Strona · s. 8strona oryginału ↗
WYBITNI UKRAIŃCY
Слово Просвіти, №03 за 2008 рік
Wiktor TERLECKI, pisarz, przewodniczący Szostkińskiej miejskiej organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” W 1851 roku ówczesny urzędnik Departamentu Wyznań Obcych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Imperium Rosyjskiego K. D. Uszynski przebywał w delegacji na Czernihowszczyźnie. Na czym polegało jego zadanie, biografowie nie wiedzą do dziś, ponieważ nie odnaleziono żadnych materiałów o wykonanej przez niego pracy w tym kraju. Jednak nastrój przyszłego pedagoga możemy opisać bezbłędnie. Wystarczy tylko zagłębić się w jego zapis w dzienniku z końca 1849 roku. Z wielką rozpaczą i smutkiem Uszynski pisał: „Urzędniczy proletariat — czyż nie najbardziej smutny, najbardziej ciężki proletariat na świecie, i najbardziej zabójczy… Dusza zatruwa się powoli, życie wyczerpuje się z bólem i po kropli”. Wiele dodają też inne jego wersy: „Czyż naprawdę przyjdzie mi zginąć w tym więzieniu? Jakie nienaturalne jest nasze życie! Czy wiele proszę cię, losie? Najmniejszy kącik pod jasnym niebem wśród pachnących łanów, cienistych gajów, umiarkowaną pracę… Mógłbym jeszcze prosić cię o ukochaną kobietę i dobrych przyjaciół, ale ty jesteś taka skąpa!”. Inni mogli, oczywiście, przystosować się, i przystosowywali się do takiego stanu. Ale dla takiej osobowości jak Uszynski — twórczej, myślącej, wysoko intelektualnej — to była prawdziwa katorga. „O, dlaczego jestem sam? — wykrzykiwał. — Trudno walczyć samemu przeciwko uśpieniu, które zalewa z każdej strony!”. I stało się tak, że na siewierskich ścieżkach Konstanty Dmitrijewicz, jak pisali biografowie, spotkał się z „przyjaciółką swojego dzieciństwa”. Choć i w tym przypadku nie ma bezpośrednich dowodów przyjaźni w tamtych latach. Możemy jedynie, operując pośrednimi faktami, zgodzić się z tym twierdzeniem. …Kiedy około 1835 roku zmarła matka 12-letniego Kostii Uszynskiego, jego ojciec Dmitrij Grigoriewicz po dwóch latach ożenił się powtórnie — z Natalią Wasiliewną, siostrą dowódcy Szostkińskiej fabryki prochu, generała W. W. Gerbela. Kolega szkolny Uszynskiego z nowogrodzko-siewierskiego gimnazjum, pedagog i pisarz M. K. Czałyj, później we wspomnieniach o Konstantym Dmitrijewiczu pisał: „Krąg znajomości Dmitrija Grigoriewicza rozszerzył się, u niego stale bywali goście, w większości wojskowi”. Bez wątpienia Czałyj miał tu na myśli przede wszystkim Gerbelów. U Uszynskiego w mieście nad Desną mógł bywać też Siemion Stiepanowicz Doroszenko (1794—1848), który w stopniu sztabskapitana od początku 1828 roku służył w Szostkińskiej fabryce prochu, a potem zajmował stanowisko głuchowskiego powiatowego ziemskiego sprawnika. Z jego córką Nadzieją, zapewne jeszcze w dzieciństwie poznał się Konstanty Uszynski. Do tego dodam, że i matka jej Aleksandra Gieorgiewna miała pośrednie związki z fabryką prochu w Szostce, wszak tam, w zarządzie, służył jako urzędnik artyleryjski 8. klasy jej ojciec Matwijewski. I właśnie po niej, Aleksandrze Gieorgiewnie, jako posag, dostał się S. S. Doroszence chutor Bohdanka w powiecie głuchowskim. W funduszu 316. oddziału rękopisów Domu Puszkina w Sankt Petersburgu w skórzanej, brązowej oprawie z kłódką przechowywany jest album Nadziei Doroszenko, który przyszło mi badać. Do niego 5 stycznia 1852 roku, w chutorze Bohdanka, Uszynski pisał takie wersy: Nam raznyj put' sud'boj naznaczen strogoj, Wstupiw w żizn', my bystro razoszlis', No newzaczaj, prosiłocznoj dorogoj My wstretilis' i bratski obnialis'. Przez pewien czas uważano, że poezja należała do Konstantego Uszynskiego. Wszak biografowie pedagoga znali wersy nekrologu „Konstanty Dmitrijewicz Uszynski” jego uniwersyteckiego (z Moskwy) przyjaciela J. S. Riechniewskiego: Uszynski „pod koniec roku akademickiego… wyruszał z rodakami w rodzinne strony, na Małorosję, którą namiętnie kochał… Na wsi mniej się zajmował, pisał wiersze”. W rzeczywistości są to nieco zmienione wersy z poezji A. Puszkina. Co więcej, zarówno żona Puszkina Natalia Nikołajewna, jak i żona Uszynskiego Nadzieja Siemionowna — pochodzą z jednego starodawnego ukraińskiego rodu szlacheckiego, który wydał w XVII wieku dwóch hetmanów — Michała i Piotra Doroszenków. Później, w tym samym roku, do albumu Nadziei Doroszenko Konstanty Dmitrijewicz wpisał własny wiersz, co potwierdził podpisem „K. Uszynskij”: Kak czasto ja, moj milyj drug, Smotrieł s toskoj bezotradnoj Na wsie żywuszczieje wokrug, Dobyczu głuposti i skuki żadnoj! Kak czasto ja, ugriumyj, odinokij, Gliadieł na żyzń kak na służen'je Sud'bie i głupoj, i żestokoj. I widieł w niej odno bespłodnoje borien'je. Lecz oto ich nowe spotkanie. I natychmiast zmienił się jego nastrój, stan duszy: Żizń w dusze mojej prosnułas', Prizywu miłomu otkliknułas' ona, Wiesiełjem sierdce wstrienupnułos', I snowa scastjem grud' połna, I niet toski, i ubieżało gorie, I snowa cel' widna W bezbrieżnom morie. Pod wierszem wskazano: „1852 r. Z 15 na 16 września. Nowogród Siewierski”. U góry, po prawej stronie nad tym zapisem Uszynskiego Nadzieja Doroszenko własnoręcznie wyprowadziła: „Ja zgadzam się”. Tak córka S. S. Doroszenki z chutoru Bohdanka została żoną K. D. Uszynskiego. Ich małżeństwo było trwałe, szczęśliwe. Pod koniec 1858 roku, zgodnie z aktem kupna-sprzedaży, zawartym w Sankt-Petersburskiej izbie cywil-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
