilnej sytuacji w kraju. Zamiast reformy konstytucyjnej otrzymaliśmy niebezpieczne sygnały możliwego kryzysu konstytucyjnego. Jako gwarant Konstytucji będę podejmował niezbędne kroki, aby zapewnić stabilny i przewidywalny rozwój państwa. Zwróciłem się już do Rady Najwyższej z żądaniem uchylenia niekonstytucyjnej decyzji o dymisji obecnego rządu. Mam nadzieję, że szacunek do Konstytucji i obywateli Ukrainy przeważy nad osobistymi ambicjami poszczególnych deputowanych ludowych i sił politycznych.
www.prezident.gov.ua 14.01.2006
Kijowa; rozwój branży turystycznej, transportowych usług turystycznych, wspieranie produkcji wyrobów artystycznych z ukraińską i kijowską symboliką oraz atrybutyką.
Natalia MAKSYMENKO
Tłumaczenie maszynowe
MER Z UNP Walerij ASADCZEW wysunięty na kandydata na stanowisko mera Kijowa z ramienia Ukraińskiego Bloku Ludowego Kostenki i Pluszcza. Od 1 stycznia 2006 roku Ukraina de iure przekształciła się z republiki prezydencko-parlamentarnej w parlamentarno-prezydencką. Zapytaliśmy kijowian, jak odnoszą się do reformy konstytucyjnej. Ludmiła, psycholog: — Jeszcze nie zdecydowałam, jak się do tego odnieść. Chyba wszystko będzie zależeć od tego, jak u nas będzie to realizowane. Z jednej strony, podejmując samodzielnie jakieś decyzje, Prezydent mógł popełnić więcej błędów, a teraz jego władza nieco się ograniczy. Z drugiej strony, osobiście ponosił odpowiedzialność, a kiedy coś rozstrzyga się „grupowo”, odpowiednio, nikt nie będzie za to odpowiadał. Iryna, sprzedawczyni: — Nie wiem, co oni tam „na górze” reformują, ale w moim domu od 1 stycznia zrobiło się znacznie zimniej. Nie mówię już o podwyżkach cen i marnych pensjach! Jeśli takie rzeczy dzieją się przed wyborami, to co będzie po nich?! Wasyl Iwanowycz, emeryt: — Myślę, że teraz nie trzeba tego robić. Być może za kilka lat… Nasze społeczeństwo nie jest gotowe na takie zmiany. Proszę tylko spojrzeć, do wyborów idzie ponad czterdzieści partii (większość z których nie bardzo różni się od siebie). Czyż takie coś jest możliwe w cywilizowanych krajach? Ta niestrukturalność nie pomaga, a jedynie przeszkadza we wprowadzaniu konstruktywnych zmian. Anton, student: — Uważam, że reforma konstytucyjna to ważny krok ku cywilizowanemu życiu, przecież taka sama forma rządów jest w Niemczech, Francji. Ukraina powinna naśladować Europę i wtedy będziemy żyć lepiej. Odnoszę się do tego pozytywnie również dlatego, że jestem przekonany: jakiekolwiek działania są lepsze niż bezczynność. Artem, ochroniarz: — Reforma konstytucyjna? Nie, nic o tym nie wiem. Hałyna, gospodyni domowa: — Tak, słyszałam o reformie politycznej. Teraz dużo się o tym mówi w telewizji, a niektórzy politycy, wydaje mi się, w przededniu wyborów na tym spekulują. Ale, szczerze mówiąc, jeszcze nie zrozumiałam, o co chodzi. I nie ma wielkiego pragnienia: byle tylko było czym karmić dzieci i żeby ceny nie rosły tak szybko. Petro, menedżer: — Aby stać się prawdziwie parlamentarno-prezydencką republiką, nasze państwo musi przejść pewien okres przejściowy. Odbije się to zarówno na stabilności kraju, jak i na zapewnieniu praw ludzi oraz na demokracji. Zresztą zagraniczni inwestorzy będą odnosić się do tej sytuacji ostrożnie. Oprócz tego, nie ma jeszcze całego szeregu aktów wykonawczych, które zapewniałyby realizację reformy. Może za jakiś czas odczujemy z niej korzyść. Zatem Ukraińcy różnie odnoszą się do reformy konstytucyjnej: jedni uważają ją za celową, inni za przedwczesną lub wręcz niepotrzebną. Jasne jest jedno: ludzie są mało poinformowani w tej kwestii i aby mogli wyciągnąć własne, uzasadnione wnioski, niezbędne jest szerokie naświetlanie tego tematu w mediach. Kateryna HREBIEŃ. KTO JEST KIM. 235 głosów z 251 oddano na poparcie kandydatury przewodniczącego Kijowskiej organizacji miejskiej Ukraińskiej Partii Ludowej Walerija ASADCZEWA na stanowisko mera Kijowa przez delegatów Kijowskiej miejskiej konferencji międzypartyjnej Ukraińskiego Bloku Ludowego Kostenki i Pluszcza, która odbyła się 16 stycznia. Argumentując swój wybór, delegaci zaznaczali, że Walerij Asadczew to aktywny deputowany-kijowianin, specjalista ds. budżetu, wyraziciel interesów samorządu lokalnego, człowiek z udanym 3-letnim doświadczeniem gospodarowania w rejonie Moskiewskim (Hołosijiwskim) Kijowa oraz jasno opracowanym planem działań, skierowanych na poprawę życia kijowian w ciągu najbliższych 4 lat. Rdzenny kijowianin, Walerij Asadczew opracował program przekształcenia Kijowa w prawdziwą Ukraińską stolicę z europejskimi standardami życia. W szczególności w jego programie mowa o wzmocnieniu systemu samorządu w mieście poprzez tworzenie organów samoorganizacji ludności; rozwój nowoczesnej infrastruktury miasta: dróg, wiaduktów, komunikacji; przypisanie do budynków terenów przyległych; wprowadzenie zasad konkurencyjnych i mechanizmów rynkowych w sferze świadczenia usług komunalnych; realizację programu przebudowy pięciopiętrowców z zapewnieniem nowoczesnych mieszkań osobom z listy oczekujących, doprowadzenie do należytego stanu terenów sektora prywatnego; rozbudowę linii metra, rozwój kolejki podmiejskiej, szybkiego tramwaju oraz stworzenie wspólnych węzłów przesiadkowych: metro-tramwaj-kolejka; budowę sieci placówek edukacji pozaszkolnej; ustanowienie wymogów dotyczących planowania i zabudowy architektonicznej historycznej części miasta; odtworzenie historycznych terenów starożytnego. GŁOS SERCA. Główną intrygą obecnych wyborów do Rady Najwyższej będzie nie wybór między „pomarańczowymi”, „niebieskimi” i „czerwonymi”, a odpowiedź na pytanie: czy jesteście gotowi, obywatele Ukrainy, poprzez mechanizmy podwójnego rosyjsko-ukraińskiego obywatelstwa, drugiego rosyjskiego języka państwowego, Jednolitej Przestrzeni Gospodarczej i unii z Rosją posłać na śmierć i kalectwo na Północny Kaukaz swoje dzieci, wnuki, rodziców, braci, zięciów, przyjaciół i ukochanych. Czyż unia z Rosją nie jest automatycznie unią z Czeczenią, Dagestanem, Inguszetią, Osetią, Kabardo-Bałkarią, Karaczajo-Czerkiesją, Adygeją, gdzie znów rozpala się wojna? Czytajcie, słuchajcie i sami wyciągajcie wnioski. Proponuję informację do przemyśleń i podjęcia decyzji. Dlatego będę zwracać się do was z pytaniami, na które tylko wy sami jesteście w stanie odpowiedzieć. W tej wojnie zginęło już dwa razy więcej rosyjskich żołnierzy niż radzieckich wojskowych w Afganistanie. Setki tysięcy młodych rosyjskich chłopaków wyszło z tej wojny okaleczonych fizycznie i moralnie. Dlaczego wśród dziesiątek tysięcy zabitych i setek tysięcy okaleczonych na Północnym Kaukazie młodych ludzi nie ma waszych dzieci i wnuków? Kto lub co jest temu „winne”? „Winna” jest niepodległość Ukrainy. Co jest potrzebne, żeby waszych bliskich lub was samych zaczęto zabijać na Północnym Kaukazie? Odpowiedź: unia z Rosją, Jednolita Przestrzeń Gospodarcza, drugi rosyjski język państwowy i podwójne obywatelstwo. Wtedy wasze dzieci i wnuki całkowicie legalnie wyślą na śmierć do Czeczenii i innych republik Północnego Kaukazu oraz na ekstremalną rosyjsko-chińską granicę, a wykrwawionych wojną Rosjan przyślą służyć na błogosławione winnice.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
doradcy Zakarpacia i obwodu odeskiego, tak jak to było za czasów Związku Radzieckiego. Czy są na Ukrainie politycy, partie polityczne i bloki wyborcze, które otwarcie występują za sojuszem z Rosją, drugim rosyjskim językiem państwowym (bo bez znajomości języka rosyjskiego ukraińscy chłopcy nie będą mogli służyć w rosyjskiej armii), podwójnym obywatelstwem? Czy możecie je wymienić? Czy należą do nich Partia Regionów (Janukowycz), partia „Sojuz” (Kostiusew), Progresywna Partia Socjalistyczna Ukrainy (Witrenko), Partia polityki Putina, SDPU(o), blok Łytwyna z jego wyjazdami do Moskwy, Komunistyczna Partia Ukrainy (Symonenko) i inne? Czyż hasło wszystkich tych partii „Z nami Bóg i Rosja” nie jest zabójcze dla waszych dzieci i wnuków? Czy ci działacze, partie i bloki polityczne, które występują za sojuszem z Rosją, „dwujęzycznością” i podwójnym obywatelstwem, są śmiertelnymi wrogami waszych dzieci i wnuków, waszymi śmiertelnymi wrogami? Czy głosując w wyborach na te partie i bloki wyborcze, nie wyślecie swoich własnych dzieci i wnuków, braci, rodziców, ukochanych i przyjaciół na rzeź na Północny Kaukaz, gdzie wojna rozprzestrzenia się jak pożar? Jeszcze raz pomyślcie! Czy nie po to Rosja już znosi odroczenia od służby w armii? Czy nie po to przez Rosję został sprowokowany kryzys gazowy? W Kijowie znam już dwie rodziny z Rosji, a jest ich zapewne znacznie więcej, które po śmierci starszego syna na Północnym Kaukazie zabrały młodszego syna i przeniosły się na Ukrainę. Wynajmują w Kijowie mieszkanie i czują się szczęśliwe, bo uratowały chociaż jedno swoje dziecko. Pewna rosyjska matka, która obecnie mieszka w naszej stolicy, dziwiła się, że na Ukrainie jest niemało, jak to określiła, „debilnych partii”, które nie rozumieją, jakimi są szczęściarzami, że na Ukrainie nie ma wojny. „Czyż sojusz z Rosją nie jest sojuszem z wojną?” — zapytała. Jesteście w stanie udzielić odpowiedzi na to pytanie i bez mojej podpowiedzi. Czy więc musimy dochodzić do zrozumienia tych oczywistych prawd jedynie przez śmierć i kalectwo naszych dzieci oraz wnuków? Zwracam się także do tych obywateli Ukrainy, których hasłem życia stało się powiedzenie „Z nami Bóg i Rosja”, którzy deklarują swoją szczerą miłość do Rosji, języka rosyjskiego, kultury rosyjskiej oraz polityki Putina. Warto pamiętać, że dla tego, kto kogoś lub coś naprawdę kocha, charakterystyczne jest nieodparte pragnienie, by na wieki zjednoczyć się z obiektem lub podmiotem swojej miłości. Czyż ktoś na Ukrainie przeszkadza szczerze zakochanym w Rosji w przeniesieniu się do niej? Tym bardziej, że w Rosji i pensje, i emerytury są wyższe niż na Ukrainie, i gazu jest pod dostatkiem... Udowodnijcie wszystkim, że naprawdę kochacie Rosję nie słowami, a czynami! Formujcie ze swoich dzieci i wnuków plutony, kompanie i bataliony i wysyłajcie je na pomoc Rosji w jej wojnie na Północnym Kaukazie. Ale nie trzeba próbować wysyłać tam dzieci i wnuków tych, którzy całkiem naturalnie kochają Ukrainę, język ukraiński, kulturę ukraińską na Ukrainie. Drodzy rodacy! Obecnie w waszych rękach jest los nie tylko wasz własny, ale także waszych bliskich i krewnych. Nie pomylcie się w swoim wyborze! Petro MASLAK, wiceprezydent Akademii Nauk Szkolnictwa Wyższego Ukrainy
Tłumaczenie maszynowe
Sytuacja w kraju jest skomplikowana. Doktor nauk ekonomicznych, stały przedstawiciel Prezydenta Ukrainy w Gabinecie Ministrów Ukrainy Wołodymyr Łanowy nie ukrywa, że trzeba będzie zacisnąć pasa i nauczyć się oszczędzać. Przede wszystkim zasoby energetyczne. Europa i Ameryka przez to przeszły. My nie jesteśmy wyjątkiem. Dlatego zanim poruszyłam temat systemu podatkowego, perspektyw inwestycji i wolnych stref ekonomicznych, przede wszystkim zapytałam pana Łanowego o osiągnięcia i straty w negocjacjach między „Naftohazem Ukrainy” a rosyjskim „Gazpromem”... — Kiedy dowiedziałem się o wynikach negocjacji, zrozumiałem, że Ukraina nie miała wyboru. Rosja nie tyle nam zaproponowała, co narzuciła podmiot, z którym podpisaliśmy kontrakt. „Rosukrenergo” jest upoważnione do prowadzenia odpowiednich operacji tranzytowych, transportowych, rozliczeniowych i innych. Co prawda, moglibyśmy zoptymalizować niektóre parametry tej umowy. Ale ponieważ negocjacje odbywały się w nocy, w trybie czasowego niedoboru, umowa nie jest zakończona. Zatem będzie możliwość nieco doprecyzować. Na przykład przyczyny i warunki przeglądu cen i taryf, a także różnorodne gwarancje od każdej ze stron. Umowa nie jest prawnie doskonałym dokumentem, ale możliwości polityczne i czasowe będą sprzyjać temu, aby poprawić jej model. Gospodarka rozwija się pozytywnie pod warunkiem właściwych impulsów, punktów odniesienia i ocen. To znaczy, jeśli u nas na jakieś paliwo energetyczne ceny są sztuczne, a na jakieś realne, to podmioty gospodarcze: konsumenci, inwestorzy, producenci, dezorientują się. Ktoś zaczyna zwiększać to, co mu się opłaca, inni chcą zwiększyć popyt na to, co opłaca się im. Na przykład, jeśli sprzedawać gaz taniej, a benzynę i węgiel drożej, to po roku obowiązkowo powstanie niespójność. W rezultacie będziemy mieli pułapkę dla konsumenta. Ponieważ niechybnie pojawi się pytanie o celowość budowy rurociągów. Po co wkładano pieniądze, jeśli ten materiał energetyczny jest nieopłacalny? W rzeczywistości paliwo staje się droższe na całym świecie... Wzrosły ceny benzyny, oleju napędowego, wpływając na zmiany cen w ogólnym sektorze energetycznym. To prawo rynku i gospodarki. Jeśli inni kupują gaz w cenie 250 dolarów za tysiąc metrów sześciennych, to my przy całym pragnieniu nie możemy kupować po 50 dolarów. Nawet gdyby zdarzył się taki cud, orientowalibyśmy się na produkcję gazochłonną. Podczas gdy Europa na gazoszczędną. Zatem nasza struktura technologiczna będzie zbyt przybliżona w porównaniu ze światowymi standardami. Przecież nie chcemy dla siebie tworzyć enklawy. Inna sprawa, że ceny powinny być umiarkowane i nie bardzo wyprzedzać czy pozostawać w tyle za innymi krajami. Oczywiście sytuacja jest skomplikowana i przed naszą gospodarką stoją poważne wyzwania. Ale takie są światowe tendencje i musimy działać zgodnie z nimi. — Bardzo dużo krytyki dotyczącej nieprofesjonalizmu zespołu „Naftohazu” i manipulowania zupełnie różnymi cyframi. Siły rządowe twierdzą o 95 dolarach za tysiąc metrów sześciennych, od opozycji słychać cyfrę 230... Przeciętnemu obywatelowi taka niespójność mąci w głowie... — Gdybyśmy mieli możliwość kupowania jakiegoś innego gazu, na przykład turkmeńskiego... On kosztuje nas taniej, około 80 dolarów na granicy z Ukrainą. Ale dzisiaj nie możemy nie kupować rosyjskiego gazu. Inaczej nie złoży nam się bilans i nie będziemy mieli czym zamknąć dziury konsumpcyjnej. Trzeba przyznać: nasza taktyka gospodarcza nie była całkiem właściwa. Rosja działała wyprzedzająco i na zapas wykupiła cały przyrost gazu w Turkmenistanie. Teraz ten gaz należy do pośredników, a nie bezpośrednio do krajowych producentów. Północny sąsiad zrobił wszystko, abyśmy nie mogli zwiększyć udziału zakupowego turkmeńskiego gazu. Więc nie zaszkodziłoby nam powiedzieć o tym uczciwiej. Rosja zaproponowała warunki bezalternatywne. My adekwatnie mogliśmy i, myślę, będziemy podnosić taryfy za obsługę transportową. Ale trzeba mieć na uwadze, że przez terytorium Rosji przechodzi turkmeński gaz i ona również ma wszelkie możliwości, aby w odpowiedzi zwiększyć swoje taryfy za obsługę transportową. Kiedy podpisywaliśmy umowę, myślę, że ze strony ukraińskiej brano pod uwagę ten moment. — Ale dlaczego nie wzięto pod uwagę i nie przewidziano skutków, kiedy Rosja wykupywała turkmeński gaz? Chyba nie jest to oznaką potężnego myślenia strategicznego... — Myślę, że rzeczywiście było pewne uspokojenie, a nawet zawrót głowy od sukcesów: politycznych, informacyjnych, rewolucyjnych... Wiemy, że w zeszłym roku nie wszystko udawało się nowej władzy. Ale jestem pewien, że przyczyną kryzysu energetycznego nie są jakieś błędy czy nieporozumienia... Głównym jest to, że dawne ukraińskie kierownictwo długi czas wykorzystywało argumenty polityczne i ustępstwa w obronie osobistych interesów. Nie jest tajemnicą, że jasnej pozycji politycznej Ukraina nie miała. Dawne kierownictwo przekształciło państwo w takiego sobie nieformalnego satelitę, który wlókł się w taborze rosyjskiego kursu politycznego. Rosja i dzisiaj nie odmawia sobie tego modelu. Białorusini, Ormianie zachowują się lojalnie, dlatego ceny ekonomiczne w ich krajach stosowane są akceptowalne. My natomiast zamieniliśmy prywatną korzyść na wolność polityczną. — Historia nie znosi „gdyby”, ale oczywiste jest, że za zwycięstwa Janukowycza nasz system przesyłu gazu zostałby oddany... — Hm-m... Oczywiście, historia nie znosi „gdyby”... Dlatego... — Możemy postawić „trzy kropki”... — Myślę, że zawsze są korzyści ekonomiczne. Ignoruje je chyba tylko rząd marionetek. Bardzo nie chciałbym utożsamiać ukraińskich działaczy politycznych z marionetkami, którymi pociągają z zagranicy. Wcześniej czy później, ale to niechybnie stanie się wiadome i oni znikną z politycznej szachownicy. — Czyż to się nie stało? Czyż parlament, głosując za od-
rząd Jechanurowa, nie stał się swoistym indykatorem na „marionetkowość”? — Dlatego właśnie zwracam się do tych ludzi. Politykiem może być tylko ten, kto broni interesów narodowych. W przeciwnym razie obywatele już nigdy nie zagłosują na nich... To znaczy spalić za sobą mosty. — Mówił Pan, że Ukraina nie jest w stanie zrezygnować z rosyjskiego gazu, ponieważ zużywa paliwo energetyczne w wielkich ilościach. A jakie mamy perspektywy wprowadzenia technologii energooszczędnych? — Na całym świecie technologie energooszczędne wprowadzano dopiero po podwyżkach cen. Kraje Europy i USA przeszły na samochody małolitrażowe po pierwszym kryzysie naftowym w 1973 roku, a zwłaszcza po drugim — w 1983 r. Stało się to na całym świecie i dotknęło dosłownie wszystkie branże. Innymi słowy, rynek to rynek, a wysokie ceny zmuszają wszystkich do oszczędzania. Dlatego ile byśmy nie mówili, nie namawiali czy nie grozili przedsiębiorstwom państwowym i sektorowi prywatnemu... Dopóki ceny nie wzrosną i nie odczują oni, że tracą zyski, oszczędzać nie będą. Aksjomat... Proszę sobie przypomnieć: kompleks metalurgiczny rozpoczął pierwotną prywatyzację od 1996 roku. I co? Czy coś zmieniło się przez te sześć lat? Ta sama struktura i technologia. Te same zabytkowe piece. To jedna strona medalu. Na odwrocie — jarzmo podatkowe, w którym znajduje się nasza gospodarka, przedsiębiorstwa, konsumenci. System finansowy pracuje tylko na wyciąganie dochodów. W ubiegłym roku podatki stały się jeszcze wyższe. Ogromny VAT, ogromne cła importowe... A także opodatkowanie operacji, które nie powinny być opodatkowane. Mam na myśli sprzedaż tanich mieszkań, handel walutą, łączność komórkową. Czyli obciążenie podatkowe było potężne dla większości populacji i ulgowe dla zbliżonych do władzy struktur finansowych, biznesowych czy nawet całych regionów. Kiedy jest duża presja podatkowa, gospodarce brakuje zasobów na płatności, kredyty, oszczędności i, w konsekwencji, na inwestycje. Jeśli w ubiegłym roku inwestycje wzrosły o 30%, to w tym roku tylko o 5%. Dynamika jest bardzo niska. Dlatego reforma podatkowa jest zadaniem centralnym. — Proszę wyjaśnić, dlaczego tak trudno jest zmniejszyć podatek... — Jest kilka przyczyn. Dlaczego mamy ogromną szarą strefę? Dlatego, że po opłaceniu wszystkich podatków zostanie się bez spodni. Mówiąc językiem ekonomicznym, w takich warunkach wyciągany jest cały dochód i kapitał obywateli. Inną przyczyną jest to, że nie mając zaufania do podatników, organy fiskalne również po sobie nie spodziewają się uczciwego podejścia. I dlatego zamiast tworzyć korzystny klimat podatkowy, zwiększają podatki. Oto na przykład podatek od usług łączności komórkowej w 2005 roku wzrósł z 6% do 7,5%. — Jakieś błędne koło wychodzi... — Niestety... Jest jeszcze jedna przyczyna. Wydatki socjalne w naszym państwie w ostatnich latach były skrajnie niskie. Ludzie zostali w tyle za wszelkimi normami konsumpcji, dlatego budżet był przeciążony wydatkami socjalnymi i nie mógł obniżyć podatków. Mam nadzieję, że ten okres mamy już za sobą i teraz zaczniemy dbać o producenta. — Skoro podatki u nas nie zmalały, to logicznie można wyciągnąć wniosek, że sukcesy w niszczeniu szarej strefy u nas również są minimalne... — Pewne sukcesy są. Z cienia wyszła część operacji związanych z importem. W zasadzie szedł on przemytniczo. Wszyscy o tym wiedzieli. Całymi eszelonami, statkami i samolotami przywożono towary przemycane, płacono łapówki. Ci importerzy mieli „parasole ochronne” — polityczne i władzowe... Więc celnicy starannie zamykali oczy. Teraz „parasoli” nie ma, ale towary nadal są potrzebne. Dlatego nawet po opłaceniu cła ten biznes pozostaje dochodowy. Według statystyk, na Ukrainie 55% gospodarki było w szarej strefie. A teraz — 48%. Jak na jeden rok, to poważne obniżenie. Ale nie na tyle, żebyśmy zaspokajali w swoim państwie potrzeby socjalne. — O ile zrozumiałam, Pan ironicznie odnosi się do perspektywy rozwoju wolnych stref ekonomicznych? Czy źle zrozumiałam? — Są dwa typy takich priorytetowych reżimów. Do pierwszego typu należą poszczególne projekty inwestycyjne, przedsiębiorstwa czy niewielkie terytoria, tak zwane parki technologiczne. Może to być teren miasteczka uniwersyteckiego... Tam tworzone są reżimy priorytetowych projektów inwestycyjnych i płacony jest mniejszy podatek od zysku. U nas stworzono wolne strefy ekonomiczne, w których zniesiono VAT i cło importowe. Ale te podatki w żaden sposób nie są związane z inwestycjami. Są związane z obrotem handlowym. W rezultacie, zamiast terytoriów inwestycyjnych, po prostu przywożono bezcłowo towary w ogromnej ilości... — I ktoś w ten sposób zbijał sobie kapitał... — W Europie dla pewnych terytoriów handlu bezcłowego istnieje inny reżim. Tam przywożone są towary, z reguły pochodzenia importowego, ale w celu dalszego tranzytu do innych krajów. W naszym państwie jaskrawym przykładem takiego terytorium jest rejon Odessy. Zapewnia on i Europę Środkową, i Ukrainę, i Rosję. Pobieranie cła i VAT-u w Odessie oznaczałoby automatycznie zwiększenie kosztów dalszego tranzytu. Niestety, u nas całe obwody zapragnęły zapewnić sobie handel bezcłowy. Odpowiednio importerzy idą w te obwody i nie idą w inne, co ogólnie powoduje straty. Dlatego jestem za priorytetami inwestycyjnymi dla specjalnie wyznaczonych stref. — Jakie są Pana prognozy dotyczące rozwoju inwestycji? I na ile ten rozwój zależy od dzisiejszej niestabilności politycznej? — Jeśli mówić o inwestycjach zagranicznych, to dla inwestorów istnieje ryzyko. Nie są pewni losu swojego biznesu. Z reguły nazywa się to ryzykiem politycznym, które zależy od klimatu politycznego w państwie. Dla inwestora ważne jest, aby był rynek i aby nikt nie miał przewag na tym rynku. Inwestor krajowy i zagraniczny muszą być równi w prawach. W przeciwnym razie jak konkurować? Inwestorzy nie chcą zależeć od czynników subiektywnych. Dzisiaj powstrzymuje ich niepewność o charakterze politycznym i prawnym. Do tej pory nie jest znany los sektora energetycznego. Czy zostanie zdemonopolizowany, czy tak i pozostanie w monopolu państwa... Wewnętrzna cena gazu jest jedna, a zewnętrzna — zupełnie inna... I z jakiegoś powodu korzystniej jest kupować gaz, niż wydobywać własny. Absurd... Dlatego inwestorzy również oczekują na zmianę władzy i na to, na ile będzie ona w stanie zapewniać obiektywne mechanizmy. — Wiktor Juszczenko w programie wyborczym obiecywał w czasie swoich rządów stworzyć pięć milionów miejsc pracy. Faktycznie — milion rocznie. Oficjalna statystyka za miniony 2005 rok potwierdza ten obiecany milion miejsc pracy. Ale obecnie mamy tak niski poziom PKB, że mimowolnie nasuwa się myśl o dopiskach... — Bardzo delikatne pytanie... Dlatego że nasza statystyka nie daje bezpośrednich odpowiedzi na pytanie o tworzenie i zajmowanie nowych miejsc pracy. Przecież można stworzyć nowe miejsca, ale ich nie zająć... Dlatego... To ocena ekspercka, która bazuje na pewnych obliczeniach. W końcu miejsca pracy tworzone są nie tylko przez władzę... Obywatele sami mogą tworzyć nowe miejsca pracy. Widocznie jest to jednak ocena takiego ogólnego planu o tym, że ludzie zaczęli bardziej aktywnie pracować, ponieważ stało się więcej swobód i mniej samowoli. Więc ogólne ożywienie w gospodarce trwa. — Tak, ale w te wysokie dane statystyczne być może weszły miejsca pracy obywateli, którzy i wcześniej spokojnie sobie pracowali, ale nie byli zarejestrowani. I teraz pod naciskiem organów podatkowych zmuszeni są zalegalizować swoją pracę... — Nie tylko pod naciskiem... Raczej pod wpływem bodźca i motywacji. Ale zgadzam się z tym, że realne miejsca pracy tworzą się, kiedy wprowadzane są branże wysokotechnologiczne. Żeby nasza młodzież, która kończy uniwersytety, mogła pracować w swoich specjalnościach.
Ulana HLIBCZUK
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
mieszkańcy, a co najważniejsze — mamy Szewczenkę. Dlatego Rosja musi działać ostrożniej, nie wprost, przebiegle. Wśród takich sztuczek jest zaproponowana przez Moskwę Jednolita Przestrzeń Gospodarcza (JPG). Jej ojcem jest Aleksander Sołżenicyn, który dla odrodzenia imperium proponował stworzyć najpierw przynajmniej sojusz czterech — Rosji, Białorusi, Ukrainy i Kazachstanu, a inne kawałki, jak mówił, z czasem przyrosną. Na Kremlu podchwycono ideę tego zagorzałego szowinisty i opracowano plan jej wcielenia, składający się z dwóch części. Pierwsza — podbić jednolitą przestrzeń językowo-informacyjną i kulturową, a druga, co już będzie łatwiejsze, — gospodarczą. Proszę zwrócić uwagę: do JPG zapraszane są tylko te byłe republiki ZSRR, gdzie jest wielu Rosjan i rosyjskojęzycznych mankurtów, którzy będą pomagać realizować imperialny plan szowinistów. Jeśli JPG stanie się rzeczywistością, Ukraina już nigdy nie zdejmie jarzma ze swojej szyi. Świadomi Ukraińcy pokładają nadzieje w Panu, Wiktorze Andrijowyczu. Jeśli chodzi o pierwszą część planu JPG, to tutaj jeszcze można naprawić sytuację. Język tworzy naród, a naród — państwo. Pamiętając o tym, trzeba zdecydowanie i twardo robić wszystko, aby powstrzymać bezczelnie szaloną rusyfikację Ukrainy. I wreszcie, trzeba zalegalizować, jak we wszystkich cywilizowanych krajach świata, przyznawanie obywatelstwa tylko tym, którzy znają język państwowy i posługują się nim. W USA, na przykład, żyje chyba najwięcej narodowości niż gdziekolwiek indziej, ale tam bez znajomości języka angielskiego człowiekowi nie tylko nie dadzą obywatelstwa, ale i pracy. Nam skrajnie potrzeba przyjąć taką ustawę i za rok-dwa przeprowadzić przerejestrowanie obywatelstwa. Chyba dojrzała potrzeba licencji na wydawanie produkcji drukowanej, otwieranie kanałów telewizyjnych i radiowych z zastrzeżeniem o surowym przestrzeganiu wymogów językowych. Dość nam być gorszymi od innych chochołami. Trzeba robić wszystko, co możliwe, dla ratowania narodu, państwa przed JPG i innymi imperialnymi pułapkami. Jeszcze o jednym, co dotyczy już nie języka, a zachowania naszego państwa. Sprzedawać przedsiębiorstwa można Amerykanom, Anglikom, Niemcom, nawet Papuasom z Nowej Gwinei, ale tylko nie Rosjanom. I oto dlaczego. Deputowany Dumy Państwowej Aleksiej Mitrofanow otwarcie i wprost oświadczył: “Rosja po prostu wykupi całą Ukrainę, co dzisiaj realnie i się dzieje. Nasza przyszłość — to format Związku Radzieckiego, ale zbudowany nie na ideologii, a na finansowym podporządkowaniu. Innej drogi po prostu nie ma. Powtarzam: rosyjskie firmy wkrótce wykupią wszystko, co można kupić na Ukrainie. Powstanie nowa formuła Związku Radzieckiego, ale administracyjnie nikt nikogo kontrolować nie będzie. Moskwa zmusi wszystkich do podporządkowania się sobie, ale metodami i środkami ekonomicznymi. Wszystko będzie cywilizowane”. Mitrofanow wydał to, o czym w dzień i w nocy myślą, ale na głos nie mówią rosyjscy politycy, z Putinem włącznie. W jego wielkomocarstwowej tyradzie odkryta jest istota zarówno JPG, jak i noworocznej gazowej prowokacji Moskwy. Obdarzył nas Bóg niepodległością. O niej marzono wiekami, o nią walczyły wiekami miliony Ukraińców. Naszym świętym obowiązkiem jest nie stracić jej, rozbudowywać swoje państwo, chociaż dzisiaj stoi pytanie nie tyle o rozbudowę, co o ratunek, bo jest ono w niebezpieczeństwie. Jeśli wytrwamy, to będziemy, a jeśli nie, to i ślad po nas zaginie na ziemi. Wierzę, że dla Pana, Wiktorze Andrijowyczu, Ukraina — to najświętsze, co tylko może być w duszy patrioty. Więc stójmy razem z narodem! Kto jest przeciwko przyjaźni, uczciwemu handlowi, współpracy gospodarczej z Rosją? Nikt. Ale być, jak pisał Taras Szewczenko, niewolnikami, podnóżkami i błotem Moskwy nie zechce żaden Ukrainiec, jeśli jest prawdziwym synem Ukrainy. Wołodymyr SIRENKO, pisarz, m. Dnieprodzierżyńsk JĘZYK JEST JEDEN si rosyjski “w charakterze państwowego” (niech go szlag!), pojutrze — przepisując od nowa historię na korzyść obcych, ostatecznie stracimy przyszłość. A czas płynie szybko! Przyszłość jeszcze szybciej staje się teraźniejszością. W latach 90. my też marzyliśmy o przyszłości. I to, co mamy po 2000 roku, bardzo szybko z przyszłości znalazło się w teraźniejszości. Człowiek jako taki na Ukrainie nikomu nie jest potrzebny. Potrzebny jest jego głos. Na pewnego kandydata… Więc znowu kiwamy nie na kogoś — będziemy męczyć się myślami. A rozmowy w społeczeństwie (na targu, w transporcie, w sklepach, na ulicy) daleko nie są optymistyczne: większość obywateli po prostu nie chce iść na wybory. Nadija DYCZKA, pisarka, obwód iwanofrankiwski kiego języka i nie zarobili nawet kopiejek, żeby zapłacić człowiekowi, który szanuje język państwowy i jest gotowy za marną zapłatę tłumaczyć z języka ukraińskiego na rosyjski. Zdaniem Witrenko, potrzebny jest rosyjski język państwowy na Ukrainie i jedyny rosyjski kościół: Ukraińska Cerkiew Prawosławna Patriarchatu Moskiewskiego, która gorliwie broni zajętego terytorium Ukraińskiej przestrzeni religijnej przed jakimkolwiek wpływem: czy to katolickim, czy to greckokatolickim, czy to przed prawosławnym Patriarchatem Kijowskim. Potrzebna jest infrastruktura dla dalszego rosyjskiego wpływu na ukraińską państwowość, jakby ekonomicznych dźwigni wpływu na rynku nośników energii nie było dość. Ale mimo wszystko w naszej historii był Majdan i była Pomarańczowa rewolucja. A zatem, żywe jest marzenie o niepodległym państwie Ukraińskim, które niechybnie się spełni. Czyż można zbudować państwo, nie pokonując trudności? Wszystko jedno, my je pokonamy. Oksana JEWSIEJENKO, Chersoń ŚLADAMI NASZYCH WYSTĄPIEŃ
Tłumaczenie maszynowe
Przeczytałam Pański komentarz „Wyjście na maratońskie dystanse” w „Słowie Proświty” i zrobiło mi się smutno. Przypominam sobie, jak kiedyś na stadionie w Kijowie, kiedy dopiero rodził się Ruch, zdejmował Pan swoją czapkę i prosił o głos, ale wokół rozlegał się gwizd. Tego gwizdu nigdy nie zapomnę. Dlaczego więc Pan o nim zapomniał? Dlaczego tak łatwo porzucił Pan Ruch i zaczął przeskakiwać z miejsca na miejsce? Mówi Pan, że Julia Tymoszenko ma dość monolityczną drużynę? Mówi Pan, że Julia Tymoszenko ma wielu sympatyków? Czy nie dlatego i Pan tam jest? Mówi Pan, że w jej drużynie nie ma postaci detonujących? Czego warte są słowa Turczynowa: „Nie mam dowodów na otrucie Juszczenki”. To od kogo ten detonator? A ile czarnej trucizny wylano na swoich współpracowników, którzy szli na wybory prezydenckie jedną drużyną? A czego warte jest sformułowanie „otoczenie Juszczenki”? A Pan kim jest? Pan nie jest otoczeniem Juszczenki? Jeśli szliście razem tylko po to, żeby potem zbierać kompromaty jeden na drugiego, podważać autorytet Prezydenta, to kim Pan jest? A słowa Julii Tymoszenko: „Tam ręce pod stołem coś kradły…” Żaden sąd nie potwierdził tych strasznych oskarżeń wobec swoich współpracowników. I większego zła Ukrainie nie wyrządził reżim Kuczmy, niż te oszczerstwa, bo zabiliście wiarę narodu. W całej historii Ukrainy nie było tak skandalicznego rządu, jak poprzedni. Grzechotki, szmaty, intrygi i wiecznie ktoś przeszkadzał. Ale z jakiegoś powodu według Pana szef rządu nie jest winny, a winne jest „otoczenie”, tylko nie wiadomo czyje. Panie Boże, pomyślcie. Jest mi nawet wstyd za Pana. Ambicje? Kto manipulował? Czy nie tak było zaplanowane? Czy może komuś trzeba było za coś zapłacić? Jaka dziwna i udana podróż triumwiratu do Moskwy! Jakie artystyczne kłamstwo przed dziennikarzami? Ze wszystkiego widać — coś tu jest nie tak. Mówi Pan, że nie mógł Pan doprosić się o przyjęcie u Prezydenta? A co ważnego w sekrecie miał Pan mu powiedzieć? Ma Pan środki masowego przekazu, trybunę Rady Najwyższej, ma Pan talent oratora — może Pan mówić, co Panu się podoba. Ambicji ma Pan więcej niż wystarczająco. Już tyle wylano wszystkiego na Prezydenta, że mógłby Pan się powstrzymać. Uważa Pan, że pan Pynzenyk powinien był wybrać między partią a interesami państwowymi? Ależ on jest prawdziwym patriotą Ukrainy, uczciwym politykiem i prawdziwym Mężem Stanu, a nie pustosłowiem. I my głęboko szanujemy go i nisko się kłaniamy, cześć i chwała takim Mężom! A Pan szukaj błędów u Prezydenta. „Obmyjcie się! Obrazu Bożego błotem nie szpećcie!” Zrobiłby Pan mniej tych błędów? Przecież Pan się go wyrzekł, zanim jeszcze trzy razy zapiał kur. Nic Panu nie przypomina ta biblijna historia? „Hosanna!” — „Ukrzyżuj!” Jeśli ktoś zamierzał nie wspierać programu Prezydenta, a wystawiać swoje „ja”, popełniać błędy i oskarżać „otoczenie” nie wiadomo jakie, to niech stanie się wstyd choć Panu, że Pan ten rozgardiasz poparł. Gdyby ci „święci”, którym tak chciało się coś z siebie pokazać, powiedzieli, że „szliśmy razem, ale wśród nas nie wszyscy okazali się monolityczni…” Ale nie, trzeba oczerniać Prezydenta przez jego „otoczenie”. Bić w samo serce. Ale ja chcę wierzyć, naród otrząśnie się, zrozumie wszystko właściwie. Może wtedy i Pan przejrzy na oczy? A noszenie na rękach — to średniowieczem nie trąci? Czy nie dlatego niektórzy nie wzięli udziału w żałobnym wiecu z okazji pamięci ofiar Wielkiego Głodu na Ukrainie, bo tam nikt nie niósłby na rękach i trzeba byłoby mieć odpowiednie obuwie. A oto jeszcze jedna „miłość” do Ukrainy, „patriotyzm”, „przyzwoitość” — zatwierdzenie budżetu na 2006 rok. Wie Pan, już nawet nie chce się słuchać Pana „słodkiego” głosu. Czy Bóg widzi zza chmur taką obłudę? Żal, że ukarani będą niewinni ludzie, bo Pan wciąż będzie zwodził ich obłudnymi słowami. Daj Boże dożyć do tego czasu, żeby parlament Ukrainy stał się ukraińskim i rząd Ukrainy — też ukraińskim. Chciałabym, żeby Pan i Panu podobni byli Mężami, dumnymi, którzy są gotowi stać do końca, broniąc interesów Ukrainy. I nawet jeśli przyjacielowi zdarzy się pomyłka, to stanąć obok, wesprzeć, a nie deptać, oblewać błotem, wymyślać różne niedorzeczności, przeskakiwać do innego obozu, bo tam jest więcej. To ból duszy. To krzyk zranionego serca. I wcale nie z wrogiego obozu. Wira JAROSŁAWENKO, m. Kołomyja obwodu iwanofrankiwskiego. Od redakcji. Nie mogliśmy nie opublikować tego listu, pozostawiając prawo odpowiedzi deputowanemu ludowemu Wołodymyrowi Jaworiwskiemu.
Tłumaczenie maszynowe
LIST OTWARTY DO PREZYDENTA Drogi Wiktorze Andrijowyczu! Przede wszystkim uważam za konieczne przytoczyć dwa cytaty: jeden z dalekiej przeszłości, kiedy Moskwa dopiero stawała się Rosją, a drugi z czasów, gdy po bolszewickim przewrocie Ukraina stawała się niepodległym państwem. Piotr I, który, jak wszyscy moskiewscy carowie, troszczył się o rozszerzenie i zachowanie swojego imperium, powiedział: „Oderwanie małorosyjskiego narodu od państwa naszego może być początkiem wszystkich naszych nieszczęść”. Lew Trocki, instruując komisarzy wojska, które Lenin wysyłał na Kijów, aby stłumić Ukrainę, krzyczał z trybuny: „...pamiętajcie, że tak czy inaczej, a nam niezbędnie trzeba zwrócić Ukrainę Rosji. Bez Ukrainy nie ma Rosji. Bez ukraińskiego węgla, żelaza, rudy, chleba, soli, Morza Czarnego Rosja istnieć nie może, ona się udusi, a wraz z nią i władza radziecka, i my z wami... Wiedzcie, że dla osiągnięcia zamierzonego celu wszystkie środki są jednakowo dobre”. Nasz naród odczuł na sobie te „środki”. Został do nogi wytępiony Baturyn, a zbiry Murawjowa zabijali ludzi tylko za to, że rozmawiali w języku ukraińskim lub byli w wyszywance. Można przytoczyć mnóstwo podobnych wypowiedzi, a i tych wystarczy, aby zawsze pamiętać, że Rosja, dopóki istnieje, nigdy nie pogodzi się z utratą Ukrainy i będzie robić wszystko, by znowu zawrócić ją do imperium, jeśli nie jako bezimienną „południową część”, to chociażby jako małorosyjską federację. I ona, jak widzimy, wszystko robi w tym celu. Dzisiaj już nie poślesz murawjowców do Kijowa — nie te czasy, więc w ruch idą prowokacje i szantaż. Konflikt o Tuzłę, „omyłkowe” wysadzenie desantu na terytorium ukraińskiej jednostki wojskowej były sprawdzianem, jak zareagujemy na te wydarzenia. Konflikt gazowy — to już atak, jestem pewien, zamówiony przez opozycję. I tutaj, jak nigdy dotąd, musimy wytrwać i pokazać, że jesteśmy nie oswojoną Białorusią, a dumnym, niepodległym państwem. My, mimo wszystko, pozostaliśmy Ukraińcami, narodem, i tylko dlatego, że mamy potężną diasporę za granicą, niezłomnych ga- POSZANOWANIE Rozważania z powodu reklamy jednej partii dotyczącej wprowadzenia na Ukrainie drugiego języka państwowego Bóg widzi: odnosi się wrażenie, że Nowy Rok jednak nam zepsuli reklamami politycznymi. Szczególnie daje się we znaki ta, gdzie „sławetna” partia (nie będę nazywał, aby nie robić jej ukrytej reklamy) zapewnia, że będzie domagać się, aby językowi rosyjskiemu nadano status drugiego państwowego. Oburzeni są nie tylko mieszkańcy zachodnich obwodów Ukrainy. Oburzeni są wszyscy świadomi Ukraińcy we wszystkich obwodach i na całym świecie. Znowu rozgrywana jest karta językowa. I znowu przed kolejnymi wyborami. Ciekawe, co z tego będzie, kiedy Tatarzy zechcą na Krymie drugiego państwowego tatarskiego, a zachodnie społeczności polskie wprowadzą drugi państwowy — polski? Mało tego, że proponuje się nam wielką przyszłość, a do tego jeszcze język rosyjski — „w charakterze drugiego państwowego”. Oczywiście, że słowa te to tłumaczenie z rosyjskiego: „w kaczestwie”, a w ukraińskim takie połączenie wyrazowe nie jest używane. Jednak kogo to obchodzi?.. Głównym jest, żeby rosyjski był drugim państwowym. Ciekawe, a Ukraińcy wtedy będą „w kaczestwie kogo?” Obcokrajowców, wybaczcie. Obcokrajowców we własnym rodzimym państwie. I nie należy wskazywać na Szwajcarię… Nie, nie mamy szczęścia w osiąganiu i pojmowaniu własnej godności. Bo w ostatecznym rozrachunku ukraiński pierwszym państwowym jeszcze nie był. A już podsuwają mu „drugi”… Dzisiaj, „nacieszywszy się” wiadomościami dotyczącymi podrożenia gazu i energii elektrycznej, jutro — wprowadził!
Tłumaczenie maszynowe
Chrześcijańską modlitwą, hymnem Ukrainy, Modlitwą ukraińskiego nacjonalisty oraz Dekalogiem ukraińskiego nacjonalisty rozpoczęły się 2 stycznia bieżącego roku w Domu Kultury w osadzie Bucza w obwodzie kijowskim obchody pamięci przywódcy OUN Stepana Bandery z okazji rocznicy jego urodzin. Przewodniczący irpieńskiej „Proświty” (osada Bucza administracyjnie podlega miastu Irpień) Mykoła Łabunśkyj opowiedział o heroicznym życiu Stepana Bandery. Działaczka „Proświty” Tetiana Osadcza wystąpiła z referatem „Banderowszczyzna jako warstwa kultury ukraińskiej”. Zastępca przewodniczącego kijowskiej organizacji obwodowej KUN Ołeksandr Sachaćkyj wezwał do dołożenia wszelkich starań, aby w następnych wyborach do władzy doszli patrioci. Oficer w stanie spoczynku Wołodymyr Honczar podzielił się własnymi wspomnieniami. W 1949 roku wielu absolwentów technikum, w którym się uczył, skierowano do pracy jako agronomów na Zachodnią Ukrainę. Byli to 18–20-letni chłopcy. Nic złego im się nie stało. Mieszkają tam do dziś. A Wołodymyr Honczar służył w armii. Przyszło mu przebywać w Stanisławowie (obecnie Iwano-Frankiwsk). Pewnego razu Honczar poszedł w gości do swojego kolegi, który pracował jako dyrektor MTS w odległości 12 kilometrów od Stanisławowa. Kolega zdziwił się, że Wołodymyr przyszedł do niego pieszo w mundurze radzieckiego oficera. – A ludzie wszędzie witali mnie życzliwie, pokazywali drogę – wspominał Wołodymyr Makarowycz. Był oficerem-gospodarzem. Dlatego wraz z żołnierzami jeździł po drewno do lasu. I nic im się nie przydarzyło. Później w Tarnopolu Honczar wraz z przyjaciółmi-oficerami poszedł do restauracji. Tam grupa silnych chłopaków piła piwo. Zobaczywszy radzieckich oficerów, demonstracyjnie zaśpiewali pieśń „Szcze ne wmerła Ukrajina”, która wtedy była zakazana. Do konfliktu nie doszło. Wołodymyr Honczar podkreślił, że nie warto wierzyć w plotki o okrucieństwach banderowców. Mykoła Łabunśkyj poinformował, że weteran OUN z Irpienia Władysław Bohaszew został dekretem Prezydenta odznaczony orderem „Za męstwo”. Uczestnicy zebrania wyrazili przekonanie, że w 2009 roku 100. rocznica urodzin Stepana Bandery będzie obchodzona na szczeblu państwowym. Wieczór zakończył się improwizowanym koncertem. Anatolij ZBOROWŚKYJ, członek irpieńskiej „Proświty”
Tłumaczenie maszynowe
W dziwnym czasie żyjemy, można powiedzieć, historycznym. Teraz w naszej historii jest Majdan, jest Pomarańczowa Rewolucja — i to jest najważniejsze, a wszystko inne przezwyciężymy. To, że w jednym z centralnych skwerów Chersonia pomnik Karola Marksa zastąpiono pomnikiem Potiomkina, też jest realiami czasu. Myśleli, że komuniści będą bronić ucieleśnionego w brązie ideału swojej istoty, lecz na próżno. Rosyjska idea jest im bliższa niż komunistyczna. Potiomkin osobiście przyczynił się do historii Chersonia, a idee Marksa takie nie wcieliły się w życie, więc wszystko jest sprawiedliwe. Przypominają się czyjeś dowcipne słowa:
Komuniści potrafią posyłać na szafot,
Doprowadzić społeczeństwo do krachu,
Tylko nie znają mechanizmu,
Jak dojść do komunizmu.
70 lat coś budowali, eksperymentowali i gospodarowali aż do całkowitego bankructwa.
Kto odpowiada za to, że w Ukrainie przez 14 lat nie można nauczyć się języka państwowego? Spróbujcie nauczyć się japońskiego, gruzińskiego czy włoskiego — z przyjemnością. A tu przecież braterski język słowiański, no, po prostu nie daje się ludności rosyjskojęzycznej. Może trzeba jeszcze zwiększyć wydatki państwowe na ochronę zdrowia i wprowadzić program sprawdzania zdrowia umysłowego rosyjskojęzycznej ludności? Oto i pani Natalia Witrenko, która otwarcie występuje w Chersońskim Obwodowym Radiu i bezkarnie z eteru państwowej rozgłośni radiowej oczernia na całą Chersońszczyznę naszego Prezydenta, przekonuje, że rosyjscy biznesmeni wracają ze swoim kapitałem do Rosji, bo nie mogą bronić swoich interesów w ukraińskojęzycznych sądach. Tłumacza, widzicie, brakuje pieniędzy. Nie jest tylko jasne, po co nam tacy biznesmeni, którzy przez lata niepodległości nie nauczyli się spokrewnionej słowiańskiej
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
rosyjskiego komuno-szowinizmu właśnie z głębin Doniecczyzny i Ługańszczyzny rodzili się najbardziej nieustępliwi bojownicy o ukraińską wolność narodową. Przypomnijmy: w atmosferze Donbasu wyrośli wybitni obrońcy praw człowieka Wasyl Stus, Mykoła Rudenko, Iwan Switłyczny, Ołeksandr Tychyj — osobowości, które Donbas zahartował w tyglu przerażającej krzywdy narodowej, jaka przypadła mu w udziale. Tutaj uformowali się Hryhir Tiutiunnyk oraz Iwan Dziuba. * * * Ostatecznie matecznik ukraińskości wschodnich obwodów Ukrainy był zbyt wielki, aby schizofreniczni twórcy „nowej historycznej wspólnoty” — „narodu radzieckiego” — mogli go szybko połknąć. Wyrazistą ukraińską matrycę, powiedzmy, Ługańszczyzny, i dziś potwierdzają wsie tego obwodu. Osobiście w nich bywając, zawsze byłem zdumiony: jak bogaty i nawet czystszy niż na Kijowszczyźnie czy Żytomierszczyźnie jest język tego kraju! To znaczy, że i dziś, używając owego wyrażenia B. Hrinczenki, nie wszystko jeszcze tutaj „zaszachtowało się”. Jednym z cząstkowych dowodów na to jest praca językoznawczyni z Ługańska Iryny Mahryckiej, która podczas pisania pracy doktorskiej „Słownictwo weselne ukraińskich gwar wschodniosłobożańskich” (2000) odwiedziła 102 zamieszkane przez Ukraińców wsie Ługańszczyzny. I oto to, co dla badaczki stało się odkryciem: „Ustaliłam to, czego wcześniej nie wiedziałam — to, że rejony Ługańszczyzny są całkowicie ukraińskie. Mnóstwo nagrań magnetofonowych, które przechowuję, a także wydane na podstawie materiałów z ekspedycji książki, takie jak „Swatiwszczyna”, „Starobilszczyna”, „Północno-wschodnia Słobożańszczyzna” — to wymowna odpowiedź tym, którzy narzucają Ługańszczyźnie rzekomo już ostateczną rosyjskojęzyczność. Ależ nie, zasiedlona w XVII—XVIII w. przeważnie przez przybyszów z Połtawszczyzny, Czernihowszczyzny, Wołynia, nasza ziemia do dziś zachowała i język, i pieśń, i ukraińskie zwyczaje oraz obrzędy, wierzenia. Tragiczne jest jednak to, że całym tym bezcennym skarbem włada w większości starsze pokolenie. Młodzież zaś nie zna, młodzież rzeczywiście ulega denacjonalizacji. Więc co — czekamy, aż gdy tylko odejdzie starsze pokolenie, będziemy mogli już ostatecznie powiedzieć: „Tak historycznie się złożyło”? Ale czymże wtedy jest zbrodnia przeciwko historii, narodowi, kulturze?”. Nawiasem mówiąc, temat odwiecznej ukraińskości praktycznie wszystkich ukraińskich terenów oraz okoliczności, w jakich zachodziły zmiany ich struktury etnicznej, poruszany jest w mojej poczcie często. „Jak to się stało — pyta Wołodymyr Hryńko z miasta Selydowe w obwodzie donieckim — że jeśli przed wojną Rosjan na Ukrainie było 3,7 mln, to teraz jest aż 12 mln?”. (Na 1926 rok, doprecyzuję to w procentach: Rosjan w USRR było 9%, a razem z przyszłymi zachodnimi obwodami nie więcej niż 7%). Jedną z przyczyn tego jest to, że „kiedy nie udało się wysiedlić wszystkich Ukraińców, to zamiast tego naszą młodzież wywabiono do Kazachstanu, na Północ i Daleki Wschód, gdzie ci Ukraińcy do dziś wzmacniają gospodarkę Rosji. W zamian nastąpiło zasiedlenie naszej ziemi. Celowo zrobiono z Ukrainy przechodni dwór, żeby rozpuścić nasz naród, a teraz chwalą się, że jest 130 narodowości. Bez wątpienia prości ludzie, Rosjanie i inni, nie są tu winni, chociaż kto był przeciwko zamianie Uralu czy Archangielska na Ukrainę? Gorzej, że znaczna część tych, którzy tutaj przyjechali, zaczęła narzucać swoje porządki: szkołę, język itd. I tak to dzieje się do dzisiaj. A mówią, że tak się złożyło… Kłamstwo!”. To, w jak niegodziwy sposób zmieniała się struktura etniczna Donbasu, ilustruje na przykładzie własnej rodziny Kateryna Popenko z Doniecka: „Moi rodzice z dziada-pradziada są Ukraińcami, ale w świadectwach urodzenia zapisani są jako Rosjanie. Dlaczego? Zrozumiałe, że czegoś-kogoś się bali. Przecież oto i u mnie pierwsza zniewaga, która w dzieciństwie (urodziłam się w 1934 roku i, nawiasem mówiąc, jestem rdzenną donieczanką) zapamiętała się na całe życie, była taka: usłyszawszy śmiech z sali, gdzie byłam na leczeniu, starsza pielęgniarka, gwałtownie szarpnąwszy drzwi, krzyknęła: „Czego wy, chochoły, tutaj ponajeżdżaliście?”. A wy myślicie, że dzisiaj już nie ma nacisku na określenie się ludzi w swojej narodowości? Gdybyż to! U nas wciąż jeszcze panuje atmosfera, kiedy często słyszysz: „Ta nędzna chochlandia”, „Mów do mnie normalnym językiem” itp. Wciąż nas przekonują, że Donieck, Dniepr, Zaporoże — to rosyjskie terytorium, więc jak wielu ludzi ma się nie bać, nie udawać Rosjan?”. Wydobytą z różnych źródeł statystykę o stosunku Ukraińców do Rosjan podaje Myron Hałas z Mariupola, który uważa, że negatywny stosunek wielu mieszkańców Donbasu do języka ukraińskiego, mimo że on, jako jeden z najbardziej rozwiniętych, liczy około pół miliona słów i znaków lingwistycznych, odzwierciedla nieakceptowanie przez nich niepodległej Ukrainy. O tym, w jakim stopniu jest on obecnie zniszczony, przekonują liczby z wydanej w 1931 roku przez państwowe wydawnictwo naukowo-pedagogiczne w Leningradzie książki A. Szyłowa „Na wielkiej budowie. Książka robocza dla trzeciego roku nauczania w szkole wiejskiej”, zgodnie z którymi w tamtym czasie (oczywiście dane spisu z 1929 roku) w ZSRR Rosjan było 77 mln 791 tys., a Ukraińców — 81 mln 195 tys., czyli o 3,4 mln więcej (to bez uwzględnienia 5,5 mln Ukraińców z Galicji, Zakarpacia i Bukowiny). A już po 48 latach, według spisu ludności z 1979 r., Rosjan stało się 137 mln, a Ukraińców 42 mln — 3,2 raza mniej... W przeddzień zaś podpisania ugody perejasławskiej Rosjan naliczano około 5 mln. „Zmniejszamy się jak skóra szagrynowa — komentuje tę statystykę artysta ludowy Ukrainy, profesor Anatolij Mokrenko. — Zastanawiasz się mimowolnie: cóż to za otchłań, która nas pochłania, a na dodatek... oficjalnie? To może nam wszystkim, którzy jeszcze żyją z Ukraińców, wreszcie zebrać się razem i zatrzymać to ludobójstwo?”. Dla zrozumienia procesów etnopolitycznych, takich jak i w Donbasie, ta statystyka, jak i komentarz do niej, są istotne. Ciąg dalszy nastąpi. Anatolij Pohribnyj
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy. Początek w nr 2 z 2006 r. „Oprzytomniejcie, Donbas to nie ten, który widzicie z kijowskich wysokości. Nie trzeba płakać, że jest tu 51 procent Ukraińców. On jest cały ukraiński, z wyjątkiem kilkuset łotrów, którzy nie znoszą Ukrainy”. (Z listu słuchacza radiowego S. Tyszczenki z Doniecka) Nie da się zaprzeczyć, oczywiście: swoją specyfikę Donbas ma. Choćby już tę, że odsetek etnicznych Rosjan, którzy tu mieszkają, odsetek dzieci i wnuków byłych przesiedleńców z Rosji jest tu znacznie wyższy niż w innych regionach Ukrainy. Tak, według statystyk (to zasadnicze zastrzeżenie — według statystyk), w obwodzie ługańskim Rosjanie stanowią 39 % całej populacji obwodu, a w donieckim — 38 %. Genetyczne przyciąganie Rosjan do krainy, z której wyszli, troska o to, by Ukraina nie odgrodziła się od niej jakimś murem, jest i naturalne, i zrozumiałe. Ale przecież właśnie na tych naturalnych uczuciach grają umiejętnie polityczni spekulanci, strasząc donbaskich Rosjan efemerycznymi prześladowaniami i cięciem po żywym. Tych, którzy wierzą, napełniając się pogardą do ukraińskiego słowa, znajduje się, niestety, niemało, chociaż ja osobiście jestem przekonany, że w wielu przypadkach wrogość do naszego języka to w rzeczywistości nie bardzo nawet maskowana pod język wrogość do czegoś znacznie bardziej doniosłego, a mianowicie — do Ukrainy jako niepodległego państwa. Cóż, zrozumiałe — dbają oni o państwowo-imperialne interesy Rosji. Ale o co dba niemała część zrusyfikowanych Ukraińców, która wspiera różne szowinistyczne sabaty, powiedzieć niełatwo. Doprawdy, całkiem stosowne jest tu owo powiedzenie: nie wiedzą, co czynią. W zaślepieniu oszczerstwami, w nieświadomości, w wiekowym nawyku wysługiwania się bardziej agresywnemu, temu, kto ogłasza się gospodarzem krainy. Wszystkim im trzeba nieustannie przypominać o tym, co najważniejsze w specyfice Donbasu. A jest nim to, że jest to nieodłączna część ukraińskiej ziemi, w której populacji Ukraińcy i do dziś przeważają. Tak, oficjalnie w obwodzie ługańskim jest 58 % Ukraińców, w donieckim — 57 %. To — oficjalnie, ale w rzeczywistości — czy wszystkich etnicznych Ukraińców obejmują te liczby? I nie wątpmy: nie wszystkich. Nie można nie brać pod uwagę, że jedną z największych zniewag komunistycznego imperium wobec ukraińskiej wspólnoty stało się „dobrowolne” przepisywanie milionów Ukraińców na Rosjan. „Dobrowolne”? Sądzę, że cudzysłów jest całkiem stosowny, wszak w rzeczywistości warunkowały tę masową mimikrę w narodowej tożsamości ideologiczne zepsucie, a nierzadko — strach. Strach przed byciem Ukraińcem. Wystarczy wspomnieć, jak już w połowie lat 20. faktycznie nagle stała się rosyjską tak nieodłączna składowa ukraińskiego terytorium etnicznego, jak Kubań. „Ty russkij ili petljurowiec?” — brzmiało tam pytanie podczas spisu ludności i, rzecz jasna, że chętnych do nazywania się Ukraińcami, a jeszcze nierzadko pod lufą nagana, prawie nie było. Sukcesy w zapisywaniu Kubańczyków jako Rosjan były zdumiewające, mimo że przed tą gwałtowną operacją udział Ukraińców stanowił tu w niektórych miejscowościach do 90 %. To, że analogiczne procesy nabrały w Rosji charakteru epidemii, która trwa jeszcze do dziś, potwierdza także los ukraińskich skupisk diaspory na wielu innych terytoriach. Oto jeden z cząstkowych przykładów: w 1920 roku w rejonach połtawskim, odeskim i borysowskim obwodu omskiego naliczono Ukraińców — odpowiednio — 73,1 %, 62 % oraz 50 %. Gdzie podziała się ta liczba? Odpowiedzią jest to, że już na 1937 rok liczba Ukraińców w diasporze ZSRR zmniejszyła się z 8368,1 tys. (tyle było w 1926 roku) do 4230,8 tys. osób — prawie dwukrotnie. Zastanówmy się: stało się to zaledwie w ciągu 10 lat, chociaż liczba Ukraińców powinna była wzrosnąć w tym czasie przynajmniej o 1 mln! Analogiczne procesy zachodziły także na Ukrainie, a zwłaszcza w Donbasie, decydującymi w etnopolityce, w którym były przez wiele dziesiątek lat takie procesy: 1) deportacja podstawy narodu — ukraińskiego chłopstwa, zwłaszcza jego najbardziej aktywnej i produktywnej części, oraz totalne „oczyszczanie” całego chłopstwa poprzez głodomor; 2) rozstrzeliwanie — jako całkowicie „petlurowskiej” — ukraińskiej inteligencji, która jest, jak wiadomo, mózgiem narodu (w sumie w latach 30. zniszczono jej 80 %); 3) zasiedlanie opustoszałych z głodu terytoriów przesiedleńcami spoza granic Ukrainy — z reguły z Rosji; 4) stworzenie warunków, w których wielu Ukraińców, którzy przeżyli, dokonywało samogwałtownej operacji na własnej narodowej tożsamości, czyli sami wypisywali się ze swojej narodowości i przemalowywali na „ruskich” — w nadziei, że ułatwi to ich własne życie oraz życie ich dzieci. Niemało faktów dotyczących tego, co działo się w Donbasie już w pierwszych dziesięcioleciach władzy sowieckiej, przytacza w książce „Historia południowo-wschodniej Ukrainy” (K., 1996) Petro
Ławriw. Oto jak pisze o spustoszeniu Doniecczyzny w wyniku Hołodomoru: „W lutym i marcu 1933 roku ludzie zaczęli masowo umierać, a ci, którzy jeszcze żyli, ledwo powłóczyli nogami. We wsiach nie pozostało nic żywego — ani ptactwo, ani psy, ani koty (...) Głodni jedli swoich bliskich, którzy zmarli wcześniej, jedli też tych, których wywożono na cmentarz, bo prawie ich nie zakopywano. (...) We wsi Szaparskie w rejonie nowopskowskim z 212 gospodarstw kołchozowych głodowało 190. Około 500 osób położyło się do łóżek. W styczniu i lutym zmarły 74 osoby”. Są to fakty typowe dla całej radzieckiej Ukrainy, jednak warto tu o nich wspomnieć, gdyż gdzie jak gdzie, ale w Donbasie pamięć o uśmierceniu przez bolszewicki reżim milionów ludzi na tym terytorium jest niemal nieobecna. I zrozumiałe, dlaczego się to udało: rdzennej ludności miejscowej w Donbasie pozostało niewiele. Natomiast zgodnie z zachowaną w archiwum „Zbiorczą ewidencją wysyłki eszelonów na Ukrainę według stanu na 28 grudnia 1933 roku”, którą cytuje P. Ławriw, tylko z jednego obwodu iwanowskiego 44 eszelonami przewieziono na Doniecczyznę 3572 gospodarstwa. W tym samym czasie w obwodach donieckim, dniepropetrowskim, odeskim i charkowskim przygotowano dla przesiedleńców 20 306 chat, których właściciele wymarli. Łącznie na wskazaną datę na Ukrainę wysłano 21 856 gospodarstw oraz 117 149 ludzi. A w 1934 roku dokwaterowano z Rosji (był taki oficjalny termin — dokwaterowanie) oraz częściowo z Białorusi 240 tysięcy rodzin. „Zdarzało się, że lokatorzy wyrzucali z chat właścicieli”, jeśli ci ostatni cudem ocaleli w czasie Hołodomoru. Jak ironizuje znany obrońca praw człowieka Wasyl Owsijenko, „złe owce” — Ukraińców, którzy przeżyli, krzyżowano z przywiezioną z Rosji agresywną, bezbożną, „rosyjskojęzyczną ludnością”. Dodajmy do tego setki tysięcy zwerbowanych do Donbasu (zarówno z Rosji, jak i z Ukrainy) już w latach powojennych, tysiące i tysiące przysłanych tu rosyjskich naczelników różnych rang — i wniosek, że kraj ten został w połowie ubiegłego wieku zasiedlony głównie przez nowo przybyły lud, nie będzie przesadą. „Znalazłszy się w rosyjskojęzycznym środowisku — pisze P. Ławriw — (...) zastraszona młodzież zapominała ojczyste zwyczaje, obrzędy, dialekty i stopniowo rusyfikowała się. (...) Wierni stalinowcy propagowali wyższość języka i kultury rosyjskiej. Ze szkół, bibliotek, klubów wyganiano język ukraiński. Lud milczał i cieszył się, gdy obniżano ceny..”. Czyli jak w wodę patrzył włoski konsul w Charkowie Sergio Gradenigo, gdy w 1933 roku raportował ambasadorowi Włoch w Moskwie: „Skutkiem obecnej klęski na Ukrainie będzie rosyjska kolonizacja tego kraju, która doprowadzi do zmiany jego etnograficznego charakteru. W przyszłości, i zapewne bardzo bliskiej przyszłości, nikt już nie będzie mówił o Ukrainie czy o narodzie ukraińskim, a także o problemie ukraińskim, bo Ukraina stanie się de facto terytorium z przeważnie rosyjską ludnością”. Znane jest też wyznanie szefa charkowskiego OGPU, który wtedy wygadał się: w wyniku zorganizowanego dla Ukraińców głodu „materiał etnograficzny zostanie zmieniony”. Jak widzimy, „ogepuści”, wierni słudzy stalinowskiej kliki, jak i ona sama, doskonale wiedzieli, co czynią. W ukraińskim chłopstwie niszczyli bardzo niebezpieczne dla siebie zagrożenie, przynajmniej dobrze pamiętali konstatację Trockiego o tym, że w czasie walk wyzwoleńczych 1917—1922 lat ukraińscy powstańcy odciągnęli na siebie trzy razy więcej sił bolszewików niż cała Ententa. Zawrotne sukcesy w zmianie „materiału etnograficznego” ilustrują liczby: jeśli w 1926 roku Ukraińców na Doniecczyźnie było 64,1%, a Rosjan — 26,1%, to w 1939 roku udział procentowy Ukraińców spadł o 5,1%, a Rosjan przeciwnie — wzrósł o 4,9%. W kolejnych latach „leninowska polityka narodowościowa” dała na Doniecczyźnie takie wyniki w relacji Ukraińców i Rosjan: w 1959 roku — odpowiednio — 55,7% i 37,5%, w 1970-tym — 53,1% i 40,7%, w 1979-tym — 50,9% i 43,2%, w 1989-tym — 50,5% i 43,6%. Obecnie, jak już wspomniano, relacja ta wynosi: 57% i 38% — liczby, które świadczą o rozpoczętym procesie reanimowania ukraińskości w dzisiejszym Donbasie. To, jak bardzo bolszewizm spustoszył ukraińskość tego kraju, w tym także ukraińskość niemałej części z owych obecnych 57 procent naszych współplemieńców, dobrze widać jeszcze z takiej statystyki: w 1920 roku w powiecie bachmuckim obwodu donieckiego liczono Ukraińców 86,4%, a Rosjan — zaledwie 4,9%; w słowiańskim — odpowiednio 86,7% i 7,5%; w starobielskim — 88,9 i 5,8; w taganroskim — 37,2 i 54,7; w juzowskim — 50,1 i 36,8; ługańskim — 69,8 i 26,5; w debalcewskim — 32 i 59,5... Naprawdę wymowna statystyka, pociechą w której jest jednak to, że ostatecznie zabić ukraiński Donbas reżim imperialny nie zdążył. Nieprzypadkowo jako uosobienie ukraińskiej niezniszczalności i niepokorności Donbasu, jego protestu przeciw
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Jeśli dziś Łotysze z Estończykami, a nawet z Litwinami, próbują porozumiewać się między sobą wyłącznie po angielsku, nie wiem, czy bardzo różni się to od tego, jak w niedawnych czasach dla komunikacji musieli używać wyłącznie rosyjskiego... Globalizm naciera na wszystkich frontach. Co z tego, że w wielu regionach naszej planety, nawet w zjednoczonej Europie, jeszcze cicho żarzą się i dziś — na początku trzeciego tysiąclecia nowej ery, wśród pogorzelisk — unikalne języki dawnych narodów (Walijczyków, Basków, Farerów, Fryzów, Liwów...). Jest ich wiele, ale to już dzwon pogrzebowy, jakkolwiek przykro, jakkolwiek gorzko byłoby to mówić. Wśród naukowców i dziennikarzy utrwalił się już nawet smutny (a dokładniej — tragiczny) termin „irlandyzacja” — na określenie sytuacji w niepodległych państwach, gdzie próbuje się zachować jakieś resztki dawnych zwyczajów przodków, ale wszędzie, nawet na poziomie codziennym, wolni obywatele niepodległego wolnego państwa w większości porozumiewają się między sobą językiem dawnych zdobywców.
Tłumaczenie maszynowe
Globalizm naciera na wszystkich frontach. Co z tego, że w wielu regionach naszej planety, nawet w zjednoczonej Europie, wciąż cicho żarzą się jeszcze dzisiaj — na początku trzeciego tysiąclecia nowej ery, wśród zgliszcz — unikalne języki dawnych narodów (Walijczyków, Basków, Farerów, Fryzów, Liwów...). Jest ich wiele, ale to już tylko dzwon pogrzebowy. Zakończenie. Początek w nr 1 z 2006 r. Każdy rozwinięty język, który przetrwał od pradawnych czasów do dzisiaj, krystalizował się przez stulecia, nabywając własnej doskonałości, integralności. Stał się, jeśli skorzystać ze współczesnej terminologii, językiem programowania do stawiania i rozwiązywania najważniejszych zadań bytu i dalszego rozwoju swojego nosiciela. Kiedy do języka programowania omyłkowo czy złodziejsko, albo i z dobrymi intencjami, zakorzeniają się nieprzynależne mu słowa, zwroty, elementy składni z innych programów, to uszkodzony program najczęściej wydaje błędne decyzje, jeśli w ogóle nie odmawia pracy. Możliwe, że jest to rzeczywiście jedna z szeregu przyczyn, którymi można by wyjaśnić wiele z naszych niepowodzeń, nieporozumień i konfrontacji, kiedy większość naszych możnowładców ze wszystkich gałęzi władzy nie włada jak należy żadnym z języków, którymi się posługują. Przez to nie mogą nie tylko rozwiązać, ale i poprawnie sformułować zadania zgodnie ze swoimi intencjami... Ale nie tylko z tego powodu trzeba walczyć z jakimkolwiek zaśmieceniem czy uszkodzeniem języka, który kiedyś uformowali nasi przodkowie. Język to zbyt wieloletni czynnik (i najważniejszy zarazem) istnienia każdego odrębnego narodu. Fonetyka języka wpływa na rozwój tych czy innych mięśni twarzy, składnia — na sposób myślenia; na wiele rzeczy wpływa struktura języka, bo przede wszystkim (i nijak inaczej być nie może) właśnie dzięki językowi odróżnia się jeden naród od innych. Kiedy na świecie trwa z ciągłym wzmocnieniem i przyspieszeniem totalne niwelowanie, czesanie wszystkiego i wszystkich pod jeden grzebień, totalna unifikacja odrębnych różnic kulturowych, przede wszystkim językowych, wtedy narody pozbawia się prawa do własnego poszukiwania swojego kierunku, swojego miejsca w rozwoju ogólnoludzkiej cywilizacji, a zarazem znikają też wszelkie elementy rywalizacji między poszczególnymi etnosami, kulturami. A jej brak zawsze był i obecnie jest głównym czynnikiem najpierw zastoju, a z czasem i pełnej degradacji. Nie można podzielić przy tym i uszeregować według ważności skutków dla osobno wziętego narodu i dla całej światowej wspólnoty zarazem: a coż degraduje przede wszystkim podczas duchowej globalizacji — kultura czy gospodarka, jeśli niszczona jest ludzka duchowa istota... Na wielu międzynarodowych spotkaniach dziwiło mnie i dziwi za każdym razem to, że na nich do tej pory często ustanawiają dla uczestników kilka języków roboczych. Nie ratuje właściwe wyjaśnienie, że robi się to jedynie w imię uprzejmości wobec gości, którzy reprezentują rzekomo równoprawne narody. Nie ratuje, bo innymi językami, oprócz angielskiego, posługują się na tych posiedzeniach jedynie poszczególni uczestnicy spośród obecnych — ci, którzy go nie znają, ale honorowo maskują to szczerym patriotyzmem i dumą z ojczystego języka, z własnego państwa. Z tym zjawiskiem, które obecnie gwałtownie postępuje, spotykałem się w różnych krajach, mniejszych czy większych, gdzie przedstawiciele nawet znacznie liczniejszych narodów coraz częściej drukują swoje utwory w dwujęzycznej wersji dla zapoznania innych narodów z własną twórczością. Drugi język, oczywiście, jest znany. Są takie próby i na Ukrainie. Można by to szczerze witać, gdyby nie jakość tłumaczeń na angielski, bo przykładają do nich ręce najczęściej krajowi (czyli tych krajów, o których mowa) znawcy języków, którzy z racji zrozumiałych przyczyn nie mogą władać doskonale wszystkimi niuansami obcego języka. Z tej przyczyny te tłumaczenia daleko nie godnie prezentują własną literaturę wśród innych narodów. Co więcej, dzisiaj na świecie jest za dużo wariantów angielskiego języka literackiego i biznesowego, jak, nawiasem mówiąc, i ukraińskiego. Oderwanie od pierwotnego źródła dawnych emigrantów na dalekich kontynentach albo dawne brutalne narzucanie imperialnego języka w koloniach, których terytoria dosyć często tworzyły się bez uwzględnienia etnicznych różnic podbitych narodów i arealu ich rozsiedlenia, z czasem doprowadziły do ustalenia różnorodnych wariantów jednego języka. Nie tylko angielskiego. To samo dzieje się z innymi językami w byłych koloniach innych imperiów, których czas rzekomo minął. Można by to wyjaśnić nawet podświadomym przejawem już i antyglobalizmu. Jednak posługiwanie się okaleczonym językiem (już wyrażałem podobne przypuszczenie) może prowadzić do nieporozumień, do błędnych rezultatów przy rozwiązywaniu najprostszych problemów, prawdopodobnie, że to też może być jedną z przyczyn, dlaczego tak długo na terenach młodych państw, które powstały z byłych kolonii, do tej pory nijak nie kończą się wojny domowe, zamieszki i powstania, konflikty międzyetniczne. Nie jest wyjątkiem w tym i obecna sytuacja w większości byłych czy do tej pory zachowanych kolonii Imperium Rosyjskiego, przede wszystkim w tych, gdzie języki rdzennych narodów doznały największego upośledzenia. Niektóre narody (i nie zawsze nieliczne), nawet niektóre kraje, rozumiejąc wszystkie negatywne skutki obcojęzycznego wpływu, próbują na różne sposoby przeciwstawiać się atakom globalizmu w kierunku językowym, kiedy wprowadzają na swoich terytoriach surowe prawa dotyczące ochrony języka narodowego swojego państwa. Najjaskawszy przykład — Francja z jej dawnymi tradycjami demokracji, a za nią ciągnie się jej młodsza siostra — Quebec, francuskojęzyczna prowincja Kanady. Na Łotwie znaleziono własne słowo na określenie nawet komputera, w Czechach od dawniejszych czasów tworzono własne odpowiedniki terminów, które wszędzie uważa się za międzynarodowe. Mógłbym jeszcze przytaczać podobne przykłady, nawet ważniejsze, ale to nie zmienia ogólnej sytuacji. Bo globalizm naciera na wszystkich frontach, a na językowym — przede wszystkim: poprzez oficjalne spotkania działaczy państwowych czy społecznych, poprzez agresywne zalewanie elementami kultury masowej, poprzez międzynarodowe wydania czasopism rozrywkowych, poprzez telewizję satelitarną z setkami programów itd.
Czy potrzebny jest jakiś jeden język do komunikacji międzynarodowej? Sądzę, że nie może tu być istotnych powodów do negowania zalet, ale mam kilka swoich „ale”. To tylko moja subiektywna opinia i rozumiem całą iluzoryczność jej wcielenia, ale myślę, że takim językiem do równoprawnej komunikacji między narodami mogłoby być albo udoskonalone esperanto, albo odrodzony i zmodernizowany jeden z dawnych języków, które już od dawna nie mają konkretnych użytkowników: łacina czy sanskryt. U wielu narodów mogłoby zniknąć narzucone przez imperialistów poczucie niższości, mógłby zniknąć wstyd za swoje długie ciemiężenie przez inne, bardziej agresywne narody. Ale mam jeszcze jedno, bardziej okrutne „ale” do problemów wprowadzenia rzeczywiście jednego języka komunikacji międzynarodowej — wtedy nie będzie już ratunku dla żadnego narodu, bo jeden język zniweluje, wyprze, zwycięży wszystkie inne odrębne, oryginalne, dawne i pradawne języki wraz ze zniszczeniem poszczególnych etnosów. W gospodarce już zrozumiano, jakie zło płynie z globalnej monopolizacji — obecnie prawie w każdym państwie działają służby antymonopolowe: komitety, biura, agencje itp.; przyjmowane są na całym świecie surowe prawa antymonopolowe; działa nawet międzykrajowa kontrola antymonopolowa nad korporacjami transnarodowymi, kontrola nad dumpingiem produkcji poszczególnych państw. W międzykrajowych zrzeszeniach i organizacjach obecne są przeważnie kolegialne metody kierowania i (lub) ustanowiono prawo do wetowania decyzji przez poszczególnych uczestników. Przypomnijmy nie tylko przytoczone przeze mnie przykłady tworzenia różnych międzynarodowych czerwonych ksiąg, ale i Protokół z Kioto czy inne międzynarodowe konwencje dotyczące ochrony środowiska na całej planecie. I na tle tego wszystkiego, co można uważać za jakiś czynnik hamujący globalizm w innych sferach ludzkiej działalności, trwa totalna ofensywa na gruncie językowym. Idzie ona przez transnarodowe środki masowego przekazu, przez zaadaptowany „jedyny” język prymitywnych pod względem tekstów i melodii tak zwanych piosenek, które wykonywane są na arenach sportowych dla dziesiątek tysięcy zombiowatej młodzieży. Wkrótce do jakiejkolwiek rozmowy wystarczy używać tylko kilkudziesięciu słów, tak jak obecnie do stworzenia współczesnego piosenkowego arcydzieła „kompozytorowi” wystarczą dwa-trzy akordy. Zombiowanie i prymitywizacja poszczególnej osobowości zaczyna się i kończy przez język, bo nawet hipnoza czy jakieś inne sugestie wobec człowieka, aby stał się posłusznym narzędziem, i tak korzystają ze słów-obrazów, ale w bardzo ograniczonej ilości. Ktoś nieświadomie lub świadomie pragnie podbić ludzkość, ten ktoś może być kimkolwiek, jego (ich) może być też ile tylko zechce. Kierunek jest znany, bo inne rozwiązanie nie przychodzi do głowy — chodzi o skuteczne akcje prymitywizacji ludzkości przez jeden prymitywny język w celu wykorzystania jej w swoich dalszych celach. Mistyka, nieznana mara, zarozumiałość czy zrozumiały ludzki ból, czy coś innego?.. Czyżby entropia jednak zwyciężyła, bo nie ma jak jej się przeciwstawić? Zwycięży, jeśli nie walczyć z jej przejawami wszędzie, na wszystkich kierunkach jej gwałtownego postępu. Jednak walczyć, aby nie wyrównała się kiedyś do jednej jednakowej temperatury całe otoczenie, gdzie tylko pośrednim ogniwem może być sytuacja pod koniec życia na Ziemi, którą tak mistrzowsko opisał Herbert Wells w swoim znanym utworze „Wehikuł czasu”. Opisał jako ostrzeżenie dla narodów planety Ziemia przed możliwym tragicznym końcem ich postępu w nieznaną przyszłość, ostrzegł na długo przed powstaniem realnych zagrożeń dla całej ludzkości od globalizacji wielu procesów cywilizacyjnych. Ten problem jest zbyt ważny, dlatego powinni poświęcić mu więcej uwagi nie tylko poszczególni dziwacy czy romantycy, nie tylko akademiccy językoznawcy czy praktycy, ale i politycy najwyższego szczebla, przede wszystkim — panujących narodów. Bo wielu narodom staje się stopniowo coraz bardziej zrozumiały sens własnego istnienia między innymi sobie podobnymi, bardziej lub mniej licznymi. Kiedyś na poetyckiej imprezie na Łotwie pewien Szwed strasznie mnie wprawił w zakłopotanie, gdy z pobłażliwym uśmiechem odpowiedział na moje niezdarne zaloty z powodu jednakowych kolorów naszych flag i naszej wspólnej fascynacji wielkim królem Szwedów Karolem XII. Okazało się, że Szwedzi do dziś są wdzięczni Karolowi XII nie za jego iluzoryczną wielkość, a za klęskę pod Połtawą, dzięki której Szwecja straciła niezwykle realną szansę bycia wielkim imperium. Nie kontynuowałem wtedy tego tematu, bo stało mi się przykro — Szwecja rzeczywiście nie została, ale pozwoliła przekształcić się w imperium innemu państwu. Czyżby naszemu krajowi było pisane być pod kimś wbrew wszystkiemu? Czyżby wielu innym narodom tak samo przez kogoś było zrobione na zło? Albo to rzeczywiście samouwielbiona ludzkość po prostu idzie do swojej zguby z zamkniętymi oczami tylko dlatego, że tak wymagają nieubłagane prawa wszechświata? Nie, nie po to Stwórca stworzył piękną tęczową Ziemię i zaludnił ją różnymi narodami, darując każdemu z nich własny język. Przykro, bo ludzie póki co nie do końca zrozumieli, po co ich, oprócz rozumu, Stwórca obdarzył i duszą. Pędzą różne narody batem lub obietnicami kiedyś poczęstowania cukierkami do globalnego zjednoczenia, do jakiegoś niezrozumiałego jednego superpaństwa, chociaż na dziś póki co jest kilka wrogich centrów, każde z których marzy o uszczęśliwieniu podbitych narodów swoim jednym językiem, swoim „nadrzędniejszym” rozumem... Ludzkość idzie, ale przecież musi kiedyś się zatrzymać, zastanowić, aby znaleźć inne, mądrzejsze warianty dla własnego postępu, bo coraz więcej narodów powstaje do walki o swoje zachowanie wśród innych. I staje się to jednocześnie walką i o los innych. Tylko różnolicy trubadurzy imperialistów póki co nazywają ruchy wyzwoleńcze narodów terroryzmem, bo władcy nie mogą ustąpić dumą i pójść na równoprawne negocjacje z powstańcami dla cywilizowanego porozumienia. Przez to walka staje się coraz bardziej krwawa i bardziej globalna, zahaczając już o terytorium metropolii. I przykro słyszeć doniesienia o śmierci ludzi w tej walce... Czy o śmierci poszczególnych języków, to znaczy — o śmierci poszczególnych narodów. Ю. ZAWGORODNIJ, m. Kijów
Tłumaczenie maszynowe
POSTAĆ
W listopadzie 2005 roku Równeńszczyzna godnie obchodziła setną rocznicę urodzin artysty światowego formatu Nila Antonowicza Chasewicza, którego sławne imię dopiero niedawno zostało zwrócone ziomkom. Znany polityczny i kulturalny działacz najnowszej historii naszego kraju, przewodniczący Równeńskiej Obwodowej Administracji Państwowej pan Wasyl Czerwonyj uczynił wszystko, aby imię Chasewicza zostało wpisane ZŁOTYMI LITERAMI w historię kraju: otwarto izbę muzealną powstańczego artysty w szkole wsi Diuksyn; w październiku–listopadzie w Równeńskim Obwodowym Muzeum Krajoznawczym oraz w Ostrogskim Historyczno-Kulturalnym Rezerwacie zorganizowano wystawy dziedzictwa artystycznego Chasewicza; urządzono młodzieżowy sportowo-turystyczny obóz dla młodzieży w Suchowcach, w miejscu śmierci artysty; wzniesiono pomniki sztuki monumentalnej w Równem i w Kostopolu.
Nasz korespondent spotkał się w Równem z przewodniczącym obwodowego zrzeszenia Proświta panem Mykołą Fedoryszynem, który obecnie pracuje jako zastępca naczelnika wydziału kultury ODA.
— Panie Mykoło, Nil Chasewicz jest Pana ziomkiem. W 1992 roku zorganizował Pan budowę pomnika w miejscu śmierci Nila Chasewicza w swojej rodzinnej wsi Suchowce. Jest Pan autorem książki „Suchowieckie schrony Bej-Zota”. Zapewne zna Pan wszystkie wehikuły jego bohaterskiej biografii…
— O wybitnym powstańcu często wspominała moja matka. Jesienią 1944 roku Nil mieszkał u nas, na chutorze we wsi Suchowce. W tym głodnym dla uczniów roku podarował matce żółty ołówek i kilkanaście kartek papieru. A o artyście Chasewiczu dowiedziałem się…
Tłumaczenie maszynowe
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
З РОСИ Й ВОДИ!
Осяяне різдвяною зорею, Твоє золотоліття надійшло… Це не випадково, що день Твого народження припав на Святвечір, а — благословенно! Це знак Божий, що ти мав стати сіячем світла. (Одна з твоїх останніх книжок так і називається — “Сівба світла”). Сівба світла — це завжди боротьба з мороком… А морок можна перемагати, лише будучи світлим! “Душа моя прагне вдосконалення і я багато роблю для того, щоб очиститись”. (Із Твого давнього листа). Становлення душі відбувалося важко. Але, потрапляючи в пастки глибокого відчаю, Ти вистояв, бо на устах завжди була молитва. Недавно бачила Тебе, одухотвореного, у вашій петриківській каплиці, яку Ти відвідуєш регулярно, щонеділі, приймаючи участь в Євхаристії. (“…тихенько співаю усю Літургію, яка ніколи легкою для мене не буває. Справді переживаю і розп’яття, і воскресіння…) Тому церковна громада саме Тобі поручила закладення наріжного каменя у побудову храму в Петриках. Ця почесна місія, виконана Тобою, залишиться у пам’яті Твоїх онуків: Ореста, Дениса, Вікторії і Остапа… Ти не любиш п’яниць і ледарів. Адже життя таке коротке, і кожна хвилина повинна бути наповнена творенням добра. На відміну від інших, не чекаєш, поки хтось звернеться до Тебе з проханням про допомогу, а сам шукаєш тих, котрі потребують підтримки... Коли я читаю про Паїсія Святогорця: “…він збирав біль страждаючих і зігрівав серця своєю духовною любов’ю, котра була схожа на весняне сонце”, то мені здається, що це від краєзнавців Волині, коли патріоти СБУ у Волинській області у 1991 році передали цілий архів графічних робіт та екслібрисів до фонду Волинського обласного краєзнавчого музею. Народився Ніл майже на межі Волині і Полісся у селі Дюксин, що над Горинню-рікою, 25 листопада 1905 року в родині диякона. Початкову освіту дістав удома. У 1925—1929 рр. закінчив Рівненську українську приватну гімназію екстерном, у 1934 р. — завершив складання іспитів за курс Варшавської Академії мистецтв (студія В. Скочиляса). Але 1922 року трапилося лихо: під час переїзду через залізницю Ніл потрапив в аварію і втратив ногу. Щоправда, дирекція виплатила грошову компенсацію, і це дало йому можливість їхати до Варшави на навчання. А протез Ніл виготовив собі сам. — Як швидко поринув Хасевич у куль& турно&мистецьке життя Варшави?
мовлено про Тебе. Ти ладен прихистити й нагодувати кожного стражденного. “Навсяк розстебнута душа, де сяє щедра скибка сонця”. (1. Іов). Майже всі письменники в нас бідні. Тож на Твою казкову оселю, що нагадує картинну галерею, дехто дивиться з підозрою… І ось речення з Твого листа від 14.09.1993 р.: “…Я нині важко працюю. Майже каторжно. Лекції в університеті, будова, а ще ж почалися бараболя, буряки… Ось і цей лист пишу вночі, шорсткими від землі пучками. Падаю від утоми. Сил залишилося тільки на молитву. Кожна клітинка болить. Даруйте, що не перечитую листа, аби виправити помилки…” І зовсім недавні слова: “У праці я безпросвітний раб, який чогось досяг лише завдяки пролитому поту”. Із Тебе навіть посміювалися: що це, мовляв, за доцент такий, що працює на буряках, пасе “чергу”, ходить до церкви… Але ті, які посміювалися, залишилися далеко позаду. Твоя подвижницька праця в літературі удостоєна багатьох премій, які Ти роздав бідним. Бо про свій талант кажеш словами Василя Барки: “То не моє, то мені Богом дане”. У Писанні сказано: “Хай не збідніє рука того, хто дає”. Твоя рука не бідніє, бо щедро творить милостиню. Шевченківський лауреат, колишній політв’язень Василь Захарченко одного разу назвав Тебе святим чоловіком. І, мабуть, не помилився. Бо так, як Ти, співчувати болю і стражданню всякого людського єства і всякої душі — не кожен зможе. Живучи у світлі Нагірної проповіді, Ти дивишся на трагічний світ крізь призму сльози… (“Сповідь сльозою”).
— Не лише поринув, у 1926 році став засновником та організатором мистецького гуртка “Спокій”, куди входили лише українські художники. Варто сказати, що на початку 1939 року цей гурток нараховував 64 члени. Весною 1928 року у Варшаві проходить перша виставка цього гуртка, де Хасевич виставляє 5 ранніх малярських робіт. Згодом бере активну участь у другій і третій виставках. Повноправним студентом академії він стає у 1930 році. Фраґмент дипломної роботи “Святий Володимир” виставляє на 9 виставці “Спокою”, що експонувалася 1935 року у Варшаві, Луцьку, Рівному, Кременці. Ряд дереворитів художника експонувалися на І-й (1934 р.) і ІІ-й (1936 р.) міжнародних виставках дереворитів у Варшаві, Лос-Анджелесі, Чикаґо. Ніл Хасевич отримує почесні нагороди, дипломи, і — визнання. — Що спонукало Хасевича&художни& ка податися в політику? — Ще на початку 30-х років він вступив до студентської організації “Українська громада”. Далі було знайомство зі Степаном Бандерою, Юрієм Липою, обрання до проводу ОУН. У 1935 році він уже делегат крайового з’їзду Волинського Українського Об’єднання. До речі, тоді Хасевич виконав екслібрис для Посла польського Сейму Степана Скрипника (згодом Патріарх УАПЦ Мстислав). І хоч чим би займався Хасевич, він вірив у своє покликання, шанував рідне слово, любив Господа Бога й Україну. “Я не можу битися зброєю, — казав Ніл Хасевич. — Але я б’юся різцем і долотом. Я, каліка, б’юсь в той час, коли багато сильних і здорових людей у світі навіть не вірять, що така боротьба взагалі можлива… Я хочу, щоб світ знав, що визвольна боротьба триває, що українці борються…”
z
Влас. кор.
Любов — Твій хрест і порятунок. Любов усевимірна, всеохоплююча, всепрощаюча. “Мені усіх жаль, — кажеш Ти. — І коли я щасливий, то хочу, щоб увесь світ був щасливим”. У свої 50 — Ти все іще непосидючий. Як в юності… “Отримав на футболі травму (інколи граю з петриківськими пацанами і це моя велика втіха. А тут ще приїхали з Білої Церкви глухонімі діти, то влаштували турнір), тепер мені важко писати і навіть дихати. Здається, пошкодив ребро. Одразу ж поїхав у Зарваницю на прощу — і відстраждав два дні…” Ніхто не розповість про Тебе краще, ніж Твої листи. Яких написано тисячі… “…Їздив не на море (мене нудить від моря), а в Розточчя на Львівщину. Описав трагедію 53 сіл і хуторів, виселених з рідних місць, зустрівся з десятками людей, побувавши у багатьох селах і хуторах, босоніж обходив цю землю… А ще — не плануючи цього — відвідав сім святих місць, де з’явилася Божа Мати. Неймовірно цікаве вийшло літо”. (7.09.2004 р.) Ти прагнеш відродити “Логос” — об’єднання християнського світогляду, яке колись діяло в Галичині. Аби творити літературу високу і світлу, яка протистояла б превалюючій нині, розтлінній, обезлюднюючій літературі. Хоча, як пишеш в одному зі своїх денників — “Книжки помирають, які люди. А залишається світло безсмертної душі”. О, Петре! Хай благословенним буде Твоє апостольське ім’я.
z
Людмила ЛИТВИНЧУК, м. Рівне
ПЕРША ПУБЛІКАЦІЯ
Настя ЧЕРВОНІЙ ТИ ЗНАЄШ…
Це тут, де сизокрилий вечір догора, де опівночі простяглася місячна доріжка, де на світанку полум’ям спалахує гора, де тиха річка вигинається, мов кішка.
Це тут, де чути солов’їний голос мами, куди щоразу линуть неприручені думки, де золотаві зорі, заколисані піснями, де у шовкових травах посивілі сплять роки.
Це тут, де руки завжди пахнуть хлібом, де в небесах дощем заплетена веселка, де стежка стоптана і прадідом і дідом, де бабці постать в соняхах низенька.
Це тут, де біль і горе з радістю сплелися, де все умите і усмішками, й сльозами, де ніжні руки й сиве батькове волосся де серце трепетними повниться словами.
Це тут, де сонце оселилось поміж квітів, де лебедину пісню чути знову й знову, де сміх й дитинство по лісах й степах розмиті. Це тут, у чистих росах, народилась мова.
* * * Як часто притягує золота блиском твій погляд до себе сяйлива монета? Всі люди в наш час переймаються туском, а хто з нас помітить чарівність сонета?
Я знаю: єхидні докори інших затоптують душу в похмуру буденність. Чому так покірно ти прагнеш до гірших, ховаючи в серці болючу непевність?
Ти знаєш — потрібно відчути на смак всю цінність життя і скарби, дані Богом, Як щиро сміятися й плакати які розумом світлим плекать перемоги.
Ти знаєш! Тобі це підказує сутність! Ласкава усмішка і мамине слово… Безцінна порада й народна мудрість. Твоя Україна і рідна мова!
Чи знаєш, що справді тобі найдорожче? Життя за сценарієм? Золото в зраді? Чи слава, де штучність і серце порожнє? Чи “друзі”, що радостям твоїм не раді?
* * * Душа людська — тонкий кришталь, вразлива, ніжна, неповторна. Її броня й холодна сталь — легка вуаль і гра актора.
Можливо, ця гірська ріка, що все здолати може й змити. Та зрада, ница і гірка, це русло здатна осушити.
Або ж, безмірний океан, що хвилями руйнує гори. Та підлий і терпкий обман все перевтілить в мертве море.
А може, це — строкатий квіт, умитий сонячним промінням. Образа, як колючий дріт, враз його вирве із корінням.
Можливо, вільний це вогонь, що хоче всіх теплом зігріти. Використавши раз його, запал цей можна погасити.
А може, кволий пагінець, замерзлий, спраглий і безсилий… Турботою й теплом сердець, порадою й усміхом милим,
І словом, повним співчуття, душевних нот і доброти зігрітий деревом життя до неба зможе прорости!
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
psychologów. A jednak psychologia wreszcie rozpoczyna badanie człowieka (pomimo uprzedzonych norm w społeczeństwie). — Panie Jerzy, co konkretnie rekomendują uczeni? — Chciałbym opierać się nie tylko na zagranicznych. Niemało dorobku mają krajowi psycholodzy, w szczególności naszego Instytutu. Pytacie o pożądane modele zachowań? Relacje międzyludzkie są najtrudniejsze. Do tego mało sterowalne. Istnieją ryzyka i zagrożenia. Uczeni proponują: Dialogiczną interakcję. Przeanalizowane na nowo samo pojęcie „dialog”. Przez długi czas oznaczało ono jedynie formę komunikacji. Obecnie nacisk kładzie się na szacunek do partnera i szczerą gotowość do współpracy z nim. Akceptację partnera takim, jakim jest. To tworzenie społeczeństwa, w którym będzie minimalna liczba rozgoryczonych ludzi. Duchowość to także zdolność ludzi do osiągania swoich celów w życiu bez przygnębiających ograniczeń wobec innych. W krajach „trzeciego świata” oraz w postkomunistycznych obecnie populacja jest podzielona na dwie grupy — bystra panująca mniejszość (multimilionerzy) i przeważająca większość, która biednieje i nienawidzi mniejszości. To tworzy wybuchową atmosferę wewnątrz państwa. Elita polityczna musi się zastanowić. Bez wątpienia psychologia humanistyczna jeszcze nie sprzyja w pełnej mierze zmianom we wszystkich dziedzinach życia — od szkolnictwa po politykę. Ale staje się już jednym z drogowskazów w odpowiedzi na bezduszność i dehumanizację współczesnego świata. Psychologia humanistyczna troszczy się o człowieka, ma utwierdzać panowanie człowieka. Uznaje ona, że cała wiedza jest względna i podlega zmianom. Sam człowiek również jest zdolny do zmiany. Jednak psychologia humanistyczna uznaje też takie zjawisko: człowiek szuka odpoczynku, ale jednocześnie szuka różnorodności i nierównowagi. Niech to nikogo nie dziwi. Zatem można powiedzieć, że pragnienia jednostki są różnorodne, złożone, nawet paradoksalne. I trzeba się z tym liczyć. Psychologia humanistyczna to, jeśli chcecie, rozwój ducha ludzkiego. Ale rozwój ten szybciej zachodzi tam, gdzie jest bardziej wykształcony etnos, naród, lud. Oto tak, jeśli krótko.
Tłumaczenie maszynowe
Niedawno Kijów gościł uczestników Pierwszego Ogólnoukraińskiego Kongresu Psychologów. Wydarzenie to jest dla nas znaczące. Jako pierwsi na obszarze krajów WNP przeprowadziliśmy tak szerokie zgromadzenie z zaproszeniem specjalistów z zagranicy. I, oczywiście, naszych byłych rodaków, którzy teraz z powodzeniem pracują w innych krajach. Zebrało się wielu uczonych, którzy profesjonalnie badają człowieka. Zarówno nasi naukowcy, jak i goście z innych krajów przez wszystkie trzy dni dzielili się doświadczeniem pracy w dziedzinie psychologii humanistycznej. Nawiasem mówiąc, właśnie w przeddzień obrad kongresu ukazał się drugi tom trzytomowej antologii „Psychologia humanistyczna”. Wszyscy uczestnicy podkreślali (i to nie tylko na posiedzeniach plenarnych, ale także na seminariach, w dyskusjach, przy „okrągłych stołach”): kongres wykracza daleko poza ramy zgromadzenia. Wielkie wydarzenia mają miejsce dzisiaj na świecie zarówno ze znakiem plus, jak i ze znakiem minus. Zatem druga połowa XX wieku to czas, kiedy psychologia humanistyczna uformowała się jako taka i osiągnęła swoje główne rezultaty. Zwracam się do jednego z uczestników kongresu: — Panie Romanie, jest Pan przedstawicielem innego kontynentu. Dlaczego to psychologia humanistyczna stała się wyznacznikiem we współczesnej psychologii zachodniej? Roman TRACH: Sytuacja na świecie — zainteresowanie człowieka człowiekiem — zaczęła się zmieniać w latach 50.—60. XX wieku. Można powiedzieć, że stało się to pod rosnącym wpływem amerykańskiej psychologii na naukę ogólnoświatową. W USA, oprócz akademickiej, zaczęła aktywnie rozwijać się psychologia praktyczna, powiedzmy, testowanie. Przecież pozwala ono „zmierzyć” nie tylko zdolności, ale i cechy charakteru. Opracowano już ponad 2000 testów. A do tego — poradnictwo przy uniwersytetach, otwieranie centrów psychologicznych, kawiarni filozoficznych. I wszędzie byli chętni, którzy otrzymywali praktyczne porady. Nasza podświadomość — „świat od wewnątrz” — odkrywa nową ludzką złożoność, która podpowiada, a nawet wymaga tego, by żyć inaczej. Niemal główną psychologiczną charakterystyką człowieka stała się jego bezradność. Wpływ Carla Rogersa (jednego z najbardziej znanych amerykańskich uczonych-praktyków) na współczesną psychologię humanistyczną pozostaje niedościgniony. Chciałbym wymienić jeszcze nazwisko Abrahama Maslowa, wybitnego teoretyka amerykańskiej psychologii humanistycznej. On, nawiasem mówiąc, pochodzi z Ukrainy. — Co jeszcze spowodowało pojawienie się właśnie psychologii humanistycznej? I czy wielu specjalistów w USA do niej dołączyło? — Zacznę od drugiej części pytania. W USA jest około 80—90 procent humanistycznych psychoterapeutów, psychologów, pedagogów. To powód do świętowania. Ale są też ludzie z poglądami, które nie podzielają humanistycznych. Według Erica Berne’a, przystosowujemy się do społeczeństwa. U radzieckich ludzi poczucie wolnego człowieka w ogóle zanikło. Cały czas musieli kogoś słuchać, być komuś zobowiązanymi, kogoś się bać. Taka sytuacja prowadzi do zmiany siebie — tracimy autonomię. I to jest złe. A życie nie jest nam tylko dane, jest nam zadane, co oznacza: znajdź swoje zadanie w życiu. Szczerze mówiąc, droga ta nie jest łatwa, bo społeczeństwo wcale nie sprzyja takiemu zadaniu. Przeciwnie — czyni je trudniejszym. Dlaczego? Bo nie chce widzieć wokół siebie ludzi, którzy potrafią myśleć samodzielnie, inaczej. Jednak właśnie ta droga jest godna Człowieka. Zachód być może jako pierwszy odczuł, że życie duchowe staje się uboższe — pomimo postępu techniki i wzrostu komfortu życia. A Friedrich Nietzsche w ogóle przepowiedział historię dwóch stuleci — XX i XXI — jako wybuch agresji, nihilizmu. „Wszystko na ziemi będzie rozstrzygane przez najbrutalniejszą siłę, egoizm zwerbowanych mas i militarnych dyktatorów przy dewaluacji najwyższych wartości”. Tak więc pojawienie się wielkiej kohorty psychologów-humanistów jest bardzo na czasie. XX wiek już w pełni potwierdził prognozy Nietzschego. Pierwsza i Druga wojna światowa zniszczyły ponad 100 milionów osób. Do tego trzeba dodać co najmniej 50 milionów ofiar totalitarnego reżimu bolszewickiego. Zgodnie z najnowszą biografią Mao Zedonga (2005 r.) chiński przywódca „zorganizował śmierć” 70 milionów Chińczyków. Dodajmy wielki głód ukraińskich chłopów (około 10 milionów), zagładę europejskich Żydów w nazistowskich obozach śmierci (około 6 milionów). A jeszcze liczne „mniejsze” ludobójstwa — ormiańskie, kambodżańskie, „czystki etniczne” w byłej Jugosławii i we współczesnych państwach Afryki oraz wiele innych, mało znanych. XX wiek pozostanie w pamięci ludzkości jako jeden z najstraszniejszych. A to już świadectwo upadku cywilizacji. Co więcej, jako nieuchronna katastrofa, narasta nihilizm. Oto dlaczego świat bije na alarm. Dobrze, że i wasz kongres odbywa się pod znakiem „Psychologia i duchowość”. — Panie Romanie, a jak Pan, mając ukraińskie imię i nazwisko, stał się znanym profesorem psychologii w USA? — Pochodzę z Kołomyi. Przez dwa lata „wyzwolonej” Stanisławowszczyzny w latach 1939—1941 komuniści pomogli mi stracić wiarę w Boga, a wiarę w komunizm sam straciłem, kiedy NKWD w 1941 roku aresztowało mojego ojca. W 1944 roku jako siedemnastoletni młodzieniec opuściłem Ukrainę i od tamtej pory żyję poza jej granicami. Najpierw we Francji, Belgii, Niemczech. Psychologia interesowała mnie zawsze. Najbardziej poszczęściło mi się na Ukraińskim Wolnym Uniwersytecie oraz na niemieckim uniwersytecie w Monachium. Wiele dały kursy Philippa Lerscha — wspaniałego wykładowcy i autora książek z psychologii osobowości oraz psychologii kultury i cywilizacji. Lersch był humanistą i zdołał udowodnić nam, studentom, że chociaż ludzie mają skłonność do zła (szczegółowo analizował wszystkie jego warianty), mają także zdolność bycia dobrymi. Profesor pokazywał, jak to się przejawia. Pomógł mi znaleźć naukowo uzasadnioną wiarę w pozytywny potencjał człowieka. A dalej zajmowałem się samokształceniem. Po wielu latach na jednym z poważnych zgromadzeń w USA usłyszałem, jak Carl Rogers zakończył swój referat słowami: „I mimo wszystko człowiek w swojej istocie jest dobry”. Co prawda, na tym samym zgromadzeniu wstał nie mniej znany psycholog i odpowiedział: „Człowiek w swojej istocie jest dobry i — zły”. Solidaryzuję się z wielkim humanistą Rogersem. Nie wszystko można naprawić w człowieku (i czy zawsze trzeba to robić?), ale wychowaniu on podlega. Psycholodzy-humaniści zmieniają światopogląd człowieka. I zmieniają na lepsze. — Jakie są więc drogowskazy psychologii humanistycznej? — Na to pytanie odpowiada Heorhij BALL — profesor Instytutu Psychologii imienia H. S. Kostiuka. — Droga psychologii humanistycznej okazała się o wiele trudniejsza, niż przewidywali entuzjaści. Dlaczego tak się stało? Dlatego że bierne społeczeństwo nie było gotowe na przyjęcie i realizację samych zasad. Można dodać, że nie gotowe było także środowisko zawodowe. Aureola — prarodzic aury — przyszła do nas z łaciny. Aura to niewidzialne świecenie, którym otoczone są ciała materialne, zwłaszcza człowiek. Dane jest je zobaczyć chyba tylko sensytywom i jasnowidzom. Do badania aury podeszli naukowcy Wielkiej Brytanii jeszcze w latach 20. ubiegłego stulecia, a później — Amerykanie. Ale kiedy okazało się, że nad głowami niektórych polityków aura jest ciemna i plamista, badania przerwano, a wyniki utajniono... Aurę ma także naród. Oblicze narodu określają jego artyści, kompozytorzy, poeci, filozofowie, naukowcy, politycy. Lina KOSTENKO
* * * Nasz rodak, profesor Wołodymyr Berseniew (neurolog) świadczy: “Teraz leczę już głównie dzieci. Ich, chorych od urodzenia, w ostatnich latach pojawia się coraz więcej. Wśród moich małych pacjentów jest niemało “dzieci z probówki”. Na co zwróciłem uwagę — “dzieci z probówki” nie mają duszy. To nastraja niepokojąco, nawet przeraża. Jeszcze daleko nie wszystko wiemy o człowieku, a zatem nauka nie powinna ingerować w “święte świętych”. * * * Czy istnieją realnie “ludzie bezreligijni”? Zebrałem świadectwa na korzyść tego, że uczucie religijne istnieje w każdym człowieku, choćby ukryte (żeby nie powiedzieć — wyparte) w nieświadomości. Jeśli Freud twierdził, że człowiek jest nie tylko często bardziej niemoralny, niż uważa, ale często także o wiele bardziej moralny, niż myśli, to można powiedzieć: człowiek jest także bardziej religijny, niż o tym wie. Wiktor FRANKL
Tłumaczenie maszynowe
Doskonale występowali nasi rodzimi psychologowie (szkoda, że świat jeszcze mało ich zna). Często cytowali zagranicznych uczonych, chociaż mieli czym się podzielić. Także ich wystąpienia odznaczały się „skrzydlatością”. Oto kilka krótkich pouczających sentencji, replik:
* * * Szczęśliwi ludzie zawsze skłonni są szukać w ścisłym sensie wszystkiego dobrego. To także miara zdrowia psychicznego.
* * * Zaniżone mniemanie o sobie, hipertrofowana skromność — to nie zaleta, lecz wielka wada.
* * * Niebezpieczeństwo dla wielu polega na tym, że ludzie zahipnotyzowani różowymi przepowiedniami co do przyszłości wyciągają wniosek, jakoby nie wymagano od nich żadnego wysiłku — więc będą siedzieć spokojnie, nic nie robiąc. A to jest najkrótsza droga do triumfu zła.
* * * Freud i Dostojewski. Główne podobieństwo tych dwóch olbrzymów polega na stosunku do nieświadomości, czynnika przewodniego motywów ludzkiego postępowania. Dawne barbarzyńskie instynkty, zdaniem tych genialnych psychologów, nie znikają w niebycie, „nie przekuwają się”. Przemieszczają się one jedynie z świadomości do nieświadomości. I drzemią tam, wychodząc na powierzchnię w sytuacjach ekstremalnych, takich jak wojny, rewolucje, zamieszki, klęski żywiołowe. I Zygmunt Freud, i Fiodor Dostojewski uważali, że właśnie to, co nieświadome, leży u podstaw większości negatywnych czynów człowieka.
* * * — „Ludzie są dobrzy albo źli, piękni albo brzydcy, pozytywni bohaterowie albo negatywni” — trzeba skończyć z tymi wytworami totalitaryzmu. Dobro i zło (światło i ciemność) pozostają w ciągłym wzajemnym oddziaływaniu.
* * * Według Marksa rewolucje prowadzą do postępu. Według psychoanalityka Ericha Fromma rewolucje prowadzą do katastrof. Dlaczego tak? Ponieważ piękne idee wpływają jedynie na powierzchowną świadomość. Nie bierze się pod uwagę głębokich, nieświadomych, destrukcyjnych porywów człowieka.
* * * Dlaczego estetyka leczy? Ponieważ tworzą ją zbyt wrażliwi ludzie. Na naszą psychikę najbardziej wpływa muzyka. Na ten rodzaj sztuki spoczywa największa odpowiedzialność.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
osobowości. Jeśli nauczyć nieświadome wychodzić na światło ze swojego potajemnego, odizolowanego istnienia, czyli oczyścić siebie z „zanieczyszczenia afektami” (namiętnościami) — człowiek będzie żył wolnym życiem, w którym nie ma miejsca na strach, niepokój, niebezpieczeństwo, wyobcowanie od samego siebie, od innych. Następuje oświecenie. Metoda analityczna bada rozwój psychiczny człowieka od samego dzieciństwa i stara się odnaleźć wczesne przeżycia, aby pomóc człowiekowi dostrzec przyczyny wyparcia. Stopniowo pokazuje jego iluzoryczne wyobrażenia o świecie. A teraz najważniejsze. Psychoanaliza i lekarz-psychoanalityk nie leczą, mówi Fromm. Oni mogą jedynie pomóc człowiekowi się przebudzić. Wiele stadiów oświecenia człowieka jest w zenie — praktyce buddyjskiej. Zilustrować to można tak. Jeśli w całkowicie ciemnym pokoju zapalić jedną świecę, to ciemność zniknie i pojawi się światło. Jeśli dodać 10, 100, 1000 świec, pokój będzie stawał się coraz jaśniejszy. Lecz decydujący krok zrobiła mimo wszystko pierwsza świeca, która przeniknęła ciemność. Janusz Korczak miał takie zasady: „Jeśli jest ciężko, naprawiaj błędy nie wszystkie naraz, a stopniowo”. I jeszcze: „Wybieraj na początek tylko jedną, najłatwiejszą wadę i kończ z nią. Potem drugą…”. Nadmierna uprzejmość, nadmierna (choć prawdziwie dobra) ustępliwość żywiołowo spycha człowieka na jakościowo niższy szczebel hierarchii rangowej. Oczywiście, najwłaściwszą taktyką zachowania w nowym zespole będzie skromna niezależność. Ale niezależności tej nie należy deklarować, jakbyś się wywyższał. Oni (członkowie zespołu) normalnie żyli bez ciebie i żyliby dalej. Dobra rodzina to gwarancja rozwoju wielu pokoleń. Fundusz diamentowy kraju tworzą właśnie dobre rodziny i dobrzy nauczyciele. Oni wpływają na charakter epok. Wiele w życiu człowieka rozstrzyga się nie na poziomie typu aktywności nerwowej, a na poziomie biografii. Przecież niemało zależy od tego, co się z nami działo, począwszy od wczesnego dzieciństwa, a nawet w łonie matki. Przyczyn trudności w komunikacji może być wiele: rodzice wpajali narcyzm. Inny wariant — zaszczute dziecko. Dziecko karano za każdy przejaw samodzielności. Trudności w komunikacji mogą pojawić się także przez niepowodzenia, które zbyt długo towarzyszyły dziecku. Powiedzmy, było bardzo chorowite albo dorośli byli stale z czegoś niezadowoleni. A być może poczucie niższości powstało w wieku nastoletnim. Jest taka zasada: nie umiesz się komunikować — idź do ludzi, nie siedź w czterech ścianach. Tylko tak złamiesz stereotyp szuflady, w której jesteś ukryty. Wtedy sytuacja komunikacji nie będzie tak napięta i straszna. Nauczcie się szanować siebie. Na obrazę odpowiadajcie humorem, ironią albo milczcie. Kochajcie bliskich i krewnych, nie wymagajcie od nich zbyt wiele. Systematyczne niezadowolenie z siebie psuje nastrój, przygnębia wasze „Ja” i niesie agresję otoczeniu. W rodzinie dzieci powinny słyszeć, że nie wszystko w naszym życiu musi być gładkie. Nie wszystko — beztroskie. Nie wszystko — piękne. Nie wszystko — zrozumiałe. To łagodzi ich wejście w wielkie, czasem okrutne życie.
Tłumaczenie maszynowe
O tym wiele mówiono na kongresie. Najpierw o paradoksach. Myślimy (tak nas przyuczono), że w życiu można kontrolować wszystko. W rzeczywistości nawet nie wyobrażamy sobie, jak bardzo zależymy od tego, co znajduje się poza granicami naszej świadomości. Nieświadome jest o wiele starsze i potężniejsze od naszej świadomości. U dorosłego człowieka podstawę świadomości stanowi intelekt. Jednak dawno zauważono, że na emocje, myśli, czyny, decyzje wpływa „coś takiego”, czego nie znamy i czym nie możemy kierować. „Odwołać” nieświadome (nazywane też podświadomym) jest niemożliwe. Ale dokładnie wiadomo, że igranie z kolektywnym nieświadomym, tak jak z indywidualnym, jest bardzo niebezpieczne. Historia zna wiele dramatycznych, a nawet tragicznych przykładów, ale o tym innym razem. Erich Fromm (1900—1980) — niemiecki filozof, psycholog, socjolog. W 1933 roku wyemigrował do USA. Przemyślenia znanego na świecie psychoanalityka o duchowym uzdrowieniu będą interesujące również dla czytelników naszej gazety. Tym bardziej, że przez długie lata byliśmy odcięci od zachodniej psychoanalizy. A nasza nie rozwijała się, bo była w głębokim podziemiu.
DLA RODZICÓW
Ważne jest, aby chwalić dzieci rano — to dla nich zaliczka na długi i ciężki dzień. I na noc należy pochwalić (albo po prostu pocałować, dotknąć i powiedzieć łagodne „Dobranoc”). W praktyce, niestety, jest inaczej: „Już ci pokazywałem, głupku!”, „No, czemu jesteś taki głupi?”, „Znowu się zgarbiłeś, nieszczęśniku?”, „Nie rozumiesz nawet tego? Co za nieudacznik!”. A wyprzedzające niezadowolenie, krytyka — to złowieszcza, negatywna sugestia. Zapamiętajmy to. Dla nastolatków (to 11—14 lat ±2) charakterystyczne jest wyolbrzymianie drobnych problemów, nieprzyjemności do poziomu tragedii. To choroba, która prawie nikogo nie omija. Nie warto hiperbolizować niepowodzeń, długo o nich myśleć. One przeminą. I trzeba spokojnie podejść do myśli, że niepowodzenia były, są i będą. To norma naszego życia. Narastanie konfliktu w relacjach rodzice powinni wyczuwać i w porę od niego odejść. Czułość bywa zarówno pozytywna, jak i negatywna. Jeśli dziecko nie otrzymuje pozytywnej, zaczyna zachowywać się tak, aby otrzymać chociaż „negatywną czułość”. Krzyk, kazanie lub nawet klaps — dla niego są lepsze niż obojętność dorosłych. Nie powinniśmy w tych ciężkich czasach myśleć negatywnie. Negatywne myśli tworzą negatywne wibracje. Życzenia dla młodych rodziców można sformułować tak: Nie dopuszczajcie do wyobcowania. Nie łapcie na gorącym uczynku, jeśli syn czy córka popełni błąd: „Aha, złapany!”. Niektóre rzeczy można też pominąć. Na pół godziny przed snem — żadnych pouczeń. Dla siedmioletnich dzieci bardzo ważne jest, jeśli zostaną pochwalone za sukcesy. Są bardzo wrażliwe na sprawiedliwość-niesprawiedliwość, na kary. Nie skąpcie na 10—12 „słownych pogłaskań” dziennie. — Nie groźcie. Nie zostawiajcie dzieci po kłótni w samotności. Każdy dzień z dzieckiem zaczynajcie i kończcie z radością. Nie wstydźcie się pogłaskać dziecka po głowie, przytulić. I, proszę, częściej się uśmiechajcie. — Róbcie tylko życzliwe uwagi. Zgodnie z prawem psychicznego samozachowania dzieci nie są zdolne wy-
Podświadome, według Fromma, — to cały człowiek z jego skłonnością do światła i ciemności. Freud patrzy na nieświadome jak na zbiornik irracjonalnego. Dla Junga nieświadome — to najgłębsze źródło mądrości, podczas gdy świadome — to intelektualna część indywiduum, osobowości. Tak samo, jak w piwnicy domu gromadzi się wszystko to, dla czego nie ma miejsca na wyższych piętrach, nieświadome utrzymuje wszystko to, dla czego nie ma miejsca w górnych strukturach psychiki. „Piwnica” Freuda — to przeważnie ludzkie wady. „Piwnica” Junga — w większości — ludzka mądrość. Psychoanaliza — to zjawisko wyjątkowo zachodnie. To — naukowo-terapeutyczne podejście do człowieka — humanistyczna psychoanaliza. To terapia choroby duszy. Człowiek powinien przeżywać swoje życie, a nie po prostu — przeżywać życie. Przejawy choroby psychicznej są różne — życiowa anemia, wyobcowanie od samego siebie, od innych ludzi, od przyrody. Często „mieć” przeważa nad „być”. Stąd przygnębienie, rozpacz, depresja. Człowiek musi odczuwać nieświadome siły w sobie, aby kontrolować je. To uwolnienie od symptomów neurastenicznych, zakazów i nienormalności charakteru. „Wiedza o samym sobie doprowadzi do „przebudowy” — to genialny aforyzm Freuda. Wielu pacjentów przychodzi do psychoanalityka, uważając, że nie są chorzy. Muszą pozbyć się tylko depresji, bezsenności lub problemów rodzinnych czy zawodowych. W rzeczywistości jednak tak nasza kultura daje możliwość człowiekowi wyrażenia czegoś o wiele głębszego i bardziej typowego niż przejaw konkretnej choroby. Wyleczyć (zmienić) tę czy inną cechę neurotycznego charakteru jest niemożliwe bez osiągnięcia innego radykalnego celu — całościowej zmiany (odrodzenia
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
O niej mówi się rzadko, jeszcze rzadziej pisze. A jednak… Ciekawy pogląd na problem proponują Wołodymyr LEWI (psychoterapeuta i znany pisarz, nasz współczesny) oraz psychopatolog o światowej sławie Carl JUNG (1875—1961). — Dlaczego w różne dni jesteśmy tak różni? — pyta Lewi. Nagle wszystko rozmarzło, w powietrzu jest coś przenikliwie życiodajnego. Zewsząd płyną promienie. Wszędzie uśmiechy, żarty. Z jakiej racji? Nie święto. A jeśli nawet święto, to naturalne, nieoficjalne. I zwykłe nieprzyjemności, nawet wielkie, rozpraszają się. W te dni odnowy i uniesienia wydaje się, że inaczej nigdy nie było i nie będzie. Ale oto... mrok. Na ulicy i na twarzach. Alienacja, złość. Oczy spuszczone. Wtedy myślisz: tak było zawsze. Beznadziejnie. I tak będzie... Są dni, kiedy gwałtownie skacze statystyka wypadków samochodowych, kiedy to tu, to tam ludzie się kłócą, dzieci marudzą. Są noce migreny i niepokoju, kiedy wszystkie leki przestają działać, a „pogotowie ratunkowe” ma pracy bez liku. Stale wzywają lekarza dyżurnego — znam takie noce. A jeszcze są wieczory nagłych śmierci, samobójstw. Wiatry? Pogoda? Plamy na słońcu? Wysoka temperatura w wydarzeniach politycznych? Prawdopodobnie wszystko jest ze sobą powiązane. Jednak kto wie, być może wychodzi rano ktoś jeden, który „wstał lewą nogą” i „zaraził” całe miasto. Mnie zepsuł nastrój Wasyl Petrowycz, a ja — Stepanowi Petrowyczowi, i nie zauważasz jak. A ten wlazł w transportowy tłok. Jesteśmy w swojej masie emocjonalnie bezbronni. Kiedy biopola w tłoku się krzyżują — bywa to niebezpieczne. Wystarczy jeden rozdrażniony krzykacz z wysokonapięciową złością, żeby od razu wszystkim otaczającym zrobiło się niedobrze. Agresywność, jak wiadomo, sama siebie podtrzymuje. Do tego można dodać rozważania znanego na świecie psychopatologa Carla Gustava Junga: — Nierzadko mówi się dumnie: „To nie więcej niż psychologia”. Wynika to z rzadkiej oceny tego, co psychiczne. Jest ono błędnie rozpatrywane jako coś, co nic nie znaczy, nic nie jest warte. Więc to, co niekorzystne, jest odkładane. Przy tym pomija się to, co najważniejsze — podświadomość, nieświadomą daność. Twardą i ciężką. Gigantyczne katastrofy, które nam zagrażają (i mają miejsce), to nie są żywiołowe wydarzenia natury fizycznej czy biologicznej, lecz wydarzenia psychiczne. Przerażają nas wojny, rewolucje i inne szaleństwa. A tymczasem — to nic innego jak epidemie psychiczne... Człowiekowi dzisiaj przychodzi bać się żywiołowych sił własnej psychiki. Materiały przygotowała Taisija MOSTOWA, dziennikarka
Tłumaczenie maszynowe
Jeśli chwalicie dziecko za to, czego ono nie ma, to jeszcze nie znaczy, że mówicie nieprawdę. Jakby mówiliśmy: „Tak może być”. Przekazujemy tę wiarę, zaszczepiamy ją dziecku. I nawet jeśli mu nic się nie udaje, wciąż trzeba hojnie chwalić za próbę osiągnięcia tego, czego pragnie. Nawet za próbę podjęcia próby.
Rozwiązywać twórcze zadania w warunkach gróźb i krytyki. Szczególnie niepożądane są pouczenia w chwilach przejściowych trudności. Przyjmijmy jako prawo: „Każdy dzień z dziećmi zaczynać radością, kończyć pokojem”. — Nie podsuwajcie dzieciom negatywnych myśli. Mają one niszczący wpływ, nawet gdy dziecko nie uwierzyło, nie zareagowało od razu. Strach, groza, nienawiść pojawią się później, w innym miejscu. — Podsuwajcie pozytywne myśli. Po co przyprowadza się dzieci i nastolatków do gabinetu psychoterapeuty? Żeby leczyć jąkanie, bezsenność, depresje, nerwice, psychozy, kompleksy? Tak. Ale także po to, by na nowo przekonać się, że są dziećmi i że mimo wszystko są dobrymi dziećmi. Psychoterapeuta i pisarz Wołodymyr Lewi przestrzegał: „Nie obierajcie kursu na nierealne, bo uczyni ono świat waszego dziecka czarnym”. Pesymiści wyrastają z dzieci, które wychowano nadzwyczaj optymistycznie: rozbite szkiełka różowych okularów mogą zranić oczy. — Trzeba dawać dzieciom odpoczynek od moralizowania. — Szanujcie dziecięcą tajemnicę. Nie ma przebaczenia dla dorosłego, który bez zgody zagląda do dziecięcego pamiętnika, czyta listy, przechwytuje karteczki. To straszniejsze niż pobicie dziecka. — Nie narzucajcie w delikatnym wieku negatywnej roli życiowej, emploi. To najbardziej tragiczny błąd: „leń”, „tchórz”, „łajdak”, „głupek”, „podły”, „nienormalny”, „nic z ciebie nie będzie”, „masz jedną drogę — do więzienia, pod płot, na bruk”. Nie należy się dziwić, gdy tak się rzeczywiście stanie. Bezpośrednie sugestie działają nawet po wielu latach. W domu dziecka wybitnego polskiego pedagoga-humanisty
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Człowiek z duszą artysty ostrzej niż jego rodacy odczuwa upływ czasu, boleśniej odbiera nieszczęścia społeczeństwa, intuicyjnie głębiej pojmuje prawdę i proroczo zagląda w przyszłość. Tak F. Dostojewski już przy pierwszych, jeszcze nie uformowanych zalążkach komunistycznych idei przewidział całą tragedię naszego społeczeństwa, ostrzegał swoich potomków przed niebezpieczeństwem, które nadciąga, i zilustrował to w powieści „Biesy”. Ukraińskie „Biesy” jeszcze nie zostały napisane: zbyt gwałtownie rozwijają się wydarzenia. Ale nasza inteligencja w swoim Manifeście dawno wyraziła zaniepokojenie tym, co dzieje się w państwie. Jej głos wciąż rozbrzmiewa w artykułach, wystąpieniach, utworach. Często myśli twórców są sporne, niekiedy epatujące, ale zawsze czuć w nich szczere pragnienie wezwania rodaków do refleksji, do szlachetności, do aktywności obywatelskiej. Dzisiaj witamy znanego reżysera filmowego Jurija Liaszenkę z okazji jego 67. urodzin i oddajemy mu głos.
Tłumaczenie maszynowe
POZYCJA OSIĄGNĄĆ CZY WYWALCZYĆ? — Juriju Iwanowyczu, w dni urodzin mimowolnie oglądasz się na przeżyte lata. Jak Pan ocenia to, co osiągnięte, a czego się nie udało? — Osiągnąć udało się niewiele, wywalczyć — nic. — Już ciekawie. Szczegółowiej, proszę... — Ja nie utożsamiam słów „osiągnąć” i „wywalczyć”, podkreślam ich zasadniczą różnicę, a nawet przeciwieństwo. Dla mnie „wywalczyć” oznacza dopiąć swego za wszelką cenę, w tym środkami niemoralnymi i niezgodnymi z prawem, a „osiągnąć” cokolwiek można jedynie prawym służeniem sprawie. — Jak to realizuje się w twórczości filmowej? — Wyobraźcie sobie: przed nami kinematografista. Ma tytuł artysty ludowego, jest laureatem prestiżowej nagrody, profesorem, a nawet akademikiem, na jego koncie dziesiątka, a nawet dwa razy więcej nakręconych filmów... Ale ja o czym innym, czyli nie o tym, co kinematografista dał kinu, a co on z niego wziął. Zwłaszcza jeśli większość filmów jest przeciętna. To dużo on osiągnął czy mało? To pytanie sformułowałbym tak: czy zawsze to, co kinematografista wywalczył, odpowiada poziomowi jego osiągnięć? Niestety, i w tym paradoks naszego zawodu: im bardziej utalentowany reżyser, tym cięższa jego droga twórcza. Nasz Wiktor Hres nakręcił dwa filmy, ale w odróżnieniu od większości kolegów, którzy nakręcili dziesiątki obrazów, osiągnął, moim zdaniem, więcej niż oni. — Ależ są i inne nazwiska… — Ja przecież nie przekonuję, że wszyscy co do jednego reżyserzy, którzy dużo kręcili, otrzymywali tytuły i inne dobra, są beztalenciami. Są wyjątki. Na całym świecie droga reżysera w kinie jest skomplikowana i zawiła. Przypomnijmy słowa Orsona Wellesa: „Reżyseria to ta dziedzina twórczości artystycznej, gdzie przeciętności najszybciej wywalczają sukces. Zrobiwszy pierwszy krok, można potem zajmować się reżyserią przez trzydzieści lat i nikt nie zauważy, że nie jesteście zdolni nawet napisać swojego imienia”. — Jaka, Pana zdaniem, jest sytuacja w ukraińskiej kinematografii? — Taka, jakby Orson Welles wyciągał wniosek na doświadczeniu naszego kina. U nas przez dziesięciolecia dokonywano antynaturalnej selekcji. Kiedy przeciętność wywalcza, podkreślam, wywalcza, a nie osiąga, zewnętrzne oznaki sukcesu i staje się publicznym reżyserem, czyli kiedy o nim piszą, zapraszają do telewizji, w nim zakorzenia się wiara w to, że jest godny i wszystkie nagrody otrzymał sprawiedliwie. Takich u nas wielu… REFLEKSJE ROZCZAROWANEGO CZY GORZKA PRAWDA? — Gdyby Pana posłuchać, to kino opanowali ludzie, którzy świadomie niszczą sztukę. — Jeśli miał Pan na myśli „Notatki...” F. Dostojewskiego, to nie zwrócił Pan uwagi na główne. Przecież tam on twierdzi, że dojrzały człowiek nie może czynić świństw, on najpierw zmusza siebie uwierzyć w taki system wartości, przy którym wszystko to nabrało choćby jakiegoś moralnego usprawiedliwienia. Dlatego każdy bandyta (czy będzie on z bramy, czy z parlamentu, z kina czy z rządu) zawsze psychologicznie usprawiedliwia siebie. Jak mawiał W. Wynnyczenko, jest uczciwy sam ze sobą, choćby jak śmiesznie by to nie brzmiało. Proszę porozmawiać z tymi kinematografistami, o których mówię. Wszyscy oni nakreślą swoją biografię jako poświęcenie, jako heroiczną walkę o twórcze przetrwanie, a swoje życie — jako ofiarę złożoną na ołtarzu sztuki. Jeśli chcecie, uważajcie to za czarny humor. — Gdzie nazwiska, gdzie jakaś mniej więcej ogólna ocena ukraińskiego kina? Tylko refleksje… argumentowane. — Proszę wspominać jakiekolwiek znane Panu nazwiska i nazywać. Nie pomyli się Pan. W Kodeksie Cywilnym są takie słowa dla oskarżenia: „Swoimi działaniami lub zaniechaniem przyczynił się...” itd. Czyli można biernie brać udział w niszczeniu talentu czy dzieła sztuki. Ten schemat działa nie tylko w kinie. — Jak wyjaśnić te zmiany, które zaszły z nami w ciągu kilku ostatnich lat? — …Chociaż 70 lat w warunkach barbarzyńskiego totalitaryzmu pisaliśmy po sylabach „My nie jesteśmy niewolnikami, niewolnicy to nie my”. Czyż nie tą naiwną procedurą wyczerpuje się całe nasze przygotowanie do życia w demokratycznym społeczeństwie? Nasz dawny stan, który z pozycji dzisiejszego samowolstwa wydaje się wysokomoralnym, w ramach którego my wcześniej rzekomo się utrzymywaliśmy, w rzeczywistości był tylko przebywaniem w paraliżu ze strachu. A teraz, kiedy komunistyczna nomenklatura zrzuciła maskę utopijnych idei i włożyła nowy kamuflaż — rynkowych reformatorów i demokratów — myśmy zerwali się z łańcucha. — Nasza rozmowa mimowolnie przeszła na politykę. Pana sympatie są bliższe lewemu skrzydłu czy prawemu? — W tej samej odległości. Moim zdaniem, politycy różnią się tylko dietą: jedni żywią się owocami socjalizmu i komunizmu, inni — pokłosiem reform i kapitalizmu. A w ogóle wszyscy oni siedzą przy jednym stole, ściślej mówiąc, przy jednym korycie, i gryzą się tylko o swoje miejsce przy nim. — Pan, jako artysta i psycholog, wyjaśnia to wszystko tą samą niedoskonałą naturą człowieka? Nie wierzy Pan dialektycznemu materializmowi, który uczył nas, że warunki społeczne kształtują osobowość? — A kto tworzy te warunki? Ten sam człowiek. Ja wierzę geniuszowi F. Dostojewskiego, który uważał, że ten, kto skosztował władzy i możliwości poniżenia innego, staje się bezradny w swoich odczuciach. Fiodor Michajłowicz pisał, że właściwości przynależne katom są potencjalnie założone w każdym człowieku, przy czym wyrażone tym jaśniej, im wyższy stan społeczny i poziom wykształcenia człowieka. — Jeśli postawić pytanie z całą bolszewicką bezpośredniością
tą, — za jaki wybór Pan głosuje: za socjalistyczny czy za kapitalistyczny? — Tak stawiać pytania nie można. Nie widzieliśmy ani socjalizmu, ani kapitalizmu, jedynie ich wypaczenie. Dlatego takie postawienie pytania będzie wyjaśnianiem tego, która poczwara jest milsza: nasza wczorajsza socjalistyczna czy nasza dzisiejsza kapitalistyczna? Moim zdaniem dzisiejsza jest straszniejsza niż poprzednia. Po pierwsze, stosunki rynkowe dzisiaj szkalują ci sami, którzy wczoraj wypaczali państwową gospodarkę planową. Po drugie, sprawują oni sabat w warunkach wypaczonej demokracji, czyli bezkarnie tworząc anarchistyczno-złodziejski system. Dzisiejsi komuniści przekonują, że ich partia składała się z najlepszych ludzi, a winna wypaczenia świetlnych idei marksizmu jest, rzekomo, tylko jej nomenklatura. To ona doprowadziła państwo do katastrofy, w końcu zdradziła swoją partię, porzuciła na pastwę losu swój naród i przefarbowała się. Powstaje pytanie: cóż to za partia, której „rozum, honor i sumienie” to szumowiny, zdrajcy, złodzieje i kaci? Panowie komuniści! Dokładniej, nie panowie: wam nie podoba się takie zwracanie się, zgoda, nie panowie, niewolnicy! Niewolnicy-komuniści, żeby nie powiedzieć, sługusy! Cóż wy się od nich odżegnujecie? To przecież wasz „mózg klasy, siła klasy, sława klasy”. Wy całe stulecie ślepo szliście za nimi, klaszcząc każdemu ich słowu, wysławiając każdy ich gest. Dlaczego więc uważacie, że wasza nowo upieczona elita będzie lepsza od poprzedniej i wy na czele z nią pójdziecie teraz już w potrzebnym kierunku? Czy nie na tej podstawie, że rozstrzeliwując inteligencję, niszcząc kulturę i sztukę, tracąc na terytorium szóstej części lądu prawdziwy mózg narodu oraz jego duszę, uwierzyliście w to, że już wyhodowaliście nową wspólnotę, a w rzeczywistości nową trzodę — naród radziecki? Nie łudźcie się! — Zajmijmy teraz pozycję lewicowych i będziemy sami odpowiadać na swoje argumenty. — Panowie prawicowi! Panowie demokraci! Tak, przez osiemdziesiąt lat w naszych pierwszych szeregach byli przestępcy, my ślepo szliśmy za nimi w błędnym kierunku! Ale dzisiaj oni wszyscy przebywają z wami. My, przeżywszy ich zdradę, w ten sposób pozbyliśmy się szumowin i przeszliśmy swoiste samooczyszczenie. A wy, przeciwnie, przyjęliście ich w swoje objęcia. Dzisiaj oni są w awangardzie waszego ruchu, teraz wy idziecie za nimi. Dokąd?! Czy nie tak ślepo, jak my kiedyś?! Radziecka socjalistyczna (czytaj komunistyczna) poczwara to prawidłowość, wszak nie ma ani jednego udanego rozwoju komunistycznego państwa na całym świecie, a przykładów prosperujących kapitalistycznych krajów jest pod dostatkiem. Zatem wypaczenie kapitalistycznego rozwoju nie jest taką prawidłowością jak szkalowanie komunizmu, a jest jedynie naszą osobliwością. — Tak by rzec, osobliwość narodowych wypaczeń… — Coś w tym rodzaju. Prześledźcie całą naszą historię. My przecież wszystko szkalowaliśmy. Taki, najwyraźniej, jesteśmy naród. Obawiam się, że myśli w tej kwestii będą niepatriotyczne, dlatego zwracam się do autorytetu, u którego nikt nie podejrzewa ani deficytu patriotyzmu, ani braku naukowej głębi twierdzeń. Wiaczesław Łypynśkyj w pracy „Cham i Jafet” („Postup”, 1928 r.) na dziesięciolecie odrodzenia Państwa Ukraińskiego pisał: „Nieokiełznane chamstwo i tym razem rozwaliło Państwo Ukraińskie. Innej prawdziwej odpowiedzi na te bolesne pytania nie ma. Chamstwo — rozumie się nie jako wyzwisko, a jako wiekami uświęcone pojęcie zjawiska społeczno-psychicznego... Absolutny brak miłości do swojej wspólnoty, natomiast miłość tylko do siebie, do swojego „ja”. Pełny brak synowskiego posłuszeństwa, natomiast zarozumiałość głupiej pychy, która „tamę rwie” i sama ginie. Pogarda do ojca, kiedy on jest słaby, natomiast niewolnictwo u obcego, kiedy on jest silny, — oto chamstwo, oto cecha ludzi, którzy żyją na ukraińskiej ziemi... Chamstwo jest wszędzie... ale wszędzie
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
obok jest siła dośrodkowa, wstrzymująca... i właściwie ta druga siła zwycięża zawsze w tych ludzkich społecznościach, które stają się odrębnymi państwami, narodami... W społecznościach państwowych Noe, obok Chama, ma jeszcze drugiego syna: Jafeta... Jafet kocha ojca... Cham szanuje tylko siłę”. — Z tego wyciągamy wniosek, że we wszystkim winni są... — Całkowicie słusznie — my sami. — Jest Pan w depresji? — Prawdziwie. W takim stanie właśnie przebywam. Jeśli wydrukują nasz wywiad, tak go właśnie nazwijcie: „Spowiedź z pętlą na szyi”. Przy czym nie myślcie, że jestem bardzo oryginalny. Nic podobnego. Wyrażam to, co myślą i mówią większość moich kolegów. Przyczynę wszystkiego, co dzieje się wokół, upatrujemy również w tym, że państwo odwróciło się od sztuki. Ale sprawa nie tylko w braku środków, jak próbują wyjaśnić biedę urzędnicy... Gdyby to ode mnie zależało, sam nie dałbym ani kopiejki w te ręce, w których dzisiaj jest kinematografia. W tym właśnie zawiera się główna pretensja do państwa: nie ma polityki państwowej w dziedzinie kina i sztuki w ogóle, w tym, że doprowadzili kino do takiego stanu, kiedy nie ma komu powierzyć pieniędzy, nawet gdyby one były. Dajcie dzisiaj miliardy Ministerstwu Kultury i Turystyki Ukrainy — myślicie, że jutro pojawią się arcydzieła? Nie doczekacie się. Pieniądze i tak roztrwonią przestępczo, na „remonty” pałaców „Ukraina” czy, w najlepszym wypadku, na jakieś „Roksolany”, „Czarne rady” oraz „Czyngischany”. Pretensje, oczywiście, nie do tematyki, a do jakości. Chociaż nie wiadomo, który z wymienionych sposobów trwonienia pieniędzy jest gorszy. Jak mawiał wielki wódz, „obydwa gorsze”. AUTORZY NIE SĄ WINNI… — Uważa Pan wymienione filmy za nieprzypadkową porażkę? — Oczywiście, że nie. Autorzy nie są winni: „Nie strzelajcie do muzyków, oni grają, jak potrafią!” To w działaniach urzędników widać pewną negatywną konsekwencję — wykorzystanie sztuki jako skutecznego narzędzia zniekształcania świadomości społecznej, a także szkalowania samej sztuki jako wskaźnika duchowego zdrowia narodu. Mówiąc słowami Kongresu Ukraińskiej Inteligencji, zmaterializowanymi w Manifeście, wszystkie działania urzędników służą strategicznemu kursowi na zniszczenie narodu ukraińskiego. Każdemu, nawet najbardziej niezorientowanemu w naszych sprawach, stanie się zrozumiałe wiele, gdy przeczyta choćby nagłówki artykułów o kinie: „Ukraińskie kino. A czy takie istnieje?”, „Do zera jeszcze daleko”, „Nonsens”, „Bez wieści żywi” itd. Urzędnicy od kultury mogą zaprzeczyć: „A nasza opinia o stanie spraw jest inna”. I to jest bardzo istotne, bo na górze słuchają urzędników, a nie czytają prasy. To, mówiąc wprost, prawo prasy krytykować wysokopostawionych urzędników, artystów ludowych, akademików... — W Pana pracach zawsze dominowała jasna nuta. Dotyczy to i filmu telewizyjnego „Dzień pierwszy, dzień ostatni”, w którym udało się Panu wyraźnie ukazać swoją szczególną intonację, składającą się z akwarelowej delikatności i ekspresji, i filmu „Zapiski Zadartego Mefistofela”, w którym wykazał Pan umiejętność poszukiwania wyjścia z psychologicznych labiryntów, i pełnego akcji obrazu „Mercedes ucieka przed pościgiem”, który również wytrzymał próbę czasu właśnie dzięki życiodajnej aurze, i, wreszcie, pełnego harmonii i piękna filmu dokumentalnego „Miasto nad rzeką Pseł”. Wszystko to przekonuje o tym, że nieprzypadkowy zbieg materiału scenariuszowego z Pana indywidualnością daje pozytywny efekt, o obecności w Pana duszy programu przetrwania piękna człowieka. Jakże to wszystko połączyć, albo, jak mówią filmowcy, zmontować z tym, co Pan mówił w naszym wywiadzie? — Tak uproszczone traktowanie związku osobowości artysty i jego twórczości oznacza branie pod uwagę nie harmonii tajemnicy, nie balansu na subtelnym poziomie jakichś podświadomych sił człowieka z wyższymi sferami, a elementarną równowagę psychologiczną, która rzekomo gwarantuje optymistyczne postrzeganie świata. Moim zdaniem, błędnie tak uważać, inaczej idealnymi artystami byliby jogini. A my znamy dziesiątki przypadków, kiedy geniusze byli na granicy szaleństwa. Psychologicznie takie zachowanie twórczego człowieka (mówię nie o sobie) można wyjaśnić trudniej. Na przykład, duchowym załamaniem, rozpaczą zwątpienia, która pragnie poczuć pełnię chociażby w negatywie. CZYM JEST SZKOŁA REŻYSERII DZISIAJ? — Czyżby ukraińska ziemia przestała rodzić talenty? — Co Pan?! Na Ukrainie, jak nigdzie indziej, utalentowani ludzie zawsze byli, są i będą. Jak tylko pojawią się mądrzy, uczciwi, kompetentni i zainteresowani rozkwitem sztuki kierownicy, talenty od razu dadzą o sobie znać. Czy można nazwać natchnionym dziełem sztuki ze złożoną interakcją licznych czynników pracę, która jest ograniczona w tym, co najważniejsze? Czy może narodzić się w ten sposób pełnowartościowe dzieło sztuki? Czy da ono odpowiedzi na pytania, czy jest za, czy przeciw rzeczywistości jego bohater, jeśli on, ten bohater, jest pozbawiony psychologicznych komplikacji i głębi, a zatem jest płaski, dwuwymiarowy, tekturowy? Tej postaci widz po prostu nie uwierzy i w ogóle nie odbierze jej jako żywej. Na takie odbiorcze postrzeganie nie wpłyną żadne wizualne wyrafinowania, którymi były przepełnione filmy „szkoły poetyckiej”. Zrozumiałe są pragnienia reżyserów, by swoją niemrawość w pracy z aktorami wydawać za zasady, ale dlaczego „teoretycy” kwalifikują to jako specyficzną cechę ukraińskiego kina? Nie przyjdzie przecież nikomu do głowy za cechę narodowej szkoły wokalnej wydawać, na przykład, brak głosu. Nieprzypadkowo, najwyraźniej, filmy, które w sobie niosły mniej „poezji szkoły”, lepiej były odbierane przez widzów. Dalsze sukcesy w ukraińskim kinie związane są już z dziełami, które nie dotyczyły „szkoły”. Na przykład, „Loty we śnie i na jawie”. — Ależ pod względem wizualnej doskonałości filmy „szkoły” czasami osiągały granicę genialności i pod tymi parametrami były nieosiągalne dla innych. — W tym zawiera się ich ogromne znaczenie dla kinematografii, pozytywny wpływ na profesjonalizm innych reżyserów. Pośrednio podnosiły one poziom „cudzych” filmów. A sztuka samych twórców „szkoły” stanowiła nieudaną i nieszczęśliwą kombinację: wtręty genialności, ale przy braku ogólnej harmonii wszystkich środków; najwyższy poziom poszczególnych aspektów, ale z deficytem innych, istotnych dla kinematografii. W literaturze, w poezji są mistrzowie, którzy mogą zachwycić pojedynczym wersem, uchylić rąbka tajemnicy, lecz w całości nie są zdolni doprowadzić dzieła do zakończenia. W kinie też są reżyserzy z wybitnymi cechami osobowości, ale z brakiem prawdziwego talentu. Skazani są na przebywanie w wiecznym poszukiwaniu, tak i nie znajdując pożądanego rezultatu. Nasz kor. Na zdjęciu kadry z filmu „Zapiski Zadartego Mefistofela”
Tłumaczenie maszynowe
Zasłużona artystka Ukrainy Nina Czop świętowała 50-lecie swojej działalności twórczej. A cóż w tym niezwykłego? — zdziwi się czytelnik. A to, że wszystkie te pięć dekad Nina Iwaniwna oddała jednej scenie — Ługańskiemu Akademickiemu Teatrowi Muzyczno-Dramatycznemu. Wspaniała aktorka o nieprzeciętnych warunkach wokalnych, zagrała mnóstwo głównych ról w spektaklach opartych na ukraińskiej klasyce dramatycznej, w tym także w operze M. Arkasa „Kateryna” według T. Szewczenki. Nie bez powodu nazywają ją legendą teatru. Nieprzypadkowo wśród licznych gratulacji, zapewne najbardziej znaczącym było odznaczenie jej medalem „Budowniczy Ukrainy”. JUBILEUSZ „Na występach gościnnych czuliśmy się prawdziwym teatrem, a w domu — jedynie ukraińską trupą, która żyła kątem w rosyjskim teatrze” — wspomina Nina Iwaniwna czasy radzieckiego „internacjonalizmu”. Właśnie na 100-lecie urodzin Lenina wzniesiono budynek, który oficjalnie i nieoficjalnie otrzymał nazwę „obwodowy teatr rosyjski”, ale w nim ulokowali się także Ukraińcy. „Na początku lat sześćdziesiątych trupę zredukowano czterokrotnie! Zostało nieco ponad dziesięciu aktorów. Tylko reżyserów od tego czasu zmieniło się nie mniej niż dwunastu... Ale my zawsze staliśmy na stanowisku zachowania kultury narodowej, ukraińskiej klasyki dramatycznej. Uczyliśmy się nie tylko opanowywać sekrety zawodu aktorskiego, ale i oddanie służyć teatrowi u starszych kolegów: Storożenki, Seleckiej, Olchowskiej, Łukjanenki, Sałtowskiej, Momot, małżeństwa Nekriaczów... Nasze najlepsze spektakle powstały z reżyserami Serhijem Omelczukiem, Albertem Bondarenką, a pod koniec lat osiemdziesiątych przyszedł do nas utalentowany młody człowiek — Wołodymyr Moskoczenko”. W ostatniej dekadzie dzięki wysiłkom bardzo wysokiej jakości obecnego składu twórczego teatru pod kierownictwem zasłużonych działaczy kultury Ukrainy — głównego reżysera Wołodymyra Moskoczenki i dyrektora Mychajła Koszowego — teatr zdobył uznanie na festiwalach regionalnych i ogólnoukraińskich, wzrósł jego ranking także wśród widzów. Już samo zestawienie ról zagranych przez Ninę Czop jest dowodem na to, że w teatrze jego zespół twórczy zachował najlepsze tradycje i wzbogacił je, nie ulegając niepewnym pokusom konformizmu czy taniej popularności. Natalka („Natalka Połtawka”), Marusia (w „Oj nie chody, Hryciu, ta j na weczornyci” oraz w „Marusi Bohusławce”), Ulana („Swatannia na Honczariwci”), Kateryna (w operze M. Arkasa „Kateryna” według T. Szewczenki), Warka („Beztłanna”)... A kiedy z racji wieku organicznie przeszła od ról dziewcząt, młodych kobiet do starszych pań, zagrała Hannę w spektaklu według tej samej sztuki, ale z szerszą interpretacją — „Beztłanna” reżysera W. Moskoczenki, Hordylę („Cyganka Aza”), Chiwrię („Soroczynski jarmark”), Chanumę (w spektaklu pod tym samym tytułem), Mawrę („U nediliu rano zilla kopala...”). W tym okresie przejściowym czołowa aktorka Ługańskiego Ukraińskiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego, aktywistka organizacji podstawowej Narodowego Związku Działaczy Teatralnych republiki, a także związku zawodowego, otrzymała wysokie odznaczenie państwowe — order „Znak Honoru”. A krótki czas później — zasłużony tytuł aktorski. Czyż spodziewała się takiego uznania swojej pracy (a nie będzie zbyteczne dodać — także talentu) prosta dziewczyna z Uspenki, w rejonie łutuhynskim, która urodziła się w rodzinie górniczej i zamierzała uczyć się na prawnika, a wcale nie na artystkę? Tymczasem, usłyszawszy w radiu obwodowym ogłoszenie o naborze do studia teatralnego, z ciekawości postanowiła spróbować swoich sił i tutaj. Wyróżniono ją spośród wielu podczas egzaminu, tak samo jak po zakończeniu nauki, kiedy wybrano do teatru sześcioro adeptów spośród dwudziestu. Nie kazał na siebie czekać debiutancki występ na scenie: Ninę pilnie wprowadzono w rolę aktorki, która zachorowała. Spektakl nie należał do łatwych — „Kuranty kremlowskie” Pogodina. „Jak zobaczyłam Fedora Łukjanenkę, ucharakteryzowanego do roli Lenina, tak i znieruchomiałam w miejscu — śmieje się ze swoich początkujących lęków Nina Iwaniwna. — A kiedy tak samo niespodziewanie powierzono mi już główną rolę — w „Oj nie chody, Hryciu...” — a na dodatek wywieziono ten spektakl zimą w rejon łutuhynski, dreszcze nie od zimna mną trzęsły: błagałam Boga, żeby autobus po drodze się zepsuł — bałam się skompromitować przed ziomkami. Dzięki Bogu, doświadczeni partnerzy nie dopuścili do tego”. Aktorka w ogóle jest przekonana, że myślący w trakcie mise-en-scène partner — to niemal główny składnik sukcesu, i porównuje proces tworzenia spektaklu do... barki, którą zgodnie ciągną burłacy, czyli wykonawcy ról. Jak tylko ktoś zaczyna kombinować, szarpać w swoją stronę czy luzować linę — uważaj, płynność rozwoju akcji jak fala zlizała. Cieszy się z tego, że w spektaklach obecnego repertuaru ma wspaniałych kompanów — Wołodymyra Kurkina, Natalię Kowal, Jewhena Todorakina... I role nie mniej ciekawe niż kiedyś. Chociaż spektakle są już inne — „Żartowała baba z kołem”, „Rozwód po francusku”, „Poeta i księżniczka”, „Tytariwna”, „Ewangelia według Jana”... O Ninie Iwaniwnie główny reżyser teatru wypowiedział się tak: „Teatr, moim zdaniem, — to jej fatum, jej przeznaczenie w najlepszym tego słowa znaczeniu. Aktorka Nina Czop — to wybitnie teatralna osobowość, a dla mnie to bardzo ważne — pracować z aktorem, który przypadkowo znalazł się na scenie, czy z oddanym swojej sprawie. Ona urodziła się, zrealizowała i zdobyła szacunek jako osoba czysto teatralna. Z jej cech zawodowych wymienię takie: wyrazista aparycja, atrakcyjność sceniczna; ta aktorka rozumie, jak zaatakować rolę, przeniknąć w samo jej wnętrze. Nina Czop jest bardzo posłuszna wskazówkom reżyserskim, jej praca nie wypada ze wspólnego rysunku, co jest bardzo ważne dla rozwoju całego spektaklu”. Tamiła WOJTENKO, m. Ługańsk
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Po miesiącu przyszedł do Dziadka mój dawny przyjaciel – Anatolij Tretiak. Przyszedł po dwóch strasznych atakach, ze skierowaniem na operację: w pęcherzyku żółciowym był kamień o średnicy 16—18 milimetrów. Dziadek nie omieszkał odpowiednio wypowiedzieć się pod adresem chirurgów („konowały!”), przepisał przyjacielowi prosty środek z suszonych kurzych podrobów i zapewnił, że problem jego pęcherzyka żółciowego zostanie rozwiązany w ciągu dwóch-trzech miesięcy i zdjęty z porządku dziennego do końca życia pacjenta. Milcząca kobieta wydała jakieś korzonki i wyjaśniła, co trzeba z nimi zrobić. Dwa miesiące później rentgen nie wykrył kamienia i Anatolij do dziś nie ma z tym problemów. Natomiast my wszyscy do dziś mamy problem zaufania-niezaufania do oficjalnej medycyny, która zabarykadowała się. Prawdę mówiąc, niektórych – wręcz przeciwnie – rozgorycza. Bo co masz w środku, to wychodzi wtedy i na zewnątrz… Im cięższą, im niebezpieczniejszą, im trudniejszą do wyleczenia jest choroba, tym bardziej sprzyja ona podsumowaniom poprzez wspominanie epizodów własnego życia, poprzez problemy bieżących spraw i relacji, pośród których człowieka zastała i obezwładniła choroba, wyprowadziła poza granice systemu normalnego, zwyczajowego rytmu życia. W pewnej mierze choroba może stać się szkołą życia, jeśli człowiek przyjmie ją bez paniki. Chociaż jak tu nie panikować, kiedy nagle w środku nocy budzisz się z niezrozumiałego niepokoju, czujesz niezwykły ból w piersiach, a puls okresowo znika, robiąc pauzę zamiast kolejnych dwóch uderzeń. Żona
Tłumaczenie maszynowe
OBSERWACJE „IM BY TYLKO CIĄĆ…” Pęknięcie żyły na nodze przydarzyło mi się jeszcze jakieś 35 lat temu. Owrzodzenie troficzne pośrodku podudzia — skutek przemęczenia podczas znacznych obciążeń fizycznych. Sztanga (podnoszeniem ciężarów zajmowałem się z radością i dość skutecznie), praca i aktywny tryb życia w wysokim tempie doprowadziły do zmian patologicznych w naczyniach, początkowo widocznych tylko na jednej nodze. Reakcja chirurga w przychodni była wesoła: „Klasyczny przypadek! Pan jest naszym pacjentem. Trzeba usunąć uszkodzone żyły, wszak owrzodzenie troficzne jest nieuleczalne. Właściwie dlatego nazywa się je troficznym. Bo dalej będzie jeszcze gorzej”. Podczas konsultacji u profesora dowiedziałem się o szczegółach tej operacji: żyły będą wyciągane przez pięć—siedem nacięć wzdłuż nogi. „A w jaki sposób wtedy będzie płynęła krew?” — zapytałem. „Nie martw się pan, ona sobie drogę znajdzie” — uspokoił profesor. A ja sobie wyobraziłem, co by było, jak i gdzie popłynęłaby woda, gdyby na przykład zmienić koryto Dniepru. Mogłem jeszcze zgodzić się, że zbędnym w ciele człowieka może być wyrostek robaczkowy, ale żyły… (?!) Już nawet nie pamiętam, kto mi wtedy poradził zwrócić się do Dziadka z Browarów. Tak go nazywali wszyscy chorzy, których codziennie rano zbierało się pod bramą jego obejścia do 20—30 osób. Oryginalny człowiek, znający swoją wartość, podobny raczej nie do dziadka, a do solidnego pana w nieokreślonym wieku, nie ukrywał swojej antypatii ani do oficjalnej medycyny, ani do władzy sowiecko-komunistycznej: „Im by tylko ciąć… A jak zachorował syn sekretarza komitetu rejonowego, to od razu — do mnie!”. Dziadek spojrzał na moją kartę medyczną (bez oficjalnych dokumentów z diagnozą i wynikami badań on z reguły chorych nie przyjmował), potem na nogę, obmacał ją i wypalił werdykt: „Ta dziura — to nie problem. Ona zarośnie jak na psie w ciągu trzech tygodni. Problem — w tych żyłach, których my jeszcze nie widzimy. Najbardziej trzeba leczyć je”. Dał mi ziół, opowiedział, co i jak robić. Po tygodniu znowu — korzeń łopianu i jakieś dwie maści (czarną i szarą). I rzeczywiście, po trzech tygodniach zarosło „jak na psie”. I do dzisiaj. A niektórzy moi koledzy i znajomi porobili sobie operacje na jednej nodze, a potem zmuszeni byli robić na drugiej. I na tym sprawa się nie skończyła… O tym Dziadku warto byłoby napisać przynajmniej opowiadanie. Ale wtedy miałem w głowie co innego. Siedząc w pokornej kolejce, jedynie wysłuchiwałem przeważnie niewesołych zwierzeń nieszczęśników, od których faktycznie odwróciła się oficjalna medycyna. Pamiętam słowa i wyraz twarzy młodej kobiety o zgaszonych oczach: „Oto dwa razy w miesiącu przychodzimy tutaj z mężem. Tylko dzięki temu Dziadkowi jeszcze żyję…”. W niewielkim ogrodzie pod drzewami, na resztkach żaru z ogniska, które dogasając, od czasu do czasu budziło się iskrą, w dwóch wielkich kotłach przygotowywano jakieś cudowne lekarstwo, napełniając całą przestrzeń powietrzną wokół gęstym, aromatycznym zapachem słodko-kuszącego, niemal erotycznego spektrum. Przy stodole na końcu podwórza gospodarowała milcząca, powściągliwa kobieta, wydzielając każdemu pacjentowi, zgodnie ze wskazówkami Dziadka, odpowiednią ilość środków leczniczych. Pieniędzy dziadek nie brał. W ogóle o pieniądzach tutaj nigdy nie było mowy. Jednak pacjenci, otrzymując zioła, korzenie, maści, nalewki itp., dawali tej kobiecie swoje datki w wysokościach, które określały indywidualne przemyślenia, możliwości każdego pacjenta oraz szczere rozmowy i konsultacje finansowe w kolejce: „A Pan ile dał?”. Twierdzenie o tym, że Ukraiński Naród jest chory, wszyscy przyjmujemy dość spokojnie. Nawet jeśli niepokojącym potwierdzeniem tego faktu i jego skutków w ciągu ostatnich piętnastu lat jest zmniejszenie liczebności Ukraińców w Ukrainie o 7%. Bo z jednej strony, pojedynczy człowiek nie może znacząco wpłynąć na krajowy proces demograficzny, a z drugiej — daj Boże, żeby udało się rozwiązać problemy własnego zdrowia w warunkach, gdy obecny postsowiecki system ochrony tegoż zdrowia nie bardzo go chroni. odwróciła się od chorych autorytatywnymi instytucjami, tytułami naukowymi i stopniami, stanowiskami i aptekami, napełnionymi szerokim asortymentem preparatów chemicznych… NAGLE ŚRODKIEM NOCY Spokój tracimy dopiero wtedy, gdy choroba nabiera konkretnych przejawów nie dla Narodu w ogóle, a dla każdego z nas osobiście. Sam zachorowawszy, człowiek styka się ze wszystkimi istniejącymi niedostatkami nie tylko w dziedzinie ochrony zdrowia, ale i całej organizacji życia społeczeństwa. Powiedziałbym nawet, że chory człowiek, mimo całego swojego skupienia na problemach własnego zdrowia, mimowolnie staje się świadkiem i krytykiem naszej społecznej niedoskonałości, a zatem i bardziej świadomym, niż człowiek zdrowy. Z pozycji własnej choroby (a zwłaszcza, gdy choroba stwarza niebezpieczeństwo przedwczesnego zakończenia ziemskiego bytu), człowiek bardziej ceni życie, uważniej przygląda się innym, boleśniej reaguje na chamstwo, brak kultury, brak uwagi ze strony bliskich, głębiej przeżywa przejawy negatywnych tendencji w skali narodowej, lepiej rozumie ich istotę i motywacje osób działających. Chory człowiek staje się bliższy prawdy. W momentach tymczasowego osłabienia choroby, gdy człowiek odpoczywa od bólu i ataków strachu czy tymczasowej utraty przytomności, następuje wyjątkowa jasność umysłu, aktywizuje się myślenie, pamięć wydaje na scenę „teatru wyobrażeń” obrazy minionych wydarzeń i własnych czynów, porównuje ich przyczyny i skutki ze zjawiskami i wydarzeniami teraźniejszości, budzi sumienie wspomnieniem o własnych grzechach, wzmacnia współczucie dla innych. śpi — budzić? Wezwać telefonicznie pogotowie ratunkowe? A może przejdzie? Nie przechodzi…
Lekarz rejonowy, potem kardiolog rejonowy, kardiogramy, rozmowy, pęcznieje od zapisów dopiero co założona nowa karta medyczna, kupuje się coraz więcej leków, a tymczasem stan zdrowia się pogarsza… I wreszcie, zmuszony zapłacić (cytuję z pokwitowania) „…wpływ dobrowolnej darowizny w kwocie czterystu pięćdziesięciu hrywien… środki zostaną wykorzystane na rozwój…”, trafiasz do sali klinicznego szpitala naszej bodaj najbardziej autorytatywnej placówki medycznej. Dziesięć dób z codziennym trzykrotnym spożywaniem kilku wariacji sześciu nazw złożonych związków chemicznych (a w międzyczasie — diagnostyczne i inne manipulacje oraz procedury) tworzą pewne wrażenie. Zwłaszcza ostatniego dnia, kiedy czytając zaświadczenie, które otrzymałem przy wypisie ze szpitala, w rubryce „Dalej zaleca się” znajdujesz listę preparatów, podkreślonych kreską z kategorycznym napisem: „Stale”. Jak to — „stale”?! Oburza się nie tylko świadomość i cały poprzedni system wiedzy o ogromnych możliwościach ludzkiego organizmu, ale i serce, które po tych preparatach, które miały mu pomóc, stało się jeszcze bardziej wrażliwe i wysyła nowe znaki niepokoju w dzień i w nocy. Na moje pytanie: „Czyżby odtąd do końca życia miałem przyjmować te tabletki?” — pani doktor nie ukrywała swojego rozdrażnienia: „Czego pan chce, przecież pana serce jest jak to piękne duże jabłko — z zewnątrz bardzo atrakcyjne, a w środku — zgniłe!”. I co ciekawe: werdykt był tak nieoczekiwany, że nawet się nie oburzyłem; jedynie zdziwiłem się i uśmiechnąłem, rozdrażniwszy tym panią doktor jeszcze bardziej. Jak by nie było, tego samego dnia musiałem za dwieście hrywien nakupować najpotrzebniejszych z zalecanych leków. Bo żyć jakoś trzeba… W przychodni dolała oliwy do ognia pani kardiolog, pod której opiekę zostałem wypisany ze szpitala i do której zwróciłem się z nadzieją na uzyskanie jakiegoś innego, alternatywnego schematu leczenia: „Czego pan chce, przecież pana serce już wyczerpało swój zasób!”.
Oczywiście nie zgodziłem się z tym — oryginalnym jak na medyka — wnioskiem. Jedynie uśmiechnąłem się w duchu, wspomniawszy, że mój zasób finansowy w rzeczywistości już został wyczerpany tymi wszystkimi medycznymi próbami w ciągu miesiąca, a w rezultacie mam jedynie sytuację bez wyjścia na tle farmaceutycznej zależności — „Stale!”. Przy tym: zdolność do pracy bliska zeru, perspektywa życia wydaje się zupełnie nieoptymistyczna, a co najważniejsze — przeciwna naturze. Tym bardziej, że na pożegnanie kardiolog rejonowa, niby między innymi, ostrzegła, że przepisane mi leki niszczą wątrobę. Cóż, jeśli chodzi o wątrobę, to już sam to odczułem.
W POSZUKIWANIU ROZWIĄZANIA Jednak na świecie Bożym wszystko jest zrównoważone. A dlatego znaczną porcję optymizmu dodał dziesięciodniowy kurs zajęć według systemu M. Norbekowa, na który prawie siłą zaciągnęła mnie żona. Czwartego dnia zajęć pod kierownictwem wykwalifikowanych metodyków zaryzykowałem rezygnację z przyjmowania leków. I chociaż po zakończeniu kursu znów byłem zmuszony wrócić do zażywania tych tabletek, eksperyment z zastosowaniem metod psychofizjologicznej aktywizacji własnych możliwości organizmu okazał się udany. Kontynuując cierpienie z powodu farmaceutycznego „leczenia” (kilka razy próbowałem zmniejszyć dawkę, ale potem musiałem wzywać pogotowie), szukałem lekarza, który zdoła podtrzymać moją pewność w pomyślnym wyjściu ze stanu, który, według mojego przekonania, był zupełnie nieorganiczny dla mnie.
Tymczasem pojawił się szum i uderzenia w uszach, apatia, ciągłe zmęczenie, słabość w całym ciele, nawet czytać się nie chciało. Jednak zmusiłem się i usiadłem do książek: „Uratuj się sam” B. Bołotowa, „Pożegnaj się z chorobami” M. Gogulan, „Doświadczenie głupca” M. Norbekowa, „Metoda WLG D” K. Butejki, „Jak przywrócić zdrowie” F. Bikbajewej, „Rady naturopaty” N. Koszmaka, „Rośliny lecznicze i sposoby ich stosowania w ludzie” Mychajła i Iwana Nosaliów itd. Niestety, ukraińskojęzycznych wydań nie znajdowałem. Ciekawe, że wszyscy ci autorzy zaczęli leczyć ludzi, przechodząc ciężką drogę własnych chorób, błędów, wątpliwości, doświadczeń i odkryć, których oficjalna medycyna nie bardzo śpieszyła się uznawać. Rozszerzał się krąg mojej wiedzy, zwiększała się pewność wybranej drogi, jednak pojawiały się też nowe pytania. Korzystałem z konsultacji homeopatów i zielarzy — zarówno bardzo wysokiego poziomu zawodowego (Uniwersytet Medyczny), jak i babć, które sprzedają zioła na targu Łukianiwskim. Ale póki co wszystko to nie miało całościowego, skończonego systemu, a do tego organicznie właściwego właśnie mojemu ciału. Bo każdy organizm jest bardzo swoisty. Tym bardziej, że z uwagi na doświadczenie „leczenia”, zgodnie z zaleceniami wysokiej placówki kardiologicznej, pojawiła się u mnie niemała wątpliwość co do wiarygodności niektórych wyników przeprowadzonej diagnostyki lub ich interpretacji. A z drugiej strony, trzy skurcze dodatkowe z rzędu, zarejestrowane przez urządzenie w moim kardiogramie w środku nocy podczas snu oraz zmiana tętna od 42 do 122 uderzeń na minutę mogą zaniepokoić każdego. Każdego ranka serdecznie dziękowałem Bogu w modlitwie za to, że dał mi łaskę wstania z łóżka i życia dalej. Życia, ograniczając się do powolnego chodu, unikając schodów (wchodzenie po schodach z przejścia podziemnego stało się problemem), starając się nie reagować na różne bodźce (programy telewizyjne stały się przeciwwskazane dla mnie), w pewnym stopniu unikając ludzi. Musiałem nałożyć weto na moją działalność dziennikarską — każde wzburzenie powodowało arytmię, zaostrzenie dławicy piersiowej i wszystkie towarzyszące zaostrzenia. Przestałem brać udział w chórze parafialnym; nie to że śpiewać, — mówić stało się ciężko. W takim stanie ciała i ducha przebywałem do 19 września. A 20-go pojawiłem się na wizycie u Ołeksandry Iwaniwny, która zaczęła organizować moją pracę nad leczeniem i zdrowieniem.
TWOJE CIAŁO — TWOJA SPRAWA Problem doskonalenia ochrony zdrowia poprzez wprowadzanie zapomnianych ludowych recept w naszą ekologicznie (a także politycznie, ekonomicznie, terrorystycznie, informacyjnie, demograficznie itd.) niebezpieczną epokę nabiera dodatkowej aktualności. Właściwie takim wprowadzaniem historycznie sprawdzonych środków z zastosowaniem nowoczesnych metod diagnostyki komputerowej zajmuje się firma „Hałateja”, która ma oficjalny status i długą nazwę: Centrum psychologii praktycznej, regionalne przedstawicielstwo Europejskiej ligi zawodowej. Na pierwszy rzut oka ci profesjonaliści dużo na siebie biorą. Jak czytamy w prospekcie „Hałatei”, jej specjaliści „Proponują Państwu praktyczne naukowo uzasadnione metody psychofizycznej rehabilitacji, dostępne do samodzielnej pracy, która daje człowiekowi umiejętności i możliwości indywidualnego rozwiązywania swoich problemów”. Firma pracuje na Ukrainie już jedenasty rok. Pracuje — to mało powiedziane. Leczy!
Podczas diagnostyki komputerowej lekarka Ołeksandra Iwaniwna przeprowadza także testowanie stanu psychologicznego pacjenta
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wskazano stopień zmian patologicznych w poszczególnych obszarach, psychotyp osoby oraz odpowiednie charakterystyki liczbowe (między innymi pewnym odkryciem było dla mnie poznanie współczynnika mojej agresywności), podano główną i dodatkową listę specjalistów, u których warto (a w przypadku, gdy wartość współczynnika jest większa od jedności – trzeba) skonsultować się. Dzięki Bogu, u mnie na tych dwóch listach najwyższą wartością jest 0,53. Z czterech punktów parametrycznych diagnostyki serca tylko jeden „zahaczył” o granicę strefy niebezpiecznej, podczas gdy poza granicą znalazły się parametry stanu pęcherzyka żółciowego i pojawiło się pewne ostrzeżenie dotyczące nerek oraz wątroby. Słowem, całkiem przyzwoicie. A co najważniejsze – systemowo, całościowo, organicznie. Tego samego dnia, zgodnie z receptą wypisaną przez Ołeksandrę Iwaniwnę, zakupiłem wszystkie siedem niezbędnych pozycji w aptece homeopatycznej. W ciągu kilku kolejnych dni odczułem wyraźną poprawę samopoczucia i już piątego dnia całkowicie zrezygnowałem z tabletek przepisanych wcześniej w szpitalu kardiologicznym. Ciekawe, że na opakowaniach leków systemu „Ekomed”, które stanowią złożone receptury ziół, kwiatów, korzeni itp., skromnie zaznaczono: „Fitokoncentrat do przygotowywania napojów zdrowotnych”. Że zdrowotnych, co do tego nie ma żadnych wątpliwości. Stopniowo, nie bez pewnych trudności i przeżyć, wracałem do normalnego rytmu. Odczuwalną pozytywną rolę odegrały preparaty homeopatyczne niemieckiej firmy Heel. Dwa razy w tygodniu dzwoniła pani doktor, wypytywała, czasem wprowadzała uściślenia do systemu uzdrawiania. Te słowa piszę już po tym, jak wróciła do mnie zdolność śpiewania w chórze parafialnym. A jeszcze półtora miesiąca temu stan zdrowia nie pozwalał nawet na rozmowę. System działał dokładnie na tyle, na ile zgodnie z nim – ustalonym – działałem ja: każdego ranka najpierw masaż określonych punktów akupunktury, potem poranny zestaw ćwiczeń z aktywizacją psychofizjologiczną i konsekwentnym przyjmowaniem leków, zabiegi powietrzne i wodne. Bo proces leczenia to proces produkcyjny, kompleksowy i technologiczny, który musi odbywać się zgodnie z określoną kartą technologiczną, albo – jeśli chcecie – instrukcją. Moim zdaniem nasz system ochrony zdrowia dopiero wtedy zwróci się twarzą do ludzi i dopiero wtedy przestanie być „medycyną łatania dziur”, gdy każdemu choremu będzie dawał jasną, kompleksową instrukcję zachowań leczniczych. Będzie dawał instrukcję pracy nad sobą, nad uzdrowieniem organizmu przy aktywnym udziale ogromnych możliwości odnowy tegoż organizmu. Już dziś jest absolutnie konieczne, aby każda osoba przechodząca na emeryturę otrzymywała taką jasną instrukcję. Po wszystkich próbach i błędach udało mi się tę instrukcję opracować, przestrzegać jej i wrócić do normalnego życia. Bądźmy zdrowi! Jewhen HOŁYBARD P.S. W zależności od zainteresowania czytelników redakcja może powrócić do tematu samoleczenia i być może opublikuje instrukcję pracy nad sobą. A także opinie przedstawicieli oficjalnej medycyny, sceptyków i ludzi, którzy mają dobre wyniki dzięki samoleczeniu.
Tłumaczenie maszynowe
Z takim pytaniem zwróciłam się do przechodniów na Chreszczatyku. Uderzyła mnie czy to niechęć, czy to nieśmiałość, czy to lękliwość naszych ludzi. Niektórzy w ogóle nie chcieli odpowiadać. Ci zaś, którzy odpowiadali, przeważnie nie życzyli sobie przedstawiać się, fotografować, uciekali i z trudem można było wyciągnąć z nich imię. A niektórzy nawet tego nie mówili. Oto na przykład pewna pani szczerze odpowiedziała: „Do samoleczenia stosuję się pozytywnie, w końcu to lepsze niż rady lekarzy. Zapisuję sposoby samoleczenia różnych chorób. Mam listę i jeśli trzeba, zawsze czytam potrzebne wypisy. Medycyna ludowa bardziej mnie interesuje i bardziej pomaga niż oficjalna”. A kiedy poprosiłam ją o przedstawienie się — ślad po niej zaginął… Czego się boimy? Przy okazji, co do leczenia. Dotychczasowa znana nam medycyna tradycyjna z reguły leczy chory organ. Uważa się to za logiczne: co boli, to należy leczyć. Nasza (jeszcze wciąż sowiecka) medycyna podzieliła chorych nie tylko zgodnie ze swoimi podgałęziami, które określają odpowiednie specjalizacje lekarzy — terapeuta, chirurg, onkolog itd., ale także na wąskie kierunki, przypisane do poszczególnych organów: okiem zajmuje się okulista, nerkami — nefrolog, krwią — endokrynolog, sercem — kardiolog itd. Każda z tych specjalizacji dzieli się na jeszcze drobniejsze. Kardiolodzy „ischemiści” nierzadko pracują oddzielnie od „zawałowców” i „zastawkowców”, a kardiochirurdzy to w ogóle osobna kasta. Jeden przyszywa guziki, drugi — podszewkę, trzeci… A kto odpowiada za cały garnitur? Wasze ciało — Wy i odpowiadajcie! Bardzo często te specjalizacje zawężają się jeszcze bardziej, ponieważ określają je tematy prac dyplomowych przyszłych kandydatów nauk. A w istniejącym systemie dyplomowania jako sposobu budowania swojego autorytetu i zapewnienia dobrobytu materialnego, chorego nierzadko traktuje się jako wygodny obiekt do uzyskania danych eksperymentalnych pod konkretny temat, który bada aspirant. Mówiąc brutalnie, praktyczna medycyna w naszych warunkach w znacznej mierze przekształciła się w system zatykania dziur: znaleźć miejsce bólu, a potem — albo wyciąć, albo — tabletki. Zwykły chory, który nie ma wykształcenia medycznego, oddaje się na łaskę tego lekarza, do którego trafi. I tutaj już — komu jak się poszczęści… Inna sprawa — medycyna wschodnia. W jej tradycji ludzkie ciało jest całościową wspólnotą ściśle powiązanych ze sobą różnofunkcyjnych systemów biologicznych i ich składników — od organów po komórki i cząsteczki — z których każdy jest żywym organizmem i żyje swoim osobistym życiem w składzie wspólnoty. Wspólnoty, która musi pracować w zgodzie z Duchem i duszą, którą w sobie nosi. Nasze ciało to przedszkole, szkoła, uniwersytet, przedsiębiorstwo, kraj, planeta i Kosmos wzięte razem. Każde dziecko-cząsteczka, każdy kraj-organ ma swój cykl życiowy, swój rytm (jednocześnie podporządkowany ogólnemu rytmowi funkcjonowania organizmu), potrzebuje swojego specyficznego pożywienia i normalnych warunków istnienia, pracy i odpoczynku, snu i dobrego słowa. Zrozumiałe, że każdemu członkowi tej wielkiej rodziny na każdym z poziomów jej całościowego systemu hierarchicznego nie podoba się spożywanie przeciwnych dla niej związków, które niszczą organiczne powiązania informacyjne i energetyczne oraz rytmy w imię usunięcia poszczególnych objawów. Bo obce chemiczne elementy niszczą główną wartość organizmu i jego składników: zdolność do samoregulacji, samoodnowy funkcji i samoodtwarzania komórek. Czy nie zastanawiali się Państwo, szanowni czytelnicy, dlaczego na Ukrainie nagle powstało tak wiele aptek? Przy czym daleko nie w każdej aptece kupicie naturalne leki. A nuż, spróbujcie na przykład kupić elementarne krople Zielenina… Biznes farmaceutyczny na wielkiej chemii związków nieorganicznych to dziś bodaj najbardziej dochodowy biznes po handlu bronią. Przy czym ten biznes ma perspektywy rozwoju, bo zbyt często zaproponowane wam leki leczą jedno, a jednocześnie rujnują drugie, tworząc w konsekwencji dodatkowy popyt na rynku medykamentów. Dlatego też producenci nie bardzo wysilają się w kwestii produkcji naturalnych leków. Przecież preparaty z surowców naturalnych wymagają większego zachodu w ich produkcji i przechowywaniu, bardziej skomplikowanej, delikatniejszej, uważniejszej, ostrożniejszej technologii niż tłoczenie tabletek z syntetycznych związków chemicznych. A dlatego tacy entuzjaści produkcji naturalnych preparatów, jak na przykład pracownicy NZP „Borszahowski Zakład Farmaceutyczny” lub NPO „Ekomed”, pozostali dziś w mniejszości, a ich leki jeszcze nie w każdej aptece znajdziesz… ZAMIAST ZATYKANIA DZIUR Mój wizyta u Ołeksandry Iwaniwny w centrum leczniczym „Hałateja” trwała dwie godziny i siedem minut. Lekarka zaczęła od pytania: „Jakie zadanie Wy przede mną stawiacie?”. Przez 30 minut pani lekarka zadawała pytania i wysłuchiwała moich odpowiedzi, potem jeszcze pół godziny diagnozowała mój stan za pomocą różnych przyrządów (od zwykłego stetoskopu do jakichś elektronicznych przyrządów połączonych z komputerem). Póki czekałem w sąsiednim pokoju gdzieś z 30—35 minut, lekarka za pomocą nowoczesnych środków elektronicznych analizowała stan mojego organizmu, pisała diagnozę medyczną, formułowała zalecenia, system leczenia i recepturę preparatów leczniczych. A potem przez pół godziny wyjaśniała mi wnioski z badania i szczegóły zalecanego kursu leczenia, reżimu żywienia i sposobu życia z uwzględnieniem pewnych ograniczeń. Do ręki otrzymałem komputerowy wydruk, na którym odzwierciedlono 200 (!) oddzielnych i uogólniających parametrów organizmu z graficznymi ilustracjami stanu głównych dwunastu organów: serce, płuca, żołądek, wątroba, nerki, trzustka, pęcherzyk żółciowy i pęcherz moczowy itd. Tutaj z matematyczną dokładnością Ołeksandr, obywatel Rosji: — Wierzę lekarzom, ale nie zawsze. Oto mi pomagają zioła lecznicze. Mam znajomego specjalistę, on mieszka w Niemczech, pracował w Azerbejdżanie, sam jest Rosjaninem. Mieli mu robić operację — gruczolak prostaty, a on zaczął leczyć się ziołami. Już trzeci rok wszystko w porządku — i nie trzeba żadnej operacji. Bóg stworzył wszystko, co nam potrzebne. Trzeba tylko umieć znajdować niezbędne rośliny lecznicze. Petro Artemowycz: — Mam teraz problem z kręgosłupem, a samoleczenie póki co nie pomaga, zresztą lekarze też nie bardzo dobrze leczą. Teraz przebywam na oddziale stacjonarnym. Prenumeruję gazetę „Babuszka”, może tam coś pożytecznego znajdę. Komuś gazety rady pomagają, a komuś — nie. Ja nie znalazłem takiego samoleczenia, które by mi pomogło. A do znachorów chodzić nie warto: oni tylko pieniądze biorą i nic nie robią.
Lubow Kłymenko, pracownica muzeum: — Samoleczenie mi pomaga. Moje dziecko bardzo często choruje na gardło. I teraz daję mu witaminę C. Po tym zmuszam do płukania gardła niezbędnymi ziołami, daję mu tabletki do ssania i żadnych antybiotyków. To leczy, tylko trzeba dużo pić. Ja sama też zajmuję się samoleczeniem, bo często mam zapalenie gardła. Jem cytryny, piję gorące mleko, mogę zażyć tabletki, ale słabe. Kiedy syn ma bardzo wysoką temperaturę, to nacieram go octem trzy-cztery razy — i temperatura spada. Teraz, kiedy zaczyna się epidemia, lekarze nie poświęcają dzieciom potrzebnej uwagi. Ale kiedy jest już poważna choroba, to zwracamy się do lekarzy. Tabletek używam mało, bo to nie panaceum, to chemia. Wołodymyr: — Całe życie sam się leczę. Metodę mam prostą: rano i wieczorem szklanka wódki, łyżka pieprzu; wszystko to spożyć, potem owinąć się i przeziębienie mija. A komu pomogli lekarze? Wszyscy zapewne znają Raisę Gorbaczową, żonę byłego prezydenta, młodą, piękną kobietę. Miała pieniądze, leczyli ją najlepsi ludzie w Niemczech, ale to nie pomogło i zmarła. Więc czy jest sens w lekarzach? Nie ma. No, wyrostek trzeba wyciąć, samemu się nie wytnie. Lidia: — Połowę chorób leczę sama, połowę powierzam lekarzom. Tak jak ty sam znasz swój organizm, tak nikt go nie zna. Leczę się najczęściej medykamentami, a ziołami rzadko. Samoleczenie to podtrzymywanie swojego stanu. Ołeh: — Wszystko, co lekarze przepisali, tego używam. Oni mi pomagają. Hałyna Stepaniwna, nauczycielka z obwodu iwanofrankiwskiego: — Jeśli to poważna choroba, to lepiej zwrócić się do lekarza. A jeśli przeziębienie, to można wyleczyć metodami ludowymi: kaliną, malinami, wierzbą i różnymi naparami z ziół. Kiedy choroba nie jest zaniedbana, to pomaga. Tam, gdzie potrzebna jest interwencja chirurgiczna, bez szpitala się nie obejdzie. Nigdy nie zażywam żadnych tabletek, tym bardziej że są na chemii, no, jeśli są na ziołach, to można używać. Samoleczenie bywa też często szkodliwe, nie jesteśmy lekarzami i nie możemy poprawnie postawić diagnozy. Trzeba znać przyczynę choroby, oddawać analizy. Tutaj bywają różne sytuacje. Ale środki lekarskie ustępują medycynie ludowej. Przygotowała Ołesia DZYRA Zdjęcia Iwana PYŁYPĘNKA. Zbiorowy trening z holodynamiki. Psychoanalityk Natalia Iwaniwna pomaga przekształcić nasze przeszłe negatywne doświadczenia w pozytywne.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wać w amatorskim ruchu artystycznym. Na którymś z przeglądów zaproszono mnie do Mikołajowskiego Szkoły Muzycznej. Wstąpiłem, ukończyłem dwa kursy i, jak to bywa, zabrano mnie w szeregi Armii Radzieckiej. Z miejscem służby, zapewne, sam Bóg mi pomagał, trafiłem do zespołu pieśni i tańca Grupy Wojsk Radzieckich w Niemczech. Był to drugi zespół po słynnym wojskowym zespole imienia Aleksandrowa, pracowali w nim z reguły muzycy z wykształceniem konserwatoryjnym. Zdobyłem wielką praktykę, tym bardziej, że służyć przyszło trzy i pół roku. Potem naczelnik zespołu zaproponował, abym został, zgodziłem się (miałem już swój zespół estradowy). Jednocześnie ukończyłem w szkole wieczorowej 9 i 10 klasę, przygotowałem poważny program wstępny i w 1969 roku skierowałem się do Konserwatorium w Odessie. — A jak rozpoczęła się Pana kariera? — Proszę sobie wyobrazić, właśnie ukończyłem drugi rok — i nagle zapraszają mnie do zaśpiewania partii Germonta, które odbywały się co drugi dzień. W rezultacie wybitny dyrygent Stefan Wasylijowycz Turczak zaprosił mnie do pracy w Operze Kijowskiej, — to przeważyło nad innymi perspektywami. — A jakie były perspektywy? — Rzecz w tym, że zapraszano mnie i do Teatru Wielkiego w Moskwie, i do teatru imienia Kirowa (obecnie Teatr Maryjski) w Leningradzie, śpiewałem tam w operach „Traviata”, „Carska narzeczona” i „Eugeniusz Oniegin”. Wypróbowywali mnie pod kątem wytrzymałości fizycznej i nerwowej: śpiewałem te spektakle trzy dni z rzędu. Wytrzymałem godnie. Ale wybrałem Kijów. Oczywiście, podgrzewał mnie również fakt, że będę pracował w rodzinnej Ukrainie. Jak w wodę patrzyłem: Związek Radziecki się rozpadł — a ja nie zostałem za granicą. — Niewielu śpiewaków może pochwalić się zwycięstwem w najbardziej prestiżowym na świecie międzynarodowym konkursie imienia P. Czajkowskiego. — Tak, wszyscy bez wyjątku muzycy uważali, że zwycięzca konkursu Czajkowskiego — to mistrz olimpijski. Wtedy na nim czują, na scenie operowej czuję się jak ryba w wodzie. — Ciekawe, że nasze gwiazdy operowe, mimo wszystkich kuszących zagranicznych propozycji i problemów w Ojczyźnie, nie chcą na stałe pozostawać na obczyźnie. — Wspominam, jak jeszcze w 1977 roku byłem po raz pierwszy na tournée w Ameryce razem z tenorem Ohrenyczem i orkiestrą rosyjskich instrumentów ludowych pod batutą znanego dyrygenta Niekrasowa. My wtedy w pro- Ciekawe, co wspólnego jest między sztuką operową a ukraińską pieśnią ludową? Okazuje się, że te gatunki są zdumiewająco bliskie pod względem zasad wydobywania dźwięku, dramaturgii i głębi uczuć. A jeszcze te dwa żywioły genialnie łączy w swojej twórczości jeden z najlepszych współczesnych barytonów, czołowy solista Opery Narodowej, artysta ludowy Ukrainy Iwan Ponomarenko.
Tłumaczenie maszynowe
Iwan Ponomarenko to unikatowy baryton (rzadki pod względem piękna barwy i potęgi) oraz profesjonalista najwyższej próby. Talent łączy się u niego z imponującą pracowitością. Kiedy trwa przygotowanie do wspólnego koncertu, zawsze nalega na „dodatkową” próbę, dla niego bardzo ważne jest, aby wszystko zrobić starannie, „wyszlifować” program, żeby on i orkiestra czuli zjednoczenie i jedność, a nie tak — niby „mój głos brzmi dobrze, a wy swoje orkiestrowe problemy rozwiązujcie sami”. Nigdy nie ciągnie kołdry na siebie, najważniejszy jest zespół, który jest szczególnie niezbędny przy wykonywaniu pieśni ludowej. Bo w koncercie każda pieśń to emocjonalne przestawienie się na inny nastrój, inną emisję dźwięku, inną życiową historię... Wiktor HUCAL, kierownik artystyczny Narodowej Orkiestry Instrumentów Ludowych, artysta ludowy Ukrainy. Iwan Ponomarenko dorastał w rodzinie, w której nie było profesjonalnych muzyków, ale muzyka, przede wszystkim pieśń ludowa, była naturalnym środowiskiem życia. Dość wcześnie zauważono jego talent, stał się rozchwytywany i znany. W 1973 roku zdobywa pierwszą nagrodę na konkursie imienia M. Glinki, w następnym roku jest złotym laureatem międzynarodowego konkursu imienia P. Czajkowskiego. Jeszcze na trzecim roku konserwatorium Ponomarenko zostaje solistą Odeskiego Teatru Operowego, a od 1981 — Kijowskiego Teatru Opery i Baletu imienia T. H. Szewczenki. Śpiewa na scenach najlepszych teatrów świata. Wykonał wiele różnorodnych partii w niepodobnych pod względem charakteru, muzyki i inscenizacji spektaklach, nieustannie osiągając nie tylko piękno brzmienia głosu, ale i dramatyczną wyrazistość roli. Zaczęto o nim mówić jako o wybitnym aktorze. Dążenie do osiągnięcia wyżyn Borysa Hmyri, Tito Gobbiego, Fiodora Szalapina, których śpiewak uważa za swoich idoli, pomogło nie tylko przezwyciężyć wiele w sobie, ale i zgromadzić, rozwinąć wszystko co najlepsze, a w konsekwencji osiągnąć ten poziom, gdzie niepotrzebne są już żadne porównania, bo istnieją własne środki wyrazu, własna metoda pracy nad sobą, nad rolą, nad muzyczną podstawą. A jednak niemało nowych wskazówek wykwintny śpiewak operowy Iwan Ponomarenko do dziś znajduje w dramaturgii pieśni ludowych. — Iwanie Wiktorowiczu, miał Pan wszelkie podstawy, by zostać rolnikiem, ale został Pan gwiazdą opery. Dlaczego i jak to się stało? — Rzeczywiście, urodziłem się we wsi Kalyniwka w obwodzie mikołajowskim. To malownicze miejsca, rzeka Inhuł. W rodzinie byłem siódmym dzieckiem. Na wszelki wypadek nazwano mnie Iwanem, jak w bajce: albo będzie utalentowany człowiek, albo… no, rozumiecie. Mama pracowała w kołchozie, ojciec — w fabryce w Mikołajowie. Pracowali bardzo ciężko, zarabiali mało. Ja od małego pomagałem w polu: pieliłem kukurydzę, buraki, słoneczniki, woziłem ziarno na wozach konnych i na maszynach. Obok naszego domku był wspaniały sad, pod ogromnym orzechem przy bardzo długim stole na święta zbierała się rodzina, której w ogóle było pół wsi. Och, jak śpiewali! Szczególnie zapamiętałem śpiew mamy i siostry Natalii. Zresztą brat Kuźma tak wyciągał „Werchowynę”, że po ciele „przechodziły dreszcze”. Ale decydującą rolę odegrał mój pierwszy szkolny nauczyciel muzyki Ołeksandr Stepanowycz Czornjawski — akordeonista z bożej łaski. Na lekcjach śpiewu zazwyczaj panuje swoboda, a ja byłem rozrabiaką i bardzo głośno krzyczałem. Nauczyciel jakoś mi powiedział: „Iwanie, zostań po lekcjach, sprawdzę cię”. I tak dokładnie sprawdził, że w czwartej klasie zacząłem śpiewać i do dziś nie mogę przestać. Jestem wdzięczny Ołeksandrowi Stepanowyczowi przez całe życie za to, że zaszczepił miłość do piękna, do sztuki. Zawsze brałem udział we wszystkich szkolnych świętach, rejonowych i obwodowych przeglądach. W dzieciństwie miałem wysoki głos — altino, jak zresztą Robertino Loretti. Ale po ósmej klasie musiałem iść pracować do fabryki, zarabiać na życie, przez jakieś dwa lata nie było mowy o śpiewaniu. — Pewnie, gdyby Pan urodził się i mieszkał we Włoszech, to być może czekałby Pana los drugiego Robertino Lorettiego? — Zresztą z Robertino Lorettim spotkałem się na wspólnym koncercie w Odessie, ale to już był zupełnie nie ten Robertino Loretti, którego pamiętamy. Śpiewał niewyraźnym barytonikiem, to był absolutnie nie wybitny głos, bo Loretti jeszcze w dzieciństwie go wyeksploatował, zerwał. Przecież kiedy trwa mutacja, zwłaszcza u chłopców, trzeba przez pewien czas milczeć. Mi się z tym w fabryce mimowolnie poszczęściło. Pracowałem jako tokarz, ślusarz. A kiedy już przebił się baryton, zacząłem śpiewać w „Traviacie” w Odeskim Teatrze Operowym. Wtedy kierował nim wysokiej klasy specjalista i wspaniały człowiek Łeonid Bohdanowycz. Trzeba było ratować barytona, który zachorował. Ja tę partię w konserwatorium wyuczyłem, ale przyszło bez prób śpiewanych, bez prób orkiestrowych i inscenizacyjnych od razu wyjść na scenę. Już podczas spektaklu Violetta podpowiadała mi: idź tam, rób to. Spektakl przeszedł nadzwyczaj błyskotliwie. Prawie analogiczna historia zdarzyła się w Kijowie. Przyjechałem na kolejny koncert rządowy, trwają próby. Rozlega się dzwonek telefonu, Borys Szarwarko odbiera słuchawkę (stałem obok), mówi: „Ponomarenkę? Tak, jest tutaj. A co trzeba?”. Potem pyta mnie: „Zaśpiewasz Traviatę w Kijowskiej Operze?”. Pomyślałem i mówię: „Zaśpiewam”. Przyjechała Jewhenija Mirosznyczenko po mnie do Pałacu „Ukraina”, zabrała, tylko porozmawialiśmy i znów bez próby włączyłem się w spektakl. Wspaniale dyrygował Iwan Dmytrowycz Hamkało, pomógł mi nie popełnić ani jednego błędu. Z czasem z Odeskim teatrem przyjechałem do Kijowa na występy: śpiewałem bardzo trudną partię Renato w „Balu maskowym” Verdiego — w trzech wy- było niesamowicie trudno się dostać: sito kwalifikacyjne było fantastyczne. Przeszedłem ogień i wodę: wygrałem w Moskwie złoto. Poszczęściło mi się, że w jury było wielu zagranicznych celebrytów. — W repertuarze śpiewaków operowych są z reguły partie koronne, które najlepiej wychodzą. Które spektakle są dla Pana szczęśliwe? — Powiem szczerze i bez przechwałek, że w żadnym spektaklu, w którym śpiewam, nie odczuwam żadnych trudności — wokalnych czy w ucieleśnieniu artystycznego obrazu. Głos każdego mojego bohatera brzmi inaczej, bo charaktery są różne. Mazepa z opery Czajkowskiego o tym samym tytule wcale nie jest podobny do Griaznego z „Carskiej narzeczonej” Rimskiego-Korsakowa, tak jak intonacyjnie i obrazowo absolutnie niepodobni są Eugeniusz Oniegin, verdiowscy Germont, Renato, Nabucco. Prawda, kiedy w 1987 roku zaproponowano mi zaśpiewanie partii cara Borysa Godunowa, nie zaryzykowałem. Teraz już do tej roli, jak to mówią, dojrzałem, tym bardziej że Godunow napisany jest przez kompozytora na baryton. Mam nadzieję, że taka okazja się trafi, choćby za granicą. Obecnie żadne trudności mnie nie przerażają.
Iwan Ponomarenko — Mazepa w operze Czajkowskiego o tym samym tytule przez dwa miesiące objechaliśmy prawie 35 stanów. Ale dosłownie po kilku koncertach zaczęli na mnie polować agenci CIA. Zazwyczaj po koncercie jedliśmy kolację, potem szedłem do pokoju i kładłem się spać. Rozluźnieni orkiestrowicze-moskwiczanie odpoczywali w barach, podchodzili do nich ludzie i wypytywali, kim jestem, skąd i tym podobne. Potem już otwartym tekstem zaproponowali mi, bym został. Nic z tego, wytrzymałem. W latach 80. brałem udział w festiwalu w jugosłowiańskim mieście Split. Wszystko było bardzo barwne i efektowne — na ruinach twierdzy śpiewałem w „Aidzie” i „Nabucco”. Potem podszedł do mnie krytyk muzyczny z Włoch i powiedział: „Proponuję panu wsiąść ze mną na statek i pojechać do Włoch, do miasta Perugia. Biorę na siebie wszystkie problemy, przez rok uczy się pan języka włoskiego, równolegle „szlifuje” pan wokal. Będzie pan śpiewakiem nr 1 na świecie”. Ja też nie zaryzykowałem. Miałem jeszcze żyjących rodziców, na Ukrainie zostawali bracia, siostra, żona, dzieci. Pewnie żyłbym dziś tysiąc razy dostatniej, ale jestem takim człowiekiem, że wiele mi nie trzeba. Byle chodzić po swojej ziemi, słyszeć ojczysty język, oddychać ojczystym powietrzem... Jak bez tego? A jak bez żywiołu ojczystych ukraińskich pieśni? — Istnieje opinia, że niby pieśń ludowa... Wypij kieliszek — i śpiewaj sobie, to takie proste. Na czym polega jej subtelność, magia, trudności? — Ukraińska pieśń, moim zdaniem, to podstawa dla śpiewu operowego, jeśli śpiewać ją prawdziwie, a nie powierzchownie. To mini-spektakle, różne i niepowtarzalne. Ja każdą ukraińską pieśń przepuszczam przez serce. Co to oznacza? Pewnie to, że trzeba wiedzieć i czuć, jaka jest nasza woda, trawa, drzewa, powietrze, jaka jest nasza historia, czym ludzie żyją i o czym marzą. Prostota ukraińskiej pieśni jest bardzo zwodnicza, niesamowita złożoność tkwi w odcieniach. Szczególnie kocham pieśni o matce, „Czornobrywci” bez łez śpiewać nie mogę. Mam wspaniałą, mądrą mamę i chociaż miała tylko dwie klasy wykształcenia, była akademikiem życia, wychowywała nas na uczciwych, sprawiedliwych, dobrych, uczyła pokonywać trudności. Gdziekolwiek występowałem — w Ojczyźnie, za granicą — kiedy jest okazja, obowiązkowo śpiewam ukraińskie pieśni ludowe. One, nawiasem mówiąc, zbawiennie wpływają na głos, leczą go. Z Narodową Orkiestrą Instrumentów Ludowych Ukrainy planuję zrobić „wieloodcinkowy” program z pieśni ludowych, chcę zaśpiewać piękne ukraińskie duety: z tenorem, sopranem, mezzosopranem. — A jest Pan zadowolony z tego, jak układa się los twórczy? — Oczywiście, mógłby być lepszy. My, śpiewacy, dawno prosimy kierownictwo Opery Narodowej o realizację ciekawych inscenizacji. Teraz wszystko jest w jakimś zahamowanym stanie. Dla mnie praktycznie wystawiono tylko dwa spektakle — „Nabucco” i „Rigoletto”. Raz po raz pojawiają się najróżniejsze przyczyny-przeszkody. Jestem w pełnym zdrowiu wokalnym i sile, gotowy w nowych inscenizacjach zrobić wszystko jak najlepiej. — W jakich, na przykład? — W operach „Makbet” i „Bal maskowy” (inscenizacje obu odwołano). Liczę na wznowienie spektakli „Don Carlos”, „Attyla” Verdiego. Niektóre spektakle u nas niby „odświeżają”: kto z artystów wychodził na scenę z lewej strony, teraz wychodzi z prawej; kto wychodził z boku, teraz — z tyłu. To dreptanie w miejscu. Ja, moi przyjaciele-koledzy, marzymy o nowych spektaklach, które staną się świętem dla nas i dla publiczności. Dzięki Bogu, mam wentyl bezpieczeństwa: śpiewam solowo ukraińskie pieśni ludowe, utwory klasyków-pieśniarzy Szamo, Biłasza, Kos-Anatolskiego, Majborody, Wirmenycza, Rożawskiej i innych... Głos dał mi Bóg i śpiew jest dla mnie świętym aktem. Dopóki mam głos — będę śpiewał! Wołodymyr KOSKIN Iwan Ponomarenko — śpiewak z solidną szkołą wokalną i wysokim poziomem kultury wokalnej. Kiedy występuje w emploi wykonawcy pieśni ludowej i autorskiej na narodowej ukraińskiej podstawie, to i wtedy wiadomo, że mamy do czynienia z wybitnym śpiewakiem gatunku operowego. To znaczy, że ten człowiek jest w stanie wykonywać utwory współczesnych kompozytorów o dowolnej złożoności oraz klasykę — krajową i zachodnią. I jednocześnie nie zrywa więzi z narodową kulturą pieśniarską. To postawa śpiewaka-obywatela Ukrainy. Anatolij AWDIEWŚKYJ, chórmistrz, dyrygent, kompozytor, pedagog, kierownik Narodowego Zasłużonego Chóru im. H. Werowky, artysta ludowy Ukrainy, Bohater Ukrainy
Tłumaczenie maszynowe
WSPÓŁCZEŚNI KOMPOZYTORZY
Pani Żanna zawsze z miłością i natchnieniem opowiada o własnej muzyce, gdzie każdy utwór ma ciekawą historię powstania i istnienia. Nawet jej własny, nieco spóźniony debiut kompozytorski (przecież z wykształcenia podstawowego Żanna Juchymiwna jest wykonawczynią gry na skrzypcach i fortepianie) jest nierozerwalnie związany z wielką miłością do przystojnego, czarnowłosego młodzieńca o prawdziwie kozackim charakterze, młodego i utalentowanego kompozytora, absolwenta Konserwatorium Charkowskiego, przyszłego męża i nauczyciela Lewka Kołoduba. Tak, dzięki jego twórczemu wsparciu przyszedł na świat pierwszy utwór Żanny Kołodub na flet i orkiestrę kameralną, który otrzymał romantyczny tytuł „Nokturn”. Właśnie dla tego instrumentu — fletu, który potrafi swoim niepowtarzalnie delikatnym brzmieniem oczarować słuch każdego słuchacza, jeden po drugim wychodzą spod pióra kompozytorki melodyjne, liryczno-poetyckie, na wskroś przesiąknięte „słodką”, przejmującą intonacją rodzimej pieśni utwory: „Poemat”, „Legenda”, „Słowiańskie koło”. O sukcesie i niepowtarzalności tych kompozycji świadczy ich niemała popularność wśród wybitnych wykonawców Ukrainy oraz znanych muzyków z bliskiej i dalekiej zagranicy. Utwory Żanny Kołodub na koncertach akademickich, egzaminach, konkursach i festiwalach stale grają studenci różnych uczelni artystycznych. Są one również nagrane na płytę. Dlatego można bez przesady twierdzić, że utwory te stały się już klasyką ukraińskiego repertuaru fletowego. Takie zainteresowanie fletem rozszerzyło się również na inne instrumenty dęte: obój, fagot, trąbkę, saksofony, dla których pani Żanna, nie bez wpływu Lewka Kołoduba, klarnecisty z pierwszego wykształcenia, napisała mnóstwo wyrazistych kompozycji. Wkład w ten gatunek sztuki muzycznej trudno przecenić, gdyż obecnie, niestety, istnieje niewiele muzyki napisanej przez ukraińskich kompozytorów na instrumenty dęte. Wraz z powstaniem dwóch Symfoniet, wydanych w 1971 i 1979 roku przez wydawnictwo „Muzyczna Ukraina”, w twórcze życie Żanny Kołodub przyszedł pierwszy wielki sukces. Dyrygent i muzykolog z Kanady Iwan Kowaliw tak ocenił utwór w adnotacji do płyty w 1980 roku: „Symfonieta Ż. Kołodub to wczesna praca, w której zmieszane są tendencje muzyki nowoczesnej w oryginalnej »barbarzyńskiej« interpretacji, wywodzącej się z wpływu I. Strawińskiego, B. Bartóka, S. Prokofiewa. Pierwsza część bazuje na elegijnej melodii, bliskiej ukraińskiemu folklorowi. Druga — na stylizowanej średniowiecznej, nasyconej nostalgią, smutkiem, związanym z tragedią Ukrainy. W środkowym epizodzie są dwa wyborne scherza… z nierównomiernymi cechami ekstatyczności, zapamiętania, szaleństwa, właściwymi tańcowi ludowemu. Ostatnia część to dziki pod względem temperamentu taniec ludowy, który wymaga wykorzystania wszystkich możliwości technicznych współczesnej orkiestry smyczkowej”. Popularność Symfoniet wśród muzyków jest uwarunkowana wygodą wykonawczą. Tak doskonała znajomość przez kompozytorkę możliwości wyrazowych zespołu instrumentów smyczkowych wywodzi się z dziecięco-młodzieńczego doświadczenia gry na skrzypcach. W swojej książce doktor muzykologii, profesor Maryna Czerkaszyna-Hubarenko zaznaczyła, że właśnie wraz z powstaniem Symfoniet nr 1 „przeistoczenie się Żanny Kołodub w kompozytora ostatecznie się dokonało”. Zdaniem wybitnego kompozytora, ludowego artysty Ukrainy, laureata Państwowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, członka-korespondenta Akademii Sztuki Ukrainy, profesora Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego Myrosława Skoryka, Żanna Kołodub to utalentowana kompozytorka, która w swojej twórczości obejmuje niemal wszystkie istniejące gatunki sztuki muzycznej. W jej znaczącym dorobku twórczym są utwory symfoniczne, niemało pięknej muzyki dla zespołów kameralnych, mnóstwo miniatur instrumentalnych oraz wyrazistych utworów i spektakli dla dzieci i młodzieży. Nie patrząc na tak płodną pracę twórczą, każdy kolejny utwór autorki to absolutnie nowa muzyka, której piękno kryje się przede wszystkim w naturalności wyrazu, przy braku jakiejkolwiek sztuczności i udawania, właściwych obecnie wielu współczesnym autorom… „Utwory Żanny Kołodub na flet to jasna karta w historii muzyki kameralno-instrumentalnej — twierdzi solista Narodowej Filharmonii, zasłużony artysta Ukrainy, laureat międzynarodowych konkursów, »Złoty Flet Ukrainy« Jurij Szutko. — Ja zawsze z wielką przyjemnością włączam do programów własnych występów solowych te piękne utwory, których wykonanie koncertowe stale towarzyszy..."
WYSTAWA
Koneserzy sztuki nie przepuścili unikalnej okazji zapoznania się z dziełami wybitnego hiszpańskiego malarza Francisco GOYI, nie wyjeżdżając do znanych europejskich muzeów. Serię rycin — Los Caprichos („Kaprysy”) przedstawiło Muzeum Ukraińskiej Sztuki Plastycznej w Kijowie. Wszystkie 80 akwafort tej serii z kolekcji Konsorcjum Dziedzictwa Kulturowego Goi miasta Fuendetodos (rodzinnego miasta artysty) ukraińska stolica zobaczyła dzięki ambasadzie Hiszpanii na Ukrainie.
Takiego widoku w Kijowie chyba nie widziano już dawno: długaśna kolejka stała nie do sklepu z deficytowymi towarami, a do… muzeum z arcydziełami. Kolejka, mimo że zmusiła do marznięcia na chłodzie, ucieszyła — czyżby naprawdę w wielu ludziach żyło dążenie do sztuki wysokiej? Zresztą imię słynnego Hiszpana znane jest nawet człowiekowi dalekiemu od życia artystycznego. W historii sztuki nie ma zbyt wielu twórców, którzy zasłynęli zarówno swoim malarstwem, jak i rycinami. Wśród nich są Dürer, Rembrandt, Szewczenko i — Goya. Jedna z najsłynniejszych serii rycin Goi „Kaprysy” składa się z 80 akwafort. Jak na czas ich powstania (ukończone w 1799 roku) takie traktowanie rzeczywistości oraz taka ocena władzy i społeczeństwa, a do tego w Hiszpanii (gdzie władza inkwizycji wciąż pozostawała silna), było zbyt śmiałe. Zuchwalców szybko pozbawiało wolnomyślicielskiego życia inkwizytorskie ognisko. Dlatego autor
jest przyjmowana burzliwymi owacjami. Muzykę Żanny chętnie grają moi studenci, gdyż melodyka jej kompozycji wyróżnia się niedoścignioną śpiewnością, wyrazistością materiału muzycznego i naturalnością intonacji, co wynika z subtelnego wyczucia brzmienia fletu przez kompozytorkę oraz doskonałej znajomości specyfiki samego instrumentu. Bardzo cenię moją wieloletnią twórczą współpracę z tą wspaniałą kobietą, której nie tylko muzyka, ale i postępowe poglądy na sztukę oraz tak swoiste filozoficzne podejście do życia są mi bliskie. Jestem bardzo wdzięczny Żannie Kołodub za to, że wielokrotnie swoim autorytetem wspierała mnie w trudnych sytuacjach życiowych i moich twórczych przedsięwzięciach”. “W twórczym duecie kompozytorki Żanny Kołodub i ukraińskiej pisarki Niki Andros narodził się wspaniały spektakl dla najmłodszych „Księżniczka”, którego premiera niedawno z sukcesem odbyła się w Sali Kolumnowej filharmonii. Należy zaznaczyć, że tym wspaniałym dziełem zainteresował się reżyser Roman Wiktiuk, którego inscenizacje stale wywołują niemałe zainteresowanie wśród dziennikarzy i miłośników sztuki. Jesteśmy bardzo radzi współpracować — zaznaczył dyrektor artystyczny Narodowej Filharmonii Ukrainy, zasłużony artysta Ukrainy, profesor Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego, reżyser Wołodymyr Łukaszew — z tak wyrazistym kompozytorem współczesności, jak Żanna Kołodub, i czekamy od autorki na nowe propozycje twórcze”. Ważne miejsce w dorobku twórczym Żanny Kołodub zajmuje muzyka dla dzieci, do której zwraca się przez cały okres swojej twórczości. Jeszcze w 1970 roku wraz z Łewkiem Kołodubem na podstawie powieści Marka Twaina „Przygody Hucka Finna” został napisany dziecięcy musical „Przygody na Missisipi”, który wystawiono w ponad dziesięciu teatrach Ukrainy. Stworzono także dwa balety dla maluchów: „Przygody Wiosenki” i „Królowa Śniegu”. Ciekawa wydaje się historia tego ostatniego. Początkowo z okazji 175. rocznicy urodzin Hansa Christiana Andersena stworzono album na fortepian z pięknymi ilustracjami artysty A. Płoszczańskiego. Potem w wersji orkiestrowej muzykę nagrano na płytę, gdzie baśń Andersena czytał wybitny aktor Bohdan Stupka. Stopniowo zamysł się rozszerzał i w pewnym momencie powstała idea stworzenia baletu, który później został wystawiony w Donieckim Teatrze Opery i Baletu, a następnie z sukcesem przeszedł w Saratowie. Osobno należy zaznaczyć wyraziste pieśni, chóry, utwory instrumentalne dla dzieci, a także muzykę napisaną przez Żannę Kołodub do filmów animowanych „Wesołe kurczątko”, „Kaczorek Tim” itp. Unikatowym można nazwać „Muzyczny alfabet” („Muzyczna Ukraina”, 1991 r.), który zawiera 30 pieśni do ukraińskich tekstów ludowych, gdzie pierwsze litery wierszy odpowiadają kolejności liter w ukraińskim alfabecie. Swoje pragnienie tworzenia muzyki dla najmłodszych słuchaczy i wykonawców Żanna Juchymiwna wyjaśnia tak: „Dla dzieci pisać jest szczególnie przyjemnie, gdyż są one zawsze szczere i bezpośrednie w swoich ocenach. Jednocześnie to zadanie dla kompozytora jest jednym z najtrudniejszych, ponieważ dzieci, zwłaszcza całkiem małych, nie da się oszukać”. Obecnie Żanna Kołodub jest członkiem Narodowego Związku Kompozytorów Ukrainy, zasłużonym działaczem sztuki Ukrainy, profesorem Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego. Jej intensywne życie jest stale mierzone rytmem pojawiania się nowych wyrazistych utworów. Potencjał twórczy kompozytorki jest doprawdy bezgraniczny. Ołeksandra TYMOSZCZUK Niedawno swój 75. jubileusz świętowała wspaniała kobieta, troskliwa żona i matka, wybitna kompozytorka, pedagog i wykonawczyni Żanna Juchymiwna KOŁODUB. To święto pani Żanna wraz ze swoim mężem, kompozytorem Łewkiem Kołodubem, uroczyście obchodziła w murach Narodowej Filharmonii Ukrainy, gdzie zabrzmiały utwory „rodzinnego duetu”. Ponadto w sali Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy odbył się koncert autorski Żanny Kołodub, który odbywał się w ramach II Ogólnoukraińskiej młodzieżowej konferencji naukowo-praktycznej, stworzonej przez Centrum Muzycznej Ukrainistyki, którego przewodniczącym jest Myrosław Skoryk.
Tłumaczenie maszynowe
„Zła noc” (z serii „Kaprysy”) trzeba było nazwać tę serię swoimi „kaprysami” — niby to tak, coś nierealnego się przywidziało. A matryce akwafort Goya podarował hiszpańskiemu królowi Karolowi IV. Grawiury wykonywano nie na zamówienie, a „dla siebie”, więc Goya swobodnie tworzył właśnie to, co chciał, a nie to, czego wymagałby zamawiający. Jego „Kaprysy” stały się niemal pierwszymi dziełami w gatunku karykatury. Przy czym nie humorystycznej, a sarkastycznej i bezlitosnej. Wady i grzechy u ludzi były zawsze, dlatego tematów do akwafort wystarczyło. Rozpustni mężczyźni i prostytutki, źli rodzice i nieposłuszne dzieci, ignoranci i znachorzy, zachłanni urzędnicy i władczy władcy — właśnie oni stali się celem dla ostrej myśli artysty. Wady moralne ludzi i społeczeństwa w całości ukazały się na niewielkich, filigranowo wykonanych akwafortach w fantasmagorycznym wyglądzie. Obrazy dopełniają trafne podpisy-komentarze samego Goi. W tych na pierwszy rzut oka nierealnych obrazach rozpoznaje się całkiem realne niemoralne życie, przy czym nie tylko Hiszpanii sprzed 200 lat, ale i… teraźniejszości. Przecież, jak się okazuje, ludzka istota przez wieki zasadniczo się nie zmieniła — człowiek zyskał więcej wiedzy, ale nie zrozumienia siebie i swojego miejsca we Wszechświecie. Dlatego obecnie, jak i wtedy, ludzkie relacje budowane są na wzajemnej korzyści, wychowaniu dzieci poświęca się niewystarczającą uwagę, dla rozpusty pojawiło się jeszcze więcej możliwości, ignoranci próbują leczyć chorych, a demagodzy rwą się do władzy… „Coś z tego wyjdzie” (z serii „Okropności wojny”) Ale dzieła Goi (i w tym również przejawił się jego geniusz) są dalekie od moralizatorskiego pouczania czy mizantropii. Śmiech — silna broń, a gorzki śmiech — uzdrowienie i oczyszczenie. Katharsis, któremu sprzyjają genialne dzieła artysty oraz rozum i serce widza. Jak dla mnie, istotą „Kaprysów” jest tytuł jednej z akwafort — „Gdy rozum śpi, budzą się demony”. Od siebie dodałabym — i gdy śpi serce również. Nie pozwalajcie im zasypiać na długo — tak jak nie dawał im spać Francisco Goya, który tworzył swoje nowoczesne w duchu arcydzieła i rozumem, i sercem. Kateryna TARCZEWSKA
Tłumaczenie maszynowe
KIEDYŚ I TERAZ Zdjęcie Hanny Oborskiej Przygotowała Olesia DZYRA Zdjęcie autora Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN Redaktor główny Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA Jarema HOJAN Pawło MOWCZAN Anatolij POHRIBNYJ Ołeksandr PONOMARIW Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora głównego Marija ŁYTWYN 279!49!47 Zastępca redaktora głównego ds. produkcji Natalija SKRYNNYK 278!01!30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK 278!63!69 Dział języka Ołeksandra TKACZ 270!55!57 Dział literatury Ulana HLIBCZUK 270!55!57 Dział pracy oświatowej Olha SKRYPKINA 279!49!47 Redaktor literacki Tamara MART 279!49!47 Dział korekty Tetiana MYCHAJŁENKO Iryna STELMACH 278!63!69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278!63!69 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovo.prosvita.com.ua Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301203 Nakład ogólny — 38 500 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,29 hrywny, na 3 miesiące — 9,59 hrywny, na 6 miesięcy — 19,18 hrywny. Zinaida Moskwycz: „Dla mnie to ważne święto. Obowiązkowo pójdę do cerkwi, poświęcę wodę, przyjdę do domu i pokropię we wszystkich pokojach, odmawiając przy tym modlitwę. W czasach ZSRR zabraniano obchodzić święto Chrztu Pańskiego, a teraz wszystko to odradza się i ludzie wierzą w uzdrawiającą wodę”. Iryna Kołesnyk: „Ja, jak wszyscy, będę obchodzić Chrzest Pański. Jeśli będę w pracy, do cerkwi pójdzie mama lub syn, on u mnie jeździ do Słowianogorska święcić wodę. Młodzież dzisiaj zaczęła bardziej wierzyć w Boga. Dzieci zaczęły chodzić do szkółek niedzielnych, mój syn tam też chodzi i nas oświeca”. Wiktorija Hetman: „Na Chrzest Pański idę do przyjaciół, świętujemy tam, pijemy wódkę. A do cerkwi chodzę tylko na Wielkanoc. Oto moja ciotka w Tarnopolu obchodzi ten dzień, oni bardziej tam przestrzegają zwyczajów, a my nie tak”. Lilija Dołhuszewska: „To bardzo wielkie święto. Zawsze chodzę do cerkwi i święcę wodę. W domu staram się nie pracować, czasem przygotowuję coś smacznego. Mój wnuk też chodzi do cerkwi razem ze mną. Teraz stało się więcej wierzących, więcej ludzi ma nadzieję na lepsze. Młodzież zaczęła wierzyć w Boga. Kiedyś w dzień Chrztu Pańskiego ludzie byli na dziedzińcu cerkiewnym i w świątyni, a teraz i na sąsiednich ulicach stoi tłum, wszyscy z baniaczkami z wodą”. Iryna Szymanśka: „To dla mnie podwójne święto, bo 19 dnia mój mąż ma urodziny. Rano jestem w pracy, a wieczorem idę do cerkwi. Nigdy nie zapominam napoić męża święconą wodą, bo wierzę w jej uzdrawiającą moc. A zaczęłam wierzyć w to oto dlaczego: mojemu mężowi wyrwano zęba, ale mały kawałek został, dałam mu przepłukać usta święconą wodą i ten kawałeczek wypadł. Od tego czasu pojawiła się u mnie pewność co do leczniczych właściwości święconej wody”. obowiązkowo piją święconą wodę. Po obiedzie dziewczęta biegną do rzeki myć się w „jordańskiej wodzie”, „żeby miały różowe lica”. Na Huculszczyźnie młodzieńcy sami prowadzą swoje dziewczęta do przerębla, „żeby się umyła i piękna była”. W miejscowościach nad Dnieprem istniało wiele wierzeń i wróżb związanych z „Jordanem”. Kiedy procesja szła nad rzekę, to „znający” ludzie przyglądali się: jeśli przed chorągwiami przelecą wróble — nieszczęśliwy rok dla dzieci, gawrony — dla młodych ludzi, a jak przelecą gęsi, to starzy ludzie w tym roku będą bardzo chorować, a nawet — broń Boże — umierać. Jeśli na Chrzest Pański drzewa pokryte są szronem, to wiosną w odpowiedni dzień tygodnia — w piątek, czwartek itd. — trzeba siać jarą pszenicę: „urodzi się jak gaj!” Jeśli w Objawienie Pańskie dzień jest jasny, słoneczny, to zboża w tym roku będą czyste, a jeśli ponury, niebo pokryte chmurami — w zbożu będzie dużo „głowni”. Popiołu po Świętach Bożego Narodzenia nie można przechowywać — ani w domu, ani na podwórku, bo „będzie pożar”; wieczorem na Chrzest Pański trzeba go wynieść nad rzekę i wysypać na lód. W tym momencie, kiedy ksiądz zanurza krzyż w wodę, wszystkie czarty i wszelka nieczysta siła wyskakuje z rzeki i zostaje na ziemi do tego czasu, aż któraś z kobiet nie przyjdzie prać bielizny. Kiedy brudna bielizna opuści się do wody, to razem z nią nurkują tam wszystkie czarty, które marzły na ziemi. Dlatego pobożne babcie kiedyś nie pozwalały swoim synowym prać odzieży przez cały tydzień po Chrzcie Pańskim — „żeby więcej wyginęło nieczystej siły od mrozów świętojańskich”. Jeśli przed obiadem w dzień święta gospodyni wyrabia ciasto na pierogi, to wyciągnąwszy rękę z ciasta, nie wyciera jej, a idzie do sadu i obwiązuje drzewo jabłoni smołą, przymawiając: „Żeby na tamten rok rodziły jabłka tak dobre i miękkie, jak ciasto”. O północy przed Chrztem Pańskim woda w rzekach, jak wierzyli wieśniacy, faluje. W tym czasie nabrana przed Objawieniem Pańskim woda jest uzdrawiająca. Przechowywała się za obrazami u „znających” wieśniaków na wypadek zranienia lub ciężkiej choroby. Jeszcze tydzień przed świętem kiedyś społeczność kawalerów, a później poszczególni gospodarze-„specjaliści” wykuwali na rzece przerębel, wycinali z lodu duży krzyż, stawiali go nad przeręblem i oblewali buraczanym kwasem. Obok krzyża budowali ołtarz z lodu. Wszystko to ozdabiano łukiem z gałęzi sosnowych lub świerkowych — „carskie wrota”. W dzień Chrztu Pańskiego nad rzekę szli wszyscy: dzieci, młodzi i starzy. Każdy niósł butelkę lub kubek na wodę. Chłopcy brali jeszcze ze sobą gołębie, a myśliwi — strzelby naładowane zatyczką. Kozackie tradycje nie zgasły na dawnej Hetmańszczyźnie do lat 20. ubiegłego wieku. Tam kawalerowie i młodzi mężczyźni jechali nad rzekę na koniach, załamawszy po kozacku siwe czapki. Nad rzeką, obok krzyża, cały tłum zatrzymuje się i po krótkim nabożeństwie ksiądz zanurza w przeręblu krzyż; podczas obrzędu chór śpiewa: „W Jordanie chrzczącemu się Tobie, Panie...”. A myśliwi strzelają ze strzelb, i chłopcy wypuszczają gołębie na wolność. Kiedy już woda jest poświęcona, ludzie podchodzą do przerębla i nabierają ją do swoich naczyń. Wszyscy, którzy przyjechali na „Jordan” końmi, nabierają do wiader wodę dla koni i poją je, — „żeby chorób się nie bały i silniejsze były”. Po poświęceniu wody wszyscy wracają do domu. Dopóki matka lub starsza córka poda na stół obiad, ojciec bierze zza obrazu Matki Boskiej pęk suchych chabrów, moczy je w święconej wodzie i kropi cały dom i gospodarstwo. A potem kredą pisze krzyże na obrazach, belkach stropowych, drzwiach i półce na naczynia. Pierwszy za stół siada ojciec i dopiero wtedy cała rodzina. Przed jedzeniem
Na terenie dawnego Hetmanatu kawalerowie mieli taki zwyczaj: po obiedzie w święto Objawienia Pańskiego (Wodochreszcza) na lodzie schodzili się chłopcy z dwóch sąsiednich wsi lub dwóch „zakątków” tej samej wsi i bili się na pięści — kto odniesie zwycięstwo! Zwycięzców nagradzano „orderem” — krzyżem wykutym z lodu. Na Połtawszczyźnie istniał kiedyś zwyczaj, by w „Jordan” uczyć konie i młode woły. Młodymi końmi jeżdżono tak długo, aż pokryły się potem, a spocone kropiono święconą wodą — „żeby zdrowe i posłuszne były”. Jeśli wieczorem spotka się w lesie wilka, to trzeba powiedzieć: „Gdzie ty, wilku, byłeś wtedy, gdy Jezusa Chrystusa w Jordanie chrzcili?”. Wilk się przestraszy, ucieknie i więcej na oczy się nie pokaże. „Jordan” albo Wodochreszcza — to czysto chrześcijański zwyczaj, który zajął jedno z najważniejszych miejsc wśród tradycyjnych świąt naszego narodu. Tak mijał dzień Pańskiego Objawienia dawniej. Jakie są osobliwości obchodzenia tego święta w naszych czasach? Jakie zaszły zmiany w świętowaniu tego dnia? Czy zachowały się we współczesnych rodzinach stare tradycje obchodzenia Wodochreszczy?
Tłumaczenie maszynowe
SZOPKA Szczodry Wieczór w tym roku przypadł na piątek 13-go. Miejsce spotkania dniepropietrowskich kolędników jest niezmienne — plac Lenina, pod pomnikiem. Dawno już centralny plac nie cieszył się taką popularnością: wielotysięczne rewolucyjne marsze, „pomarańczowe” i „niebieskie” miasteczka namiotowe, wiece wszystkich politycznych odcieni. A teraz oto jeszcze — szopka! Czy spodziewał się kiedyś wódz światowego proletariatu takiego towarzystwa?! Zdziwieni, spoglądając na wesołą kostiumową procesję, przez prospekt suną zabiegani ludzie. Z pieśniami, pod delikatną melodię srebrzystych dzwoneczków, prospektem Karola Marksa idą Wasyl i Małanka, Dziad z Kozą, Myśliwi, Czart, Moskal, Żyd, Cyganki i inne postacie. — Wy kto? Skąd?! — wypytują zdumieni przechodnie. — My — „Wertep”. „Zespół Wędrownych Diaków „Wertep” — to nazwa dniepropietrowskiego muzycznego zespołu rockowego. W czasach studenckich Tymofij Chomiak, obecnie lider zespołu, z przyjaciółmi dorabiał muzykowaniem na świętach. Niczym ukraińscy „spudeje” w XVI–XIX wiekach. Podczas wakacji chodzili po miastach i wsiach, odgrywając przedstawienia o tematyce religijnej i obyczajowej. Stąd też nazwa zespołu. Oj, zawiały bujne wichry, Śnieg pod progi w nowym roku przygnały! — wyśpiewuje niskim głosem „wertepowiec” Ołeksij Bondarenko. Zawsze ma przy sobie notatnik, gdzie zapisane są pieśni ludowe obok własnych: Nazbierać gwiazd z nieba do dziurawych kieszeni, Do góry — w Pidhorodne, do Samary — w Kilczeń... Miasto Pidhorodne. Zaczerpnąwszy ze źródła żywej ludowej tradycji, stąd „Wertep” niesie dobro w świat. Tutaj urodzili się już znani nam „wertepowcy” Tymofij, Ołeksij, muzyk Fedir Buhaj oraz piosenkarka Oksana Bondar. Stąd na święto Małanki przybył do Dniepropietrowska chór folklorystyczny „Krynycia”. W Pidhorodnem jest imiennik zespołu — legendarna góra Wertep. W świątecznym przedstawieniu grali nieprofesjonalni aktorzy. Denerwowali się, zapominali słowa, plątali się w kablach mikrofonowych. Z niekłamaną szczerością każdy pokazywał to, co umiał. Kozak Wasyl, wychowanek dniepropietrowskiej szkoły narodowej sztuki walki „Spas-Szturm”, oraz jego przeciwnik Czart, mistrz wschodnich sztuk walki taijiquan, urządzili na placu widowiskową walkę. Ale, jak zawsze, zwycięstwo przypadło dobrym siłom. Dajże wam, Boże, W tym nowym roku Szczęścia-zdrowia Na każdym kroku, — wyśpiewywali aktorzy, żegnając się. „Otoż nasza młodość, i my tak robiliśmy!” — płakały starsze babcie. Młodzież wirowała w korowodach, a zaskoczeni przechodnie zamierali, wpatrując się w odrodzony cud tradycji... Anecdot z życia dniepropietrowskiego „Wertepu”: „Odkolędowaliśmy w jednym podwórku, — opowiada Tymofij Chomiak, — wychodzimy, jak zawsze, w jaskrawych kostiumach, widzimy: pośrodku drogi na śniegu leży człowiek. — Wuju, czy z wujem wszystko w porządku? Może wuja do domu odwieźć? — pytamy. Mężczyzna otworzył mętne oczy i nagle wytrzeźwiał: Śmierć z kosą mu się uśmiecha, jeszcze i rękę podaje... — Nie, — odrzekł, — ja lepiej tutaj zostanę, — i co sił poczołgał się w krzaki. Dokąd i chmiel się podział!” Iryna SZOŁKOWEC
Tłumaczenie maszynowe