Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

«Zrobili morze ludziom na zgubę»

Слово Просвіти, №03 за 2014 рік

Kostiantyn SUSZKO, laureat nagrody imienia Iwana Franki, m. Zaporoże. Budowa tamy pod Kachowką i stworzenie gigantycznego zbiornika wodnego przypomina awanturę, jeśli nie zbrodnię. Inicjatorzy tej sztucznej katastrofy ekologicznej przebąkiwali, że nowy węzeł hydrotechniczny znacząco wzmocni energetyczną potęgę ZSRR i jednocześnie napoi spragnione taurydzkie ziemie. Miało to rzekomo pozwolić „podnieść zbiory upraw zbożowych do 40—45 centnarów z hektara” i dać możliwość skutecznej uprawy… bawełny (po 20—25 centnarów z hektara). Bawełna na taurydzkich polach? Oczywiście, kwestia ta była rozstrzygana na szczeblu rządowym. W szczególności w trzecim punkcie postanowienia Rady Ministrów ZSRR z 20 września 1950 roku powiedziano: „Przewidzieć w rejonach rolnictwa nawadnianego… rozwój zasiewów bawełny…” „Rozwój”, czyli — kontynuację, ponieważ bawełnę na Ukrainie zaczęto uprawiać jeszcze w latach przedwojennych na powierzchni ponad 260 tysięcy ha. Minie 58 lat od epokowej decyzji radzieckiego rządu, a w swoim wystąpieniu podczas pracy konferencji naukowo-praktycznej z okazji 50-lecia utworzenia Zbiornika Kachowskiego główny kustosz zbiorów Nikopolskiego Państwowego Muzeum Krajoznawczego I. Anciszkin skomentuje to tak: „Jeśli uważnie przeanalizować dokument (właśnie wspomniane postanowienie Rady Ministrów ZSRR. — K. S.), to staje się zrozumiałe, że ani dodatkowa energia elektryczna, ani podniesienie wydajności tradycyjnych upraw rolniczych nie interesowały autorów postanowienia, za którymi wyczuwało się stalinowską wolę. Prawdziwym celem ogromnej budowy na południu Ukrainy, która doprowadziła do zniszczenia tworzonego przez tysiąclecia przez naturę ekosystemu łęgów, było wprowadzenie na ukraińskich stepach zasiewów bawełny”. A czyż środkowoazjatyckich łanów do tego nie wystarczało? Wychodzi na to, że nie, bo Stalin stale zwiększał liczebność Sił Zbrojnych komunistycznego imperium, a te siły wymagały ogromnej ilości bawełny, z której wytwarzano nie tylko tkaninę na wojskowe umundurowanie (słynne „chebe”), ale i materiały wybuchowe. Wraz z rozszerzeniem powierzchni zasiewów bawełny przewidywano budowę w Melitopolu i Chersoniu zakładów ekstrakcji oleju. W Chersoniu taki zakład zdążono wybudować, ale musiał on pracować na przywoźnych surowcach, ponieważ już w 1956 roku, z powodu niskich zbiorów bawełny, zaprzestano jej uprawy w Taurydzie. Zatem „prawdziwym celem”, do którego dążono, wznosząc Kachowską Elektrownię Wodną, było zwiększenie zbiorów bawełny. A bawełna — głównie na potrzeby armii… Tak w naszej hydrotechnicznej epopei zaczął wyrazistszy stawać się ślad, który nazwałbym militarystycznym. Ale czy tylko w miękkich włóknach bawełny on się przejawia? Istnieje wersja, w którą nie bardzo wierzę, jakoby idea stworzenia kaskady elektrowni wodnych na głównej arterii wodnej Ukrainy należała do Stalina. Wychodzi więc na to, że tylko Dnieproges, który oddano do użytku w 1932 roku, w kontekście rzekomo zatwierdzonego przez Lenina planu elektryfikacji gigantycznego kraju (w rzeczywistości plan, można powiedzieć, zapożyczony od cara Mikołaja II, ponieważ hydroelektrownia poniżej progów wraz ze śluzami w ogóle zostały zaprojektowane w przededniu XX wieku), miał wyłącznie gospodarcze przeznaczenie. Stalinowska idea kaskady węzłów wodnych ma militarystyczny — wojenny — charakter. Jej były seminarzysta z gruzińskiego miasta Poti pielęgnował ją od dawna, a proces realizacji przyspieszył przypadek, który wydarzył się na Dnieprogesie 18 sierpnia 1941 roku, kiedy enkawudziści-dywersanci, nafaszerowawszy „legendarną tamę” dwudziestoma tonami materiałów wybuchowych, wysadzili pierworodną inwestycję Leninowskiego planu elektryfikacji Rosji. W rezultacie wybuchu przez wyrwę w tamie z wysokości 38 metrów runęła woda, wzbijając się gigantyczną falą. Od Zaporoża i niemal do Nikopola (wygasając stopniowo, fala dotarła do Kachowki) wał wodny zmiótł na swojej drodze wszystko: statki i łodzie, sprzęt przemysłowy, rolniczy i wojskowy, budynki mieszkalne i gospodarcze, tysiące ludzi. Moja mama, która wtedy mieszkała z trzema moimi siostrzyczkami na Chortycy, opowiadała: kiedy fala, wzburzona wybuchem, opadła, w pławniach na drzewach pozostało wisieć mnóstwo naszych żołnierzy, którzy wycofywali się pod naporem Niemców. Ilu ich tam było — nikt nie liczył. Dokładne skale katastrofy do dziś nie zostały ustalone i raczej nie uda się ich kiedykolwiek ustalić. A póki co badacze, w szczególności A. Rumme, F. Pigido, W. Moroko operują liczbami od 20 tysięcy radzieckich żołnierzy do 450 tysięcy żołnierzy wraz z cywilami. Niemieckie straty wynoszą zaledwie 1500 osób. Oczywiście liczby są prawdopodobne, ale to, że w strefie sztucznej katastrofy ekologicznej przebywało znacznie więcej niż pół miliona osób (wojskowi i cywile) — jest faktem niezaprzeczalnym. Przy okazji warto wyjaśnić, co się stało. Cytuję W. Moroko: „Potężny wybuch, który uniósł w powietrze więcej niż czwartą część tamy (135 ze 600 m), rozległ się po godzinie 20 i okazał się całkowitym zaskoczeniem dla dowództwa frontu. W meldunku bojowym z 19 sierpnia sztabu Frontu Południowego do Naczelnego Dowódcy zaznaczano: „Jak ustalono w śledztwie, wysadzenie tamy i Dnieprzańskiej Elektrowni Wodnej przeprowadzono bez zezwolenia, samowolnie przez podpułkownika Pietrowskiego i przedstawiciela Sztabu Generalnego, naczelnika oddzielnego naukowo-badawczego wojskowo-inżynieryjnego instytutu (m. Moskwa), inżyniera wojskowego 1. rangi Jepowa, który podczas wstępnego śledztwa zeznał, że osobiście wydał polecenie przeprowadzenia wybuchu, tłumacząc to tym, że otrzymał wskazówkę od naczelnika Oddziału wojskowo-inżynieryjnego zarządu sztabu Frontu Południowego, podpułkownika Pietrowskiego. Pietrowski podczas wstępnego przesłuchania oświadczył, że takiego rozkazu nie wydawał. Pietrowski i Jepow zostali aresztowani, prowadzone jest śledztwo. Przedwczesne wysadzenie mostu (który łączył Chortycę z lewym brzegiem. — W. M.) i tamy utrudniło sytuację bojową, wywołało niepotrzebne ofiary (podkreślono przez nas. — W. M.), ułatwiło wrogowi warunki forsowania rzeki Dniepr”. Cóż to za ptaszki tacy — Pietrowski i Jepow — którzy PONAD GŁOWAMI DOWÓDZTWA FRONTU (!) samodzielnie podejmują niewiarygodnie odpowiedzialną (nieodpowiedzialną?) decyzję? Czyj rozkaz wykonywali? Dlaczego po zakończeniu śledztwa podpułkownika i inżyniera wojskowego 1. rangi nie tylko nie rozstrzelano, ale nawet nie ukarano? Wszystko wyjaśnia szyfrogram, podpisany przez Stalina i naczelnika Sztabu Generalnego Szaposznikowa: „W przypadku skrajnej potrzeby, zezwala się na wysadzenie Dnieprogesu”. Poziom zaś skrajnej potrzeby, należy uważać, określało nie dowództwo frontu, a ci sami podpułkownik z inżynierem… Na własne uznanie? Czy oprócz szyfrogramu była jeszcze ustna wskazówka z Kremla? Nie wykluczone, bo wkrótce obaj wysadzili Wołchowską Elektrownię Wodną, a „w ciągu kolejnych lat wojny wykonywali specjalne tajne zadania na różnych frontach”. I nieprzypadkowo, wszak w szczególności B. Jepow, laureat Nagrody Stalinowskiej, swego czasu wyróżnił się przy wysadzaniu w powietrze Soboru Chrystusa Zbawiciela w Moskwie. Na zakończenie tego smutnego epizodu jeszcze raz zacytuję W. Moroko, gdzie uczony zaznacza, „że dramat 18 sierpnia stał się ilustracją stosunku państwa do swoich obywateli. Dla jego przywódców tragiczne losy milionów ludzi były niewartą uwagi pustą abstrakcją. Te miliony, nie szukając „oszczędnych wariantów”, bezmyślnie rzucano w ogień wojny”. Więc, być może, w dnieprogesowskiej fali Stalin dostrzegł potężny środek walki „z prawdopodobnym przeciwnikiem” i z zachodu, i ze wschodu. Jeśli tylko jeden wybuch na czwartej części Dnieprogesu wywołał taką falę, to czym może skończyć się wysadzenie całej tamy! A jeśli tama nie jest jedna… Jeśli do Dnieprzańskiego węzła wodnego dodać jeszcze jeden, powiedzmy, Kachowski, i „w przypadku skrajnej potrzeby” wysadzić i jego? A jeśli do Kachowskiej dodać Krzemieńczucką tamę-zaporę (zbudowana w 1960 roku), „puścić z torbami” Dnieprodzierżyńską (1964), a dalej — Kijowską (1968) i Kaniowską (1975)? O niewiarygodnych rozmiarach i sile sztucznego tsunami nie ma co mówić, wystarczy tylko powiedzieć, że w wyniku planowanej akcji miały zostać zniszczone nie tylko nacierające armie „prawdopodobnego przeciwnika”, ale i wszystkie przybrzeżne wsie, osady, miasteczka i miasta, a całkowita liczba ludzkich ofiar miała sięgnąć 8—10 mln osób. Wyjaśniwszy okoliczności wybuchu na Dnieprogesie 18 sierpnia 1941 roku, ważne jest, by wskazać i na jego przyczyny: jaka była konieczność wysadzania w powietrze znacznej części tamy? Oto wniosek W. Moroko: „W ten sposób rekonstrukcja wydarzeń 18 sierpnia pozwala stwierdzić jednoznacznie — wersja o tym, że wysadzenie Dnieprogesu nie miało alternatywy i było dyktowane brutalnymi realiami wojny, nie ma podstaw”. I dalej coś bliskiego przyczynie katastrofy: „Nadmierna nerwowość, strach, u którego, jak wiadomo, „oczy są wielkie”, a nie wojskowa konieczność, określiły los Dnieprogesu”. Słusznie i niemal wyczerpująco, ale nasuwa się jeszcze jedna myśl: a czy nie był to czysto stalinowski eksperyment? Czy nie pragnął kremlowski badacz poprzez dnieprogesowski wybuch naocznie przekonać się o sile sztucznego tsunami na Dnieprze? Zatem militarystyczny charakter? Ależ tyran spoczął w Bogu w marcu 1953 roku, w tym czasie, kiedy proces realizacji idei osławionej kaskady znalazł swoją kontynuację, począwszy od 1959 roku… Wobec tego, dlaczego nie zatrzymali się? Po co było dalej budować tamy w najbardziej dosłownym rozumieniu tego terminu? Wszystko poprawnie, ale — z jednej strony. A z drugiej — realizacja idei budowy Kachowskiej Elektrowni Wodnej rozpoczęła się jeszcze we wrześniu 1950 roku, więc czy Stalin umarłby dwa i pół roku później, czy żyłby do stu lat, nic by się nie zmieniło. Bo oprócz paranoicznej woli wodza, miała niebagatelny wpływ na rozwój wydarzeń jeszcze osławiona inercja logiki technokratów, którym byle tylko coś „zwiększać”, „wzmacniać”, słowem — budować. Oni, ci technokraci, i dzisiaj opowiadają się za rozszerzeniem sieci, jak się okazało, absolutnie NIE POKOJOWYCH elektrowni atomowych. Kto odpowie za niesłychany zbrodnię przeciwko naturze, kulturze, duchowości, przeciwko naszemu zdrowiu, wreszcie przeciwko ludzkości? Długo szukałem choćby wzmianki o usankcjonowanym wymiarze odpowiedzialności za coś takiego i nie znajdowałem. Aż oto niedawno w ręce wpadła mi niezwykle ciekawa książeczka, w której wyczytałem: „Znaczącym krokiem w kierunku ustanowienia odpowiedzialności za zbrodnie przeciwko naturze jest artykuł 441 Kodeksu karnego (z 2001 r.) — „Ekobójstwo”. Wskazano w nim: „Ekobójstwo — masowe niszczenie świata roślinnego i zwierzęcego, zatrucie atmosfery lub zasobów wodnych, a także popełnienie innych czynów, które mogą spowodować katastrofę ekologiczną — podlega karze pozbawienia wolności na okres od 8 do 15 lat”. Zatem, wychodząc od deliktu współczesnego prawa ekologicznego, niszczenie krajobrazów naturalnych, gruntów ornych, miejscowości, zabytków historycznych i miejsc rekreacyjnych…, wyrządzanie szkód moralnemu i fizycznemu zdrowiu narodu, przewaga wyrządzonej szkody nad korzyścią, naruszenie przepływów geochemicznych w dorzeczu Dniepru — budowa zbiorników wodnych kaskady dnieprzańskiej — należy rozpatrywać jako znamiona zbrodni przeciwko środowisku z artykułu 441 „Ekobójstwo” Kodeksu karnego Ukrainy. Czy ktoś z wielkoskalowych złoczyńców został ukarany na podstawie tego artykułu? Nie mam faktów, aby odpowiedzieć na to pytanie twierdząco. Być może właśnie dlatego, zamiast radykalnie zmieniać nasz stosunek do Natury, w szczególności poprzez poszukiwania i wdrażanie alternatywnych wariantów zwiększania potencjału energetycznego, nasi naukowcy uparcie kontynuują podążanie zgubną, tradycyjną ścieżką, ciągnąc za sobą na sznurku nas wszystkich. W szczególności coraz głośniej słychać głosy o konieczności stworzenia dodatkowych bloków w Zaporoskiej Elektrowni Jądrowej, a nawet o budowie nowej elektrowni atomowej w rejonie Hornostajiwki na Chersońszczyźnie! Powyższym nie tyle występuję przeciwko elektrowniom jądrowym (to temat na osobną rozmowę), co kategorycznie nalegam na niedopuszczalność dalszego obciążenia technogennego na Minęło 50 lat od czasu stworzenia Kachowskiego „morza”, jednego z kaskady sztucznych mórz na Dnieprze, które oszpeciły prawdziwe, prastare, piękne oblicze największej arterii wodnej naszej Ojczyzny.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn