Strona · s. 10strona oryginału ↗
Poświęcenie 14 stycznia 2012 roku minęło 75 lat od dnia narodzin wybitnego ukraińskiego pisarza Jewhena Hucały (14.01.1937—4.07.1995)
Слово Просвіти, №03 за 2012 рік
Witalij DONCZYK, akademik NAN Ukrainy Pisarz o niezwykle wielostronnym i oryginalnym talencie, zdumiewającej pracowitości, Jewhen Hucało znajdował się w pełni swoich sił twórczych i zrobiłby jeszcze bardzo wiele, gdyby los okazał się dla niego bardziej szczodry. Musiałby pokonać jeszcze nie jeden „zwój spirali”, raz po raz zadziwiając nas jakąś niespodziewanie odkrytą artystyczną stroną, oryginalnym zwrotem w swoim estetycznym postrzeganiu świata, gatunkowo-stylistycznym samowyrażeniu. Jego biografia twórcza właśnie tak mi się wyobraża — jako zwoje spirali, gdzie do już zadeklarowanego, znanego, nabytego, opanowanego, utrwalonego jako hucałowskie, narasta nowa istotna jakość. I przy tym — Jewhen Hucało niezmiennie pozostawał samym sobą. Od pierwszych opowiadań, od pierwszej książki „Ludzie wśród ludzi” (1962) oraz kolejnych zbiorów „Wy kąpana w lubczyku” (1965), „Jeleń August” (1965), „Chusta z jedwabiu zielonego” (1966), „Zapach koperku” (1969) oraz innych, J. Hucało zadeklarował się jako autor prozy liryczno-psychologicznej, akwarelowego pisarstwa, skoncentrowany nie po prostu na wewnętrznym świecie człowieka, a na wszystkich jego odcieniach i niuansach, jako poeta przyrody, który subtelnie odczuwa i odtwarza jej zmiany, grę jej kolorów, gamę zapachów, jako strażnik piękna, dobra, ludzkości i człowieczeństwa. Nowym etapem w twórczości J. Hucały i nowym słowem w ukraińskiej prozie stały się jego powieści z czasów wojny i powojnia „Martwa strefa” (1967), „Rodzinne ognisko” (1968), potem „Dziewczęta na wydaniu” (1971) oraz opublikowane w latach 70. w czasopismach, ale wydane w książkach później — „Szkolny chleb” (1981), „Wiejscy nauczyciele”, „Dwoje na święcie miłości” i in. Po wczesnych powieściach prozaik pewnie opracowuje swój własny wariant tego gatunku, gdzie zauważalne jest wzmocnienie obiektywno-epickiego pierwiastka, baczne zainteresowanie ludowymi charakterami, uwaga na kompozycję i fabułę, artystyczna oszczędność opowieści. Wzbogaca się psychologiczno-filozoficzna warstwa tekstu i podtekstu — w „nauczycielskich powieściach” zapamiętują się, na przykład, rozmyślania autora o dobru i złu, o duchowej wolności i przymusie zewnętrznego czy wewnętrznego obowiązku, o ludzkim szczęściu, błędności kategorycznych i jednoznacznych sądów o życiu i człowieku — bo są one bezgraniczne w swoich przejawach. Jeszcze jeden „zwój” na drodze Hucały-prozaika — nowelistyka lat 70.— Inna ROJKO, m. Łuck Laureatem XI Międzynarodowego konkursu „Kryształowa cegła” na najlepszą inwestycję po obu stronach wschodniej granicy Unii Europejskiej nazwano pałac-posiadłość rodziny Wiaczesława Łypynskiego we wsi Zaturce na Wołyniu. Do odnowionego i odbudowanego obejścia z całego państwa oraz z zagranicy przybywają ludzie nieobojętni. Pewna rola w popularyzacji pałacu-posiadłości jako niezwykle ciekawego obiektu na pograniczu kultur polskiej i ukraińskiej należy do książki Iwana Korsaka „Dzieci Jafeta”, którą pobłogosławiło na świat wydawnictwo „Jarosławiw Wał”. A o samym W. Łypynskim, zdaje się, po raz pierwszy stworzono tak rozległe płótno artystyczne. Z żadnym narodem świata XX wieku nie obeszli się tak przebiegle i okrutnie, jak z Ukraińcami. Powieść „Dzieci Jafeta” przewraca strony tego piekielnego okresu w naszej historii: pisarz wykonał gruntowną pracę badawczą, aby wiarygodnie z nami — przejmujące wspomnienia, olśnienia, nagłe błyski wyobraźni, niespodziewane nastroje, niby nieznaczne, przypadkowe dialogi, które jednak budzą falę uczuć. Opowiadania, które odkrywają to wszystko, są, być może, najlepszymi w dorobku prozaika („Obraz matki”, „My z tobą nie spotkaliśmy się w Babilonie”, „Toczyła się torba”, „Klon”). Są wśród opowiadań J. Hucały także utwory w mniejszym stopniu medytacyjno-nastrojowe, z wyraźniej zaznaczoną zewnętrzną fabułą, wydarzeniowe, bardziej dramatyczne opowieści. Główną osią występuje tutaj jeśli nie fakt wyraźnie moralno-etycznego planu (np. „Polowanie z psem gończym”, „Dziedzictwo”, „Kto wy?”), to ciekawy, czasem, może, i dziwaczny, ale niezmiennie niezwykły, choć i wiarygodny, naturalny ludzki charakter („Waś-Waś”, „W Wowkowijach”, „Wyjazdowy sąd koleżeński”, „Na licu ziemi”). W niektórych z nich, a zwłaszcza w takich utworach, jak „Samosugestia”, „Warunkowa miss Kukurydza”, „Traumatyzm”, „Nadzór prokuratorski”, autor ucieka się do ironii, czasem i złośliwej, a nawet do karykatury. Widzimy w zbiorach lat 70.—80. (w szczególności w nazwanych oraz jeszcze w utworach „Pieśń o Warwarze Suchoradzie”, „Pieśń o Maksymie”, „Szaleńczy obłąkany Kyryk”, „Pieśń o Karpie Okypniaku”) pogłębienie dociekliwej analizy psychologicznej, wzmocnienie artystycznej realistyczności, autentyczności języka autora, a zwłaszcza języka dialogowego. Widzimy ludowe wieloludzie, znaczące, nieprzeciętne i „nieznaczące”, niepozorne charaktery, złamane losy i postacie, niezgięte, z dumą i bez niej, te, które się pogodziły i „ociosały”, i te, które nijak nie znajdą schronienia dla swojej duszy, a ogólnie — nasz ukraiński lud w wzlotach i upadkach. W latach 80. J. Hucało zadziwia czytelnika i krytykę jeszcze jednym nowym i niespodziewanym zwrotem — obszerną folklorystyczno-mitologiczną powieścią-trylogią „Pożyczony mąż”, „Prywatne życie fenomena”, „Parada planet”. W centrum tego rozbudowanego śmieszno-groteskowego widowiska Choma Pryszczepa, dziwak i mędrzec, na wszystkie ręce mistrz, „najwybitniejszy charakternik kołchozowej epoki” — utalentowana Hucałowa próba ludowego obrazu, na wzór Eneasza czy kozaka Mamaja. Chimeryczna proza lat 70.—80., jak to teraz wyraźnie widzimy, ukrywała próby pisarzy uniknięcia narzucanej skądinąd „robotniczej” czy „kołchozowej” tematyki (z niezmiennymi ideowymi atrybutami i hierarchią obrazów, z z góry założonymi „artystycznymi” wnioskami) oraz wprowadzenia do ukraińskiej prozy narodowych charakterów i narodowej problematyki, nakreślenia linii ciągłości między przeszłymi, tradycyjnymi wartościami narodu ukraińskiego a współczesnym życiem, rozwijania w umownie-alegorycznej formie zakazanej wtedy narodowej „etnologii”. Tak jak wcześniej za srebrnym szronem na czarnej porannej roli czy dymem liściastych ognisk nasza krytyka (przynajmniej jej część) nie umiała dostrzec głębokiego narodowo-duchowego, patriotycznego patosu, tak i teraz nawet przenikliwi badacze nie ocenili należycie tej próby prozaika wyjścia na całkowicie inne ideowe i artystyczne wymiary i tereny. A jednak w trylogii „Pożyczony mąż” wywołało prawdziwe zdumienie i zachwyt bezgraniczne bujanie ukraińskiego ludowego słowa — być może tylko J. Hucało w naszej literaturze mógł odtworzyć ów bezmiar powiedzonek, przysłów, wierzeń, zagadek, dawnych i najnowszych frazeologizmów i neologizmów, na tyle oryginalnie przetopionych, oszlifowanych, wszczepionych w opowieść autora, że do tego mu, zdawało się, trzeba było przestroić samą swoją artystyczną świadomość, samo artystyczne myślenie, czyli znowuż być całkowicie nowym, pozostając samym sobą. Z nadejściem nowych czasów, początkiem procesów demokratyzacyjnych na Ukrainie J. Hucało nie poszedł, jak wielu jego kolegów-szestdziesiątników, w politykę, ale i od walki o niepodległe państwo ukraińskie, o państwowość języka ukraińskiego, od tworzenia nowej Ukrainy nie odsunął się — jako pisarz i obywatel, syn swojej ziemi, on całym sercem i konkretnym czynem wspierał narodowo-duchowe odrodzenie, występował w prasie, dalej pracował, uskrzydlony wolnymi warunkami
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
