Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 6strona oryginału ↗

Prawda i krzywda

Слово Просвіти, №03 за 2014 рік

Wołodymyr WOJTENKO, profesor Na zboczu gór, niby łata, przyszyta do lasów wieś. Śpiewa puszcza snem kudłatym, pradawnym szumem zahuczało. Pod siwym niebem rozpostarła się ziemia owsa i jałowca. Troska mchem owinęła zamyśloną krainę tę. Bohdan-Ihor Antonycz (“Elegia o śpiewających drzwiach”, 1934) Pod koniec grudnia w Bułgarii i na Litwie obchodzą święto, które korzeniami sięga pogaństwa. Jest to Dzień Blukasa, dziwacznego pniaka, który bierze na siebie wszystko, co złe. Blukasa noszą z podwórka na podwórko i każdy gospodarz może go łajać, skarżyć się na niepowodzenia, a nawet – okładać pniak batogiem. A potem Blukasa palą. Wszystkie niepowodzenia odchodzą z dymem, dni stają się dłuższe, noce krótsze – zbliża się pora, kiedy orzą i sieją. Ukraiński sektor rolny zakończył 2013 rok z najwyższym wskaźnikiem wzrostu (+12%) spośród wszystkich gałęzi krajowej gospodarki. Łącznie wyprodukowano produktów rolnych na 250 mld hrywien, a przychody z eksportu za 11 miesięcy sięgnęły 15,4 mld dolarów. Dzięki sprzyjającym warunkom klimatycznym zbiory zbóż wyniosły 63 mln ton. To właśnie z sektora rolno-przemysłowego po raz pierwszy w latach niepodległości na rynek europejski „przebiła się” duża krajowa firma (MHP), czym udowodniła, że jakość naszego produktu odpowiada eurostandardom. Wydawałoby się, żyć i cieszyć się, ale wysokie zbiory są jedną z przyczyn spadku cen skupu. Największe straty ponieśli producenci zbóż i roślin oleistych. Ta tendencja zmusi wiele firm rolniczych z powodu niskiej rentowności do wyhamowania, ale to nie jedyny problem. Rolnicy czekali na podpisanie stowarzyszenia z UE, napływ inwestycji i potanienie importowanego wielkogabarytowego sprzętu (przede wszystkim kombajnów). Niepodpisanie umowy to utrata zysku w wysokości 1–1,2 mld dolarów amerykańskich. Mimo wysokich wymagań, już dziś będziemy pracować według regulaminów UE, ponieważ nowe rynki dają nowe zyski. Rynek uczy dobrego, jednak nie wtedy, gdy kontrolują go „nadzorcy” od rządowych watażków. 1. Pod koniec 2013 r. stało się jasne, że pod znakiem zapytania pozostały ulgi podatkowe dla agrobiznesu (zryczałtowany podatek rolny i akumulacja środków z VAT). Problem podatkowy nie pozwala zdjąć napięcia w branży: suma strat z tytułu zniesienia istniejących ulg to 5,2 mld hrywien; odpowiada temu zmniejszenie salda handlu zagranicznego o 1,6 mld dolarów. Mimo wielkich oczekiwań, środki z zakresu reformowania użytkowania ziemi sprawdziły się tylko częściowo. Pozostały pytania dotyczące nowego systemu rejestracji umów dzierżawy i działek rolnych. Nie określono również niektórych zasad tworzenia i funkcjonowania Banku Ziemi. Wygląda na to, że teraz nie jest czas na otwieranie rynku ziemi rolnej: nie chcą tego 50–70% mieszkańców wsi, ale pragnie tego 50–70% „właścicieli pieniędzy” (nawet takich, którzy krowę widzieli tylko w telewizorze). Perspektywy naszego sektora rolno-przemysłowego są ogromne; Europejczycy pragną inwestować pieniądze w rolnictwo, hodowlę zwierząt i logistykę. Produkcję rolną na Ukrainie można zwiększyć trzykrotnie, a ze swoim produktem wychodzić także na rynki pozaeuropejskie (Iran, Irak, Chiny). W tym celu trzeba zwiększyć moce elewatorowe, przeładunek portowy i morski, park wagonowy. Tylko tak uda się zachować i korzystnie sprzedać zboże. Unikalne właściwości czarnoziemów, doskonałość zachodniego sprzętu rolniczego oraz co do ostatniego przecinka wypisana technologia produkcji wszystkiego, co ludzie jedzą, skłania do stosowania najefektywniejszych schematów menedżerskich. A mianowicie – tworzenia agroholdingów do zmechanizowanej eksploatacji dużych obszarów ziemi z minimalnym wykorzystaniem rąk do pracy. Średnio w 39 krajach Europy udział ludności wiejskiej wynosi 29,5% z wahaniami od 3% (Belgia) do 53% (Mołdawia); Ukraina zajmuje pośrednią 21. pozycję (rys. 1). Musimy brać pod uwagę, że bezpośrednio w polu czy oborze w większości krajów pracuje mniejszy odsetek ludności wiejskiej, wiele rąk jest zajętych w przetwórstwie produktów rolnych. Mając chęć dołączania do zaawansowanych technologii, musimy przewidzieć wzrost bezrobocia na wsi (negatywne skutki którego już dziś dają się we znaki). Ale to – tylko jedna strona sprawy. Musimy pamiętać, że wieś, oprócz wszystkiego innego, „wychowuje” Ukraińców, nosicieli języka i mentalności naszego narodu. Kambium, jak wiadomo, jest tkanką wyjściową dla wszystkich innych tkanek w korzeniach i pniu, bez niej nie ma wzrostu. Dziś, tak jak w latach kolektywizacji i Hołodomoru, ukraińska wieś jest zagrożona: rzucona na pastwę losu w zmaganiach z małoosobowymi technologiami, wymiera. Jak świadczy rys. 2, dzietność na wsiach jest nieco wyższa niż w miastach, ale wskaźnik wiejskiej śmiertelności o wiele przewyższa tę różnicę. 2. Przyrost naturalny ludności ma wartość ujemną (depopulacja) zarówno w miastach, jak i na wsiach (rys. 3), ale w tym sensie przez wszystkie lata niepodległości sytuacja demograficzna jest gorsza właśnie na wsi. Jest to zjawisko wieloprzyczynowe, którego siłami napędowymi, zamkniętymi w pętlę kryzysową, są niepowodzenia ekonomiczne, społeczne i ekologiczne. Zwięźle można scharakteryzować je pięcioma głównymi pozycjami. 1. W ekologicznie skażonych regionach Ukrainy występuje podwyższona śmiertelność z powodu infekcji, chorób układu trawiennego, nowotworów złośliwych i chorób układu krążenia, co jest bezpośrednio związane z agresywnością zanieczyszczeń. Podwyższona śmiertelność z przyczyn zewnętrznych (w szczególności z powodu samobójstw i morderstw) odzwierciedla specyficzny styl życia, sprowokowany socjopatiami fikcyjnego socjalizmu i „dzikiego kapitalizmu”. 2. Wśród zanieczyszczeń produkcyjnych na śmiertelność ludności wiejskiej najbardziej wpływa długotrwałe niekontrolowane składowanie pozostałości agrochemikaliów (pestycydów); mieszkańcy osiedli miejskich cierpią przede wszystkim z powodu odpadów przemysłowych I–III klasy niebezpieczeństwa, produktów spalania mazutu, węgla i benzyny, zrzucania do powierzchniowych zbiorników wodnych zanieczyszczonych wód. 3. Czynniki radiacyjne bardziej dotykają ludność wiejską, co tłumaczy się dużą gęstością i powierzchnią poawaryjnego skażenia gleb, wyso- Rys. 2 $ Dynamika urodzeń i zgonów na Ukrainie naturalnym tłem radiacyjnym, „ziemną” technologią produkcji rolnej i praktycznie bezkontrolnym spożyciem skażonych produktów żywnościowych (co częściowo rozciąga się także na miasto). 4. Wsie zachodnie, mając znaczący napływ środków z pracy zarobkowej, jednocześnie cierpią z powodu wzrostu liczby na wpół rozbitych i rozbitych rodzin, liczby sierot i półsierot, i z każdym rokiem problem ten staje się coraz ostrzejszy. 5. Biologiczne i psychologiczne cechy mężczyzn sprawiają, że ta warstwa ludności jest najbardziej zagrożona z każdej strony; bardzo niska długość życia wiejskich mężczyzn utrwala tragedię utraty prestiżu społecznego, pijaństwa i degradacji. 6. Materiały statystyki państwowej (www.ukrstat.gov.ua) świadczą, że zapewnienie placówek wychowania przedszkolnego pozostaje nierozwiązanym problemem, a przede wszystkim dotyczy to wsi. Jeśli w miastach od 1995 r. do 2012 r. objęcie dzieci placówkami przedszkolnymi wzrosło z 53% do 68%, to na terenach wiejskich z 28% do 38%. Mniej przedszkoli — mniej rodzi się dzieci (a na te, które się urodziły, w mniejszym stopniu rozciągają się korzyści edukacji przedszkolnej). W takim kontekście powróćmy do rys. 1. Jak wygląda sprawa w innych krajach, które mają średni i wyższy od średniego (30—50%) udział ludności wiejskiej? Nie dotykając matematycznej technologii analizy, można powiedzieć o dwóch jakościowo odmiennych podgrupach krajów. Do pierwszej należą dawni „Europejczycy” z niewielką domieszką nowych członków UE, którzy pod względem społeczno-ekonomicznym i demograficznym zdołali już wrosnąć w nowy grunt. Drugą podgrupę (do niej należy Ukraina) tworzą byli budowniczowie socjalizmu z ZSRR oraz niektóre kraje bałkańskie. Ci nieudacznicy mają szereg różnic od „normalnej” Europy, do której należą, a mianowicie: niski produkt krajowy brutto (w przeliczeniu na 1 osobę); wysoka śmiertelność niemowląt; wysoka śmiertelność dorosłej populacji z powodu gruźlicy i chorób układu krążenia; wysoka ogólna śmiertelność; niska długość życia. Musimy ratować swój chłopski „kambium”. Nie rezygnując z intensywnego, mało ludnego rolnictwa i hodowli zwierząt, musimy zachować masę krytyczną ludności wiejskiej (w ulgowym trybie rozwijając produkcję przyzagrodową, farmerską i spółdzielczą). „Aksamitki nasiała matka” — to strategiczne hasło, które musi pozostawać aktualne każdej wiosny. A jeszcze bardzo lubię maciejkę, jednak podoba mi się także rozłożysta geometria pszenicy i winnic. „Tam, gdzie słońce jest teraz, dla jednych ono wschodzi, dla innych zachodzi, — pisze Imants Ziedonis („Epifanie”, 2003). — Prawdę ma lampa na stole i prawdę ma ciemność w kącie. Straszne, jak wiele jest na świecie prawd. Z rozumu można zejść, jeśli nie ma się swojej. Włóżcie białą koszulę i wyczyśćcie buty matki. Włóżcie białą koszulę, kiedy nie macie gości, i kopcie ziemię tak, jak przed wami jeszcze nikt nie kopał”. Mamy swoją prawdę, jednak na naszą wiekową ziemię czyhają „realni chłopcy” — przygotowują Ukrainie trasę „Titanica”. Rys. 1 $ Udział ludności wiejskiej (%) w 39 krajach Europy (2010 r.)

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn