Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 4strona oryginału ↗

Czterdziestolecie aresztowań z 1972 roku

Слово Просвіти, №03 за 2012 рік

Wasyl OWSIIENKO, Charkowska Grupa Obrony Praw Człowieka Gazeta “Radianśka Ukrajina” 15 stycznia 1972 roku poinformowała: “Organy Komitetu Bezpieczeństwa Państwowego przy Radzie Ministrów USRR za prowadzenie wywrotowej antyradzieckiej działalności aresztowały turystę z Belgii Jarosława Dobosza. Prowadzone jest śledztwo”. Tymczasem już 12 stycznia przez Ukrainę przetoczyła się kolejna fala aresztowań młodej ukraińskiej inteligencji. KGB przeprowadzało zakrojoną na szeroką skalę operację “BLOK”, skierowaną przeciwko ukraińskiemu ruchowi narodowemu. Bezpośrednim powodem aresztowań stało się zatrzymanie na stacji Czop 4 stycznia obywatela Belgii, członka “Związku Ukraińskiej Młodzieży” Jarosława Dobosza: próbował on wywieźć za granicę “jeden antyradziecki dokument” (jak później się wyjaśniło, była to fotokopia “Słownika rymów języka ukraińskiego”, który z myślą o pomocy poetom ułożył Swiatosław Karawanśkyj, wówczas więzień polityczny). Kolejny komunikat pojawił się dopiero 11 lutego jednocześnie w trzech gazetach — “Radianśka Ukrajina”, “Prawda Ukrainy” i “Weczirnij Kyjiw”: “Organy Komitetu Bezpieczeństwa Państwowego przy Radzie Ministrów USRR za prowadzenie na terytorium republiki wrogiej działalności aresztowały poddanego Belgii Dobosza Jarosława. Wstępne śledztwo ustaliło, że Dobosz przybył w celu wykonania przestępczego zadania zagranicznego antyradzieckiego centrum OUN, które pozostaje na utrzymaniu imperialistycznych wywiadów i jest wykorzystywane przez nie do prowadzenia wywrotowej działalności przeciwko państwu radzieckiemu. Za prowadzenie wrogiej ustrojowi socjalistycznemu działalności i w związku ze sprawą Dobosza pociągnięto do odpowiedzialności karnej Switłycznego I. O., Czornowoła W. M., Swerstjuka Je. O. i in. Śledztwo trwa”. Właśnie tak, “Czornowoł”. A za “i in.” stali wtedy już aresztowani 12 stycznia w Kijowie poeta Wasyl Stus, chemik Zinowij Antoniuk, niedawno zwolniony Danyło Szumuk, lekarz Mykoła Płachotniuk, cybernetyk Łeonid Pluszcz, nauczyciele Ołeś Serhijenko oraz Iwan Kowalenko; w Galicji wydawca samizdatu Iwan Heł, poetka Iryna Kałyneć, pisarz Mychajło Osadczyj, artystka Stefania Szabatura. Wkrótce, 20 stycznia, został aresztowany ksiądz Wasyl Romaniuk (późniejszy Patriarcha Wołodymyr); 20 lutego — poeta Mykoła Chołodnyj; 21 lutego — inżynier Wasyl Dolisznij na Frankiwszczyźnie; 18 kwietnia — literaturoznawca Iwan Dziuba, 11 maja — psychiatra Semen Hłuzman, 18 maja — filolog Nadia Switłyczna w Kijowie. 25 maja we Lwowie popełnił samobójstwo wydawca samizdatu inżynier Marian Hatała. 21 czerwca w Charkowie aresztowano inżynierów Anatolija Zdorowoho oraz Ihora Krawciwa; 6 lipca — filozofów Wasyla Lisowoho i Jewhena Proniuka w Kijowie; 13 lipca — wykładowców Kuźmę Matwijiuka oraz Bohdana Czornomaza w Umaniu; 11 sierpnia — poetę Ihora Kałyncia we Lwowie; 17 listopada — poetkę Irynę Senyk w Borysławiu, 9 grudnia — lekarz Lidię Huk w Skadowśku, 31 stycznia 1973 roku — robotnika Hrycia Makowijczuka w Krzemieńczuku, 19 lutego 1973 roku aresztowali Stepana Sapelaka, a 24 lutego — Wołodymyra Marmusa, lidera młodzieżowej grupy we wsi Rosochacz koło Czortkowa, a następnie jeszcze siedmiu ich przyjaciół; 5 marca 1973 roku działało ludzi różnych poglądów i narodowości, którzy jednak nigdy nie ogłaszali się nawzajem wrogami, ponieważ w tamtym czasie wszystkim jednakowo potrzebna była wolność, a niepodległość państwowa Ukrainy, o której na głos nie mówiono, ale którą brano pod uwagę, jawiła się jako prawdopodobny gwarant takiej wolności. Epoka starannie kultywowanej bezimiennej masy i totalnego strachu powoli ustępowała — odradzała się Osobowość. (“Czy wiesz, że jesteś człowiekiem?” — zapytał Wasyl Symonenko jeszcze na początku lat 60.). Kulturalne żądania Osobowości nieuchronnie przeradzały się w ruch polityczny, antyimperialny, ponieważ kolonialne położenie było główną przyczyną niszczenia ukraińskiej kulturowej odrębności. Poezja Wasyla Symonenki była być może pierwszym wyraźnym świadectwem tego dorastania do żądań politycznych: “Naród mój jest. Naród mój zawsze będzie. Nikt nie przekreśli mojego narodu”. Był to moralny, etyczny opór błyskotliwej kohorty Osobowości, które już były zdolne rozwinąć wielki narodowowyzwoleńczy ruch. Rozumiała to kolonialna władza — i z jej punktu widzenia cios w szistdesiatnykiw został zadany bardzo w porę. Ukraiński samizdat przekraczał granice. Brzmiał w radiu “Swoboda”, wychodził w innych rozegrali ten prymitywny kryminał ze “szpiegowskimi namiętnościami”… Prawie wszyscy czołowi działacze pokolenia lat 60. otrzymali maksymalny wyrok — 7 lat więzienia w łagrach o zaostrzonym rygorze oraz 5 lat zesłania — i zostali przetransportowani poza granice Ojczyzny — do Mordowii i obwodu permskiego w Rosji, potem na zesłanie na Syberię i do Kazachstanu. Najbardziej upartych wtrącono do szpitali psychiatrycznych (Mykoła Płachotniuk, Łeonid Pluszcz, Wasyl Ruban, Borys Kowhar, Mychajło Jakiwiwśkyj, Hanna Mychajłenko…). Fizycznie rozbijając szistdesiatnykiw, Moskwa rozwinęła bezprecedensową ekspansję na Ukrainę, dążąc do całkowitej likwidacji jej językowej, kulturowej i historycznej tożsamości narodowej. Robiono to poprzez niszczenie ukraińskojęzycznego systemu edukacji, gazet i czasopism, czystki polityczne. W rezultacie ogromne masy ukraińskiej ludności w swojej narodowej i ludzkiej samoświadomości spadły poniżej zera: zaczęły wstydzić się i wypierać swojego ukraiństwa. Przestały uczyć swoje dzieci języka ukraińskiego. Jeszcze jedno takie pokolenie — i ratować Ukrainę nie byłoby komu i nie byłoby dla kogo… Atmosfera społeczna po aresztowaniach z lat 1972–73 była przygnębiająca. Pojedyncze próby protestu. Spotkanie Nowego 1972 roku we Lwowie: Lubomyra Popadiuk, Wasyl Stus, Ołena Antoniw, gospodyni domu Maria Sadowśka, Iryna Kałyneć, Hanna Sadowśka, Mychajło Horyń, siedzi przebrana za Cygana Stefania Szabatura, obok niej Marian Hatała oraz Ołeksandr Kuźmenko. Zdjęcie Jarosława Łemyka

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn