Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 11strona oryginału ↗

«Jewhen Czykałenko i mecenat w ukraińskim budowaniu narodu»

Слово Просвіти, №03 за 2018 рік

Z jego imieniem wiąże się projekt Ustawy Ziemskiej, jednej z najbardziej demokratycznych na świecie, która zapewniała bezrolnym chłopom ziemię, ograniczała wielkie posiadłości i której nie zdążono wcielić w życie, bo gdyby zaczęła działać, Ukraina miałaby inną drogę. Od 1919 roku mieszkał w Bułgarii, Niemczech, Czechach. Zmarł 10 grudnia 1933 roku, unikając śmierci w 1945 roku w kijowskim areszcie śledczym na wzór śmierci Maksyma Sławinśkiego, który został aresztowany w Czechach, gdyż obaj byli wybierani do Centralnej Rady, obaj pracowali za czasów hetmanatu. Wołodymyr Leontowycz został pochowany na cmentarzu Olszańskim w Pradze. Pióru Leontowycza należą powieści „Pany i lude” (1893), „Per pedes apostolorum” („Śladami apostołów”) (1896), „Stare i nowe” (1898), wschodnia legenda „Abdul-Gazis” (1902), „Kronika Hreczków” (1922), „Dziecięce i młodzieńcze lata Wołodii Hankewycza”, „Worochobnia” (1930), „Biada pokonanym” (1931), opowiadania, nowele i bajki, artykuły literacko-krytyczne i publicystyczne oraz wspomnienia historyczno-kulturowe, a także „Wspomnienie uciekiniera”, które stoi na granicy wspomnień i powieści. W połowie lat 80. XIX wieku, podczas studiów Leontowycza, do Moskwy przyjechał ukraiński teatr Mychajła Staryckiego. Wizyty na spektaklach stały się dla niego, który czuł się tam jak na obczyźnie, łykiem żywej wody, podarowały kontakt z rodakami. Aktorzy trupy zapoznali Wołodymyra z Mychajłem Staryckim. (Na Ukrainie się nie poznali, bo Wołodymyr był jeszcze za mały.) „Mychajło Petrowycz — pisze Leontowycz — przyjął mnie bardzo życzliwie, od razu zaczynając nazywać bratankiem”4. Wołodymyr miał możliwość bliżej poznać Mychajła Petrowycza, prowadzić z nim długie rozmowy na ukraińskie tematy. Już na wygnaniu, bo jego emigracji inaczej nazwać nie można, napisał wspomnienia o Mychajle Petrowyczu, po raz pierwszy opublikowane na Ukrainie w trzecim tomie „Zbioru utworów” Leontowycza, którego autorka tego szkicu została redaktorem (lata 2004—2006). (Tom III. S. 325—329) O spotkaniu ze Staryckim w Moskwie opowiadał Leontowycz także Ołeksandrowi Szapowałowi (nie mylić z Mykytą Szapowałem!) na początku lat 1930., o czym ten ostatni napisał w swoim artykule „Wołodymyr Leontowycz” w gazecie „Sicz”, Chicago, 1934. Wołodymyr Leontowycz był wielkim wielbicielem światła ukraińskiej muzyki Mykoły Łysenki, razem z nim zakładał Ukraiński Klub, współpracował przez lata na niwie społecznej, bywał w jego domu i również na wygnaniu napisał wspomnienia. Znajdują się one także w trzecim tomie „Zbioru utworów” W. Leontowycza, niewielkie, ale napisane z duszą i przepełnione wielkim uczuciem szacunku. Oto tylko kilka wersów z nich. „...twórczość muzyczna, natchnienie muzyczne były, doprawdy, główną i podstawową właściwością jego (M. W. Łysenki — O. L.) duchowego „ja”, całej jego natury, i warto było śledzić niepostrzeżenie za Mykołą Witalijowyczem w takich chwilach, kiedy okoliczności pozwalały mu oderwać od całodziennej pracy trochę czasu oraz resztę sił dla twórczości. Jakoś mi się poszczęściło, będąc w jego domu, obserwować go z sąsiedniego pokoju niepostrzeżenie dla niego w chwili natchnienia i twórczej pracy. Wystarczyło widzieć Mykołę Witalijowycza ta- Heorhij ŁUKJANCZUK „Łatwo kochać Ukrainę do głębi duszy, a wy spróbujcie kochać ją do głębi kieszeni”. Jewhen Czykałenko Występując przed zebranymi, dyrektor Muzeum Ukraińskiej Rewolucji 1917—1921 lat Ołeksandr Kuczeruk opowiedział o popularyzacji przez muzeum imienia i działalności największego ukraińskiego mecenasa spraw narodotwórczych oraz wezwał obecnych do stworzenia Klubu wielbicieli J. Czykałenki. Doktor nauk historycznych Wałentyna Piskun podzieliła się wrażeniami z przemyślenia tej nieocenionej do tej pory przez ukraińskie społeczeństwo roli, którą odegrał w powstaniu na początku XX wieku ruchu narodotwórczego na Ukrainie i stworzeniu Centralnej Rady UNR. Przewodniczący Centrum Oświeceniowego Odrodzenia Narodowego im. Jewhena Czykałenki Jurij Hnatkewycz opowiedział o działalności i inicjatywach centrum w sprawie przywrócenia sprawiedliwości historycznej wobec wielkiego syna Ukrainy. Swoimi wrażeniami z „Dzienników” Czykałenki podzielił się profesor Wołodymyr Panczenko, zauważając, że nikt z ówczesnych działaczy tak politologicznie dokładnie nie opisał i nie ocenił wydarzeń Ukraińskiej Rewolucji 1917—21 lat, jak zrobił to Czykałenko. W szczególności podkreślił jasne widzenie przez niego problemów ukraińskości przez długotrwałe przebywanie w kolonialnej zależności od sąsiednich państw, ale jednocześnie i nieodwracalny bieg historii, który obowiązkowo przyniesie ukraińskiemu narodowi odzyskanie utraconej państwowości już po II Wojnie Światowej!!! Zwrócił uwagę obecnych na tę rolę, którą przypisywał mecenas ukraińskich spraw kulturze jako bazie budowania narodu! A kandydat nauk historycznych — prawdziwa orędowniczka sprawy Czykałenki (wydano już ponad 8 fundamentalnych tomów prac J. Czykałenki) Inna Starowojtenko przeprowadziła historyczne paralele 100-letnich wydarzeń, opisanych przez Czykałenkę, z aktualnymi wydarzeniami współczesności w polityce, kulturze i budowaniu państwa. W szczególności zwróciła uwagę obecnych na tę rolę, którą przypisywał Jewhen Charłampijowycz znaczeniu języka ojczystego w edukacji i w ówczesnych mediach, czemu służyła jego jedyna codzienna(!) gazeta w języku ukraińskim „Rada”, która nieprzerwanie wychodziła przez 9 lat! Przeżywał z powodu utraty „narodowego paszportu” pod moskiewskim panowaniem oraz kradzieżą przez Moskwę historycznej nazwy ukraińskiego państwa — Rusi... Głosił ukraińskiej elicie ideę, że Ruś — to Ukraina, a nie Rosja! Orędownicza praca dwóch dziesięcioleci na początku XX wieku, którą oddał budowaniu narodu Jewhen Czykałenko, Mychajło Hruszewski i inni wybitni ukraińscy patrioci tamtych czasów, dały swój rezultat: z niebytu historii na mapie świata pojawiło się ukraińskie państwo! Doktor nauk historycznych Ihor Hyrycz podzielił się wrażeniami o osobowości, która wyznaczała ukraińską politykę na początku ubiegłego wieku. Wszak to właśnie Czykałenko, nie szczędząc środków i czasu, przygotował do budowania państwa zarówno Mychajła Hruszewskiego, jak i Symona Petlurę, i Serhija Jefremowa, i wielu innych działaczy stworzonej przez niego Centralnej Rady, która ogłosiła niepodległość Ukraińskiej Republiki Ludowej swoim IV uniwersałem 22 stycznia 1918 roku. Dlatego też był pierwszym kandydatem zarówno na stanowisko Przewodniczącego Centralnej Rady, będąc jej założycielem (ustąpił M. Hruszewskiemu), jak i na stanowisko, później, Hetmana Państwa Ukraińskiego (ustąpił P. Skoropadzkiemu)… Kierownik Historyczno-Memoriałowego Muzeum Mychajła Hruszewskiego Switłana Pańkowa opowiedziała o fantastycznym mecenacie Jewhena Czykałenki na rzecz podniesienia świadomości narodowej Ukraińców na początku XX wieku oraz o współpracy na niwie oświecenia narodowego wybitnego mecenasa z Mychajłem Hruszewskim i innymi wybitnymi działaczami. A doktor nauk historycznych Olha Kowalewska opowiedziała o tradycjach mecenatu epoki kozacko-hetmańskiej, zwłaszcza w czasach Iwana Mazepy, co pozwoliło w przyszłości stawiać pytania o swoją odrębność narodowo-kulturową oraz o swoje historyczne prawo do własnej państwowości już w XX wieku. Pisarka Ołena Łeontowycz podzieliła się historią mecenatu rodziny Symyrenków oraz Wołodymyra Łeontowycza, a naukowiec Tetiana Kotenko opowiedziała o dobroczynności w imię sprawy ukraińskiej Pyłypa Moraczewskiego. Uczestnicy okrągłego stołu „Jewhen Czykałenko i mecenat w ukraińskim budowaniu narodu” przyjęli apel do ogólnokrajowych organów oraz władz lokalnych stolicy: ustanowić w centrum Kijowa pomnik wybitnego syna Ukrainy Jewhena Czykałenki, wprowadzić uzupełnienia do projektu „O świętach państwowych i innych, datach pamiętnych i dniach żałoby”: włączyć jako święto społeczne Dzień Mecenasa, wyznaczając go na 21 grudnia — dzień urodzin J. Czykałenki, ustanowić medal Rady Najwyższej „Mecenas Ukrainy” i nagradzać corocznie 3—5 obywateli Ukrainy za najlepsze czyny dobroczynne w Dniu Mecenasa 21 grudnia, wyemitować monetę jubileuszową (srebrną i zwykłą) na cześć wybitnego Ukraińca XX wieku, nadać jego imię obecnemu placowi Lwa Tołstoja w stolicy, ustanowić na cześć 100-lecia utworzenia Centralnej Rady tablicę pamiątkową z nazwiskami jej założycieli: Jewhena Czykałenki, Serhija Jefremowa, Dmytra Doroszenki na budynku nr 42 przy ulicy Wołodymyrskiej, w którym została założona i pracowała do czasu przeniesienia do obecnego Domu Nauczyciela Centralna Rada, corocznie przygotowywać do 21 grudnia audycje tematyczno-oświatowe o J. Czykałence, wysunąć 8-tomowy dorobek twórczy „Dzienniki” i „Wspomnienia” wybitnego Ukraińca XX wieku Jewhena Czykałenki autorstwa kandydat nauk historycznych Inny Starowojtenko do zdobycia Nagrody im. Szewczenki za 2017 rok. W wykonaniu Dekretu Prezydenta „O środkach upamiętnienia wydarzeń Rewolucji Ukraińskiej 1917—1921 lat” oraz czcząc pamięć jednego z najwybitniejszych Ukraińców początku XX wieku Jewhena Czykałenki, Instytut Archeografii Ukraińskiej i Źródłoznawstwa im. M. Hruszewskiego wspólnie z Muzeum Rewolucji Ukraińskiej 1917—1921 lat oraz Oświatowym Centrum Odrodzenia Narodowego im. Jewhena Czykałenki przeprowadzili okrągły stół na temat „Jewhen Czykałenko i mecenat w ukraińskim budowaniu narodu”. Wydarzenie przyуроczone do dnia urodzin (21 grudnia) wybitnego Ukraińca, który bardzo wiele zrobił dla przebudzenia narodu ukraińskiego na początku XX wieku.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn