Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 3strona oryginału ↗

Kobziarz bez głowy

Слово Просвіти, №03 за 2012 рік

Serhij DOWHAL, przewodniczący Dniepropetrowskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Obiecany przez władze blitzkrieg z rekonstrukcją pomnika Tarasa Szewczenki na Wyspie Monastyrskiej w Dniepropetrowsku okazał się procesem długotrwałym. Rzeźba, która zachwyca świat. Ten pomnik Tarasa Szewczenki w pełnej postaci na Wyspie Monastyrskiej w Dniepropetrowsku jest legendarny. Biorąc pod uwagę zarówno historię jego powstania, jak i szacowny wiek — rzeźba góruje nad Dnieprem od ponad 50 lat. Co charakterystyczne, nawet w dniepropetrowskich gazetach z końca lat 50. informacji o odsłonięciu pomnika Tarasa Szewczenki nie znajdziesz. Dopiero na początku lat 60. w prasie zaczęły pojawiać się doniesienia o składaniu kwiatów pod rzeźbą Kobziarza. Jednak początkowo ówczesne media informowały o zamyśle wzniesienia majestatycznego pomnika Tarasa Hryhorowycza na Wyspie Monastyrskiej. A potem niespodziewanie zamilkły… Najwyraźniej z uwagi na to, że droga do powołania rzeźby do życia okazała się bardzo ciernista. Przecież początkowo nawet nie wiedziano, jak wcielić w życie ten genialny zamysł. Sytuację uratował geniusz pioniera odlewnictwa artystycznego w Dniepropetrowsku, głównego odlewnika zakładów rur walcowanych im. Lenina, Mykoły Załywakina. Miałem szczęście porozmawiać z tym niezwykłym człowiekiem niedługo przed jego śmiercią w wieku około 100 lat, który dożywał w parterowej „chruszczobie” praktycznie w centrum miasta. Usłyszałem o nim z materiałów wystawy w muzeum sztuki pod tytułem „Czarodziejski świat drewna”. Wtedy już 94-letni Załywakin demonstrował na niej swoje próbki sztuki korzenioplastyki, swoistej biżuterii z drewna, czym zajął się dopiero po przejściu na emeryturę. Jak opowiedział mi wtedy Mykoła Josypowycz, początkowo znany rzeźbiarz Iwan Znoba wraz z synem Wałentynem stworzyli gipsowy model pomnika Tarasa Szewczenki, który ustawiono w jednym z dniepropetrowskich parków. Według wyznania Załywakina, uderzyła go skala zamysłu: rzeźba była wysokości trzypiętrowego budynku. I do dzisiaj ten pomnik Kobziarza jest najwyższym na świecie, chociaż takich na planecie jest ponad 600. Wtedy też Mykoła Josypowycz opowiedział mi o pewnych osobliwościach tej niebanalnej pracy. W szczególności o „operacji” na kolanie rzeźbiarskiego Kobziarza. Do tego trzeba było się uciec po tym, jak jeden z kawałków formy pod ciśnieniem wlewanego metalu przesunął się. Spowodowało to zwiększenie rozmiaru kolana. Ostatecznie Mykoła Josypowycz zarządził wycięcie w kolanie Kobziarza metalowego pasa i ściągnięcie powstałej pustki za pomocą śruby. Nawet teraz, jeśli przyjrzeć się rzeźbie, można to zauważyć. Największym problemem było dostarczenie olbrzymiej żeliwnej figury, choć przeciętej na dwie części, na Wyspę Monastyrską (wtedy — Komsomolską). Na szczęście przez ten skrawek lądu w otoczeniu wód Dniepru przebiegał kolejowy most Merefo-Chersoński. Zatem trzeba było negocjować z kierownictwem kolei. Ostatecznie porozumiano się w sprawie zamknięcia mostu Merefo-Chersońskiego i specjalnym pociągiem, składającym się z dwóch wagonów i parowozu, pomnik przewieziono na wyspę. Niebezpieczeństwo podkradło się niespodziewanie. Ale i po tym problemy z rzeźbą nie ustały: trzeba było pogłówkować, jak połączyć dwie części pomnika. Ostatecznie zdecydowano się wlać do środka beton. Przy czym przez otwór montażowy w głowie weszli nie tylko formierz i spawacz elektryczny, ale także sam Załywakin. Po wykonaniu prac mocujących konstrukcję zalano. Od tego czasu pomnik Kobziarza przeżył niemało niedoli. W burzliwych latach 60. wszechobecni funkcjonariusze KGB śledzili tutaj tych, którzy próbowali złożyć u podnóża pomnika kwiaty, co postrzegano jako odchylenie nacjonalistyczne i działalność antyradziecką. W latach 90. niebezpieczeństwo dla Kobziarza podkradło się niespodziewanie. Za błogosławieństwem ówczesnego mera Dniepropetrowska Mykoły Szwecia zaczęto tutaj budować kapliczkę — cerkiew św. Mikołaja Cudotwórcy Patriarchatu Moskiewskiego. Dniepropetrowscy architekci zaznaczyli, że pomnik to integralna kompozycja z odpowiednim krajobrazem i wznoszenie tutaj budynków jest niedopuszczalne. I jeśli wcześniej z dnieprowskiego nabrzeża od strony mostu centralnego przez Dniepr wyłaniała się majestatyczna rzeźba zamyślonego Kobziarza nad dnieprowskim urwiskiem, to obecnie przesłania ją cerkiew św. Mikołaja Cudotwórcy. Zresztą wzniesienie w centrum Dniepropetrowska na początku lat 90. jeszcze jednego pomnika młodego Kobziarza, przy którym teraz odbywają się wszystkie masowe imprezy, spowodowało, że na Wyspie Monastyrskiej odwiedzających ubyło. Olbrzym ukraińskiego ducha w rusztowaniu. W ubiegłym roku, w dniu 20. rocznicy Niepodległości Ukrainy, postanowiono, jak zawsze, zebrać się przy rzeźbie Kobziarza młodego, a potem odbyć pieszą wędrówkę na dnieprowskie nabrzeże do Kobziarza starego (brąz) na fotografii z jednego wydania internetowego. Według informacji mediów, pomnik Szewczenki z Sopośnia wywiózł prywatny przedsiębiorca I. Biłan, który otrzymał mienie gospodarstwa po rozpadzie kołchozu. Mieszkańcy wsi są w rozpaczy, jednak biznesmen nie rozumie ich oburzenia: „Nikt tego pomnika nie ukradł. Zresztą w ogóle, dlaczego mam się z kimś naradzać?! Pomnik to moja prywatna własność, którą otrzymałem w drodze prawnej. Oceniono go jak bronę, jak pług, jak traktor…”

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn