Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 10strona oryginału ↗

Na pograniczu kultury polskiej i ukraińskiej

Слово Просвіти, №03 за 2012 рік

Ponownie odtworzyć postać ukraińskiego działacza społecznego i politycznego polskiego pochodzenia Wiaczesława Lipynskiego. Utwór o tematyce historycznej można uznać za wysokiej jakości tylko wtedy, gdy brzmi współcześnie. „Narracja Korsaka ze wszystkim swoim patosem jest skierowana w dzisiejszy dzień — pisze Myhajło Słaboszipycki w posłowiu do powieści »Dzieci Jafeta«. — To jest właśnie ten przypadek, gdy historia powinna pełnić rolę nauczycielki współczesności, dostarczać jej niepodważalnych argumentów. Korsak występuje w swojej powieści także w roli archeologa, który »odkopuje« przeszłość, i konserwatora, który z rozbitych fragmentów odtwarza spójny obraz, oraz portrecisty, który z wymownych szczegółów oddaje ludzki i polityczny charakter swojego bohatera. Jednym słowem, Korsak umiejętnie posługuje się wszystkim tym, co daje autorowi uniwersalne pod względem artystycznych możliwości powieść historyczną”. Na tle społeczno-politycznych wydarzeń pierwszej połowy XX wieku Iwan Korsak przedstawia Wiaczesława Kazimierowicza nie tylko jako męża stanu, lecz jako osobowość. W powieści Lipynski jest człowiekiem o subtelnej duszy, idealistą, który całkowicie poświęca swoje życie służbie sprawie wówczas mało prawdopodobnej — ustanowieniu państwowego ładu na Ukrainie. Jednym z przenikających motywów powieści jest motyw swoistej samotności. Choć główny bohater jest Polakiem z narodowości, to całym sercem przyjął Ukrainę, zdobył uznanie Ukraińców diaspory w wielu krajach świata, choć nie znalazł poparcia wśród swoich rodaków. Iwan Korsak wykorzystuje w powieści udany zabieg artystyczny: od czasu do czasu zwraca się do głównego bohatera książki, przedstawia materiał w pierwszej osobie: „A jeszcze musisz opisać, Wiaczesławie, wszystko o sile materialnej i autorytecie moralnym, bez których nie ma narodowej arystokracji, o władaniu przez nią ziemią, produkcją i bronią, opisać tak wiele i starannie rozłożyć wszystko na półkach…”. To tworzy u czytelnika efekt bezpośredniego kontaktu z głównym bohaterem. Tytuł książki „Dzieci Jafeta” opiera się na rozważaniach Wiaczesława Lipynskiego, gdy ustala przyczyny porażki ukraińskich dążeń państwotwórczych w pierwszej trzeciej części XX wieku: „Nieokiełznane chamstwo i tym razem rozbiło Państwo Ukraińskie…”, gdyż „na Ukrainie nie było własnej siły Jafeta”. Tak Wiaczesław Kazimierowicz przez całe życie szukał jednomyślnych towarzyszy broni — dzieci Jafeta… Choć powieść jest przetykana dokumentami, listami, czyta się ją łatwo i swobodnie. Lecz w książce jest mało opisów obyczajowych, klasycznej drobiazgowości. „Dzieci Jafeta” nie są pierwszą książką Iwana Korsaka o wybitnych postaciach na pograniczu kultury polskiej i ukraińskiej. Te postacie spotykamy w książkach „Cicha prawda Modesta Lewickiego”, „Kapelan Armii UNR”, „Ataman Czajka”, „Korona Jerzego II”. A jeszcze można zauważyć szczęśliwy zbieg okoliczności: po „Kapelanie” wydzielono środki z budżetu na uporządkowanie krypty cerkwi Wzniesienia Krzyża, gdzie spoczywają Danilo Bratkowski, fundatorka Akademii Kijowsko-Mohylańskiej Hałszka Hulewiczówna oraz wiele innych naszych sławnych poprzedników. Po „Cichej prawdzie” imię Modesta Lewickiego zostało nadane przez Gabinet Ministrów Gimnazjum nr 4 w Łucku, spadkobiercy sławnego ukraińskiego gimnazjum z lat 30., a dzięki powieści „Dzieci Jafeta” po dwudziestu latach bezczynności, wstydu i ruiny odbudowano siedzibę Lipynskiego.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn