Strona · s. 13strona oryginału ↗
„Burzą bitwa grzmiała” — wyjątkowa książka o bohaterskiej walce UPA
Слово Просвіти, №03 за 2012 рік
Dmytro PAWŁYCZKO
Przede mną leży powieść-kronika, którą Mykoła Poroski, wybitny działacz społeczno-polityczny, jeden z założycieli Ruchu Ludowego, twórca organizacji „Krym z Ukrainą”, napisał na podstawie wspomnień żołnierza Ukraińskiej Powstańczej Armii Wołodymyra Czermoszenciewa. Wzmianka o Krymie jest tu na miejscu, bo Wołodymyr Czermoszenciew mieszka w Bachczysaraju. Ma osiemdziesiąt lat, mocny głos; miałem zaszczyt rozmawiać z nim przez telefon kilka tygodni temu. Znakomitą, piękną książkę stworzył Mykoła Poroski na podstawie dokumentalnej historii życia bohaterskiej postaci, Rosjanina, która na zawsze została zapisana w annałach walki o samodzielną Ukrainę. We wstępie do utworu Mykoła Poroski pisze: „Na początku 1943 roku jego (Wołodymyra Czermoszenciewa.— D. P.), szesnastoletniego młodzieńca, faszyści wieźli z Krymu do pracy w Niemczech. Z obozu przejściowego w mieście Dubno uwolnili go żołnierze UPA, a potem, z przypadku, został „dżurą” — czyli ordynansem komendanta sotni, a następnie kurenia UPA „Jurka”, Hryhorija (Jurija) Czujkowskiego. Szczególnie znamienne jest to, jak on, Rosjanin, Krymczanin, przez pryzmat młodzieńczego światopoglądu odebrał walkę o niepodległość Ukrainy”. List, który Wołodymyr Czermoszenciew napisał w lutym 1992 roku do Werchownej Rady, jest adresowany nie konkretnie do ko-
W KMC „Intermezzo" odbył się wieczór pamięci w 95. rocznicę urodzin Andrija Legita, jednego z tych, których talent poetycki rozkwitł na obczyźnie. Podczas uroczystości rozbrzmiewały pieśni w wykonaniu Petra Salnyka do słów poety, a poezja brzmiała przy akompaniamencie gitary klasycznej Iwana Łysyci. Andrij Todosijowycz Worusziło, znany pod lirycznym pseudonimem Andrij Legit, urodził się w miasteczku Korsuń w guberni kijowskiej 25 grudnia 1915 roku w zamożnej chłopskiej rodzinie. Latem 1934 roku ukończył Korsuński technikum pedagogiczne i otrzymał skierowanie na stanowisko nauczyciela języka i literatury ukraińskiej oraz języka i literatury rosyjskiej w siedmioklasowej szkole w Jukhniwsku w rejonie mironiwskim na Kijowszczyźnie. Odwiedza gabinet młodego autora w Domu Literatów, o jego wierszach z aprobatą wypowiada się jeden z deputowanych z Rówieńszczyzny, a w ogóle trafia do ich grupy, do rąk Mykoły Porowskiego. W tym liście Wołodymyr Czermoszenciew po raz pierwszy od pół wieku wyznaje, że był strzelcem UPA. Następnie w listach do Mykoły Porowskiego opisał swój pobyt w szeregach ukraińskich powstańców, udział w rajdach i walkach, podał nazwy miejscowości, w których partyzantował, opowiedział o swoich dowódcach i przyjaciołach, wymienił ich pseudonimy i stopnie oficerskie. Te wspomnienia Mykoła Porowski zestawił z dokumentami archiwalnymi o kureniu „Jurka", jego terenach operacyjnych, jego ludziach i obyczajach — i wszystko się zgodziło, w wyniku czego powstała książka „I burza bitwy grzmiała", której głównym bohaterem jest Wołodymyr Czermoszenciew, którego w sotni niektórzy ironicznie nazywali „Kacapczukiem", ale „Jurko" i inni starszyzna nazywali czule „Wołodią". Książka napisana jest z wielkim artystycznym wyczuciem. Mykoła Porowski wykazał się prawdziwym pisarskim darem. Oczywiście miał szczęście zdobyć unikalny materiał. Ale musiał wczuć się w zachowanie i psychikę rosyjskiego chłopca, który składa przysięgę wojownika UPA, chwyta za broń, wchodzi w surowe wojenne życie powstańca, gdzie jak wrogowie na przemian występują kule i wszy, zdobywa zaufanie i szacunek ze strony rotmistrza, dowódcy plutonu i strzelców, uczestniczy w krwawych, a nawet wręcz walkach, przejmuje się poczuciem dumy ze swojej zbrojnej służby, miłością do narodu, który pomaga partyzantom, wreszcie uświadamia sobie sprawiedliwość własnej walki o wolność Ukrainy. Mykoła Porowski wykonał to zadanie znakomicie. Nigdzie nie naruszył prawdy. Życie Wołodymyra w UPA niczym nie różni się od życia każdego wojownika, uwierzono mu jak dziecku, ale wymagano od niego takiej samej służby i takiej samej dyscypliny, jak od dorosłego ukraińskiego żołnierza. Dla środowiska powstańczego Wołodia nie był obcym ani wyjątkiem. Udział rosyjskiego nastolatka w walkach o Ukrainę powstańcy przyjmują jako zwyczajną, normalną, zgodną z prawem sprawę. Ukraińscy powstańcy byli tak głęboko przekonani o słuszności swojej walki, że rosyjski młodzieniec wśród nich nie budzi najmniejszego zdziwienia ani wątpliwości. Wołodia jest dla nich swój, bliski dzięki wierze w Ukrainę. I w tym jest jedna z najlepszych cech książki Mykoły Porowskiego. Narracja prowadzona jest w pierwszej osobie. Wołodia opowiada o osobliwościach swojego leśnego życia, o nieoczekiwanych przygodach związanych z zasadami konspiracyjnego istnienia. Zawiązują mu oczy, wiozą gdzieś do sztabu na przesłuchanie, ale najbardziej martwi go pluskwa, która wpełzła pod opaskę, łaskocze go w nosie, a on nie może jej przegonić, bo ma związane ręce. Dzięki zebranym niezwykle prawdziwym dziecięcym przeżyciom, które towarzyszą Wołodii po-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
