Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 9strona oryginału ↗

WYBITNI UKRAIŃCY MĘCZENNIK DANYŁO, KTÓRY NIE WYPARŁ SIĘ UKRAINY

Слово Просвіти, №03 за 2008 рік

Chutor Bohdanka. Szkoła początkowa im. K. D. Uszynskiego. Mieszkańcy zbudowali w zeszłym roku przepiękną szkołę ludową. Budynek kosztuje nie mniej niż 10 tysięcy. Szkołę utrzymywano z odsetek od 12,5 tysiąca rubli, złożonych na ten cel przez wdowę po pedagogu, N. S. Uszynską. Ciekawa jest historia budowy szkoły. W dziale rękopisów Domu Puszkina (Sankt Petersburg) udało się odnaleźć notatkę N. K. Uszynskiej z 15 stycznia 1893 roku, w której prosiła ona M. M. Snitkinę, kuzynkę Anny Grigoriewny Dostojewskiej (z domu Snitkinej), żony F. M. Dostojewskiego, o zdobycie dla niej planów szkoły im. Dostojewskiego. I wkrótce to życzenie Nadziei Konstantynowny zostało spełnione. Sądząc po datach wspomnianej notatki, a także listu z podziękowaniami do samej A. G. Dostojewskiej z 10 marca 1893 roku, córka Uszynskiego działała energicznie, nie tracąc czasu. I szkoła na Głuchowszczyźnie, według otrzymanych rysunków-planów szkoły im. F. M. Dostojewskiego w mieście Stara Russa w guberni nowogrodzkiej, powstała. Do penatów Konstantina Dmitrijewicza Uszynskiego, szkoły jego imienia, w każdym czasie przyjeżdżali wielbiciele sławnego pedagoga. Pamięć o Uszynskim nie zacierała się wśród miejscowych mieszkańców i co roku chłopi jeździli na grób pedagoga. W okresie powojennym uporządkowaniem i doprowadzeniem grobu Uszynskiego do należytego stanu zajmował się znany poeta, ówczesny minister oświaty Ukrainy Pawło Tyczyna. Płynęły lata. Bohdanka nie zacierała się w pamięci potomków pedagoga. W 1977 roku pisał, wypytywał o nią jego prawnuk, profesor literatury rosyjskiej uniwersytetu im. Rice’a (Houston, USA), również Konstantin Uszynski. A na początku października 2002 roku przyjeżdżał do Bohdanki inny prawnuk — D. W. Pospiełowski (jego matką była wnuczka pedagoga Marianna Uszynska, 1900—1990). Dmitrij Władimirowicz Pospiełowski, profesor historii Rosji z Uniwersytetu Zachodniego Ontario (Kanada), odwiedził Nowogród Siewierski i Głuchów. Ukłonił się grobowi. Jewhen CYMBALUK, obwód rówieński. Pod koniec listopada minęło 305 lat od daty, która w historii Ukrainy jest skropiona męczeńską krwią i jednocześnie naznaczona najszczerszą służbą Ojczyźnie. Właśnie wtedy, 26 listopada 1702 roku, pośrodku miejskiego rynku w Łucku szlachta torturowała znanego ukraińskiego działacza społecznego, autora zbioru wierszy „Świat rozpatrzony w częściach” Danyła Bratkowskiego, który urodził się we wsi Swyszczów na Rówieńszczyźnie. Torturowała za to, że Bratkowski jako szlachcic województwa wołyńskiego i podczaszy wendeński podczas powstania pod wodzą Semena Palija przeszedł na stronę ukraińskiego ludu prawosławnego i na sądzie nie wyrzekł się swojego wyboru oraz przekonań. „MÓJ BRACIE, DLA LACHÓW STRASZNIEJSZE NIŻ MUSZKIETY SĄ TWOJE WERSY!” Źródeł heroizmu naszego dalekiego przodka należy przede wszystkim szukać w jego rodowodzie, ponieważ Bratkowscy, którzy żyli w województwach bracławskim i wołyńskim w XVII wieku, wyróżniali się tym, że mocno trzymali się wiary prawosławnej i ukraińskiej narodowości. Dokładnej daty urodzenia Danyła Bratkowskiego archiwa nie zachowały. Wiadomo jedynie, że data ta przypada na lata 30.—40. XVII wieku. Głównym miejscem zamieszkania Danyła Bohdanowicza był majątek we wsi Swyszczów (obecnego rejonu młynowskiego na Rówieńszczyźnie). Wykształcenie Danyło zdobywał we Włoszech. Był aktywny w życiu politycznym i społecznym Rzeczypospolitej. W 1697 roku w Krakowie nakładem 4 tysięcy egzemplarzy ukazuje się jego zbiór poetycki „Świat rozpatrzony w częściach”. W większości wierszy brzmi satyra na ówczesne mieszczaństwo Polski, gdzie nie było miejsca dla ubogich, a z ich pracy korzystał każdy, kto choć trochę wybił się na górę. Książka znacznie zaostrzyła stosunki Danyła Bratkowskiego z rządzącymi kręgami społeczeństwa, a poeta kontynuuje walkę przeciwko polskiej i ukraińskiej szlachcie poprzez bezpośredni udział w powstaniu chłopsko-kozackim w latach 1702—1704. Na naradzie w Fastowie Bratkowski nawiązuje ścisłe stosunki z pułkownikami Palijem, Samusiem i Iskrą. Jak wiadomo, w Fastowie podjęto decyzję o wzmożeniu walki przeciwko szlachcie w celu pełnego wyzwolenia Prawobrzeżnej Ukrainy spod władzy Polski. Ruch ten objął Podole i Wołyń. Wtedy Bratkowski napisał odezwę do walki o wolność. Semen Palij, przeczytawszy ją, uśmiechnął się: „I słowo walczy teraz, mój bracie, dla Lachów straszniejsze niż muszkiety są twoje wersy…” ZA SŁOWO UKARALI „NA GARDLE” Właśnie z wezwaniem do wstępowania w oddziały powstańcze oraz innymi ważnymi dokumentami D. Bratkowskiego zatrzymano niedaleko miasteczka Zasław. Więźnia umieszczono w łuckim więzieniu. Torturowano okrutnie — na dybach. Wtedy miał jeszcze możliwość skorzystania z prawa do życia. Wystarczyło tylko okazać skruchę, wyrzec się przekonań i przyjąć unię. Ale męczennik wybrał śmierć. Zrozumiawszy bezskuteczność tortur i to, że oskarżony z powodu podeszłego wieku i nadszarpniętego zdrowia mógł zginąć jeszcze przed rozprawą sądową, 25 listopada sąd wojskowy wydał Bratkowskiemu wyrok — za bezbożne czyny skazać na karę gardła i na natychmiastową publiczną karę śmierci. Następnego ranka go stracono. Zgodnie ze spisanym przed śmiercią testamentem pochowano męczennika w Łuckiej Cerkwi Brackiej. „TRZYMAJCIE SIĘ WIARY, ZA KTÓRĄ UMIERAM…” Ciekawy jest testament Danyła Bratkowskiego, który zachowała wdowa po poecie i w 1707 roku przekazała do wpisania do księgi grodzkiej w Łucku. Ojciec nakazuje „synom i córkom trzymać się tej wiary, za którą umieram, jeśli chcą mieć błogosławieństwo Boże… Szablę — młodszemu synowi oddać”. D. Bratkowski miał sześcioro dzieci: dwie córki z pierwszego małżeństwa oraz dwie córki i dwóch synów z drugiego. O D. Bratkowskim jako osobowości sumiennej i głęboko moralnej, jako prawdziwym patriocie i obrońcy prostego ludu świadczą fakty z jego życia. W szczególności przed powstaniem pod wodzą Semena Palija wypuszcza on chłopów ze Swyszczowa, których posiadał, na wolność, sporządzając wszystkim dokumenty na zwolnienie z poddaństwa. O krok od śmierci poeta wspomina swój bodaj jedyny grzech: w młodości zabrał chłopu ze Swyszczowa konika, który zabłąkał się na teren należący do pana. Później Bratkowski odnalazł poszkodowanego chłopa w sąsiednim Malinie, dawał mu pieniądze za krzywdę, „ale on nie wziął”. Wielkie duchowe, pełne cierpienia życie Danyła Bratkowskiego jest przekonującym świadectwem, jak bardzo ofiarny może być człowiek w imię ideałów, którym służy. „Gdy braci, rodziny i ojczyzny Nie zdradzę ja, to wiary już na wieki!” Takie słowa napisał Danyło Bratkowski na swoim życiowym sztandarze. Słowa, które od trzech stuleci przechodzą z pokolenia na pokolenie i pomagają poznać prawdziwą istotę dobra i wolności.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn