Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 6strona oryginału ↗

CZY W SUMACH POWSTANIE «DOM UKRAIŃSKI»?

Слово Просвіти, №03 за 2008 рік

Już od wielu lat ukraińska społeczność Sum domaga się od władz utworzenia przy pomniku Tarasa Hryhorowycza Szewczenki, pod adresem Czerwony Plac 6, «Domu Ukraińskiego». O perypetiach wokół tej sprawy opowiada przewodniczący Sumskiego Obwodowego Zjednoczenia «Proświty» Ołeksij Szewczenko. — Być «Domowi Ukraińskiemu» czy nie? — decydowali na ostatnich dwóch sesjach deputowani Rady Miejskiej w Sumach. Jakie były te decyzje? — Przeciwko «Domowi Ukraińskiemu» przy pomniku T. H. Szewczenki zagłosowała prawie cała frakcja BJuT, która stanowi około połowy deputowanych rady miejskiej, a na jej czele stoi były pierwszy sekretarz Zarzecznego rejonowego komitetu partii komunistycznej w Sumach, a obecnie sekretarz Rady Miejskiej w Sumach i kierownik frakcji BJuT Petro Huczenko. A także frakcja mera miasta Hennadija Minajewa «Nocny dozór». Jednogłośnie przeciwko «Domowi Ukraińskiemu» byli również regionaliści i komuniści. Ukraińską społeczność poparli jedynie deputowani frakcji «Nasza Ukraina». — I komuż oddano pomieszczenie? — Pomieszczenie oddano pod prywatyzację przedsiębiorcy Jewhenowi Położijowi (który umieścił w nim swoją prywatną rosyjskojęzyczną gazetę «Panorama»), naruszając ustawodawstwo. Decyzję oprotestował prokurator miasta. Przednoworoczna sesja Rady Miejskiej w Sumach, na której ponownie rozpatrywano tę kwestię, była niespokojna. «Proświta» wraz z innymi organizacjami narodowo-patriotycznymi pikietowała radę miejską, wspierając protest prokuratora, żądając niedopuszczenia do prywatyzacji wspomnianego budynku. Na porannym posiedzeniu deputowani zadowolili protest prokuratora. A na wieczornym — ponownie pozwolili przedsiębiorcy J. Położijowi na prywatyzację pomieszczenia. I znów z naruszeniem ustawodawstwa. Przedstawiciele ukraińskiej społeczności po raz kolejny zwrócili się do prokuratury i do sądu. Konfrontacja trwa. — Utworzenie «Domu Ukraińskiego» w Sumach ma dawną i dramatyczną historię… — Po rozgromieniu przed wojną przez organy NKWD ukraińskiego życia w Sumach, podczas okupacji faszystowskiej w mieście istniał «Dom Ukraiński» pod adresem Ukraiński Plac 17. W tym budynku, w samym centrum miasta, mieściło się ukraińskie gimnazjum, szkoła tłumaczy, szkoła haftu, działało wiele kółek, często zbierało się wielu ludzi. Był to znany w mieście ośrodek odrodzenia ukraińskiej duchowości i kultury. Dowiedziawszy się o antyfaszystowskiej działalności jego aktywistów, niemieccy okupanci spalili ich żywcem. Wtedy też zginął organizator «Domu Ukraińskiego», były nauczyciel fizyki szkoły nr 4, więzień NKWD, dyrektor prywatnego gimnazjum w latach wojny, przewodniczący «Proświty» oraz OUN w Sumach Semen Semenowycz Sapun. — Kilka lat temu ukraińskiej społeczności udało się uzyskać wsparcie ówczesnych władz w sprawie utworzenia w centrum miasta pod adresem Czerwony Plac 6 «Domu Ukraińskiego». — Były przewodniczący obwodowej administracji państwowej Wołodymyr Szczerbań wydał w tej sprawie polecenie nr 38, pkt 11 z dnia 25.10.2000 roku. Ówczesny mer miasta O. Andronow swoim zarządzeniem również poparł naszą ideę oraz projekt odrodzenia w Sumach «Domu Ukraińskiego». «Siweryński latopis». Oprócz tego, wokół biura prośwician skupiło się (i niektórzy z nich mają tutaj adres prawny) niemało innych organizacji narodowo-patriotycznych, w szczególności «Płast», «Młoda Proświta», związek literacki «Czernihów». A na drugim piętrze już od 9 lat działa proświciańska galeria sztuki «Krute schody», wystawa-sprzedaż wspaniałych prac mistrzów sztuki ludowej z całej Ukrainy. Oto kogo skupia ten schludny starodawny dworek, któremu przed dwoma laty stuknęło 100 lat, zabytek architektury, który wzięło pod ochronę państwo. Między innymi, to ratuje prośwician przed zakusami na budynek nowożytnych «krutych» i bogatych. Bo już kilka banków «przymierzało się» do budynku, który, na szczęście, nie podlega prywatyzacji właśnie jako zabytek. Póki co… Pozostaje dodać, że tylko w zeszłym roku przeprowadzono znaczne zewnętrzne prace remontowo-konserwatorskie, które wymagały i niemałych nakładów, i kunsztu remontowców oraz konserwatorów. A jeszcze wcześniej proświcianie własnymi możliwościami oraz przy wsparciu dobrych ludzi — sponsorów uporządkowali budynek od wewnątrz. Za zeszłoroczny remont trzeba podziękować niedawnemu gubernatorowi Mykole Ławrykowi, kierownikowi, który bardzo przychylnie odnosił się do oświecenia i idei narodowej. Może właśnie za to niedawno go «zjedli» w wyniku kolejnych niezrozumiałych czystek kadrowych. …Pierwszy barbarzyński akt wydarzył się półtora tygodnia przed dniem Świętego Mikołaja. Wtedy stało się to około siódmej wieczorem, kiedy w pomieszczeniu nikogo nie było. Nieznani chuligani wybili dwa okna budynku, które wychodzą na ulicę, wcale nie bezludną. Warto powiedzieć Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki Planowano zrobić to na bazie towarzystwa „Proświta”, wykorzystując dodatkowe powierzchnie w tym samym budynku. Jednak wszystkie organizacje, oprócz „Proświty”, z budynku wysiedlono. O tym władze miejskie informowały pismem z dnia 26.09.2001 roku. Ale w związku z całkowitym brakiem finansowania realizacja projektu utknęła w martwym punkcie. A z czasem pomieszczenia odebrano także „Proświcie”, która mieściła się tutaj od 1993 roku. Jednak oddziałowi obwodowemu udało się odzyskać część swojej powierzchni. Wtedy wybuchła walka także o „Ukraiński dom” w tym budynku. Ukraińską społeczność wsparli poprzedni kierownicy obwodowej administracji państwowej, również przedstawiciele „NU” — ówcześni p.o. przewodniczącego ODA Wołodymyr Sapsaj oraz jego zastępca Ołeksandr Ławryk. Obecni kierownicy ODA w walkę o „Ukraiński dom” nie ingerują, motywując to tym, że ich władza na miasto Sumy nie rozciąga się. Po pomarańczowej rewolucji Sumski obwodowy oddział WUT „Proświta” wielokrotnie zwracał się do p.o. mera Sum socjalisty Serhija Kłoczki, później — do przewodniczącego miasta Sumy Hennadija Minajewa z prośbą o zwrot pomieszczenia w celu stworzenia „Ukraińskiego domu”. Niestety, odpowiedzi nie otrzymano. A w grudniu 2006 roku stało się wiadomo, że ten oraz sąsiedni budynki oferują pod komercyjny wynajem oraz sprzedaż… — Czy wsparły „Proświtę” inne organizacje społeczne? — Kierownicy czterdziestu trzech miejskich organizacji społecznych, związków twórczych oraz partii politycznych pismem zwrócili się do mera miasta z prośbą o przekazanie wspomnianych powierzchni pod stworzenie w Sumach „Ukraińskiego domu”. Odpowiedzi nie otrzymali… Podczas negocjacji mer miasta H. Minajew oraz sekretarz Sumskiej rady miejskiej P. Huczenko zapewnili, że na następnej sesji losu wspomnianych dwóch budynków, położonych obok, rozstrzygać nie będą i że nie są przeciwni „Ukraińskiemu domowi” przy pomniku T. H. Szewczenki. Pikietowanie przerwano. Ale na następnej sesji budynek pod adresem Czerwony Plac 6-a oddano prywatnym przedsiębiorcom pod prywatyzację na sklep i kawiarnię. Drugie piętro pomieszczenia pod adresem Czerwony Plac 6 oddano w wynajem przedsiębiorcy J. Położijowi prawie bez konkursu. Potem pozwolono na jego prywatyzację. — Czyli w centrum, przy pomniku Szewczenki, władze miejskie nie chcą widzieć „Ukraińskiego domu”? — Sumska rada miejska mimo wszystko wydała rozporządzenie o stworzeniu w Sumach „Ukraińskiego domu narodowego”. Stworzyła grupę inicjatywną — radę. Nikogo z proświtian do niej nie włączono. Rada już złożyła pierwszą propozycję: urządzić „Ukraiński dom” na ulicy Prokofjewa, jak najdalej od centrum… P.S. Czy będzie „Ukraiński dom” przy pomniku Tarasa Szewczenki? I czy będzie on w Sumach w ogóle?.. O „geografię”. Biuro — w samym centrum miasta. Dosłownie dwa domy dalej — administracja podatkowa, w następnym — sąd. Kilka minut drogi — prokuratura miasta, prokuratura obwodu, milicja miejska i wreszcie milicja obwodowa. To do wiadomości: miejsce akcji. Czy bezczynności. Tak oto bezimienni do dziś chuligani uczcili jeden z jubileuszy proświtian Czernihowa — 15-lecie gazety „Siwerszczyna” 10 grudnia. Wtedy w budynku i wokół niego krzątała się nasza milicja. Nikt nie spodziewał się po niej operatywności w wykryciu przestępstwa. Za to na natychmiastowy remont wybitych okien poszły niemałe środki proświtian. Ale tego, że druga akcja bezkarnego wandalizmu będzie tak szybko, mało kto się spodziewał. Co więcej, w jeszcze bardziej brutalnej formie. Bo stało się to o godzinie 17, kiedy trwał dzień roboczy, w szczególności u dziennikarzy, kiedy w budynku i na ulicy było niemało ludzi. W jedno z tych samych okien sali pierwszego piętra rzucono dwa kamienie, i z taką siłą, że przebito nie tylko okno zewnętrzne, jak za pierwszym razem, ale i wewnętrzne. Odłamki rozleciały się po całej sali. Kamienie prześwistały tuż obok sekretarz obwodowej „Proświty” Natalii Mirosznyczenko, która w tej chwili spokojnie pracowała przy biurku obok okna. Gdyby w tym momencie ktoś z pracowników redakcji lub z licznych odwiedzających, którzy codziennie bywają tutaj, stał przy oknie lub siedział na ławce pod ścianą, uderzenie kamieniem mogłoby być fatalne. Pościg na gorącym uczynku za dwoma chłopcami w czerwonych kurtkach był nieudany. Za rogiem, jak się okazuje, czekało na nich jeszcze dwóch, a potem wszyscy zniknęli w labiryncie podwórek i ulic. Czyli akcja była zaplanowana, nawet kamienie przynieśli ze sobą. Milicja przybyła po kilku minutach. Rozpoczęło się nowe dochodzenie. W sukces wierzy się mało. Co tu mówić, kiedy na Czernihowszczyźnie w zeszłym roku bezkarny pozostał wandalizm wobec ogólnoukraińskiej świętości — Memoriału młodym bohaterom-Ukraińcom w Krutach, o czym już pisaliśmy. Memoriału, który przed dwoma laty otworzył na Dzień Niepodległości Prezydent Ukrainy. Do bezkarności chuliganów, którzy rozpanoszyli się niedaleko prokuratury i milicji, już przywykli: podczas wspomnianej renowacji budynku na świeżo pomalowanych ścianach, na drzwiach wejściowych nocami pojawiały się napisy w rodzaju „Bandera — wróg narodu”. Tak samo bezkarne pozostało brutalne pobicie w letnią noc przy jego domu młodego dziennikarza gazety „Siwerszczyna”, przewodniczącego lokalnej organizacji Ukraińskiego Związku Studenckiego Ołeksandra Jasenczuka. Właśnie w przeddzień tego dnia, kiedy on, jako organizator akcji, miał przeprowadzić z członkami USS i „Młodej Proświty” pikietę przeciwko blokowaniu cerkwi Katarzyny przez jurodiwych z Patriarchatu Moskiewskiego i niektórych moskiewsko-„ukraińskich” partii. Ostatni z wymienionych faktów, jak i cały łańcuch wydarzeń, świadczy, że to — nie zwykłe chuligaństwo. Nie chce się przez bezczynność milicji wysuwać jakichś wersji, powiedzmy, o niektórych „ideowych” sąsiadach z biur przy tej samej ulicy, która do dziś nosi imię jednego z bolszewickich atamanów — Worowskiego, choć proświtianie dawno już wnieśli propozycję do władz miejskich, by nazwać ulicę imieniem wybitnej proświtianki Sofii Rusowej. Wśród tych sąsiadów są i tacy, którzy zaciekle nienawidzą proświtian i szczególnie ich prasę. Nie na darmo gazeta „Siwerszczyna” wytrzymała przez półtorej dekady rekordową liczbę procesów sądowych. W każdym razie, zostawmy wersje organom ścigania. A nuż wykryją przestępców, a jeszcze i ukarzą. Byle tylko zmusili ich do zrobienia nie taniego remontu tymi rękami, które rzucały kamienie. A jeszcze choćby z rok-dwa popracować tylko „na okna”. Na społeczeństwo, które oni znieważają. Materiały przygotował Petro ANTONENKO. Swoisty „prezent” otrzymali niedawno proświtianie Czernihowa — kolejny napad na biuro obwodowej „Proświty”.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn