Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 11strona oryginału ↗

«DWADZIEŚCIE WCIELEŃ» W WĘDRÓWCE DO SŁOŃCA

Слово Просвіти, №03 за 2008 рік

Natalia MAFTYN, kandydatka nauk filologicznych, Iwano-Frankiwsk Dziewczyna, która „czasem przypomina motyla”, bywa „podobna do jelonka o wielkich zielonych oczach”, a niekiedy do „przebiegłego łobuziaka”, który „nosi czapkę à la Buratino”. Tak widzą ją ulubieni nauczyciele z gimnazjum. Taka też jest liryczna bohaterka na kartach jej pierwszego tomu poezji o obiecującym tytule „Przeczucie”. Ola Makar, czyli po prostu „Makarola”, swoim pierwszym zbiorem wzbudza w czytelniku przeczucie narodzin prawdziwego Poety. Przeczucie dotknięcia tajemnicy niepowtarzalnego, poznawania świata w sobie. W jej utworach rozbrzmiewa ból Szewczenki i Stusa z powodu Ukrainy, a zarazem własna, już wcale nie dziecięca gorycz: „Tak dziko – własną Ojczyznę / Oddawać cudzoziemcowi w dzierżawę” („Ukraina”). Żyje też święta wiara, że „tylko tutaj można oddychać. / I można naprawdę pozostać żywym”. A jak sakralna, prapierwotna przestrzeń, wszechświat w miniaturze – „imago mundi” – jawi się rodzinny Iwano-Frankiwsk (Stanisławów) i rodzinne Karpaty. Młoda autorka tomiku odczuwa tęsknotę za barwnym światem gimnazjalnej młodości, a zarazem podmuch wiatru, który napinał żagle odkrywców nieznanych kontynentów. Lecz nawet gdy „do gwiazd – pół oddechu”, najważniejszą, najbardziej upragnioną podróżą w jej życiu są „dwadzieścia wcieleń” w rodzinnym Stanisławowie, tym centrum Galaktyki, a może i Wszechświata („Dwadzieścia moich wcieleń”). Wyobrażenie o pierwszym tomie Olgi Makar byłoby niepełne, gdyby pominąć jeden z najważniejszych tematów: bolesny dla ukraińskiej egzystencji temat emigracji. „Moi krewni / wyjeżdżają za granicę, / moi przyjaciele wyjeżdżają. / Wyjeżdżają, zdaje się, wszyscy / (wkrótce nie będzie kogo / odwracać klepsydry, / żeby czas / wciąż płynął)”. W duszach rodaków, którzy w zamorskich wędrówkach szukają nowej ojczyzny, autorka stara się przebudzić genetyczną pamięć rodu, przytłumioną przez wieczny pęd za dobrami materialnymi. Bolą ją granice, które „są zmęczone tym, że co dzień przekreśla je” „taka liczba ludzi, którzy tu nie wrócą”. Dla niej miłość do Ukrainy to wysokie niebo Wolności na Majdanie w pomarańczowym listopadzie. Czytając szczere, po dziecinnemu bezbronne wiersze, łapiesz się na myśli: a może to pokolenie już dorosło — to, które nie zna smaku niewolniczej zupy? Bo wbrew temu, że tu wciąż „oszukują, kłamią i kradną”, ono jest świadome swojego wyboru, by być wiernym Ukrainie w jej najtrudniejszych czasach. Ma arystokratyczne poczucie swojego zakorzenienia. Ołena jest szczera w wyznaniu Iwano-Frankiwsk, i dlatego wszystkie jej marzenia o podróżach dookoła świata i o kosmosie, o wędrówce do słońca, zakończają się w sposób zrozumiały „odnalezieniem” „siebie prawdziwej”, co równa się „palącemu pragnieniu, by posłuchać skrzypiec na stumetrówce” („Jak dobrze, że wszystkie moje marzenia…”). Można powiedzieć, że Ola „przyłącza się” do dobrej poetki urbanistycznej: potrafi słuchać miasta, czuć rytm jego ulic, rozumie pantomimę jego zdarzeń. U młodej poetki jest własna tajemnica wywoływania przeczucia prawdziwego cudu, dlatego słowo (a czasem i szept) ma u niej „zapach złotego ognia”; a poczuć się szczęśliwym można, pokonawszy skostniałe ramy czasu — „gdzieś między dziś a jutrem”. I wie, że nad szczęśliwymi naprawdę czas traci magiczną władzę, a do szczęścia potrzeba tylko „dystansu (…) Choć trochę mistyki i nieba”. Dlatego też eksperymentuje z czasoprzestrzenią, czasem odrzucając czas, bo Wieczność to tylko przestrzeń. Na kartach jej pierwszej książki prześwieca czysty świat dzieciństwa, tu buntuje się przeciw kanonom i stereotypom „świata dorosłych”, tu jest też filozoficzne zagłębienie w najistotniejsze problemy bytu, które wylewa się w aforystycznie-treściwe rozróżnienie prawdziwych i sfałszowanych wartości. Po raz pierwszy zobaczyłam ją na stumetrówce w Stanisławowie. Trzymała biały zeszyt: był to jej tarcza i blanki — a zarazem cząstka serca… Pierwsza książka, świeżo z drukarni. — Olu — mówię w myślach do tej kruchej, jak kwiat przebiśniegu, dziewczynki. — Niech na twojej drodze nigdy nie będzie żadnych zdrad. I niech nam wszystkim lekko się oddycha i radośnie żyje się w naszej Ukrainie. Ołena MAKAR, m. Kołomyja *** Na twoje ramiona znów spada pierwszy śnieg, na wargi, dłonie, na warkocze… Uciekasz… Żeby czas za tobą nie zdążył. Łzy jak rosa stają się na mrozie płatkami śniegu. Niech zatrzyma się czas, niech znikną zegary, niech zatrzyma się odliczanie. To wszystko nie dla nas. Potrzeba nam tylko odległości i kroku, potem biegu. Choć trochę tajemnicy i nieba… A z niego niech powoli i delikatnie spada pierwszy przezroczysty śnieg. *** Chłopcy — to papier. Z nich można robić origami. Ty jesteś moją kartką, moim przyszłym dziełem. A ty — cały świat — w odcieniach i barwach. Jesteś moim arcydziełem. Moim przyszłym cudem. Twój głos, spojrzenie, twoje maniery… Wszystko tworzę. I wszystko — pięknie. Potrzebujesz mojego ołówka. Ja — jestem twoją nieobecnością. Nie pojawiaj się… Namaluję cię w zmierzchu… JA NIE JESTEM DOROSŁA!!! Nie jestem dorosła! Wcale nie jestem dorosła! Jeszcze nie należę do tych ludzi, którzy podporządkowują się kanonom, regułom i stereotypom, którzy nie potrafią naprawdę cieszyć się życiem i dziobią na śmierć białe wrony. Nie jestem taka!.. Spójrzcie — mam jeszcze piegi na nosie, nadal kręcę się na karuzelach i wolę sok wiśniowy od kawy. Nie jestem dorosła! Nawet piżama z wesołym misiem to potwierdza! Dlaczego wszyscy postanowili zapisać mnie do grona ludzi, którzy już nie będą jeździć na rolkach ani biegać boso po brzegu rzeki?.. Dlaczego?!.. Dobrze!.. Wy milczycie, a ja się spieszę — czeka na mnie lody z dżemem truskawkowym i ulubione bajki. To przecież lepsze niż dorastanie, prawda?! *** Kiedy nasze matki kołysały nas w kalinowych kołyskach, splatały w naszych sercach miłość z gronami kaliny… Pod jej gałęziami bawiliśmy się w dzieciństwie, więc może nieumyślnie złamaliśmy gałązkę-grono, która pochyliła się zbyt nisko. Teraz nasze porażki są szczególnie bolesne, gorzkie, palące. …Może to kara za tę złamaną gałąź? *** Moi krewni uciekają za granicę, moi przyjaciele uciekają. Uciekają, zdaje się, wszyscy (wkrótce nie będzie kogo odwracać klepsydry, żeby czas wciąż płynął). Palą swoje paszporty i kupują nowe. Zapominają o swoich przyjaciołach i szukają nowych. I świętują cudze święta. Nawet kochają — inaczej. I przez resztę całego swojego życia w wieczornej modlitwie pytają Boga: „Czy naprawdę tak jest lepiej?” DIALOG — Gdzie zaczyna się świat? — W myślach. — A czy geniusz to zwykły człowiek? — Nie, geniusz to Ptak. — Kim więc był Franko? — Był Orłem. — Czy latał wysoko ponad chmury? — Dotykał Słońca skrzydłem. — Mówisz, dotykał Słońca? — Czerpał od niego natchnienie. — I Słońce go nie spaliło? — Po to właśnie jest Geniuszem! — A czy miał na świecie Ukochaną? — A czy nie powiedziałam? — Czy ona też dotykała Gwiazdy? — Latała zbyt nisko. — Czy kochał tylko raz — i na zawsze? — Kochał trzy razy. — Czy był z nimi razem? — Wyobrażał sobie to we śnie. — Czy kochał coś na świecie mocniej niż Ukrainę? — Nie, tylko serce bolało, bo ona stawała się ruiną. — Czy Poeta walczył o jej suwerenność, o wolność? — Tak, tej walce poświęcił swój los. — Jego nieposłuszeństwo — jak u proroków — natchnione? — Od Ziemi, matki wszystkiego płodnej, Duch, który rwał jego serce do boju i płonął jak ognisko. — Jak umarł? Z honorami? W chwale? W wieczności imienia? — Nie umarł. Po to właśnie jest Geniuszem.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn