Strona · s. 7strona oryginału ↗
My, donieccy…
Слово Просвіти, №03 за 2012 рік
Ołeksij RIZNYCZENKO, członek NSPU
Ostatnimi czasy te dwa słowa brzmią jakoś szczególnie. Z negatywnym odcieniem… Ciekawe, że niedawno przemyślałem je na nowo, po odwiedzinach mojego rodzinnego Jenakijewe, gdzie przyszedłem na świat. Moja matka Kateryna Sołohub woziła z Kirovohradszczyzny tam coś sprzedawać, tam poznała mojego ojca Serhija, który urodził się w donbaskiej wsi Riznykiwka rejonu jamskiego (obecnie siwerskiego). Jaki to był rok, kiedy się urodziłem, możecie sobie wyobrazić choćby z tego, że owej nocy, 24 lutego, został rozstrzelany przyjaciel Stalina Serho Ordżonikidze. A po całym „imperium zła” ten sam los spotkał tysiące innych ludzi, których ogłaszano „wrogami ludu”. Dusze ich, niepokutne, nieodmodlone przez księży, latały nad Ukrainą. A ja, urodziwszy się, musiałem wziąć pierwszy oddech, a zatem wciągnąć w siebie którąś z tych dusz… Z pierwszym, z konwulsyjnym wdechem Czyją wciągnąłem, jeśli jedną, Z takim szaleńczym krzykiem Ją spotkawszy… Dlaczego? Czyj los kreślę dalej Z trzydziestego siódmego, tego?
Dziedziczność płomienia i bólu Narodu ich… mojego. Zatem wciągnąłem tego stepowego donieckiego powietrza 1937 roku. A zaproszono mnie do mojego rodzinnego Jenakijewe na jubileusz studia literackiego „Czumaćkyj szlach”, skończyło ono 85 lat. Kieruje nim Wasyl Czubenko, ukraiński poeta i krajoznawca, mój dawny przyjaciel. Z niego wyrosło 15 członków Związku Pisarzy — i Stanisław Żukowski także, który kierował do niedawna Donieckim oddziałem Związku Pisarzy. To on w Iwano-Frankiwsku podczas dni szewczenkowskich 22—23 maja 2001 roku podszedł do mnie i zawołał, by zapoznać z Wiktorem Janukowyczem, wtedy przewodniczącym Donieckiej obwodowej administracji. „Ołeksiju, przecież tyś rodem z Jenakijewe! A Janukowycz też stamtąd rodem. I to on przyjechał przyjąć sztafetę od iwano-frankiwskiego Wyszywaniuka, bo w przyszłym roku owo święto szewczenkowskie ma być u nas, w Doniecku”. I Stas podprowadził mnie do Janukowycza, który stał obok Wyszywaniuka i bardzo zainteresowany słuchał artysty, który czytał wiersze Tarasa przed piętnastotysięcznym tłumem. Wymieniliśmy się wizytówkami, porozmawialiśmy o naszym mieście, Janukowycz obiecał, jeśli przyjadę, zawiezie mnie do Jenakijewe. Lecz wtedy pojechać jakoś nie wyszło. Dopiero teraz, po dziesięciu latach, jadąc tam pociągiem, napisałem krótki wiersz, w którym wcieliłem swoje dawne marzenie — pokazać mistyczny związek Jenakijewe i Kijowa nie tylko fonetycznie, ale i historycznie, psychologicznie.
MY, DONIECCY…
Kyj — młot, berło, kostur, kij, oznaka książęca, symbol władzy
Wasylowi Stusowi, Ołeksie Tychomu, Mykole Rudence, Wołodymyrowi Sosiurze, Iwanowi Dziubie, Romanowi Kowalowi, Kostiantynowi Sytnykowi, Wasylowi Bykowowi, Wasylowi Czubence, Jurijowi Docence, Antonowi Bobyrowi, Stanisławowi Żukowskiemu…
Ja nie kijowski — jena-kijowski, Czy i Ma-kijowski stepowiec, A dokładniej — ja Rizny-kijowski: Z Riznykiwki* mój ród i oblicze!
My, donieccy, niepokonani — Ród kozacki żywy, szybki, stromy!
Ołeksij Riznyczenko (w środku) na jubileuszu studium lit. „Czumaćkyj szlach”
Nazbieram szklankę gradu, nazbieram W środku lata, w środku lipca, w środku raju Nazbieram szklankę gradu, choćby upadnę, A on topnieje i ścieka, nie ma ładu.
Na listeczki zielone, na trawy opadły gradziny, jak perły, ci niebiańscy samozwańcy, nieczekani, niebolubni, samogubni, samodani!
Zdesperowani, zaniedbawszy niebezpieczeństwo, Prosto w zaduch, w duszność, w upał, w piekło! Tak przejrzyście@kryształowo, tak szczerze — Oświeżyć, ozonować — i umrzeć!
Nazbieram szklankę gradu, nazbieram! A on topnieje i ścieka, i ucieka, On zlewa się z trawą i ziemią, Nie nadaje się do oględzin i muzeów!
Bo jakby nie patrzeć, a w korzeniu Przejawia się Kijów, kij! 19 grudnia 2011 r.
Na jubileuszu studium literackiego usłyszałem i zobaczyłem wiele ciekawego, pouczającego, jaśniej, głębiej zrozumiałem, że mój Doniecki kraj — ojczyzna patriotów najwyższej próby. Pomyślcie sami — Wołodymyr Sosiura, autor słynnego wiersza „Kochajcie Ukrainę, jak słońce kochajcie wiśniową swoją Ukrainę…”. Jakie prześladowania wytrzymał od organów partyjnych za ten piękny wiersz! Mało nie oszalał… Mykoła Rudenko, inwalida wojenny, wzgardził stanowiskiem sekretarza partyjnego w Związku Pisarzy i został dysydentem. I to jakim! Stanąć na czele Ukraińskiej Grupy Helsińskiej, napisać genialne prace ekonomiczne, stworzyć wiele utworów artystycznych! Tyle lat odbyć w GUŁAG-u! Sława jego wyszła daleko poza granice Ukrainy. Wasyl Stus ukończył Uniwersytet Doniecki, poszedł na bój z moskiewskim imperium — i zwyciężył, „śmiercią śmierć pokonał”! Ołeksij Tychyj. Rodem z Drużkiwki, niedaleko od Horliwki. On też położył swoje życie na ołtarzu Ukrainy. To i jego razem z Wasylem Stusem oraz Jurijem Łytwynem cała Ukraina pochowała ponownie z cmentarza obozowego na Cmentarzu Bajkowym w Kijowie… Akademik Iwan Dziuba, który poruszył, wzburzył całą Ukrainę swoim esejem „Internacjonalizm czy rusyfikacja?”, wysyłając go prosto do KC Komunistycznej Partii Ukrainy! I ja, urodzony w Jenakijewe, z kliszy fotograficznej drukowałem ten utwór w Odessie i rozdawałem ludziom, za co odbyłem w obozach pięć i pół roku. Roman Kowal, który teraz wzburza ospałych i zwątpiałych obywateli, budzi w nich geny kozackie, kozacką zawziętość i krzepę, kierując ogień z Chołodnego Jaru i na Kijów, i na Lwów, i na Donbas, swoją ojczyznę. Antin Bobyr i Jurko Docenko wydają wspaniałą, potężną gazetę „Ukraina kozacka”! Wasyl Czubenko, który obecnie kieruje Jenakijewskim studium literackim „Czumaćkyj szlach”, napisał wiele książek o kozaczyźnie, jedna z których tak właśnie się nazywa „Ja — potomek!” Można jeszcze wielu wymienić z tych potomków ukraińskiego kozactwa. Choćby mer Jenakijewe Serho Ruchadze, który dwa lata temu został generałem-chorążym Ukraińskiego Kozactwa. Wiktor Łohaczow, prozaik, Marija Olijnyk, proświcianka i nacjonalistka, znana na całą Ukrainę. Więc wy, drodzy czytelnicy, usłyszawszy słowa „donieccy”, wspomnijcie nas, wiedzcie, że jesteśmy, patrioci, rodowici mieszkańcy Donbasu. I nie zapominajcie o Wasylu Stusie, Ołeksie Tychym, Mykole Rudence, którzy są ozonem duchowej ukraińskiej przestrzeni. Przypomniało mi się, kiedy byłem więźniem w obozie koncentracyjnym nr 36, latem 1973 roku spadł grad, a my zbieraliśmy gradziny i napisał się oto ten wiersz:
____________ *Wieś Riznykiwka w rejonie siwerskim (jamskim) — ojczyzna mojego ojca Serhija.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
