Strona · s. 15strona oryginału ↗
Wystawa jednego portretu
Слово Просвіти, №03 за 2014 рік
W Chmielnickim Obwodowym Muzeum Literackim otwarto wystawę jednego portretu Tarasa Szewczenki. Wydarzenie poświęcone jest 200. rocznicy urodzin Wielkiego Kobziarza. Jest to papierowy plakat z portretem Tarasa Hryhorowycza autorstwa ukraińskiego malarza Fotija Krasyckiego — wnuka siostry poety, wnuka jego rodzonej siostry Kateryny. Plakat ujrzał światło dzienne, jak zaznaczono w danych wydawniczych, „3 maja 1906 roku”, ponad 100 lat temu. Wydała go „Typo-Chromo-Litografia I. I. Czokołowa”, która mieściła się w budynku pod nr 22 przy ulicy Funduklejewskiej w Kijowie. Obecnie jest to już prawdziwy rarytas. Zatem egzemplarz wystawiony w Chmielnickim Obwodowym Muzeum Literackim jest cennym eksponatem muzealnym. Miesiąc temu podarował go placówce kultury Iwan Hryhorowycz Bezruczko, znany folklorysta, który obecnie mieszka w Czerniowcach. Wasyl HORBATJUK, dyrektor Chmielnickiego Obwodowego Muzeum Literackiego. Iwan Bezruczko urodził się w 1922 roku we wsi Patryńce w rejonie kamieniecko-podolskim. W latach 80. XX wieku z powodu budowy Dniestrowskiej Elektrowni Wodnej Patryńce przesiedlono „na górę”, ale wiele z jego historii, z jego duchowych, kulturowych skarbów pozostało żywych, takich jak w dawnych czasach, dzięki Iwanowi Hryhorowyczowi. Powiedzmy, 1 grudnia 1992 roku opublikował on w chmielnickiej gazecie obwodowej „Podilśki wisti” przejmujące wspomnienie-szkic „Moja łza — Patryńce”. W tej gazecie ujrzały światło dzienne także „Legendy Sowiego Jaru”. Z czasem Iwan Hryhorowycz opublikował opowiadanie naszego rodaka — pisarza Wołodymyra Bablaka „Łan”, które nie zostało wydrukowane za jego życia. Jeszcze jako uczeń niepełnej szkoły średniej w Kałaczkiwcach Iwan Bezruczko dokonał swoich pierwszych zapisów pieśni ludowych z ust współmieszkańców: Wasyla Hnatowycza Czornego i Pawła Iwanowycza Ostafijczuka. — A do pracy na niwie folklorystycznej — wspomina Iwan Hryhorowycz — zachęcił mnie nauczyciel literatury Borys Jehorowycz Jesypow. Jako drogą relikwię przechowuję książkę „Puszkin, Szewczenko, Gorki w podaniach ludowych” w zapisach Dmytra Kosaryka, którą nauczyciel podarował mi w 1937 roku, abym na takich wzorach uczył się zapisywać słowo ludowe. Sam Borys Jehorowycz zginął w walkach z hitlerowskimi najeźdźcami. Iwanowi Bezruczce również przyszło walczyć. Szkołę ukończył tuż przed 22 czerwca 1941 roku, ale do armii nie zdążyli go zabrać. Przeżył okupację, na froncie był od 1944 roku. Po demobilizacji, w 1948 roku, został nauczycielem młodszych klas w dziesięciolatce w Kytajhorodzie. Uczył się tutaj, więc dobrze go znano zarówno jako wzorowego ucznia, jak i aktywnego autora zewnętrznego różnych czasopism. Ukończył Czerniowiecki Instytut Medyczny, w 1956 roku zaczął pracować w bukowińskim centrum rejonowym Kelmieńce. Jeszcze w latach przedwojennych kilka podań o czarującym i tajemniczym Sowim Jarze, zapisanych przez Iwana Bezruczkę, trafiło do Instytutu Sztuki, Folkloru i Etnografii (IMFE). W 1953 roku student medycyny ponownie zaczął zapisywać twórczość ludowo-poetycką. Uderzało go bogactwo przysłów, powiedzeń, ludowych sposobów leczenia, którymi władali ludzie. Symboliczny był dla niego pierwszy dzień pracy, kiedy wezwano go do starszego mieszkańca Kelmieniec, który niespodziewanie zachorował. — Z bólu, a zwłaszcza z nadmiernego wzburzenia — wspomina Iwan Hryhorowycz — chory nie znajdował sobie miejsca. Co robić? Można by zrobić mu zastrzyk, dać tabletkę, ale… W mojej torbie lekarskiej niczego takiego nie było. I wtedy przypomniałem sobie: „Jeśli choremu po rozmowie z lekarzem nie stanie się lżej, to to nie jest lekarz”. I uciekłem się do słowa, aby uspokoić chorego. I — cud! — ból jak ręką odjął. Z radości żona chorego powiedziała: „Podaruję Panu tajstrę, którą sama wyhaftowałam. Będzie Pan w niej nosił ludziom szybką pomoc”. Cudowna tajstra niedługo nosiła leki, za to przydała się I. H. Bezruczce jako skarbnica, w której zbierał twórczość ludową. Z czasem uporządkował kartotekę, nazwał ją „Tajstra ludowej mądrości” i wysłał do Kijowa. „Najlepszemu zbieraczowi twórczości ludowej — z szacunkiem i życzeniami sukcesów w pracy zbierackiej” — taki napis zdobił książkę „Ukraińskie przysłowia i powiedzenia ludowe”, którą Iwan Hryhorowycz wkrótce otrzymał w prezencie od poety i znawcy ludowości Maksyma Rylskiego. „Dziękuję. Proszę przyjąć moje najlepsze życzenia” — taką depeszę wysłał do Iwana Hryhorowycza pisarz Mychajło Stelmach, wielki znawca i miłośnik twórczości ludowej. W 1957 roku w Kijowie odbyła się Republikańska narada zbieraczy twórczości ludowo-poetyckiej, zwołana przez IMFE Akademii Nauk USRR. Jednym ze 150 uczestników narady był I. H. Bezruczko. Wtedy poznał znanych zbieraczy folkloru: pisarza Dmytra Kosaryka, Hnata Tanciurę, M. Riaboho, a podczas Republikańskiej konferencji w 1961 roku — Nastię Prysiażniuk, Mariję Rudenko, Mychajła Rewuckiego i innych. W dorobku I. Bezruczki znajduje się ponad 6 tysięcy przysłów i powiedzeń, około tysiąca pieśni, trzysta legend, bajek, opowiadań ludowych, prawdziwych historii, anegdot, podań o pochodzeniu nazwisk i przydomków, niemało lokalnych znaków ludowych, przepisów potraw ludowych i medycyny ludowej, materiałów toponimicznych. Większość zebranych materiałów przekazał do zbiorów rękopiśmiennych IMFE imienia M. T. Rylskiego oraz Instytutu Językoznawstwa imienia O. Potebni Akademii Nauk Ukrainy. Niemało wzorów weszło do trzytomowego zbioru przysłów i powiedzeń oraz do innych wydawnictw. A ile z nich opublikowano na łamach ogólnoukraińskich, obwodowych i rejonowych wydawnictw periodycznych! W 1996 roku ukazał się drukiem niewielki zbiór „Dnistriana dziadka Iwana. Legendy i podania Kelmienczyzny w zapisach I. H. Bezruczki”, a w 2010 roku ujrzała
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
